Showing posts with label рдирд╕ीрдо рдеेрдмो. Show all posts
Showing posts with label рдирд╕ीрдо рдеेрдмो. Show all posts

рд╕िंрдз рдХी рдХрд╣ाрдиी: рдХिрд╕-рдХिрд╕рдХो реЩाрдоोрд╢ рдХрд░ोрдЧे?

рдирд╕ीрдо рдеेрдмो
(1 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1948 – 19 рдоाрд░्рдЪ 2012)
рд▓ेрдЦिрдХा: рдирд╕ीрдо рдеेрдмो
рдЕрдиुрд╡ाрдж: рджेрд╡ी рдиाрдЧрд░ाрдиी


рдкाँрдЪрд╡ाँ рдкीрд░िрдпрдб реЩрдд्рдо рд╣ुрдЖ рддो рдоैं рдЕрдкрдиे рдХ्рд▓ाрд╕ рдХी рд▓реЬрдХिрдпों рдХे рд╕ाрде рдиीрдЪे рдЙрддрд░ी, рдХ्рдпोंрдХि рдЕрдм рд╣рдоाрд░ा рдЬीрд╡рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧाрдд्рдордХ рд╕рдд्рд░ рдеा। рдоेрд░े рд╣ाрде рдоें рдбिрд╕ेрдХ्рд╢рди рдмॉрдХ्рд╕ рдФрд░ рдЬीрд╡рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдЬрд░्рдирд▓ рдеा। рдЧрд▓िрдпाрд░े рд╕े рдЧुреЫрд░рддे, рдоेрд░ी рдиреЫрд░ рдПрдХ реШैрджी рдкрд░ рдкреЬी, рдЬो рд▓ॉрди рдХी рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЧрд░्рджрди рдЭुрдХाрдП рдкрдд्рдерд░ों рдХो рдХूрдЯрдХрд░ рдоिрдЯ्рдЯी рдоें рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рдеा। рдЙрд╕рдХे реШрд░ीрдм рдФрд░ рднी реШैрджी рдЦреЬे рдеे। рдЙрдирдХे рднी рдкाँрд╡ों рдоें рдЬंреЫीрд░ें рдкреЬी рдеीं।
рд╣рдо рд╕рдмрдХो рдЧुреЫрд░рддे рджेрдЦрдХрд░ реШैрджिрдпों рдиे рдоुँрд╣ рдКрдкрд░ рдХрд░рдХे рджेрдЦा। рдЙрдирдХे рд╣ोंрдаों рдкрд░ рдШाрдпрд▓ рдоुрд╕्рдХाрди рдеी рдФрд░ рдЖँрдЦों рдоें рдЙрджाрд╕ी рдХे рд╕ाрде рд╡िрдбंрдмрдиा рднी рдеी। рд╡े рдлिрд░ рдЕрдкрдиे рдХाрдо рдоें рд▓рдЧ рдЧрдП рдФрд░ рдоैं рднी рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें рдЖ рдЧрдИ। рдоेрд░ा рджिрд▓ рди рдЬाрдиे рдХ्рдпों рдЙрджाрд╕ рдФрд░ рд╡ीрд░ाрди рд╣ो рдЧрдпा। рд╕ोрдЪ рд░рд╣ी рдеी рдХि рдореЫрджूрд░ рдЬेрд▓ рдоें рднी рд╕реЩ्рдд рдердХाрдиे рд╡ाрд▓ा рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं। рдкрд░ рдмреЬे рдЖрджрдоी реШрдд्рд▓ рдХрд░рдХे рднी рдЬेрд▓ рдоें рдЖрдХрд░ рдмी-рдХ्рд▓ाрд╕, рд░ेрдбिрдпो, рдЕреЩрдмाрд░ рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ें реЫिंрджрдЧी рдХी рд╡рд╣ी рд╕ुрд╡िрдзाрдПँ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░рд╡ाрдИ рдЬाрддी рд╣ैं, рдЬिрдирдХे рд╡े рдЖрджी рд╣ैं। рдорддрд▓рдм рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХे реЮाрд╕рд▓े рдЬेрд▓ рдХे рднीрддрд░ рднी реШाрдпрдо рд╣ैं।
рджेрд╡ी рдиाрдЧрд░ाрдиी
рд╣ाँ, рддो рдоैं рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣ी рдеी рдЙрд╕ реШैрджी рдХी, рдЬो рдоुрдЭे рдХुрдЫ рдЬाрдиा-рдкрд╣рдЪाрдиा-рд╕ा рд▓рдЧा। рдеोреЬा рдмुрдж्рдзि рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा рддो рдпाрдж рдЖрдпा, рд╡рд╣ рддो рд╣рдоाрд░े рдЕрдкрдиे рдЧाँрд╡ рдХा рдХिрд╕ाрди рдеा, рдЬिрд╕े рдЧाँрд╡ рдХे рд▓ोрдЧ рдХॉрдорд░ेрдб рд╕ोрдвा рдХрд╣рдХрд░ рдмुрд▓ाрддे рдеे।
рдкрд░ рд╡рд╣ рдЬेрд▓ рдоें рдХैрд╕े рдЖрдпा, рд╕ोрдвा рддो рдмрд╣ुрдд рдиेрдХ рдХ़िрд╕्рдо рдХा рдЗंрд╕ाрди рдеा। рдмुрдж्рдзिрдоाрди рдФрд░ рдЗंрд╕ाрдиिрдпрдд рд╕े рд╕ंрдкрди्рди! рд╢ाрдпрдж рдоैंрдиे рд╕ोрдвे рдХो рди рдкрд╣рдЪाрдиा рд╣ो। рдХाреЮी рд╕ाрд▓ рдЧुреЫрд░ рдЧрдП рд╣ैं, рдоुрдЭे рднी рдЕрдкрдиा рдЧाँрд╡ рдЫोреЬे।
рдХॉрд▓ेрдЬ рд╕े рдЬрдм рдШрд░ рд▓ौрдЯ рд░рд╣ी рдеी рддो рдоैंрдиे рд╕ोрдвे рдХो рдЧेрдЯ рдХे рдмाрд╣рд░ рд╕िрдкाрд╣िрдпों рдХे рд╕ाрде рдЬेрд▓ рдХी рдУрд░ рдЬाрддे рджेрдЦा।
рдЧ्рд░ीрд╖्рдо рдЛрддु рдХा рдЕрдд्рдпंрдд рд╣ी рддрдкрддा рд╣ुрдЖ рджिрди рдеा। рд╕ूрд░рдЬ рдХी рдКрд╖्рдоा рдЬिрд╕्рдо рдХो рдЬрд▓ा рд░рд╣ी рдеी। рдиेрдХ рдоोрд╣рдо्рдордж рдХे рд▓рдмों рдкрд░ рдПрдХ рдкाрдЦंрдбी рдоुрд╕्рдХрд░ाрд╣рдЯ рдеी। рд╡рд╣ рд░рд╣-рд░рд╣рдХрд░ рдЕрдкрдиी рдоूँрдЫों рдХो рдорд░ोреЬ рд░рд╣ा рдеा। рдЬрдм рд░ाрдоू рдиे рдЙрд╕े рд╕рдм-рдХुрдЫ рдмрддाрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рд╕ोрдвे рдиे рди рддो ‘рдЪी’ рдХрд╣ा рдФрд░ рди ‘рдЪा!’
‘рдкीрд░рд▓ рд╕ाрдИं, рдХुрдЫ рджिрдоाреЪ рдаंрдбा рдХीрдЬिрдП। рддुрдо्рд╣ें рдХ्рдпा рд╣реШ рд╣ै рдХिрд╕ी реЪрд░ीрдм рдХो рдмेрдЗреЫ्реЫрдд рдХрд░рдиे рдХा। рдкрд░ рд╕ाрдИं рдпाрдж рд░рдЦрдиा, рдЖрдЬ рддुрдо рд╣рдо рд╢्рд░рдоिрдХों рдХो рдмिрдиा рдХिрд╕ी рджोрд╖ рдХे рдоाрд░ рд░рд╣े рд╣ो। рдХрд▓ рдЗрди рдЬैрд╕े, реЫрд▓ीрд▓ рдмुреЫुрд░्рдЧों рдХी рдЧрд░्рджрдиें рдХाрдЯेंрдЧे।’
‘рдЕрд░े...рд╕ोрдвा, рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдпे рдордЬाрд▓।’ рдлिрд░ рдиेрдХ рдоोрд╣рдо्рдордж рдХी рдУрд░ рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा, ‘рдиेрдХ рдоोрд╣рдо्рдордж рджेрдЦ рд░рд╣े рд╣ो, рдЙрддाрд░ो рдХрдоीрдиे рдХी рдкрдЧреЬी।’
‘рд╡рд╣ीं рд░ुрдХो। рдЖрдЧे рдордд рдЖрдиा। рдпрд╣ рдХुрд▓्рд╣ाреЬी рддुрдо्рд╣ाрд░े реЩूрди рд╕े рд▓ाрд▓ рдХрд░ рджूंрдЧा।’  рд╕ोрдвे рдиे рдХुрд▓्рд╣ाреЬी рдХो рд╕ीрдзा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा।
‘рдпे рд╣рдоाрд░े рд╣ाрде рддुрдо्рд╣ें рдФрд░ рдиेрдХ рдоोрд╣рдо्рдордж рдЬैрд╕े рдЪाрдкрд▓ूрд╕ рдХो рддреЩ्рддे рдкрд░ рд▓рдЯрдХा рджेंрдЧे - рдпे рдордд рднूрд▓рдиा।’ рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рд╕ोрдвा рд╡рд╣ाँ рд╕े рдЪрд▓ा рдЧрдпा।
рдЗрд╕ рд╡ाрд░рджाрдд рдХो рд╣ुрдП рдеोреЬा рд╣ी рд╕рдордп рдмीрддा рддो рдкीрд░рд▓ рд╕ाрдИं рдиे рд╕ोрдвे рдХो реЩूрди рдХे рдХेрд╕ рдоें рдкрдХреЬрд╡ाрдпा।
рддुрд░ंрдд рд╣ी ‘рд╕ाрд▓рд╣’ рдФрд░ рд╢ाрд░्рдЧिрджों рдХी рдЬрдж्рджोрдЬрд╣рдж рдХे рдПрд╡реЫ рдоें рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рдЬेрд▓ рдоें реШैрдж рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЙрди рджिрдиों рдоैं ‘рд╕ाрд▓рд╣’ рд╕े рдоुрд▓ाреШाрдд рдХрд░рдиे рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рдЬेрд▓ рдЧрдИ рдеी। рдЬेрд▓ рдХे рднीрддрд░ рдХाреЮी реШैрджी рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдХрд╣ीं-рдХрд╣ीं рдкेреЬों рддрд▓े рдЕрдХреЬे рд╣ुрдП рд╕िрдкाрд╣ी рдмैрдаे рдеे। рдЬेрд▓ рдХा рд▓ेрдбीреЫ рд╡ेрдЯिंрдЧ рд░ूрдо рдкूрд░ा рдФрд░рддों рд╕े рднрд░ा рдкреЬा рдеा। рдХрдИ рдФрд░рддें рд╕рд░्рджी рдХे рдХाрд░рдг рдмाрд╣рд░ рдзूрдк рдоें рдмैрдаी рдеीं। рдЙрдЬреЬी рдФрд░ рд╡ीрд░ाрди...рд╕рдмрдХी рдЖँрдЦों рдоें рдЖँрд╕ू рдеे। рдХुрдЫ рдХे рд╕ुрд╣ाрдЧ реШैрдж рдеे рддो рдХुрдЫ рдХे рднाрдИ। рдФрд░рддें рд╕рднी рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдеीं। рдПрдХ рд╕ुंрджрд░ рдЬрд╡ाрди рдФрд░рдд рдЕрдкрдиी рдЫोрдЯी рдоाрд╕ूрдо рдмेрдЯी рдХो рдЧोрдж рдоें рдЙрдаाрдП рдПрдХ рддрд░реЮ рдмैрдаी рдеी।
‘рдЕрдо्рдоा-рдЖрдЬ рдмाрдмा рдЖреЫाрдж рд╣ोंрдЧे?’ рдмрдЪ्рдЪी рдиे рдЕрдкрдиी рдоाँ рд╕े рдкूрдЫा।
‘рд╣ाँ рдмेрдЯा, рдЖрдЬ рддुрдо्рд╣ाрд░े рдмाрдмू рдХी рдЖреЫाрджी рдХा рджिрди рд╣ै।’
‘рдЕрдо्рдоा, рдмाрдмा рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдИрдж рдордиाрдПँрдЧे?’
‘рд╣ाँ рдоेрд░ी рдмрдЪ्рдЪी, рд╡рд╣ рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдоिрд▓рдХрд░ рдИрдж рдордиाрдПрдЧा।’ рдФрд░ рдлिрд░ рд╡рд╣ рдФрд░рдд реЫ्рдпाрджा рдмрд░्рджाрд╢्рдд рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдИ। рд╕िрд╕рдХрдХрд░ рд░ोрдиे рд▓рдЧी।
‘рджीрджी, рдЖрдк рд░ो рдХ्рдпों рд░рд╣ी рд╣ैं?’ рдоैंрдиे реШрд░ीрдм рдЬाрддे рдЙрд╕े рдЧрд▓े рд▓рдЧाрддे рд╣ुрдП рдкूрдЫा-рд╡рд╣ рд╕ोрдвे рдХी рдкрдд्рдиी рдеी, рдЬिрд╕े рдоैंрдиे рджूрд░ рд╕े рдЕंрдзेрд░ा рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдирд╣ीं рдкрд╣рдЪाрдиा।
рд╡рд╣ рд░ुрдЖँрд╕ी рдЖँрдЦों рд╕े рдоुрдЭे рджेрдЦрдиे рд▓рдЧी।
‘рдЖрдЬ рдкौ рдлрдЯрддे рд╕ोрдвे рдХो рдлाँрд╕ी рджी рдЧрдИ рд╣ै। рд╡рд╣ рдИрдж рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдордиाрдПрдЧा। рдХुрд▓्рд╣ाреЬिрдпों рдиे рдоेрд░े рд╕ाрде рдЬुрд▓्рдо рдХिрдпा рд╣ै।’
‘рд╕ोрдвे рдХे, рдирд╣ीं, рдирд╣ीं, рдирд╣ीं।’ рдоेрд░ी рдЪीреЩ рдиिрдХрд▓ рдЧрдИ। рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рдЬेрд▓ рдоें рдоुрд▓ाреШाрдд рдХрд░рдиे рдЖрдИ рдеी, рдкрд░ рд╕ोрдвे рдХे рдмेрдмрд╕ реШैрджी рдЬिрд╕्рдо рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдШुрдЯрди рд╣ोрдиे рд▓рдЧी। рдЗрд╕ рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдорди рдоें рд╕реЩ्рдд рдзिрдХ्рдХाрд░ рдкैрджा рд╣ुрдЖ। рд╕ोрдвा рддो рдмрд╣ुрдд рд╕ाрджा, рд╕рдордЭрджाрд░, рдмрд╣ाрджुрд░ рдФрд░ рдИрдоाрдирджाрд░ рдХिрд╕ाрди рдеा। рдХैрд╕े рдЪोрд░ी рдХрд░ рд╕рдХрддा рдеा? рдирд╣ीं... рдирд╣ीं... рдРрд╕ा рд╣рд░рдЧिреЫ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा? рд╡рд╣ реШाрддिрд▓ рдФрд░ рдбрдХैрдд рд╣ो рд╣ी рдирд╣ीं рд╕рдХрддा! реЫрд░ूрд░ рдХिрд╕ी реЪрд▓рдд рдЗрд▓्реЫाрдо рдоें рдлँрд╕ рдЧрдпा рд╣ोрдЧा। рдоैं рд╕ोрдЪрддे-рд╕ोрдЪрддे рдШрд░ рдЖ рдкрд╣ुँрдЪी। рдмेрджिрд▓ी рд╕े рдХिрддाрдм рдЖрдХрд░ рдоेреЫ рдкрд░ рдлेंрдХी।
....
‘рд╕ाрд▓рд╣, рддुрдо्рд╣ें рд╕ोрдвा рдпाрдж рд╣ै?’
‘рдХौрдирд╕ा рд╕ोрдвा?’
‘рдЧोрд░ी рдХा рдкрддि рдФрд░ рд╕ुрдмрд╣ाрди рдХा рдкिрддा।’ рдЬिрд╕े рдЧाँрд╡ рдХे рд▓ोрдЧ рдХाрдорд░ेрдб рд╕ोрдвा’ рдкुрдХाрд░ा рдХрд░рддे рдеे।’
‘рдЕрд░े рд╣ाँ...рд╕ोрдвा, рднрд▓ा рдЙрд╕े рдХ्рдпा рд╣ुрдЖ?’
‘рд╕ोрдвे рдХो рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рджेрдЦा। рдЙрд╕рдХे рдкाँрд╡ों рдоें рдЬंреЫीрд░ें рдЬрдХреЬी рд╣ुрдИ рдеीं। рд╢ाрдпрдж рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рдЬेрд▓ рдоें реШैрдж рд╣ोрдХрд░ рдЖрдпा рдеा।’
‘рд╣ाँ, рд╕рдЪ рдоें, рдЙрд╕ рджिрди рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдоें рд╕ोрдвे рдХा рд░िрд╢्рддेрджाрд░ рдоिрд▓ा।’ рдЙрд╕рдиे рдмрддाрдпा рдХि...рд╕ाрд▓рд╣ рдХो... рдХुрдЫ рдпाрдж рдЖрдпा।
‘рдПрдХ рджिрди рдкीрд░рд▓ рд╕ाрдИं рдХी рдмैрдардХ рдоें рд▓ोрдЧ рдЬрдоा рдеे। рдХुрдЫ рдзрд░рддी рдкрд░ рддो рдХुрдЫ рдмेंрдЪों рдкрд░ рдФрд░ рдХुрдЫ рдоोреЬ рдкрд░। рджोрд╕्рдд рдиेрдХ рдоोрд╣рдо्рдордж рдкीрд░рд▓ рд╕ाрдИं рдХे рдмрдЧрд▓ рдоें рдмैрдаा рдеा। рдЙрд╕рдХी рд▓ाрд▓ рдЖँрдЦें рдЬैрд╕े рдордХ्реШाрд░ी рдФрд░ реЮрд░ेрдм рдХे рд▓ाрд▓ рдк्рдпाрд▓े рд▓рдЧ рд░рд╣ी рдеीं। рдкीрд░рд▓ рд╕ाрдИं рднी рдмрд╣ुрдд рдкрд░ेрд╢ाрди рд▓рдЧे। рдкीрд░рд▓ рдиे рдиेрдХ рдоोрд╣рдо्рдордж рдХो рднेрдЬрдХрд░ рд╣ोрдд рдХो рдмेрдЧाрд░ी рдХे рд▓िрдП рдмुрд▓ा рднेрдЬा, рдкрд░ рд╣ोрдд рдиे рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрд╕ी рдмाрдд рдкрд░ рдкीрд░рд▓ рдЙрдд्рддेрдЬिрдд рд╣ो рдЧрдпा। рдЧाрд▓िрдпों рдХी рднрд░рдоाрд░ рдХे рдмीрдЪोंрдмीрдЪ рд╣ोрдд рдХो рдмुрд▓рд╡ाрдХрд░ рдЙрд╕े рдердк्рдкрдб़ें рд▓рдЧाрдИं। рдкрдЧреЬी рдЙрддाрд░рдХрд░ рдЙрд╕े рдмрд╣ुрдд рдмेрдЗреЫ्реЫрдд рдХिрдпा। рдЙрд╕ी рд╡реШ्рдд рд╕ोрдвा рднी рдЖрдХрд░ рдмैрдардХ рдоें рд╣ाреЫिрд░ рд╣ुрдЖ। рд╕ोрдвे рдиे рдкाрд╕ рдоें рдмैрдаे рд░рдоू рд╕े рдкूрдЫा рдХि рдоाрдЬрд░ा рдХ्рдпा рд╣ै? рд░рдоू рдиे рдЬो рд╕рдЪ рдеा, рд╡рд╣ рдмрддा рджिрдпा। рдкीрд░рд▓ рд╕ाрдИं рдиे рдЕрдкрдиी рдзाрдХ рдЬрдоाрдП рд░рдЦी। рдмेрдЧुрдиाрд╣ рдХो рдЧुрдирд╣рдЧाрд░ рдмрдиाрдХрд░ рд╣ी рдЫोреЬा।
рдоैं рдоुрд▓ाреШाрдд рд╡ाрд▓े рдХрдорд░े рдоें рдЬाрдХрд░ рдмैрдаी। рд╕ाрдордиे рд╡ाрд▓ी рдХुрд░्рд╕ी рдкрд░ рд╕ी.рдЖрдИ.рдбी. рдЖреЮिрд╕рд░ рдФрд░ рдЬेрд▓ рдХे рдк्рд░рдмंрдзрдХ рдмैрдаे рдеे। рдеोреЬी рджेрд░ рдХे рдмाрдж ‘рд╕ाрд▓рд╣’ рдоुрд╕्рдХुрд░ाрддे рд╣ुрдП рдХрдорд░े рдоें рджाреЩिрд▓ рд╣ुрдЖ।
‘рдЬिрдпे рд╕िंрдз।’ рдЙрд╕рдиे рдХрд╣ा
‘рдЬिрдпे рд╕िंрдз।’ рдоैंрдиे рднी рд╣ँрд╕рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा।
‘рдмाрдмा, рд╕िрдпाрд╕рдд рдкрд░ рдмाрддрдЪीрдд рди рдХрд░рдиा।’ рд╕ी॰рдЖрдИ॰рдбी॰ рдЖреЮिрд╕рд░ рдиे рдХрд╣ा।
рд╣рдо рджोрдиों рдпрд╣ाँ-рд╡рд╣ाँ рдХी рдмाрддें рдХрд░рддे рд░рд╣े। рдоैंрдиे рд╕ाрд▓рд╣ рдХो рд╕ोрдвे рдХी рдлाँрд╕ी рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдпा। рд╕ाрд▓рд╣ рдХी рдЖँрдЦें рдЖँрд╕ुрдУं рд╕े рддрд░ рд╣ो рдЧрдИं।
‘рд╣ाँ рдЬेрд▓ рдоें рдоुрдЭे реШैрджिрдпों рд╕े рдЦрдмрд░ рдоिрд▓ी рдХि рдЪाрд░ рд▓ोрдЧों рдХो ‘рдкौ рдлрдЯрддे рд╣ी рдлाँрд╕ी рджी рдЧрдИ рд╣ै। рдкрд░ рд╕ोрдвा рдорд░ा рдирд╣ीं рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдкीрдЫे рдПрдХ рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╣реЫाрд░ों рд╕ोрдвे рд╣рд░ рдЧाँрд╡ рдоें рдЫोреЬрдХрд░ рдЧрдпा рд╣ै।’
‘рд╕ाрд▓рд╣ рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдпрд╣ рд╕ाрд▓ рддो реЩрд░ाрдм рд╣ो рдЬाрдПрдЧा। рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдПँ рдЪрд▓ рд░рд╣ी рд╣ैं рдФрд░ рддुрдо рдпрд╣ाँ рдмैрдаे рд╣ो...’
‘рдЕрд░ी рдкрдЧрд▓ी, рд▓ोрдЧों рдХी рдЬाрдиें рдмेрдХाрд░ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं। рддुрдо рд╕ाрд▓ों рдХी рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ो। рд╕ाрд▓ рдЧрдпा рддो рдЧрдпा, рд╕рджрдХे рд╕िंрдШреЬी рдХे рд╕рд░, рддुрдо рдЪिंрддा рдордд рдХрд░рдиा।’
‘рдирд╣ीं, рдирд╣ीं, рдоैं рдЪिंрддा рдХ्рдпों рдХрд░ूँрдЧी।’
‘рдоुрд▓ाреШाрдд рдХा рд╡реШ्рдд рдкूрд░ा рд╣ो рдЧрдпा। рдЬेрд▓рд░ рдиे рд╣рдоें рд╡реШ्рдд рдпाрдж рджिрд▓ाрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा।
‘рдЕрдЪ्рдЫा, рдЬिंрджрдЧी рд╣ै рддो рдлिрд░ рд╕ाрде рд╣ैं। рдЬिрдпे рд╕िंрдз।’
‘рдЬिрдпे рд╕िंрдз!’ рдФрд░ рдлिрд░ рдоैं рд╡рд╣ाँ рд╕े рдЪрд▓ी рдЖрдИ।’
***

рдирд╕ीрдо рдеेрдмो: рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕िंрдзी рдорд╣िрд▓ा рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░ рдмाрджाрдо рдирддाрд╡ाрди рдХी рдкुрдд्рд░ी। рдЬрди्рдо 1 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1948 рдХो рдоेрд╣рдо рджाрджू рдоें। рдкрдв़ाрдИ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╢िрдХाрд░рдкुрд░ рдоें рд╣ुрдИ। рд╕िंрдз рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдЬाрдорд╢ोрд░ो рдоें рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рд░рд╣ीं। 1968 рдоें рдкрд╣рд▓ी рдХрд╣ाрдиी 'рдЖँрд╕ुрдУं рдХी рд░ेрдЦा' рдЫрдкी। рджेрд╣ांрдд 19 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдХрд░ाрдЪी рдоें।