Showing posts with label рдХрд╡ि. Show all posts
Showing posts with label рдХрд╡ि. Show all posts

рдЖрд░рддी рдЧोрдпрд▓ ‘рд▓ोрдХेрд╢'

рдбॉ. рдЖрд░рддी ‘рд▓ोрдХेрд╢’
рдбॉ. рдЖрд░рддी ‘рд▓ोрдХेрд╢' рджो рджрд╢рдХों рд╕े рджुрдмрдИ рдоें рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░рдиे рдХे рд╕ाрде рд╣ी рддीрди рджрд╢рдХों рд╕े рд╢िрдХ्рд╖ाрд╡िрдж рд╣ैं рдФрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдпू.рдП.рдИ. рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд╡рд░िрд╖्рда рдоुрдЦ्рдпाрдз्рдпाрдкिрдХा рд╣ैं। рднाрд░рдд рдХे рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд╢ोрдз-рдиिрд░्рджेрд╢िрдХा рдПрдбрдЬंрдХ्рдЯ рдлैрдХрд▓्рдЯी рдХा рдХाрд░्рдпрднाрд░ рднी рд╕ँрднाрд▓ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी-рд╣िрди्рджी рджोрдиों рд╡िрд╖рдпों рдоें рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рд╣ोрдиे рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╣िрди्рджी рдоें рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдЯॉрдкрд░ рд╡ рдЧोрд▓्рдб рдоैрдбрд▓ рдзाрд░рдХ рд╣ैं। рдЗрдирдХे 4 рдЙрдкрди्рдпाрд╕, 4 рдХрд╡िрддा-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, 2 рдХрд╣ाрдиी-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, 1 рдпाрдд्рд░ा-рд╕ंрд╕्рдорд░рдг, 1 рд╢ोрдз рдЧ्рд░ंрде, 1 рдХрдеेрддрд░ рдЧрдж्рдп, 1 рд╕рдоीрдХ्рд╖ा-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоिрд▓ाрдХрд░ 14 рдкुрд╕्рддрдХें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ैं। рд▓рдЧрднрдЧ рд╕ौ рд╕े рдЕрдзिрдХ рджेрд╢ीрдп рд╡ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкुрд╕्рддрдХों рдпा рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдЗрдирдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ैं। 
рдЗрдирдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░ рдкंрдЬाрдм, рд╣рд░िрдпाрдгा, рдЙреЬीрд╕ा рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╡िрджेрд╢ рдХे рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рд╢ोрдз рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрдирдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░ рджो рдк्рд░рд╡рдХ्рддाрдУं, рдбॉ. рдЙрд░्рдоिрд▓ा рд╡ рдбॉ. рдкूрдирдо рдХे рд╕рдо्рдкाрджрди рдоें рдкुрд╕्рддрдХ ‘рдбॉ॰ рдЖрд░рддी ‘рд▓ोрдХेрд╢’ рдХी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ुрд░рднि’ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै। ‘рдЕрдирди्рдп рдпू.рдП.рдИ.' рдкрдд्рд░िрдХा рдХी рдоुрдЦ्рдп рд╕ंрдкाрджрдХ рд╣ोрдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╡े рдЕрдоेрд░िрдХा, рдпू.рдП.рдИ. рддрдеा рднाрд░рдд рдХी рдХрдИ рдкुрд╕्рддрдХों, рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рддрдеा рд╢ोрдз рдЬрд░्рдирд▓ рдХी рд╕ंрдкाрджрдХ, рд╕рд╣-рд╕ंрдкाрджрдХ, рдЙрдкрд╕ंрдкाрджрдХ рд╡ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ंрд╡ाрджрджाрддा рднी рд╣ैं। рдЯैрдЧोрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рднोрдкाрд▓ рдХे рд╡िрд╢्рд╡рд░ंрдЧ рдпूрдПрдИ рдХी рдиिрджेрд╢िрдХा рддрдеा рд╡िрд╢्рд╡ рд╣िंрджी рд╕рдЪिрд╡ाрд▓рдп рдоॉрд░ीрд╢рд╕ рдХे рд╣िंрджी рджिрд╡рд╕ рдпूрдПрдИ рдХी рд╕рдорди्рд╡рдпрдХ рд╣ैं। рдпू.рдП.рдИ. рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдкрд╣рд▓ी рдкुрд╕्рддрдХ ‘рд╣ोрдирд╣ाрд░ рдмिрд░рд╡ाрди’, рдпू.рдП.рдИ. рдХे рд░рдЪрдиाрдХाрд░ों рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╣िंрджी рдкुрд╕्рддрдХ ‘рд╕ोрдЪ- рдЗрдоाрд░ाрддी рдЪрд╢्рдоे рд╕े’ рдХी рд╕ंрдкाрджрдХ рд╣ैं। 
рдЗрди्рд╣ें рднाрд░рдд рд╡ рдоॉрд░िрд╢рд╕ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╕рдо्рдоाрди ‘рдЖрдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ृрдЬрди рд╕рдо्рдоाрди’ $2,000 рд░ाрд╢ि рд╕рд╣िрдд, ‘рдХाрд╡्рдп рд╡िрднूрд╖рдг’, ‘рдорд╣ाрдХрд╡ि рдк्рд░ो॰ рд╣рд░िрд╢ंрдХрд░ рдЖрджेрд╢ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди’, ‘рд░ंрдЧ рд░ाрдЪी рд╕рдо्рдоाрди’, 'рд╢рдм्рдж рд╢िрд▓्рдкी рднूрд╖рдг рд╕рдо्рдоाрди', 'рдк्рд░рдЬ्рдЮा рд╕рдо्рдоाрди', ‘рдиिрд░्рдорд▓ा рд╕्рдоृрддि рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд░рдд्рди рд╕рдо्рдоाрди’ рддрдеा ‘рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдп рд╕рдорд░рд╕ рд╢्рд░ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди’ рд╕े рдирд╡ाреЫा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡рд░्рд▓्рдб рдмुрдХ рдСреЮ рд░िрдХॉрд░्рдб्рд╕ рд▓ंрдбрди, рднाрд░рддीрдп рдХौंрд╕рд▓ाрд╡ाрд╕ рджुрдмрдИ, рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХाрд╡्рдп рдк्рд░ेрдоी рдоंрдЪ, рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╣िंрджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рд╣्рдпूрд╕्рдЯрди, рдпू.рдПрд╕.рдП. рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╢рд╕्рддि-рдкрдд्рд░ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдП ‘рд╢ुрдн рд╕ंрдХрд▓्рдк рдПрд╡ं рд╣ुрдирд░ реЮोрдХ्рд╕ рдПрдХेрдбेрдоी’ рддрдеा рд╢िрдХ्рд╖ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдП ‘рд╢िрдХ्рд╖ा рд░рдд्рди’ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдЖрдЧाреЫ рд╕ंрд╕्рдеा рд╕े рддрдеा ‘рд╣िंрджुрд╕्рддाрдиी рднाрд╖ा рдЕрдХाрджрдоी’ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд░ेрдбिрдпो ‘рдоेрд░ी рдЖрд╡ाреЫ’ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ рдХी 101 рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдоें рдиाрдо рдЖрдпा рд╣ै। рдХрд╡िрддाрдПँ ‘рдоाँ рддुрдо рдордо рдоोрдЪрди’, ‘рддुрдо рдмिрди рдЬाрдКँ рдХрд╣ाँ’, ‘рд░ाрдзा рдХा рдз्рдпाрди рдпोрдЧ’ рддрдеा рдХрд╣ाрдиिрдпाँ ‘рд╕ंрдеाрд░ा рдЙрдд्рд╕рд╡’, 'реЮिрдмोрдиाрдЪी рдк्рд░ेрдо', ‘рд╢्рдпाрдо рд╡рд░्рдг рдХे рджрд░्рдкрдг’ рд╡ рдмाрд▓рдХрдеा 'рдЗрд▓्рд▓ी рдФрд░ рдк्рдпूрдкा' рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рд░рдЪрдиाрдПँ рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдЕрдиेрдХ рдХрд╡िрддाрдПँ 'рдХрд╡िрддा рдХोрд╢' рдкेрдЬ рдкрд░ рд╕ंрдХрд▓िрдд рд╣ैं।

рд╕рдо्рдкрд░्рдХ: 
рджूрд░рднाрд╖: +971504270752
рдИрдоेрд▓: arti.goel@hotmail.com

Postal address in UAE 
Dr. Arti ‘Lokesh’
#306, MJN Building, Al Qusais 2, Street 8B, Dubai, U.A.E

рднाрд░рдд рдХा рдбाрдХ рд╡ рд╕्рдеाрдпी рдкрддा – 
рдбॉ॰ рдЖрд░рддी ‘рд▓ोрдХेрд╢’ 
рдордХाрди рдиं. 137, рдЖрдИ рдм्рд▓ॉрдХ, рдХрд╡ि рдирдЧрд░, рдЧाреЫिрдпाрдмाрдж, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢, рднाрд░рдд 201002 
 

рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдХुрдоाрд░ рд╢рд░्рдоा 'рдпोрдЧिрд░ाрдЬ'

рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдХुрдоाрд░ рд╢рд░्рдоा
рдЖрдд्рдордХрде्рдп: рдоैं рд╡рд░्рд╖ 1995 рд╕े рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ूँ। рдоेрд░ी рдоाрддृ рднाрд╖ा рд╣िंрджी рд╣ै рдЕрддः рдоैंрдиे рдЕрдкрдиी рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдоेрд░ी рдоाрддृрднाрд╖ा рдХो рд╣ी рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рдоाрдз्рдпрдо рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рд╣ै। рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХे рдХाрд░рдг рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рдЕрдкрдиे рд▓ेрдЦрди рдХाрд░्рдп рдоें рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ों рдХे рд╡िрд░ाрдо рдХे рдмाрдж, рд╡рд░्рд╖ 2021 рдоें рдкुрдиः рд▓ेрдЦрди рдЖрд░ंрдн рдХिрдпा। рдоेрд░ा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рд▓ेрдЦрди рд╡िрдЪाрд░ों рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдРрд╕ा рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рддुрд▓рдиा рдЕрди्рдп рдХिрд╕ी рдордз्рдпрдо рд╕े рдХрд░ рдкाрдиा рдХрдаिрди рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рд╕рдоाрдЬ рдХो рдПрдХ рдирдИ рджिрд╢ा рдФрд░ рджрд╢ा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЗрд╕ рдХाрд░्рдп рдоें рд╡рд░िрд╖्рда рд▓ेрдЦрдХों рдХे рд╕ाрде рдирд╡ोрджिрдд рд▓ेрдЦрдХों рдХा рдпोрдЧрджाрди рднी рдЕрд╡िрд╕्рдорд░рдгीрдп рд╣ैं। 

рдиिрд╡ाрд╕: рджेрд╣рд░ाрджूрди , рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб।

рдбॉ. рд╕ुрдиीрддा

рдбॉ. рд╕ुрдиीрддा рддрдеा рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु
рд╕ुрдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд▓ेрдЦिрдХा рддрдеा рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдЬाрдиी-рдоाрдиी рдХрдеाрдХाрд░।

рдЬрди्рдо: 29 рдЬрдирд╡рд░ी 1954 рдХो рд╣рд░िрдпाрдгा рдХे рд╕ाрд▓рд╡рди рдЧाँрд╡ рдоें।

рд╢िрдХ्рд╖ा: рдПрдо.рдП. (рд╣िंрджी), рдкी-рдПрдЪ.рдбी.। рд╢ोрдз рдХा рд╡िрд╖рдп—‘рд╣िंрджी рдХрд╡िрддा рдХी рд╡рд░्рддрдоाрди рдЧрддिрд╡िрдзि: 1960 рд╕े 75 рддрдХ’। рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рд╣рд░िрдпाрдгा рдФрд░ рдкंрдЬाрдм рдХे рдХॉрд▓ेрдЬों рдоें рдЕрдз्рдпाрдкрди। рд╕рд░्рд╡ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрднिрдпाрди рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░्рдпों рдоें рдЧрд╣рд░ी рд░ुрдЪि।

рд▓ेрдЦрди рдФрд░ рдХृрддिрдпाँ: рдмрдЪрдкрди рдоें рдиाрдиी рдХे рдЧाँрд╡ рдоें рдмрд░рд╕ों рддрдХ рд░рд╣ीं рдбा. рд╕ुрдиीрддा рдХो рдЫोрдЯे рдмрдЪ्рдЪों рдФрд░ рдХिрд╢ोрд░ों рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣рдЬ-рд╕рд░рд╕ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд▓िрдЦрдиे рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕ुрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдмрдЪрдкрди рдоें рдЧाँрд╡ рдоें рдЧुрдЬाрд░े рдЧрдП рд╕рдордп рдкрд░ рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ ‘рдиाрдиी рдХे рдЧाँрд╡ рдоें’ рдХрдИ рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдЫрдкрдиे рдХे рдмाрдж, рдЕрдм рдкुрд╕्рддрдХ рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ैं।

рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдЕрди्рдп рдЪрд░्рдЪिрдд рдкुрд╕्рддрдХें рд╣ैं— ‘рд╕ाрдХрд░ा рдЧाँрд╡ рдХी рд░ाрдорд▓ीрд▓ा’, ‘рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ’, рд░िрдпा рдФрд░ рджाрджी, ‘рдХрд░ुрдгा рдХा рдмрд╕्рддा’, ‘рджाрджी рдХी рдоुрд╕рдХाрди’, ‘рдоेрд░ी рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ’, ‘рдмрдЪ्рдЪों рдХी рднाрд╡рдкूрд░्рдг рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ’, рдоाрдиिрдХ рд░ाрдпрддंрдЧ рдХी рдмाँрд╕ुрд░ी, рдкूрд░्рд╡ोрдд्рддрд░ рд░ाрдЬ्рдпों рдХी рднाрд╡рдкूрд░्рдг рд▓ोрдХрдХрдеाрдПँ, ‘рдлूрд▓ों рд╡ाрд▓ा рдШрд░’, ‘рдиाрдиी-рдиाрдиी рдХрд╣ो рдХрд╣ाрдиी’, ‘рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдиाрдиी рдХी’, ‘рджाрджी рдоाँ рдХी рдоीрдаी-рдоीрдаी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ’, ‘рдмुрдв़िрдпा рдХी рдкोрддी’ (рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ), рдПрдХ рдеी рднрдЧрддी (рдмाрд▓ рдЙрдкрди्рдпाрд╕)।

рдЦेрд▓-рдЦेрд▓ рдоें рдмрдЪ्рдЪों рд╕े рдмाрддें рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд▓िрдЦे рдЧрдП рд╕ीрдзे-рд╕рд░рд▓ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд▓ेрдЦ ‘рдЦेрд▓-рдЦेрд▓ рдоें рдмाрддें’ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рджेрд╢-рд╡िрджेрд╢ рдХे рдорд╣ाрди рдпुрдЧрдиाрдпрдХों рдкрд░ рд▓िрдЦी рдЬीрд╡рдиीрдкрд░рдХ рдкुрд╕्рддрдХ ‘рдзुрди рдХे рдкрдХ्рдХे’ рдЦाрд╕ी рдЪрд░्рдЪिрдд рд╣ुрдИ рд╣ै। 
рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рдмाрд▓ рдкрдд्рд░िрдХा ‘рдмाрд▓ рднाрд░рддी’ рдоें рднाрд░рдд рдХे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд░ाрдЬ्рдпों рдХी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд, рд▓ोрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдФрд░ рдкрд░्рдпрдЯрди рдкрд░ рдХेंрдж्рд░िрдд ‘рд░ंрдЧ-рд░ंрдЧीрд▓ा рджेрд╢ рд╣рдоाрд░ा’ рд╕्рддंрдн рд▓िрдЦा, рдЬिрд╕े рдмрдЪ्рдЪों рдиे рдмрд╣ुрдд рдкрд╕ंрдж рдХिрдпा। ‘рдмाрд▓ рднाрд░рддी’ рдкрдд्рд░िрдХा рдоें ‘рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕ाрдд рдмрд╣рдиों рд╕े’ рд╕्рддंрдн рднी рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рдиिрд░ंрддрд░ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ।

рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдЧंрднीрд░ рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдд्рдордХ рд▓ेрдЦ рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рд▓ेрдЦ рд╡рдЧैрд░рд╣ рдЫрдкे рд╣ैं। рдиेрд╢рдирд▓ рдмुрдХ рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдХे рд▓िрдП рджेрд╡ेंрдж्рд░ рд╕рдд्рдпाрд░्рдеी рдХी рдЪुрдиिंрджा рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рдЕрдиुрд╡ाрдж। рдпूрдиेрд╕्рдХो рдХे рд╕рд░्рд╡ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрднिрдпाрди рдХे рддрд╣рдд рднी рдХुрдЫ рдкुрд╕्рддрдХों рдХा рд╣िंрджी рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा рд╣ै। рд╢्рд░ी рд╢्рд░ी рд░рд╡िрд╢ंрдХрд░ рдХी рдирдП рд╕ंрджрд░्рднों рдоें рдЬ्рдпोрддिрд╖ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдкрд░ рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рдоूрд▓ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╕े рдЕрдиुрд╡ाрдж।

рд╕ुрдиीрддा рдЬी рдиे рд╢िрд╡рдХुрдоाрд░ рдмрдЯाрд▓рд╡ी рдХी рдХрдИ рдкंрдЬाрдмी рдХрд╡िрддाрдУं рдХा рднी рд╣िंрджी рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा рд╣ै। рдлिрд▓рд╡рдХ्рдд рдмрдЪрдкрди рдФрд░ рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдиिрдХрдЯ рд╕े рджेрдЦे рдЧрдП рдЧाँрд╡-рдХрд╕्рдмे рдХे рдЕрдж्рднुрдд рдкाрдд्рд░ों рдкрд░ рд╕ंрд╕्рдорд░рдгाрдд्рдордХ рд▓ेрдЦрди рдоें рд▓ीрди। рд╕ाрде рд╣ी рднाрд░рдд рдХे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЕंрдЪрд▓ों рдХी рдЪुрдиी рд╣ुрдИ рд▓ोрдХрдХрдеाрдУं рдХा рдПрдХ рдмृрд╣рдд् рд╕ंрдХрд▓рди рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдоें рдЬुрдЯी рд╣ैं।

рдкрддा: 545, рд╕ेрдХ्рдЯрд░-29, рдлрд░ीрджाрдмाрдж, рдкिрди-121008 (рд╣рд░िрдпाрдгा)
рдЪрд▓рднाрд╖: 0-9910862380

рдк्рд░ीрддि рдЧोрд╡िрди्рджрд░ाрдЬ * Preethi Govindaraj

рдк्рд░ीрддि рдЧोрд╡िрди्рджрд░ाрдЬ
рд╡िрд╢्рд╡ рд╣िंрджी рд╕рдЪिрд╡ाрд▓рдп рдХी рдХрд╣ाрдиी рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा 2019 рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рдердо рд╕्рдеाрди рдкाрдиे рд╡ाрд▓ी рдк्рд░ीрддि рдЧोрд╡िрди्рджрд░ाрдЬ рд╡рд░्рдЬीрдиिрдпा рдоें рд░рд╣рддी рд╣ैं। рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рд╕े рд╡े рдХैंрд╕рд░ рдирд░्рд╕ рд╣ैं рдФрд░ рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рд╣िрди्рджी, рдЙрд░्рджू рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рдоूрд▓рдд: рдХрд╡िрддाрдПँ рдФрд░ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд▓िрдЦ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдХुрдЫ рд╕ंрд╕्рдорд░рдг рднी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓िрдЦे рд╣ैं। рдЙрдирдХा рдПрдХ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ Thoughts, Themes and Images рд╕ेрддु рдж्рд╡ाрд░ा рдирд╡рдо्рдмрд░ 2023 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
 
Preethi Govindaraj is a poet who lives in Virginia with her family. She has an MSc Nursing degree and works as a Nurse navigator in the Lombardi Comprehensive Cancer Center, Washington DC. She has composed poems in English for a long time. She enjoys writing in Hindi and Urdu as well. Her first poetry collection Thoughts, Themes and Images has been published by Setu,


Thoughts Themes and Images
Preethi Govindaraj

This is a collection of poems written by Preethi Govindaraj. Preethi’s poems cover a range of ideas, deeply personal emotions, random musings, and insightful commentary on social and current-day issues, some of which are reflected in the accompanying paintings. The collection of more than one hundred and fifty poems reflects the depth and range of her poetic mind and imagination.

The book is full of surprises – love, suffering, chuckles, serious social commentary are brought together like a quintessential Indian curry. Preethi’s poems examine the mundane and the sublime with equal honesty, sincerity, and zeal. Something in this potpourri of reflections on family, festivals, relationships, nature and the changing seasons, and serious social issues should appeal to every poetry lover.

***

Nivedita Roy

Nivedita Roy
Nivedita Roy is a teacher by profession and writing is her passion. She is a bilingual poetess and author. She resides in the Kingdom of Bahrain and belongs to Lucknow, India. She is the recipient of Reul International Poetry Award -runner up 2023 bestowed by The Significant league, Independence Day Literary Honours 2021 and 2022, Rabindranath Tagore Memorial Certificate of Literary Appreciation 2022 awards by Motivational Strips and Gujarat Sahitya Academy. She is the recipient of many other prestigious awards from prestigious literary forums.

She is the author of 5  solo books in English and Hindi. She has co-authored around 32  national and international anthologies in English and Hindi. She hosts poetry meets and author interviews on online platforms. Her poems and articles are often published in national and international ezines, newspapers and journals.


рдиिрд╡ेрджिрддा рд░ॉрдп рдоूрд▓рддः рд▓рдЦрдирдК рд╕े рд╣ैं। рд╡े рдмрд╣рд░ीрди рдоें рдПрдХ़ рдЕрдорд░ीрдХी рд╕्рдХूрд▓ рдоें  рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╣ैं। рдЗрдирдХे рджो рдиिрдЬी рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी рдФрд░ рд╣िрди्рджी рднाрд╖ा рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдП рд╣ैं। рд╡े 18 рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ाрдЭा рд╕ंрдХрд▓рди рдоें рд╕рд╣ рд▓ेрдЦрдХ рд╣ैं। рджेрд╢-рд╡िрджेрд╢ рдХे рд╕рдоाрдЪाрд░рдкрдд्рд░ों рдоें рдЗрдирдХी рдХрд╡िрддाрдПँ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрддी рд░рд╣рддी рд╣ैं। рдоोрдЯिрд╡ेрд╢рдирд▓ рд╕्рдЯ्рд░िрдк्рд╕, рдФрд░ рдЧुрдЬрд░ाрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдХाрджрдоी рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджिрд╡рд╕ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕े 2021-22 рдоें рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।

рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рдЗрди्рд╣ें- 
*рд░рд╡िंрдж्рд░ рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ 2022 рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा. 
*рдбॉ рдПрд╕ рд░ाрдзाрдХृрд╖्рдгрди рд╕рдо्рдоाрди 2021 
*рд╢рд░рджोрдд्рд╕рд╡ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ृрдЬрди рд╕рдо्рдоाрди 2021
*рдорд╣ाрджेрд╡ी рд╡рд░्рдоा рд╕्рдоाрд░рдХ рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ 
*рдиाрд░ी рд░рдд्рди рд╕рдо्рдоाрди 2022 
*рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдк्рд░рдпाрд╕ों рдоें рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯрддा рдХे рд▓िрдП рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХोрд╖ рд╕рдо्рдоाрди 2022

рдХрд╡िрдпिрдд्рд░ी рдиिрд╡ेрджिрддा рдоोрдЯिрд╡ेрд╢рдирд▓ рд╕्рдЯ्рд░िрдк्рд╕ рдХी рдмрд╣рд░ीрди рдЗрдХाрдИ  рдХी рдоौрдбрд░ेрдЯрд░ рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдкрдд्рд░िрдХा рдХी рд╕ंрдкाрджрдХ рдЯीрдо рдХी рд╕рджрд╕्рдп рд╣ैं।

рд╕ुрднाрд╖ рдЪрди्рдж्рд░ рд▓рдЦेрдб़ा

* рд░рдХ्рд╖ा рд╢рд░ीрд░рдХ्рд░िрдпा рдПрд╡ं рд╕рдо्рдмрдж्рдз рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╕ंрд╕्рдеाрди (рдбिрдкाрд╕) рд╕े рд╡рд░िрд╖्рда рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХे рдкрдж рд╕े рд╕рди 2009 рдоें рд╕ेрд╡ा рдиिрд╡ृрдд
* рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХाрд░्рдпों рд╕े рдЬुрдб़े рд▓рдЧрднрдЧ рддीрд╕ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╢ोрдз рдкрдд्рд░ 
* рддीрди рд╣рдЬाрд░ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд▓ेрдЦ, рд▓рдШрдХрдеाрдПँ, рд╣ाрдЗрдХु, рд╡िрдЬ्рдЮाрдирдХु рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд
* рдкрдЪ्рдЪीрд╕ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрдеाрдПँ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд
* рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी рд╕े рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╡िрд╖рдпрдХ 150 рд╡ाрд░्рддाрдПँ рдПрд╡ं рдиाрдЯрдХ рдк्рд░рд╕ाрд░िрдд
рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдкुрд╕्рддрдХें:
* рдЦेрд▓, рдЦिрд▓ाрдб़ी рдФрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди (1996)
* рд▓рдШुрдХрдеाрдПँ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХी рдХрд▓рдо рд╕े (2015)
* рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХे рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдХ рдк्рд░рд╕ंрдЧ (2015)
* рдкैрджाрдпрд╢ी рдкाрдЧрд▓ - рд▓рдШुрдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ (2015)
* рдоेрд░ी рд░ोрдЪрдХ рдПрд╡ं рдк्рд░ेрд░рдХ рд▓рдШु рдХрдеाрдПँ (2015)
* рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдПрд╡ं рд╕рдо्рдоाрди:
* рд╣िंрджी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░िрд╖рдж्, рднाрднा рдкрд░рдоाрдгु рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХेंрдж्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд▓ेрдЦрди рд╣ेрддु рдкुрд░рд╕्рдХृрдд ; 
* рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдкрд░िрд╖рдж् рдк्рд░рдпाрдЧ, рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдж्рд╡ाрд░ा "рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╡ाрдЪрд╕्рдкрддि" рдХी рдоाрдирдж рдЙрдкाрдзि (1998) рдПрд╡ं "рд╡्рд╣ीрдЯेрдХрд░ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ (1999)";
* рдоाрдирд╡ рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╡िрдХाрд╕ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा 2009 рдХे "рдЖрдд्рдоाрд░ाрдо рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд!
* рдпुрд╡ा рд╣िंрджी рд╕ंрд╕्рдеाрди, рдЕрдоेрд░िрдХा рдж्рд╡ाрд░ा рджिрд╕ंрдмрд░ 2012 рдоें рди्рдпू рдЬрд░्рд╕ी рдоें рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
* рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд▓ोрдХрдк्рд░िрдпрдХрд░рдг рдХे рд▓िрдП рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдкрд░िрд╖рдж् рдк्рд░рдпाрдЧ, рдж्рд╡ाрд░ा " рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдкрд░िрд╖рдж् рдк्рд░рдпाрдЧ рд╢рддाрдм्рджी рд╕рдо्рдоाрди " - 2012
* рд╡िрд╢्рд╡ рд╣िंрджी рдЬ्рдпोрддि, рдХैрд▓िрдл़ोрд░्рдиिрдпा рд╢ाрдЦा рдХी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕ंрдз्рдпा рдХे рд╢ुрдн рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдЬुрд▓ाрдИ, 2014 рдФрд░ рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рд╡िрд╢्рд╡ рд╣िंрджी рдЬ्рдпोрддि рдж्рд╡ाрд░ा рдЬूрди 12, 2021 рдХो рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
* "рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдк्рд░рдЧрддि" рдкрдд्рд░िрдХा рдХी рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рд╕рдоिрддि рдХे рдоाрдирдж рд╕рджрд╕्рдп (2004-2006)
* рд╕्рдкंрджрди, рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдПрд╡ं рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдЧंрдЧा рдиाрдордХ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХा рд╕ंрдкाрджрди
рд╕рдо्рдк्рд░рддि: рдЬрдирд╡рд░ी 2021 рд╕े рд╡िрдЬ्рдЮाрдирдХु рд▓ेрдЦрди, рд╣िंрджी рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдк्рд░рдЪाрд░-рдк्рд░рд╕ाрд░ рдоें рдиिрд░ंрддрд░ рдпोрдЧрджाрди!
рдИрдоेрд▓: subhash.surendra@gmail.com

рдЬрдпा рдЬाрджрд╡ाрдиी

рдЬрдпा рдЬाрджрд╡ाрдиी
рдЬрди्рдо: 1 рдордИ, рдХोрддрдоा, рдЬिрд▓ा рд╢рд╣рдбोрд▓ (рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢)
рд╢िрдХ्рд╖ा : рдПрдо.рдП. (рд╣िंрджी рдФрд░ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди)

рд╣िंрджी рдХृрддिрдпाँ: 
рдХाрд╡्рдп-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣: ‘рдоैं рд╢рдм्рдж рд╣ूँ’, ‘рдЕрдиंрдд рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдХे рдмाрдж рднी’, ‘рдЙрдаाрддा рд╣ै рдХोрдИ рдПрдХ рдоुрдЯ्рдаी рдРрд╢्рд╡рд░्рдп’;
рдХрдеा-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣: ‘рдоुрдЭे рд╣ी рд╣ोрдиा рд╣ै рдмाрд░-рдмाрд░’, ‘рдЕंрджрд░ рдХे рдкाрдиिрдпों рдоें рдХोрдИ рд╕рдкрдиा рдХाँрдкрддा рд╣ै’, ‘рдЙрд╕рд╕े рдкूрдЫो’, ‘рдоैं рдЕрдкрдиी рдоिрдЯ्рдЯी рдоें рдЦрдб़ी рд╣ूँ рдХाँрдзे рдкे рдЕрдкрдиा рд╣рд▓ рд▓िрдпे’, ‘рдЕрдирдХрд╣ा рдЖрдЦ्рдпाрди’;
рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХрд╣ाрдиी-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣: ‘рд╕рдорди्рджрд░ рдоें рд╕ूрдЦрддी рдирджी’, ‘рдпे рдХрдеाрдПँ рд╕ुрдиाрдпी рдЬाрддी рд░рд╣ेंрдЧी рд╣рдоाрд░े рдмाрдж рднी’; 
рдЙрдкрди्рдпाрд╕‌: ‘рддрдд्рд╡рдорд╕ि’, ‘рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рдЫूрдЯ рдЬाрддा рд╣ै’; ‘рдоिрдаो рдкाрдгी рдЦाрд░ो рдкाрдгी’; ‘рд╣िрди рд╢рд╣рд░ рдоें рд╣िрдХु рд╢рд╣рд░ рд╣ो’; ‘рджेрд╣ рдХुрдард░िрдпा’, ‘рдЦрд░рдЧोрд╢’;

рд╕िंрдзी рдХृрддिрдпाँ
 ‘рдкрд╣िंрдЬी рдЧोрд▓्рд╣ा рдоें’ (рдХाрд╡्рдп-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣); ‘рдмрд░्рдл़ рдЬा рдЧुрд▓’ (рдХрдеा-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣), ‘рдЦाрдоोрд╢िрдпों рдХे рджेрд╢ рдоें’ (рдХрдеा-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣), ‘рдоिрдаो рдкाрдгी рдЦाрд░ो рдкाрдгी’ (рдЙрдкрди्рдпाрд╕‌)

рдЕрдиुрд╡ाрдж:
‘рдЬे рдХृрд╖्рдгрдоूрд░्рддि рдЯु рд╣िрдорд╕ेрд▓्рдл’ рдХा рд╣िंрджी рдЕрдиुрд╡ाрдж।

рд╕рдо्рдоाрди
рдХрдеाрдХ्рд░рдо рд╕рдо्рдоाрди 2017
рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рд╕рдо्рдоाрди
рдХुрд╕ुрдоांрдЬрд▓ि рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди 2017
рдЫрдд्‍рддीрд╕рдЧрдв़ рд╣िंрджी рдЕрдХाрджрдоी рд╕рдо्‍рдоाрди
***

Jaya Jadwani


Born: May 1, 1959 at Kotma, District Shahdol (Madhya Pradesh)

Education: M.A. (Hindi and Psychology)

Works: 'Main Shabd Hoon', 'Anant Sambhavnaon Ke Baad Bhi', 'Uthata Hai Koi Ek Mutthi Aishwarya' (collection of poems), 'Pahinji Golha Mein' (Sindhi poetry collection), 'Mujhe Hi Hona Hai Baar Baar' ', 'Andar Ke Paaniyon Mein Koi Sapna Kaanpta Hai', 'Usse Puchho', ‘Main Apni Mitti Mein Khadi Hoon Kaandhe Pe Apna Hal Liye', 'Ankaha Aakhyaan' (collection of stories), 'Barf ja gul', 'Khamoshiyon Ke Desh Mein' (Sindhi story collection), ‘Samandar Mein Sookhti Nadi', 'Ye Kathaein Sunai Jaati Rahengi Humare Baad Bhi' (Representative story collection), 'Tattvamasi', 'Kuch-Na-Kuch Chhoot Jaata Hai' ( Novel), 'Mitho Paani Kharo Paani' (this novel was also published in Sindhi), 'Hin Sheher Mein Hiku Sheher Ho' (Sindhi Novel), 'J. Krishnamurti to Himself' (Hindi translation).

Others: Production of a telefilm under 'Indian Classical' on 'Andar Ke Paaniyon Mein Koi Sapna Kaanpta Hai'. Translation of many works in English, Urdu, Punjabi, Oriya, Sindhi, Marathi, Bangla languages.

Dramatic adaptations of several stories broadcast from All India Radio, Delhi.

Honours: Muktibodh Samman, Kusumanjali Samman 2017 for 'Mitho Paani Kharo Paani', Kathakram Samman 2017, Gold Medal on stories and many other big and small honours.


рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡

рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡
рдкрд░िрдЪрдп рд╡ рдХृрддिрдд्рд╡

рдиाрдо:- рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡ (рд╕ेрд╡ा рдиिрд╡ृрдд्рдд рдк्рд░ाрдЪाрд░्рдп)
рдЬрди्рдо рддिрдеि 04/06/1954
рд╢िрдХ्рд╖ा:- рдПрдо.рдПрд╕ рд╕ी (рдк्рд░ाрдгी рд╢ाрд╕्рдд्рд░) рдмी.рдПрдб.
рд╡िрднिрди्рди рдкрдд्рд░ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдЧीрдд, рдХрд╡िрддा рдФрд░ рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा, рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиी, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдиाрдЯिрдХा рд▓рдШुрдХрдеा, рд╡्рдпंрдЧ рдПрд╡ं рдХрд╣ाрдиी рдЖрджि рдХा рд╕рддрдд рдк्рд░рдХाрд╢рди। рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпीрди рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХा рд╕ंрдкाрджрди। рджूрд░рджрд░्рд╢рди рднोрдкाрд▓ рд╡ рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी рднोрдкाрд▓, рдЗрди्рджौрд░ рд╡ рдЬрдЧрджрд▓рдкुрд░ рд╕े рдЪिंрддрди, рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиी, рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा, рдХрд╣ाрдиी рд╡ рдиाрдЯिрдХाрдУं рдХा рдк्рд░рд╕ाрд░рдг
рдк्рд░рдХाрд╢рди:-
1- рдордЫрд▓ी рд░ाрдиी (рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
2- рдоेрд░ा рдорди рдмрд╣рд▓ाрдП рдЧिрд▓рд╣рд░ी (рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
3- рдЬैрд╕ा рдЦोрдпा рд╡ैрд╕ा рдкाрдпा (рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)

рд░рд╢्рдоि рд╡िрднा рдд्рд░िрдкाрдаी

рдЬрди्рдо: 3 рд╕िрддंрдмрд░ 1987; рдЖрдЧрд░ा (рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢), рднाрд░рдд
рд╢िрдХ्рд╖ा: рдПрдо • рдП• (рд╢िрдХ्рд╖ाрд╢ाрд╕्рдд्рд░), рдмी• рдПрдб•

рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдкुрд╕्рддрдХें: 'рдк्рд░ेрдо рдкाँрдЦुрд░ी' (рд╣ाрдЗрдХु-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣), 'рдорди рдХी рдкрд░िрдзि' (рдХाрд╡्рдп-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)

рд╕ाрдЭा рд╕ंрдХрд▓рди: рд╣ाрдЗрдХु- рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ ' рдЕрдк्рд░рдоेрдп' (рд╕рдо्рдкाрджрдХ- рдбॉ• рднीрдХрдо рд╕िंрд╣), 'рднाрд╡рдиाрдУं рдХे рдШрд░ौंрджे' (рд╕рдо्рдкाрджрдХ- рдбॉ• рдХुँрд╡рд░ рджिрдиेрд╢ рд╕िंрд╣), рд╣ाрдЗрдХु- рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 'рд╕рдк्рддрдкрджी' (рд╕рдо्рдкाрджрдХ- рд░ाрдоेрд╢्рд╡рд░ рдХाрдо्рдмोрдЬ 'рд╣िрдоांрд╢ु'), рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╣ाрдЗрдХु- рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 'рд╢ैрд▓ рд╢िрдЦрд░' (рд╕рдо्рдкाрджрдХ- рдбॉ рдХрд╡िрддा рднрдЯ्рдЯ 'рд╢ैрд▓рдкुрдд्рд░ी'), рдкुрд╕्рддрдХ 'рдЫंрдж рд╡िрдзाрди' (рд▓ेрдЦрдХ- рд░ाрдоेрд╢्рд╡рд░ рдХाрдо्рдмोрдЬ 'рд╣िрдоांрд╢ु') рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдЫंрджोрдмрдж्рдз рд░рдЪрдиाрдПँ।

рдЕрдиुрд╡ाрдж: рдбॉ рдХрд╡िрддा рднрдЯ्рдЯ 'рд╢ैрд▓рдкुрдд्рд░ी' рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдиुрджिрдд 'рдкрд╣ाреЬी рдкрд░ рдЪंрджा' (рдХाँрдаा рдоा рдЬूрди) рдоें рд╣ाрдЗрдХु рдХा рдЧреЭрд╡ाрд▓ी рднाрд╖ा рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХाрд░्рдп।

рдк्рд░рд╕ाрд░рдг: рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди рдбी рд╕ी рд╕े рд░ेрдбिрдпो рд╕्рдЯेрд╢рди 'рд░ेрдбिрдпो рдЬिрди्рджрдЧी' рдкрд░ рдХрд╡िрддा рдк्рд░рд╕ाрд░рдг।

рд╕рдо्рдк्рд░рддि: рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд▓ेрдЦрди।

рдИрдоेрд▓: rashmivibhatripathi@gmail.com

рдк्рд░ीрддा рд╡्рдпाрд╕

рдЬрди्рдо рд╕्рдеाрди: рднाрд░рдд; рд╡рд░्рддрдоाрди рдХрд░्рдорд╕्рдеाрди: рди्рдпू реЫीрд▓ैрдг्рдб 

рд╢िрдХ्рд╖ा: рдПрдордПрд╕рд╕ी (рд░рд╕ाрдпрди), рдПрдо рдП (рдЗंрдЧ्рд▓िрд╢ рд▓िрдЯ्рд░ेрдЪрд░), рдмी рдПрдо рд╕ी 

рдХाрд░्рдп: рд▓рдо्рдмे рд╕рдордп рддрдХ рд░ेрдбिрдпो рдоें рд░рд╣рдиे рдХे рдмाрдж рдлिрд░ рдЕрдЦрдмाрд░ рдоें, рдкрдд्рд░िрдХा рдоें (рд▓ोрдХрдордд рд╕рдоाрдЪाрд░, рдиाрдЧрдкुрд░ / рдоेрд░ी рд╕рд╣ेрд▓ी, рдоुंрдмрдИ) рдФрд░ рдмрддौрд░ рд╕ंрдкाрджрдХ рдПрдХ рд▓рдо्рдмी рдкाрд░ी рдЦेрд▓рдиे рдХे рдмाрдж рди्рдпू реЫीрд▓ैंрдб рдоें рднी рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд░ेрдбिрдпो рдкрд░ (рд╕рдоाрдЪाрд░ рд╡िрднाрдЧ) рдХाрд░्рдп рдХिрдпा।
рднाрд░рдд рдХी рдХрдИ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХों рдХा рд╕ंрдкाрджрди, рди्рдпू реЫीрд▓ैंрдб рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдд्рд░ैрднाрд╖िрдХ рдкрдд्рд░िрдХा 'рдзрдирдХ' рдХी рдкूрд░्рд╡ рд╣िंрджी рд╕рдо्рдкाрджрдХ। рдд्рд░ैрднाрд╖िрдХ рд╡ेрдм рдкрдд्рд░िрдХा "рд╕ंрдЧрдо" (рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी, рд╣िंрджी рдФрд░ рдЙрд░्рджू) рдХी рд╣िंрджी рд╕рдо्рдкाрджрдХ। рдеिрдпेрдЯрд░ рдЧ्рд░ुрдк рдпूреЮोрд░िрдпा рдЗंрдЯрд░рдЯेрдирдоेंрдЯ рдХी рдоीрдбिрдпा рдк्рд░рддिрдиिрдзि।
1970 рд╕े рднाрд░рдд рдХे рд╕рднी рдк्рд░рдоुрдЦ рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рд▓ेрдЦ, рдХрд╣ाрдиी, рдХрд╡िрддाрдпेँ рдЖрджि рд╕рддрдд рдк्рд░рдХाрд╢िрдд।

рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХृрддिрдпाँ: 
рд╣िंрджी рдоें - рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдкрд░िрдЪрдп рдФрд░ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг, рдЗंрдбोрдиेрд╢िрдпा рдХी рд▓ोрдХ рдХрдеाрдПँ, рджाрджी рдХрд╣ो рдХрд╣ाрдиी, рдмाрд▓ рд╕ाрдЧрд░ рдХ्рдпा рдмрдиेрдЧा, рдЬंрдЧрд▓ рдЯाрдЗрдо्рд╕, рдХौрди рдЪрд▓ेрдЧा рдЪाँрдж рдкे рд░рд╣рдиे, рд▓реЮ्реЮाреЫी рдирд╣ीं рд╣ै рдХрд╡िрддा, рдЬрд▓рдзि рд╕рдоाрдиा рдмूंрдж рдоें, рдкрд╣ाреЬों рдХा рдЭрдЧреЬा (рдоाрдУрд░ी рд▓ोрдХ рдХрдеाрдПँ), рдЦुрд░рдЪрди (рд╕ूрдХ्рддि рд╕ंрдХрд▓рди)। 
рдЗрд╢्реШ рдЗрдмाрд░рдд (рдк्рд░рдХाрд╢рдиाрдзीрди), рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 'рднрд╡ाрдиीрджीрди' (рдк्рд░рдХाрд╢рдиाрдзीрди),
рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें - 175 рдкुрд╕्рддрдХें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд (6 рд╕े 12 рд╕ाрд▓ рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП), рдкाँрдЪ (рдк्рд░рдХाрд╢рдиाрдзीрди)। 
рдж्рд╡ैрднाрд╖िрдХ рдкुрд╕्рддрдХें- "рдкрд░рдЪाрдХाрдкाрди рд╕ेрд╣ाрд░ी рд╣ाрд░ी " (рджैрдиिрдХ рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдк), " рдЯाрдЯा рдмрд╣ाрд╕ा рд╣िंрджी " (рд╣िंрджी рд╡्рдпाрдХрд░рдг), рдФрд░ “рд╣िंрджी рд╕ेрд╣ाрд░ी-рд╣ाрд░ी।” рдХिрд╕ी рднाрд░рддीрдп рд▓ेрдЦрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рд╣िंрджी рдФрд░ рднाрд╖ा рдЗंрдбोрдиेрд╢िрдпा рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд।
рдд्рд░ि рднाрд╖ाрдИ рд╢рдм्рджрдХोрд╖ (рдк्рд░рдХाрд╢рдиाрдзीрди)।

рд╡िрд╢ेрд╖:
1। рдкрд╣рд▓ी рднाрд░рддीрдп рд▓ेрдЦрдХ рдЬिрд╕рдиे рдЗंрдбोрдиेрд╢िрдпрди рднाрд╖ा рдоें рд╣िंрджी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░рд╡ाрдИ। "рдкрд░рдЪाрдХाрдкाрди рд╕ेрд╣ाрд░ी рд╣ाрд░ी" (рджैрдиिрдХ рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдк)।
2। рдкрд╣рд▓ी рднाрд░рддीрдп рд▓ेрдЦрдХ рдЬिрд╕рдиे рдЗंрдбोрдиेрд╢िрдпрди рднाрд╖ा рдоें рд╣िंрджी рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдкрд░ рдкुрд╕्рддрдХ рд▓िрдЦी। "рдЯाрдЯा рдмрд╣ाрд╕ा рд╣िंрджी" (рд╣िंрджी рд╡्рдпाрдХрд░рдг)।
3। рдкрд╣рд▓ी рднाрд░рддीрдп рд▓ेрдЦрдХ рдЬिрд╕рдиे рдЗंрдбोрдиेрд╢िрдпрди рд▓ोрдХ рдХрдеाрдУं рдХा рд╣िंрджी рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा। “рдиैрдиे- рдЪूрдЪू” (рдЗंрдбोрдиेрд╢िрдпा рдХी рд▓ोрдХ рдХрдеाрдПँ)।
4। рдкрд╣рд▓ी рднाрд░рддीрдп рд▓ेрдЦрдХ рдЬिрд╕рдиे рдоाрдУрд░ी рд▓ोрдХ рдХрдеाрдУं рдХा рд╣िंрджी рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा। рдкрд╣ाреЬों рдХा рдЭрдЧреЬा (рдоाрдУрд░ी рд▓ोрдХ рдХрдеाрдПँ)।
рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░: 
 рдИрдоाрдирджाрд░ рд╕рд░ाрд╣рдиा рдХो рд╣ी рдоैं рдЕрдкрдиा рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдоाрдирддी рд╣ूँ, рд╡рд╣ी рд╕рдо्рдоाрди рд╣ै, рдмाреШी рд╕рдм рд░ाрдЬрдиीрддि рд╣ै।

рдк्рд░рддिрднा рдЪौрд╣ाрди

рдЬрди्рдо: 10 рдЬुрд▓ाрдИ

рд╢िрдХ्рд╖ा: рд░ुрд╣ेрд▓рдЦрдг्рдб рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдмрд░ेрд▓ी, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕े рдПрдордП (рдЗрддिрд╣ाрд╕), рдПрд▓рдПрд▓рдмी

рдк्рд░рдХाрд╢рди: рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдХрд╡िрддाрдПँ (рд╣िрди्рджी рд╡ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी), рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ/рдХрд╡िрддाрдПँ, рд╕рдоीрдХ्рд╖ा, рдЖрд▓ेрдЦ, рдпाрдд्рд░ा рд╡ृрдд्рддाрди्рдд рдХा рдиिрдпрдоिрдд рдк्рд░рдХाрд╢рди। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЖрдпोрдЧ, рдЧांрдзी рд╕्рдоृрддि рджрд░्рд╢рди рд╕рдоिрддि рдПрд╡ं рдорд╣िрд▓ा рдПрд╡ं рдмाрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг, рд╢ांрддि рд╡ рд╕ौрд╣ाрд░्рдж рдХे рд▓िрдП рд▓ेрдЦрди। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдПрд╡ं рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ेрдоिрдиाрд░ рдоें рд╕рд╣рднाрдЧिрддा рдФрд░ рдкрдд्рд░ рд╡ाрдЪрди। рджेрд╢ рдХी рд╡िрднिрди्рди рднाрд╖ाрдУं рдоें рдХрд╡िрддाрдУं рдХा рдЕрдиुрд╡ाрдж। 

рдХृрддिрдпाँ: “рдЬंрдЧрд▓ों рдоें рдкрдЧрдбंрдбिрдпाँ”, “рдпुрдж्рдз рдоें рдЬीрд╡рди”, “рдХ्рд╖िрддिрдЬ рд╣рдеेрд▓ी рдкрд░”, “рдмाрд░рд╣рдЦрдб़ी рд╕े рдмाрд╣рд░” рдПрд╡ं “рдкेрдб़ों рдкрд░ рд╣ैं рдордЫрд▓िрдпाँ” рддрдеा “рд╕्рдЯैрдЯрд╕ рдХो”(рдк्рд░рдХाрд╢рдиाрдзीрди рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)। 

рд╕рдо्рдоाрди: рд▓рдХ्рд╖्рдоीрдХाрди्рдд рдоिрд╢्рд░ рд╕्рдоृрддि рд╕рдо्рдоाрди, рд░ाрдо рдк्рд░рд╕ाрдж рдмिрд╕्рдоिрд▓ рд╕рдо्рдоाрди, рд╕्рд╡рдпंрд╕िрдж्рдзा рд╕ृрдЬрди рд╕рдо्рдоाрди, рддिрд▓рдХाрдоांрдЭी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдо्рдоाрди, рдЗंрдбो рдпूрд░ोрдкिрдпрди рдЪेंрдмрд░्рд╕ рдСрдл рд╕्рдоॉрд▓ рдПрдг्рдб рдоीрдбिрдпрдо рдЗрди्рдЯрд░рдк्рд░ाрдЗрдЬेрдЬ (IECSME) рд╡ुрдорди рдПрдХ्рд╕्рд▓ेрди्рд╕ी рдЕрд╡ॉрд░्рдб,рдиिрд░ाрд▓ा рд╕्рдоृрддि рд╕рдо्рдоाрди,рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рддрдеाрдЧрдд рд╕ृрдЬрди рд╕рдо्рдоाрди, рднाрд░рддीрдп рдорд╣िрд▓ा рд╢рдХ्рддि рд╕рдо्рдоाрди рд╡ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЧौрд░рд╡ рд╕рдо्рдоाрди।

рд╕ंрдк्рд░рддि: (рдЕрдкрд░ рдЬिрд▓ा рди्рдпाрдпाрдзीрд╢) рдмिрд╣ाрд░ рди्рдпाрдпिрдХ рд╕ेрд╡ा

рдЪрд▓рднाрд╖: 8709755377
рдИрдоेрд▓: cjpratibha.singh@gmail.com

рдк्рд░ेрд░рдгा рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी

рдЬрди्рдорд╕्рдеाрди" рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी (рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢)

рд╕рдо्рдк्рд░рддि: рдиेрд╣рд░ू рд╕्рдоाрд░рдХ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдПрд╡ं рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рдоें рдлेрд▓ो рдПрд╡ं рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд▓ेрдЦ

рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा: рдПрдо.рдП. (рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдПрд╡ं рд╣िंрджी), рдкी-рдПрдЪ.рдбी.

рд╢ोрдз рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░: рдоीрдбिрдпा, рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп। 25 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ंрдЧोрд╖्рдаी /рд╕рдо्рдоेрд▓рди/ рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ाрдУं рдоें рд╕рд╣рднाрдЧिрддा

рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдкुрд╕्рддрдХें: рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдХी рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ, рдПрдлрдбीрдЖрдИ рдХा рдоाрдпाрдЬाрд▓, рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХा рд╕рд░्рд╡ोрджрдп рджрд░्рд╢рди, рдЕрдЯрд▓ рдЧाрдеा, рдкंрдбिрдд рджीрдирджрдпाрд▓ рдЙрдкाрдз्рдпाрдп - рдХुрд╢рд▓ рд╕ंрдЧрдардХ।

рдЕрди्рдп: рд╡िрднिрди्рди рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें 200 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЖрд▓ेрдЦ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдХрд╡िрддाрдПँ рдФрд░ рдоीрдбिрдпा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди।

рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрди: рдоेрдЯ्рд░ो рдЙрдЬाрд▓ा, рд╡ुрдоेрди рдСрди рдЯॉрдк, рдФрд░ рдк्рд░ॉрдкрд░्рдЯी рдПрдХ्рд╕рдкोрд░्рдЯ рдоें рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдкुрд░рд╕्рдХृрдд। рдирдЬрд░-рдП-рджिрд▓्рд▓ी рдж्рд╡ाрд░ा "рд╢рдм्рдж рд╕ाрдзрдХ рд╕рдо्рдоाрди", рдпрджुрдиंрджрди рд╕ेрд╡ा рд╕ंрд╕्рдеाрди, рдХाрдирдкुрд░ рдж्рд╡ाрд░ा 'рд╢िрдХ्рд╖ा рд░рдд्рди рд╕рдо्рдоाрди', рдоाрдирд╡рддा рдХुрд▓рдо, рд▓рдЦрдирдК рдж्рд╡ाрд░ा "рд╡िрд╢्рд╡рдХрд╡ि рд╕ांрд╕рдж рд╕рдо्рдоाрди", рдЬेрдПрдордбी рдкрдм्рд▓िрдХेрд╢рди, рджिрд▓्рд▓ी рдж्рд╡ाрд░ा "рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╣िंрджी рд╕ेрд╡ी рд╕рдо्рдоाрди", 'рдордеुрд░ा рд╡рдЯ рд╕рдоिрддि, рдЙрдЬ्рдЬैрди рдж्рд╡ाрд░ा" рд╣िंрджी рд╕ेрд╡ी рд╕рдо्рдоाрди", рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ंрдЧрдо, рдЧाрдЬिрдпाрдмाрдж рдж्рд╡ाрд░ा "рдпुрд╡ा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░рддिрднा рд╕рдо्рдоाрди", рд╡िрд╢्рд╡ рд╢ांрддि рд╕рдж्рднाрд╡ рд╕ंрд╕्рдеाрди, рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рдж्рд╡ाрд░ा "рдорд╣ाрджेрд╡ी рд╡рд░्рдоा рд╕ाрд░рд╕्рд╡рдд рд╕рдо्рдоाрди, рдоाрддृрд╢рдХ्рддि рд╕ेрд╡ा рд╕ंрд╕्рдеाрди, рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ेрд╡ी рд╕рдо्рдоाрди, рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╢ोрдз рд╕ंрд╕्рдеाрди,рдоुंрдмрдИ рдж्рд╡ाрд░ा "рд╣िंрджी рд╕ेрддु рд╕рдо्рдоाрди" рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд।


рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी рдПрд╡ं рджूрд░рджрд░्рд╢рди: рдХрд╣ाрдиी, рд╡ाрд░्рддा,рдкрд░िрдЪрд░्рдЪा,рд╣ाрд╕्рдп-рд╡्рдпंрдЧ्рдп, рдиाрдЯрдХों рдХा рдк्рд░рд╕ाрд░рдг рдСрд▓ рдЗंрдбिрдпा рд░ेрдбिрдпाे рд╕्рдЯेрд╢рди рддрдеा рдХृрд╖ि рдЬрдЧрдд, рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдПрд╡ं рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдХा рдк्рд░рд╕ाрд░рдг।

рдЪрд▓рднाрд╖: 700 741 4987
рдИрдоेрд▓: drmanojnd@gmail.com

рдк्рд░рднा рдоुрдЬुрдорджाрд░

рдк्рд░рднा рдоुрдЬुрдорджाрд░
рдЬрди्рдо: 10 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1957, рдЗрди्рджौрд░ (рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢)
рдПрдо.рдПрд╕рд╕ी. рдкीрдПрдЪ.рдбी.(рдЧрдгिрдд), рддेрд▓ рдПрд╡рдо рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЧैрд╕ рдЖрдпोрдЧ рдоें рднूрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХे рддौрд░ рдкрд░ 35 рд╡рд░्рд╖ рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдХे рдмाрдж рдЙрдк рдорд╣ाрдк्рд░рдмंрдзрдХ (рддेрд▓ाрд╢рдп) рдХे рдкрдж рд╕े рдордИ 2017 рдоें рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд 
рдХुрдЫ рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡ी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рд╕े рд╕рдо्рдмрдж्рдз 

4 рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ ‘рдЕрдкрдиे рдЕрдкрдиे рдЖрдХाрд╢’ (2003), ‘рддрд▓ाрд╢рддी рд╣ूँ рдЬрдоीрди’ (2010), ‘рдЕрдкрдиे рд╣рд╕्рддिрдиाрдкुрд░ों рдоें’ (2014) рдк्рд░рдХाрд╢िрдд. “рд╕िрд░्рдл рд╕्рдердЧिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं рдпुрдж्рдз” рдЪौрдеा рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдкрд░िрджृрд╢्рдп рдк्рд░рдХाрд╢рди рдоुंрдмрдИ рд╕े 2019 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд

рд╕рдордХाрд▓ीрди рднाрд░рддीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рдирд╡рдиीрдд, рд╡ाрдЧрд░्рде, рдЕрдХ्рд╖рд░рдкрд░्рд╡ рдЖрджि рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоे рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी рдПрд╡ं рджूрд░рджрд░्рд╢рди рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдХाрджрдоी рдмंрдЧрд▓ूрд░ рдоें рдХрд╡िрддा рдкाрда.

рдХрд╡िрддा рдХे рд▓िрдП рдЧुрдЬрд░ाрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░िрд╖рдж рдж्рд╡ाрд░ा 2004 рдоें рдкुрд░рд╕्рдХृрдд।
2016 рдоें рд╕ृрдЬрдирдЧाрдеा (рдЫрдд्рддीрд╕рдЧрда) рдж्рд╡ाрд░ा рдбॉ рд╢्рд░ीрдХांрдд рд╡рд░्рдоा рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ 
рд╢рдм्рдж рдиिрд╖्рдаा рдЕрдЬрдоेрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд╡िрддा рдХे рд▓िрдП 2016 рдоें рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ 
рд╕ृрдЬрдирдЧाрдеा (рдЫрдд्рддीрд╕рдЧрда) рдж्рд╡ाрд░ा 2018 рдХा рд╕िंрдзु рд░рде рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ 
рд╢рдм्рдж рдиिрд╖्рдаा рдЕрдЬрдоेрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХे рд▓िрдП 2018 рдоें рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ 
рд╣िрди्рджी рд▓ेрдЦिрдХा рд╕ंрдШ рдо. рдк्рд░. рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЬрдд рдЬрдпंрддी рд╕рдоाрд░ोрд╣ 2020 рдоें рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ेрддु рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ 
рдЕрд╡िрд░ाрдо рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХी рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдордХाрд▓ीрди рд▓рдШुрдХрдеा рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा 2021 рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ 

рд╕рдо्рдкрд░्рдХ : B 8/803 рд▓ा рдорд░ीрдиा, рд╢ांрддि рдЧ्рд░ाрдо, S G рд╣ाрдИ рд╡े, рджँрддाрд▓ी, рдЧांрдзी рдирдЧрд░ 382421 (рдЧुрдЬрд░ाрдд)
рдЪрд▓рднाрд╖: 09969221570; рдИрдоेрд▓: mujumdarprabha@gmail.com

рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु

рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░, рд╕ंрдкाрджрдХ рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдк्рд░िрдп рд▓ेрдЦрдХ। 

рдоूрд▓ рдиाрдо: рдЪंрдж्рд░рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрдЧ।
рдЬрди्рдо: 12 рдордИ, 1950 рдХो рд╢िрдХोрд╣ाрдмाрдж, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें।
рд╢िрдХ्рд╖ा: рдЖрдЧрд░ा рдХॉрд▓ेрдЬ, рдЖрдЧрд░ा рд╕े рднौрддिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рдПрдо.рдПрд╕-рд╕ी. (1973)। рдлिрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд░ुрдЭाрди рдХे рдХाрд░рдг рдЬीрд╡рди рдХा рддाрдиा-рдмाрдиा рд╣ी рдмрджрд▓ рдЧрдпा। 1975 рдоें рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдПрдо.рдП.। 1980 рдоें рдпू.рдЬी.рд╕ी. рдХे рдлेрд▓ोрд╢िрдк рдХे рддрд╣рдд рдХुрд░ुрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े ‘рдЫाрдпाрд╡ाрдж рдПрд╡ं рдкрд░рд╡рд░्рддी рдХाрд╡्рдп рдоें рд╕ौंрджрд░्рдпाрдиुрднूрддि’ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд╢ोрдз рд╕ंрдкрди्рди। рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкрдХ рд░рд╣े। рд▓рдЧрднрдЧ рдвाрдИ рджрд╢рдХों рддрдХ рдмрдЪ्рдЪों рдХी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкрдд्рд░िрдХा ‘рдиंрджрди’ рдХे рд╕ंрдкाрджрди рд╕े рдЬुрдб़े рд░рд╣े। рдЕрдм рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд▓ेрдЦрди। рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХे рд╕ंрд╕्рдорд░рдг, рдЖрдд्рдордХрдеा рддрдеा рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рдЬुрдб़ी рдХुрдЫ рдмрдб़ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।

рдЙрдкрди्рдпाрд╕: рдпрд╣ рдЬो рджिрд▓्рд▓ी рд╣ै, рдХрдеा рд╕рд░्рдХрд╕, рдкाрдкा рдХे рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж।
рдХрд╣ाрдиिрдпाँ: рдЕंрдХрд▓ рдХो рд╡िрд╢ рдирд╣ीं рдХрд░ोрдЧे, рд╕ुрдХрд░ाрдд рдоेрд░े рд╢рд╣рд░ рдоें, рдЕрд░ुंрдзрддी рдЙрджाрд╕ рд╣ै, рдЬिंрджрдЧीрдиाрдоा рдПрдХ рдЬीрдиिрдпрд╕ рдХा, рддुрдо рдХрд╣ाँ рд╣ो рдирд╡ीрди рднाрдИ, рдоिрд╕ेрдЬ рдордЬूрдорджाрд░, рдоिрдиी рдмрд╕, рджिрд▓ाрд╡рд░ рдЦрдб़ा рд╣ै, рдоेрд░ी рд╢्рд░ेрд╖्рда рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдоेрд░ी рдЗрдХрддीрд╕ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, 21 рд╢्рд░ेрд╖्рда рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдХी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдоेрд░ी рдХрдеाрдпाрдд्рд░ा: рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु, рдоेрд░ी рдЧ्рдпाрд░рд╣ рд▓ंрдмी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ।
рдХрд╡िрддा: рдПрдХ рдФрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा, рдЫूрдЯрддा рд╣ुрдЖ рдШрд░, рдХрд╡िрддा рдФрд░ рдХрд╡िрддा рдХे рдмीрдЪ।
рдЬीрд╡рдиी: рдЬो рдЦुрдж рдХрд╕ौрдЯी рдмрди рдЧрдП
рдЖрдд्рдордХрдеा: рдоेрд░ी рдЖрдд्рдордХрдеा: рд░ाрд╕्рддे рдФрд░ рдкрдЧрдбंрдбिрдпाँ।

рд╣िंрджी рдХे рджिрдЧ्рдЧрдЬ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХे рд▓ंрдмे, рдЕрдиौрдкрдЪाрд░िрдХ рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ों рдХी рдХिрддाрдм ‘рдоुрд▓ाрдХाрдд’ рдмрд╣ुрдЪрд░्рдЪिрдд рд░рд╣ी। ‘рдпाрджों рдХा рдХाрд░рд╡ाँ’ рдоें рд╣िंрджी рдХे рд╢ीрд░्рд╖ рд╕ाрд╣िрдд्рдХाрд░ों рдХे рд╕ंрд╕्рдорд░рдг। рджेрд╡ेंрдж्рд░ рд╕рдд्рдпाрд░्рдеी, рд░ाрдорд╡िрд▓ाрд╕ рд╢рд░्рдоा, рд╢ैрд▓ेрд╢ рдордЯिрдпाрдиी, рд░ाрдорджрд░рд╢ рдоिрд╢्рд░ рддрдеा рд╡िрд╖्рдгु рдЦрд░े рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЕрд╡рджाрди рдкрд░ рдЧंрднीрд░ рдоूрд▓्рдпांрдХрдирдкрд░рдХ рдкुрд╕्рддрдХें। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдХाрджेрдоी рдХे рд▓िрдП рджेрд╡ेंрдж्рд░ рд╕рдд्рдпाрд░्рдеी рдФрд░ рд╡िрд╖्рдгु рдк्рд░рднाрдХрд░ рдкрд░ рдоोрдиोрдЧ्рд░ाрдл। рд╕рдд्рдпाрд░्рдеी рдЬी рдХी рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рдиी ‘рджेрд╡ेंрдж्рд░ рд╕рдд्рдпाрд░्рдеी: рдПрдХ рд╕рдлрд░рдиाрдоा’ рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡िрднाрдЧ рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा ‘рдмीрд╕рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЕंрдд рдоें рдЙрдкрди्рдпाрд╕: рдПрдХ рдкाрдардХ рдХे рдиोрдЯ्рд╕’ рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдоें рд▓ीрдХ рд╕े рд╣рдЯрдХрд░ рдПрдХ рднिрди्рди рдвंрдЧ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ।

рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕ौ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдкुрд╕्рддрдХें, рдЬिрдирдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ैं— рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдХी рдЪुрдиिंрджा рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдоेрд░े рдорди рдХी рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдоेрд░ी рд╕ंрдкूрд░्рдг рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ (рддीрди рдЦंрдб), рдоैं рдЬीрдд рдЧрдпा рдкाрдкा, рдоेрд▓े рдоें рдаिрдирдаिрдирд▓ाрд▓, рднुрд▓рдХ्рдХрдб़ рдкाрдкा, рд▓ो рдЪрд▓ा рдкेрдб़ рдЖрдХाрд╢ рдоें, рдЪिрди-рдЪिрди рдЪूँ, рдоाрддुंрдЧा рдЬंрдЧрд▓ рдХी рдЕрдЪрд░рдЬ рднрд░ी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдоेрд░ी рдк्рд░िрдп рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдЗрдХ्рдпाрд╡рди рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдиंрджू рднैрдпा рдХी рдкрддंрдЧें, рдХрд╣ो рдХрд╣ाрдиी рдкाрдкा, рдмрдЪ्рдЪों рдХी 51 рд╣ाрд╕्рдп рдХрдеाрдПँ, рдЪुрдирдоुрди рдХी рдЕрдЬрдм-рдЕрдиोрдЦी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдЧंрдЧा рджाрджी рдЬिंрджाрдмाрдж, рдХिрд╕्рд╕ा рдПрдХ рдоोрдЯी рдкрд░ी рдХा, рдЪрд╢्рдоे рд╡ाрд▓े рдоाрд╕्рдЯрд░ рдЬी, рдзрд░рддी рдХी рд╕рдм्рдЬрдкрд░ी, рдЬंрдЧрд▓ рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдЕрдЬрдм-рдЕрдиोрдЦी рд╢िрд╢ुрдХрдеाрдПँ (рддीрди рдЦंрдб), рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдкंрдЪрддंрдд्рд░, рдИрд╕рдк рдХी 101 рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рддेрдиाрд▓ीрд░ाрдо рдХी рдЪрддुрд░ाрдИ рдХे рдЕрдиोрдЦे рдХिрд╕्рд╕े, (рдХрд╣ाрдиिрдпाँ), рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдХे рд╕ंрдкूрд░्рдг рдмाрд▓ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ (рджो рдЦंрдб), рдЧोрд▓ू рднाрдЧा рдШрд░ рд╕े, рдПрдХ рдеा рдаुрдирдаुрдиिрдпा, рдЪीрдиू рдХा рдЪिрдб़िрдпाрдШрд░, рдирди्рд╣ी рдЧोрдЧो рдХे рдХाрд░рдиाрдоे, рдЦुрдХ्рдХрди рджाрджा рдХा рдмрдЪрдкрди, рдкुंрдкू рдФрд░ рдкुрдирдкुрди, рдирдЯрдЦрдЯ рдХुрдк्рдкू рдХे рдЕрдЬрдм-рдЕрдиोрдЦे рдХाрд░рдиाрдоे, рдЦрдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдЪिрдб़िрдпा, рдЕрдЬрдм рдоेрд▓ा рд╕рдм्рдЬीрдкुрд░ рдХा (рдЙрдкрди्рдпाрд╕), рдоेрд░ी рд╕ंрдкूрд░्рдг рдмाрд▓ рдХрд╡िрддाрдПँ, рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдХी рдмाрд▓ рдХрд╡िрддाрдПँ, рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдПрдХ рд╕ौ рдПрдХ рдХрд╡िрддाрдПँ, рд╣ाрдеी рдХा рдЬूрддा, рдЗрдХ्рдпाрд╡рди рдмाрд▓ рдХрд╡िрддाрдПँ, рд╣िंрджी рдХे рдирдП рдмाрд▓рдЧीрдд, рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдЕрдиोрдЦी рд╣ाрд╕्рдп рдХрд╡िрддाрдПँ, рдоेрд░ी рдк्рд░िрдп рдмाрд▓ рдХрд╡िрддाрдПँ, рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рд╢िрд╢ुрдЧीрдд, 101 рд╢िрд╢ुрдЧीрдд (рдХрд╡िрддाрдПँ), рдоुрдирдоुрди рдХा рдЫुрдЯ्рдЯी-рдХ्рд▓рдм, рдЗрдХ्рдХीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдХे рдмाрд▓ рдиाрдЯрдХ, рдоेрд░े рд╕ंрдкूрд░्рдг рдмाрд▓ рдиाрдЯрдХ (рджो рдЦंрдб), рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдЕрдиोрдЦे рд╣ाрд╕्рдп рдиाрдЯрдХ, рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд░ंрдЧ-рд░ंрдЧीрд▓े рдиाрдЯрдХ, рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╕ीрдЦ рджेрддे рдЕрдиोрдЦे рдиाрдЯрдХ, рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдиाрдЯрдХ, рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╣ाрд╕्рдп рдПрдХांрдХी (рдмाрд▓ рдиाрдЯрдХ), рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдлंрддाрд╕ी рдХрдеाрдПँ, рдЕрдЬрдм-рдЕрдиोрдЦी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрдеाрдПँ, рд╕ुрдиो рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдЬ्рдЮाрди-рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी, рдЕрдж्рднुрдд рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдЬ्рдЮाрди-рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी (рдмाрд▓ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╕ाрд╣िрдд्рдп)।

рд╣िंрджी рдоें рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдкрд╣рд▓ा рдмृрд╣рдд् рдЗрддिрд╣ाрд╕ ‘рд╣िंрджी рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕’ рд▓िрдЦा। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा ‘рд╣िंрджी рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕’, ‘рд╣िंрджी рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рд╢िрдЦрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡’, ‘рд╣िंрджी рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдиिрд░्рдоाрддा’ рдФрд░ ‘рд╣िंрджी рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп: рдирдИ рдЪुрдиौрддिрдпाँ рдФрд░ рд╕ंрднाрд╡рдиाрдПँ’ рдкुрд╕्рддрдХें рднी। рд╕ंрд╕्рдорд░рдг, рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░, рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпेрддिрд╣ाрд╕ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡िрдЪाрд░ोрдд्рддेрдЬрдХ рд▓ेрдЦрди। рдХрдИ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ंрдкाрджिрдд рдкुрд╕्рддрдХें рдФрд░ рд╕ंрдЪрдпрди рднी। рдХрдИ рдкुрд╕्рддрдХों рдХा рдкंрдЬाрдмी, рд╕िंрдзी, рдорд░ाрдаी, рдЧुрдЬрд░ाрддी, рдХрди्рдирдб़ рд╕рдоेрдд рдЕрди्рдп рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж।

рдкुрд░рд╕्рдХाрд░: рдмाрд▓ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ ‘рдПрдХ рдеा рдаुрдирдаुрдиिрдпा’ рдкрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдХाрджрдоी рдХा рдкрд╣рд▓ा рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िंрджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХे ‘рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднाрд░рддी рдкुрд░рд╕्рдХाрд░’ рдФрд░ рд╣िंрджी рдЕрдХाрджрдоी рдХे ‘рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╕рдо्рдоाрди’ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд। рдХрд╡िрддा-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ ‘рдЫूрдЯрддा рд╣ुрдЖ рдШрд░’ рдкрд░ рдк्рд░рдердо рдЧिрд░िрдЬाрдХुрдоाрд░ рдоाрдеुрд░ рд╕्рдоृрддि рдкुрд░рд╕्рдХाрд░।

рдкрддा: 545, рд╕ेрдХ्рдЯрд░-29, рдлрд░ीрджाрдмाрдж-121008 (рд╣рд░िрдпाрдгा)
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 981 060 2327
рдИрдоेрд▓: prakashmanu333@gmail.com

рд░рд╡ीрди्рдж्рд░ рдк्рд░рддाрдк рд╕िंрд╣ R. P. Singh

рд░рд╡ीрди्рдж्рд░ рдк्рд░рддाрдк рд╕िंрд╣ рд▓рдЦрдирдК рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рд╣ैं।  рд╡े  рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдФрд░ рд╣िंрджी рд▓ेрдЦрди рдоें  рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ैं। реЮ्рд▓ी рдоाрд░्рдХेрдЯ рдПंрдб рдЕрджрд░ рдк्рд▓ेреЫ (2014), рдЗрдХोрд▓ॉрдЧ (2014), рд╡्рд╣ेрди рдм्рд░ांрдЪो рдл्рд▓ाрдИреЫ (2014), рд╢ेрдХ्рд╕рдкिрдпрд░ рдХी рд╕ाрдд рд░ाрддें (2015), рдЕंрддрд░्рдж्рд╡ंрдж (2016), рдЪौрджрд╣ рдлрд░рд╡рд░ी (2019), рдЪैрди рдХрд╣ाँ рдЕрдм рдиैрди рд╣рдоाрд░े (2018) рдЙрдирдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдиाрдЯрдХ рд╣ैं, рдмंрдЬाрд░рди рдж рдо्рдпूрдЬ (2008), рдХ्рд▓ाрдЙрдб  рдоूрди рдПंрдб рдЕ рд▓िрдЯрд▓ рдЧрд░्рд▓ (2017), рдкрдеिрдХ рдФрд░ рдк्рд░рд╡ाрд╣ (2016), рдиीрд▓ी рдЖँрдЦों рд╡ाрд▓ी рд▓реЬрдХी (2017), рдПрдбрд╡ेंрдЪрд░्рд╕ рдСреЮ рдлрдиी рдПंрдб рдмрдиा (2018), рдж рд╡рд░्рд▓्рдб рдСрд╡ рдоाрд╡ी (2020), рдЯू рд╡ाрдпрд▓ेрдЯ рдл्рд▓ाрд╡рд░्рд╕ (2020) рдЙрдирдХे рдХाрд╡्рдп рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं।  рдЙрдирдХे рд▓ेрдЦрди рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╣ेрддु рдЙрди्рд╣ें рд╕्рд╡ाрдоी рд╡िрд╡ेрдХाрдиंрдж рдпूрде рдЕрд╡ाрд░्рдб рд▓ाрдЗрдл рдЯाрдЗрдо рдЕрдЪीрд╡рдоेंрдЯ, рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢्рд░ी рд╕рдо्рдоाрди, рдоोрд╣рди рд░ाрдХेрд╢ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░, рднाрд░рддेрди्рджु рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдПрд╕ рдПрдо рд╕िрди्рд╣ा рд╕्рдоृрддि рдЕрд╡ाрд░्рдб рдЬैрд╕े рдЪौрджрд╣  рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ैं। рд╡े рджेрд╢ рд╡िрджेрд╢ рдХी рд╡िрднिрди्рди рдкрдд्рд░ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХे рд▓िрдП рдиिрдпрдоिрдд рд▓ेрдЦрди рдХрд░рддे рд╣ैं।

R P Singh (Dr Ravindra Pratap Singh) is a Professor of English at the Department of English and Modern European Languages, University of Lucknow. His academic writings on diverse subjects of literature, culture, art and India Studies are published from publications like Oxford University Press, Sage, Springer, Blackwell, Macmillan, ABC Clio, Warsaw University Press, ME Sharp Incorporation USA, LPP Publishing Columbia, to name a few. As a creative writer in English and Hindi, his plays; Flea Market and other Plays (2014), Ecologue (2014), When Brancho Flies (2014), Shakespeare ki Saat Ratein (2015), Antardwand (2016), Chaudah Farvari(2019), Chain Kahan ab Nain Hamare (2018) have received critical acclaim and wide popularity. Banjaran : The Muse (2008),Cloud, Moon and a Little Girl (2017), Pathik and Pravah (2016) Neeli Aankhon Wali Ladki (2017), Adventures of Funny and Bana (2018), The World of Mavie(2020), Two Violet Flowers(2020) Project Penultimate (2021) represent his poetry. A frequently anthologized poet in approximately 20 prestigious anthologies, he has published more than 500 poems and popular articles in newspapers and magazines. He is the recipient of 20 awards for his creative writing, innovations in teaching, and commendable contribution in Higher Education.


рдЪрди्рдж्рд░ рдЧुрд░ुрдЩ्рдЧ

рдЪрди्рдж्рд░ рдЧुрд░ुрдЩ्рдЧ рдиेрдкाрд▓ी рдХрд╡ि рд╣ैं। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рд╡िрджेрд╢ी рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рд╕िрд▓рд╕िрд▓े рдоें рдмрд╣рд░ाрдЗрди рдоें рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдЪрди्рдж्рд░ рдЧुрд░ुрдЩ्рдЧ рдХा рдкрд╣рд▓ा рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╕рди् 2007 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд рдиेрдкाрд▓ी рдХрд╡िрддाрдУं рдХा рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдЕрдиुрд╡ाрдж рджूрд╕рд░े рдХрд╡िрддाрд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рди् 2020 рдоें рджिрд▓्рд▓ी рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЪрди्рдж्рд░ рдЧुрд░ुрдЩ्рдЧ рдХрд╡िрддा рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЕрдиुрд╡ाрдж рдоें рднी рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╣िрди्рджी, рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдФрд░ рдЕрд░рдмी рдХрд╡िрдпों рдХी рдХрд╡िрддाрдУं рдХा рдиेрдкाрд▓ी рднाрд╖ा рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा рд╣ै। рдиेрдкाрд▓ी рдХрд╡िрддा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдпे рдЙрди्рд╣ें “рдЕрд╕्рд╡ीрдХृрдд рд╡िрдЪाрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди” рд╕े рд╕рди् 2016 рдоें рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।

рд▓ेрдЦрдХрд╡ृंрдж

рдЕрдиुрд░ाрдзा рдоिрд╢्рд░ा

рдЕрдиुрд░ाрдзा рдоिрд╢्рд░ा рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдПрдк्рд▓ाрдЗрдб рдХेрдоिрд╕्рдЯ्рд░ी рдХी рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рд╣ैं। рдЕрдкрдиे рд╡िрд╖рдп рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рдбेреЭ рд╕ौ рд╢ोрдзрдкрдд्рд░ рддрдеा рдкुрд╕्рддрдХों рдХी рдпे рд▓ेрдЦिрдХा рдЬीрд╡рди рдХे рддीрд╕рд░े рдкреЬाрд╡ рдХे рд╕рдоीрдк рд╣िंрджी рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдкрдиे рджрдмे рд╣ुрдП рдоोрд╣ рдХो рдХрд╡िрддा рдХा рд░ूрдк рджे рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ैं। рдпрд╣ рдХृрддि рдХोрд╡िрдб-рдХाрд▓ рдоें рдЙрдирдХे рд╕рд╣рдХрд░्рдоिрдпों рдХे рдХ्рд░िрдпा-рдХрд▓ाрдкों рдХा рдЪिрдд्рд░рдг рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддी рд╣ै। 

Shaleen Singh

рд╢ाрд▓ीрди рд╕िंрд╣ рд╢ाрд╣рдЬрд╣ाँрдкुрд░ рдХे рд╕्рд╡ाрдоी рд╢ुрдХрджेрд╡ाрдиंрдж рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХे рд╡िрднाрдЧाрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╣ैं। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЪाрд░ рджрд░्рдЬрди рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╢ोрдз рдкрдд्рд░ों рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди, рддрдеा рд╣िंрджी рд╡ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЕрдиेрдХ рдкुрд╕्рддрдХों рдХा рд╕ंрдкाрджрди рдХрд░ рдЪुрдХे рд╣ैं। рдорд╣ाрд╢्рд╡ेрддा рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी рдХी рдЖंрдЧ्рд▓ рдХрд╡िрддाрдУं рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╢ोрдз рдЧ्рд░рди्рде рд╡ैрджिрдХ рд╡िрд╕्рдбрдо рдЗрди рдорд╣ाрд╢्рд╡ेрддाрд╕ рдкोрдпрдЯ्рд░ी рдЙрдирдХी рдирд╡ीрдирддрдо рдХृрддि рд╣ै।

Shaleen Singh has to his credit over four dozen of research papers and two dozens of edited volumes of Poetry and criticism. His illustrious book From Home to House was published from Harper Collins India and his poetry book Proprietary Pains was published from Poets Printery, South Africa. He edits an online magazine http://creativesaplings.in 

рд╢िрд╡ाрдирди्рдж рд╕िंрд╣ ‘рд╕рд╣рдпोрдЧी’

рд╢िрд╡ाрдирди्рдж рд╕िंрд╣ 'рд╕рд╣рдпोрдЧी'
рдЬрди्рдо рддिрдеि: рджो рдЬुрд▓ाрдИ рд╕рди рдЙрди्рдиीрд╕ рд╕ौ рдкрдЪाрд╕
рд╢िрдХ्рд╖ा: рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╕्рдиाрддрдХ рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдЗрд▓ाрд╣рдмाрдж рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕्рдиाрддрдХ, рдЯाрдЙрди рдбिрдЧ्рд░ी рдХाрд▓ेрдЬ рдмрд▓िрдпा

рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХृрддिрдпाँ

01. рдПрдХ рд╢ूрди्рдп                  2005 рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣     
02. рдЬीрд╡рди рдХी рд╣рд▓рдЪрд▓            2006 рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣
03. рдЧाँрд╡рд╡ाрд▓ा рдШрд░                2007 рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣     
04. рд╕рдордп рдХी рдлुँрдХाрд░             2008 рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣
05. рдоाँ рдЬीрдд рд╣ी рдЬाрдпेрдЧी          2009 рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣     
06. рдмिрдЦрд░ा рдЖрд╕рдоाрди            2010 рдЧрдЬрд▓ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣
07. рдШрд░-рдоुंрдбेрд░ рдХी рд╕ोрдирдЪिрд░ैрдпा      2011 рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣       
08. рджुрдорджाрд░ рджोрд╣े                2012 рджोрд╣ा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣
09. рдоेрд░े рдЧीрддों рдХा рдкाрдеेрдп           2013 рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣       
10. рдпाрджों рдХे рдкंрдЫी               2014 рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣
11. рд╡рд╣ी рд╣рдоाрд░ा рдЧाँрд╡               2014 рджुрдорджाрд░ рджोрд╣े       
12. рдХुрдг्рдбрд▓िрдпों рдХा рдЧाँрд╡           2014 рдХुрдг्рдбрд▓िрдпा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣
13. рд╕ूрд░рдЬ рднी рдХ्рдпों рдмрди्рдзрдХ            2015 рдирд╡рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣
14. рдХрд╡िрддा рдпाрдд्рд░ा-рд╢िрд╡ाрдирди्рдж рд╕िंрд╣ ‘рд╕рд╣рдпोрдЧी’ рд╕рдоीрдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рдЕрдз्рдпрдпрди 2017 (рд╕ंрдкाрджрдХ- рдордиु рд╕्рд╡ाрдоी, рдкрд░рдоेрди्рджрд░ рд╕िंрд╣)
15. рд░ोрдЯी рдХा рдЕрдиुрд▓ोрдо-рд╡िрд▓ोрдо      рдирд╡рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 2017
16. рд╢рдм्рдж рдЕрдкाрд╣िрдЬ рдоौрдиीрдмाрдмा      рдирд╡рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 2017
17  рднौрдЪрдХ рд╢рдм्рдж рдЕрдЪंрднिрдд рднाрд╖ा    рдирд╡рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 2018
18. рдирджी рдЬो рдЧीрдд рдЧाрддी рд╣ै         рдирд╡рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 2018
19. рд▓ोрдХोрди्рдоुрдЦी рд░ुрдж्рд░ाрдХ्рд╖            рдирд╡рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 2019
20. рд╕ंрдЬ्рдЮा рд╕рд░्рд╡рдиाрдо рдмोрд▓ी рд╕ंрд╡ाрдж     рдирд╡рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 2020 рдкрд░ाрдЧ рдмुрдХ्рд╕ рд╕ाрд╣िрдмाрдмाрдж рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢рдиाрдзीрди
21. рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рдХे рд╢िрд▓ाрд▓ेрдЦ           рдирд╡рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 2020 рдкрд░ाрдЧ рдмुрдХ्рд╕ рд╕ाрд╣िрдмाрдмाрдж рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢рдиाрдзीрди
22. рдмाрд▓рдЧीрдд                    рдЕрдХ्рдХреЬ-рдмрдХ्рдХреЬ 2020 рдкрд░िрд▓ेрдЦ рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдирдЬीрдмाрдмाрдж рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢рдиाрдзीрди
23. рдЦेрдд рдкрдХे рд╣ोंрдЧे рдЧेрд╣ूँ рдХे         рдирд╡рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдкाрдг्рдбुрд▓िрдкि рдк्рд░рдХाрд╢рди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें

рд╕ंрдпोрдЬрдХрдд्рд╡ рдПрд╡ं рд╕ंрдкाрджрдХрдд्рд╡ 
1, рд╕ंрдЪाрд░ рднाрд░рддी (рдоेрд░рда), рд╕्рдоृрддिрдпों рдХे рд╡ाрддाрдпрди (рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдбॉ. рдХрдорд▓ рд╕िंрд╣ рд╕ुрдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднाрд╖ाрд╡िрдж рдЕрд▓ीрдЧреЭ рдХे рдЬीрд╡рди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ंрд╕्рдорд░рдг), рд╕्рдоृрддि рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдПрд╡ं рдоूрд▓्рдпांрдХрди (рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдбॉ. рдХрдорд▓ рд╕िंрд╣, рдЕрд▓ीрдЧреЭ, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХिрдпा рдеा рдХि ‘рдмाрдмा рдЧोрд░рдЦрдиाрде рд╣ी рд╣िंрджी рдХे рдк्рд░рдердо рдХрд╡ि рд╣ैं’’ рдХी рдЕрдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХृрддिрдпों рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХाрд░्рдп рд╕рдо्рдкрди्рди рдХिрдпा)
2. ‘рдирдпे рдХ्рд╖िрддिрдЬ’ рдмिрд╕ौрд▓ी, рдмрджाрдпूँ рдХे рдЕंрдХ 8 (рдЬрдирд╡рд░ी-рдлрд░рд╡рд░ी-рдоाрд░्рдЪ 2017) рдХे ‘рдирд╡рдЧीрдд рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ’ рдХे ‘рдЕрддिрдеि рд╕рдо्рдкाрджрдХ’
 
рдЕрди्рдп рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ
1. ’рдЕрднिрдирд╡ рдк्рд░рд╕ंрдЧрд╡рд╢’ рдд्рд░ैрдоाрд╕िрдХ рдкрдд्рд░िрдХा рдЕрд▓ीрдЧреЭ рдХे рд╕рд░рдХ्рд╖рдХ рд╕рджрд╕्рдп, рддрдеा рдЕрдиेрдХ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХे рдЖрдЬीрд╡рди рд╕рджрд╕्рдп
2. рдоंрдЪों рд╕े рдЧीрддों / рдирд╡рдЧीрддों рдХा рд╕рд╕्рд╡рд░ рдкाрда
3. рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी рдирдЬीрдмाрдмाрдж рд╕े рдирд╡рдЧीрддों рдХा рдк्рд░рд╕ाрд░рдг
4. рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдиिрдпрдоिрдд рдк्рд░рдХाрд╢рди
5. рд╡्рд╣ाрдЯ्рд╕рдПрдк рдПрд╡ं рдлेрд╕рдмुрдХ рдкрд░ рдиिрдпрдоिрдд рд▓ेрдЦрди

рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдПрд╡ं рд╕рдо्рдоाрди
1. рднाрд░рдд рд╕ंрдЪाрд░ рдиिрдЧрдо рд▓िрдоिрдЯेрдб рдоुрдЬрдл्рдлрд░рдирдЧрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдпोрдЬिрдд ‘рд░ाрдЬрднाрд╖ा рд╣िंрджी рдкрдЦрд╡ाреЬा’ рдХाрд╡्рдп рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा рдХे рд╡рд░्рд╖ 2006 рдПрд╡ं 2007 рдХा рдк्рд░рдердо рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░
2. рднाрд░рдд рд╕ंрдЪाрд░ рдиिрдЧрдо рд▓िрдоिрдЯेрдб рдоेрд░рда рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдпोрдЬिрдд ‘рд░ाрдЬрднाрд╖ा рд╣िंрджी рдкрдЦрд╡ाреЬा’ рдХे рд╢ुрднाрд╡рд╕рд░ рдкрд░ ‘рд╕ंрдЪाрд░ рднाрд░рддी’ рдХे рд╕рдо्рдкाрджрди рдПрд╡ं рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдП рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
3. ‘рдЖрд╢ा рдоेрдоोрд░िрдпрд▓ рдоिрдд्рд░рд▓ोрдХ рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп’ рджेрд╣рд░ाрджूрди рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕рдо्рдоाрди-2008’ рдПрд╡ं ‘рд▓ेрдЦрдХ рдоिрдд्рд░’ рдоाрдирдж рдЙрдкाрдзि рд╕े рд╡िрднूрд╖िрдд
4. ‘рдк्рд░ेрд░рдгा рдкрд░िрд╡ाрд░’ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ंрд╕्рдеा рдкुрд╡ाрдпाँ рд╢ाрд╣рдЬрд╣ाँрдкुрд░ рдж्рд╡ाрд░ा ‘рд╕рдордп рдХी рдлुँрдХाрд░’ рдХे рд▓िрдпे ‘рдк्рд░ेрд░рдгा рд╢्рд░ी’ рд╕рдо्рдоाрди рд╕े 03.04.2009 рдХो рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
5. рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рднाрд╖ा рд╕्рд╡ाрднिрдоाрди рди्рдпाрд╕ (рднाрд░рдд) рдХे 18рд╡ें рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдЧाрдЬिрдпाрдмाрдж рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдоाँ рдЬीрдд рд╣ी рдЬाрдпेрдЧी’ рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░рд╢рд╕्рддि-рдкрдд्рд░
6. рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ंрдЧрдо рдЙрджрдпрдкुрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХाрд╡्рдп-рдХृрддि ‘рдЧाँрд╡рд╡ाрд▓ा рдШрд░’ рдХे рд▓िрдпे ‘рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░рддिрднा-рд╕рдо्рдоाрди-2010’ рдПрд╡ं ‘рдХाрд╡्рдп-рдХौрд╕्рддुрдн’ рдХी рдоाрдирдж рд╕рдо्рдоाрдиोрдкाрдзि рд╕े рдЕрд▓ंрдХृрдд&
7. рд╢рдм्рдж рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдЙрдЬ्рдЬैрди рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдоाँ рдЬीрдд рд╣ी рдЬाрдпेрдЧी’ рдХे рд▓िрдпे ‘рд╢рдм्рдж рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди-2011’ рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
8. ‘рдкूрд░्рд╡ोрдд्рддрд░ рд╣िंрджी рдЕрдХाрджрдоी’ рд╢िрд▓ांрдЧ рдоेрдШाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдбा. рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХृрд╖्рдг рдЬैрди рд╕्рдоृрддि рд╕рдо्рдоाрди -2010’ рдПрд╡ं рдХाрд╡्рдп-рдХृрддि ‘рдоाँ рдЬीрдд рд╣ी рдЬाрдпेрдЧी’ рдХे рд▓िрдпे ‘рдбा. рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХृрд╖्рдг рдЬैрди рд╕्рдоृрддि рдкुрд░рд╕्рдХाрд░-2010’ рдоेрдШाрд▓рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдЙрдк- рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╢्рд░ी рдмी.рдПрдо.рд▓ाрдиांрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
9. ‘рдкंрдЪрд╡рдЯी рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рд╕рдоिрддि’ рдЙрдд्рддрдордирдЧрд░ рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдкंрдЪрд╡рдЯी рднाрд╖ा рдЧौрд░рд╡ рд╕рдо्рдоाрди’ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
10-рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рднाрд╖ा рд╕्рд╡ाрднिрдоाрди рди्рдпाрд╕ (рднाрд░рдд) рдХे 19рд╡ें рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдЖрдЧрд░ा рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдмिрдЦрд░ा рдЖрд╕рдоाрди’ рдХे рд▓िрдпे ‘рдХाрд╡्рдп рднूрд╖рдг’ рд╕рдо्рдоाрди
11. ‘рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдХрд▓ा рд╕ंрдЧрдо рдЕрдХाрджрдоी’ рдкрд░िрдпाрд╡ाँ рдк्рд░рддाрдкрдЧреЭ рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдоाँ рдЬीрдд рд╣ी рдЬाрдпेрдЧी’ рдХे рд▓िрдпे ‘рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдорд╣ोрдкाрдз्рдпाрдп’ рдоाрдирдж рдЙрдкाрдзि рд╕े рдЕрд▓ंрдХृрдд
12. рдордз्рдпрдк्рд░рджेрд╢ рдЙрдЬ्рдЬैрди рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд╕्рдеा рдирд╡рд╕ंрд╡рдд्рд╕рд░-рдирд╡рд╡िрдЪाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा ‘рд╡िрдХ्рд░рдоोрдд्рд╕рд╡ рд╡िрдХ्рд░рдоाрдм्рдж 2069’ рдХे рд╢ुрднाрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдХाрд▓िрджाрд╕ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдЕрдХाрджрдоी рд╕рднाрдЧाрд░ рдоें 24 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो ‘рдЙрдЬ्рдЬрдпрдиी-рд╕ृрдЬрди-рдЕрднिрдирди्рджрди’ рдХी рдоाрдирдж рдЙрдкाрдзि рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
13. рд╢рдм्рдж рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоंрдЪ рдЙрдЬ्рдЬैрди рдХे рд╕ंрдпोрдЬрдХрдд्рд╡ рдоें рдордз्рдпрдк्рд░рджेрд╢ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╢ोрдз рд╕ंрд╕्рдеाрди рд╕рднाрдЧाрд░ рдоें 25 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдХृрддि ‘рдШрд░-рдоुंрдбेрд░ рдХी рд╕ोрдирдЪिрд░ैрдпा’ рдХे рд▓िрдпे ‘рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди-2012’ рдХा ‘рдк्рд░рдердо рдкुрд░рд╕्рдХाрд░’
рдПрд╡ं ‘рд╢рдм्рдж рд░рдд्рди’ рдХी рдоाрдирдж рдЙрдкाрдзि рд╕े рдЕрд▓ंрдХृрдд
14. рдЬрдмрд▓рдкुрд░ рдХी рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд╕्рдеा рдХाрджрдо्рдмрд░ी рдж्рд╡ाрд░ा ‘рджुрдорджाрд░ рджोрд╣े’ рдХे рд▓िрдпे ‘рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдЧोрдЯिрдпा рд╡िрдЬрдп рд╢ंрдХрд░ рдЙрдкाрдз्рдпाрдп рд╕рдо्рдоाрди’ рд╕े 27 рдирд╡рдо्рдмрд░ 2012 рдХो рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдПрд╡ं рдирдХрдж рд░ाрд╢ि рд╕े рдкुрд░рд╕्рдХृрдд
15. ‘рдорд╣िрдоा рдк्рд░рдХाрд╢рди’ рджुрд░्рдЧ рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдорди рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди-2012’ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
16. ‘рдЧ्рд░ीрди рдХेрдпрд░ рд╕ोрд╕ाрдпрдЯी’ рдоेрд░рда рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг-рдк्рд░рд╣рд░ी рд╕рдо्рдоाрди 2013 рд╕े рдЕрд▓ंрдХृрдд
17. ‘рдХाрджрдо्рдмрд░ी-рдк्рд░рдХाрд╢ рдлाрдЙрди्рдбेрд╢рди’ рдоेрд░рда рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдХाрджрдо्рдмрд░ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди 2013’ рд╕े рд╡िрднूрд╖िрдд
18. ‘рд╕рдо्рдоाрди рд╕рдоिрддि рдмेрддुрд▓’ рдордз्рдпрдк्рд░рджेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ेрд╡ा рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░рд╢рд╕्рддि-рдкрдд्рд░
19. ‘рд╢्рд░ी рдЧुрдЧрдирд░ाрдо рдПрдЬुрдХेрд╢рдирд▓ рдПрдг्рдб рд╕ोрд╢рд▓ рд╡ेрд▓рдлेрдпрд░ рд╕ोрд╕ाрдпрдЯी’ рднिрд╡ाрдиी рд╣рд░िрдпाрдгा рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдмिрдЦрд░ा рдЖрд╕рдоाрди’ рдХे рд▓िрдпे ‘рд╢्рд░ी рдЧुрдЧрдирд░ाрдо рд╕िрд╣ाрдЧ рд╕्рдоृрддि-2010’ рд╕рдо्рдоाрди рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдПрд╡ं рдкुрд░рд╕्рдХृрдд
20. ‘рднोрд░ рд╢ुрдн рдк्рд░рднाрдд рд╕ंрд╕्рдеा’ рд╕ाрдЧрд░ рдордз्рдпрдк्рд░рджेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ा рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ेрд╡ा рдХे рд▓िрдпे ‘рд╢ुрдн рдк्рд░рднाрдд рд╕рдо्рдоाрди-2014’ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
21. ‘рдбा.рд░ाрдХेрд╢ рдЧुрдк्рдд рдХрд╡िрддा рдкुрд░рд╕्рдХाрд░-05’ рдЕрд▓ीрдЧреЭ рдХा рдж्рд╡िрддीрдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░
22. ‘рдХाрджрдо्рдмрд░ी-рдк्рд░рдХाрд╢ рдлाрдЙंрдбेрд╢рди’ рдоेрд░рда рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдХाрджрдо्рдмрд░ी-рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд░рдЪрдиा рд╕рдо्рдоाрди’
23. рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рднाрд╖ा рд╕्рд╡ाрднिрдоाрди рди्рдпाрд╕ (рднाрд░рдд) рдХे 20рд╡ें рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдЧाрдЬिрдпाрдмाрдж рдоें ‘рдШрд░-рдоुंрдбेрд░ рдХी рд╕ोрдирдЪिрд░ैрдпा’ рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░рд╢рд╕्рддि-рдкрдд्рд░
24. ‘рд╢िрд╡ рд╕ंрдХрд▓्рдк рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░िрд╖рдж’ рдирд░्рдорджाрдкुрд░рдо (рд╣ोрд╢ंрдЧाрдмाрдж) рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рдХाрд░्рдп рдПрд╡ं ‘рджुрдорджाрд░ рджोрд╣े’ рдХे рд▓िрдпे ‘рджोрд╣ा рд╢्рд░ी’ рдХी рдЙрдкाрдзि рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
25. ‘рдкूрд░्рд╡ांрдЪрд▓ рдХрд▓्рдпाрдг рд╕рдоिрддि (рдкंрдЬीрдХृрдд) рдоेрд░рда рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ेрд╡ा рдХे рд▓िрдпे рдХрдИ рдмाрд░ рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
26. рд╢рдм्рдж рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоंрдЪ рдЙрдЬ्рдЬैрди рдж्рд╡ाрд░ा рджुрдорджाрд░ рджोрд╣े рдХी рдХृрддि ‘рд╡рд╣ी рд╣рдоाрд░ा рдЧाँрд╡’ рдХो ‘рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╕рдо्рдоाрди-2015’ рд╣ेрддु ‘рдж्рд╡िрддीрдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░’ рдПрд╡ं ‘рд╢рдм्рдж рд╡िрднूрд╖рдг’ рдХी рдоाрдирдж рдЙрдкाрдзि рд╕े рдЕрд▓ंрдХृрдд
27. ‘рд╢्рд░ी рдЧुрдЧрдирд░ाрдо рдПрдЬुрдХेрд╢рдирд▓ рдПрдг्рдб рд╕ोрд╢рд▓ рд╡ेрд▓рдлेрдпрд░ рд╕ोрд╕ाрдпрдЯी’ рднिрд╡ाрдиी рд╣рд░िрдпाрдгा рдж्рд╡ाрд░ा рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ ‘рдоेрд░े рдЧीрддों рдХा рдкाрдеेрдп’ рдХे рд▓िрдпे ‘рд╢्рд░ीрдорддी рд╕рд░рдмрддी рджेрд╡ी рдЧिрд░рдзाрд░ीрд▓ाрд▓ рд╕िрд╣ाрдЧ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди’ рд╕े рд╕ुрд╢ोрднिрдд
28. ‘рд╢्рд░ी рдЧुрдЧрдирд░ाрдо рдПрдЬुрдХेрд╢рдирд▓ рдПрдг्рдб рд╕ोрд╢рд▓ рд╡ेрд▓рдлेрдпрд░ рд╕ोрд╕ाрдпрдЯी’ рднिрд╡ाрдиी рд╣рд░िрдпाрдгा рдж्рд╡ाрд░ा рдЬрди рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд▓िрдпे ‘рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрд░рдоो рджेрд╡ी рдиिрд╣ाрд▓ рд╕िंрд╣ рдЪौрд╣ाрди рд╕्рдоृрддि рд╕рдо्рдоाрди’ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
29. рд╡िрд╢्рд╡ рд╣िंрджी рд╕ेрд╡ा рд╕ंрд╕्рдеाрди рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдж्рд╡ाрд░ा рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ेрд╡ा рдХे рд▓िрдпे рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
30. рд╕рд░िрддा рд▓ोрдХрд╕ेрд╡ा рд╕ंрд╕्рдеाрди (рдкंрдЬीрдХृрдд) рдЧ्рд░ाрдо-рд╕рд╣िрдирд╡ा рдкрдд्рд░ाрд▓рдп-рдЧौрд╕ैрд╕िंрд╣рдкुрд░ рд╕ुрд▓рддाрдирдкुрд░ рдж्рд╡ाрд░ा 15рд╡ें ‘рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╕рдо्рдоाрди рд╕рдоाрд░ोрд╣’ рдоें ‘рд╕рдо्рдоाрди-рдкрдд्рд░’ рдПрд╡ं ‘рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд░рдд्рдиाрдХрд░’ рд╕рдо्рдоाрди
31. рд╢рдм्рдж рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоंрдЪ рдЙрдЬ्рдЬैрди рдж्рд╡ाрд░ा ‘рд╕ूрд░рдЬ рднी рдХ्рдпों рдмрди्рдзрдХ’ рдХे рд▓िрдпे ‘рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди 2016 рдХा ‘рддृрддीрдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░’ рдПрд╡ं ‘рд╢рдм्рдж рднूрд╖рдг’ рдХी рдоाрдирдж рдЙрдкाрдзि
32. ‘рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рддुрд▓рд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдХाрджрдоी’, рднोрдкाрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдиांрдХ 23.10.2016 рдХो ‘рддुрд▓рд╕ी-рд╕рдо्рдоाрди 2016’ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
33. ‘рдХे.рдмी.(рд╢्рд░ीрдорддी рдХрдЯोрд░ी рджेрдмी рдмाрдмूрд░ाрдо рд╢рд░्рдоा) рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдоिрддि (рдкंрдЬीрдХृрдд), рдмिрд╕ौрд▓ी, рдмрджाрдпूँ (рдЙ.рдк्рд░) рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдиांрдХ 18.12.2016 рдХो рдирд╡рдЧीрдд рдкुрд╕्рддрдХ ‘’рд╕ूрд░рдЬ рднी рдХ्рдпों рдмрди्рдзрдХ’’ рдХे рд▓िрдпे ‘ рдЙрд╖ा рджेрд╡ी рдХрд╢्рдпрдк рд╕्рдоृрддि рд╣िंрджी рднूрд╖рдг рд╢्рд░ी’ рд╕рдо्рдоाрди рдПрд╡ं рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд.
34. рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी, рдк्рд░рдЧрддि рдоैрджाрди,рд╡िрд╢्рд╡ рдкुрд╕्рддрдХ рдоेрд▓ा, рд▓ेрдЦрдХ рдоंрдЪ рд╕े 07.01.2017 рдХो ‘’рд╢ोрднрдиा рд╕рдо्рдоाрди 2016’’ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
35.рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рднाрд╖ा рд╕्рд╡ाрднिрдоाрди рди्рдпाрд╕ (рдкंрдЬीрдХृрдд),рдЧाрдЬिрдпाрдмाрдж рдж्рд╡ाрд░ा рдЧांрдзी рд╢ांрддि рдк्рд░рддिрд╖्рдаाрди рд╕рднाрдЧाрд░,рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рдоें рджिрдиांрдХ 13 рдЬрдирд╡рд░ी 2017 рдХो рд╣िंрджी рдХो рднाрд░рдд рдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рднाрд╖ा рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕рдо्рдоाрди рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдЖрдпोрдЬिрдд рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рднाрдЧीрджाрд░ी рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╢рд╕्рддि-рдкрдд्рд░.
36. рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рдЕрдо्рдмिрдХाрдк्рд░рд╕ाрдж рджिрд╡्рдп рд╕्рдоृрддि рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕рдоिрддि, рднोрдкाрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा ‘рд╕ूрд░рдЬ рднी рдХ्рдпों рдмंрдзрдХ’ рдХे рд▓िрдП ‘рдк्рд░рд╢рд╕्рддि рдкрдд्рд░’
37. рд╢рдм्рдж рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоंрдЪ, рдЙрдЬ्рдЬैрди рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдиांрдХ 10 рд╕िрддंрдмрд░ 2017 рдХो рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди 2017 рдХा рдж्рд╡िрддीрдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдХृрддि ‘рд░ोрдЯी рдХा рдЕрдиुрд▓ोрдо-рд╡िрд▓ोрдо рдХे рд▓िрдП рдФрд░ ‘рд╢рдм्рдж рднूрд╖рдг’ рдХी рдоाрдирдж рдЙрдкाрдзि.
38. ‘рдХे.рдмी.(рд╢्рд░ीрдорддी рдХрдЯोрд░ी рджेрдмी рдмाрдмूрд░ाрдо рд╢рд░्рдоा) рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдоिрддि (рдкंрдЬीрдХृрдд), рдмिрд╕ौрд▓ी, рдмрджाрдпूँ (рдЙ.рдк्рд░) рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдиांрдХ 18.12.2017 рдХो рдирд╡рдЧीрдд рдкुрд╕्рддрдХ ‘’рд░ोрдЯी рдХा рдЕрдиुрд▓ोрдо-рд╡िрд▓ोрдо’’ рдХे рд▓िрдпे ‘рдбा. рд╢рдо्рднूрдиाрде рд╕िंрд╣ рд╕्рдоृрддि рд╕рдо्рдоाрди’ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд.
39 .’рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрдиी рднाрд╖ा рдХाрд╡्рдп рдк्рд░рддिрднा рд╕рдо्рдоाрди’ рдж्рд╡ाрд░ा рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрдиी рднाрд╖ा рдЕрдХाрджрдоी, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी, рджिрдиांрдХ 29 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2018.
40. рд╣िंрджी рдкрдЦрд╡ाреЬा рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рджिрдиांрдХ 26 рд╕िрддрдо्рдмрд░ 2018 рдХो рдоुрдЦ्рдп рдорд╣ाрдк्рд░рдмंрдзрдХ рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ (рдкрд╢्рдЪिрдоी) рднाрд░рдд рд╕ंрдЪाрд░ рдиिрдЧрдо рд▓िрдоिрдЯेрдб рдоेрд░рда рдХे рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╕рднाрдЧाрд░ рдоें рд╕рдо्рдоाрдиिрдд.
41. рд╣िंрджी рдкрдЦрд╡ाреЬा рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рджрдпाрд╡рддी рдоोрджी рд╕्рдХूрд▓ рдоेрд░рда рдХे рдк्рд░ांрдЧрдг рдХे рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп рд╕рднाрдЧाрд░ рдоें рдк्рд░рдзाрдиाрдЪाрд░्рдпा рдж्рд╡ाрд░ा 27 рд╕िрддрдо्рдмрд░ 2018 рдХो рд╕рдо्рдоाрдиिрдд.
42. рд╣िंрджी рдкрдЦрд╡ाреЬा рдХे рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬीрд╡рди рдмीрдоा рдиिрдЧрдо рдоेрд░рда рдХे рдоंрдбрд▓ рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╕ाрдХेрдд рдоें рджिрдиांрдХ 28 рд╕िрддрдо्рдмрд░ 2018 рдХो рд╕рдо्рдоाрдиिрдд.
43. ‘рдкेреЬों рдХी рдЫाँрд╡ рддрд▓े рдлाрдЙрди्рдбेрд╢рди’ рдЧाрдЬिрдпाрдмाрдж рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдоोрд░ рдкंрдЦ’ рдХे рд╡िрдоोрдЪрди рдХे рд╕рдордп ‘рдХुрд╢рд╡ाрд╣ा рдХाрди्рдд рд╕рдо्рдоाрди 2018’
44. рдХाрдирдкुрд░ рдХी рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ंрд╕्рдеा ‘рдоाрдирд╕рд░ोрд╡рд░’ рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдирд╡рдЧीрдд рдХे рдк्рд░ेрдордЪрди्рдж рдЕрд╡рдз рдмिрд╣ाрд░ी рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡’ рдХे рдиिрд╡ाрд╕ рдкрд░ 7 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2018 рдХो рд╕рдо्рдоाрдиिрдд.
45. рдмैрд╕рд╡ाрд░ा рд╢ोрдз рд╕ंрд╕्рдеाрди, рд▓ाрд▓рдЧंрдЬ, рд░ाрдпрдмрд░ेрд▓ी рдЙ.рдк्рд░. рдж्рд╡ाрд░ा 24 рдирд╡рдо्рдмрд░ 2018 рдХो ‘рдирд╡рдЧीрдд рдЧौрд░рд╡ рд╕рдо्рдоाрди’
46. рддृрддीрдп рд╕ंрдпोрдЧ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди рд╕рдоाрд░ोрд╣ 2018 рдоुрдо्рдмрдИ рдж्рд╡ाрд░ा 9 рджिрд╕рдо्рдмрд░ 2018 рдХो ‘рд╕ंрдпोрдЧ рдЫंрдж рд╡िрдзा рд╕рдо्рдоाрди’
47. рд╕ंрд╕्рдХाрд░рдзाрдиी рдЬрдмрд▓рдкुрд░ рдХी рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ-рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕्рдеा рдж्рд╡ाрд░ा рдирд╡рдЧीрдд рдХे рд▓िрдП 2 рдоाрд░्рдЪ 2019 рдХो ‘рд░ाрдзिрдХाрдк्рд░рд╕ाрдж рдкाрдардХ рд╕рдо्рдоाрди’ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдФрд░ рдкुрд░рд╕्рдХृрдд.
48. ‘рддूрд▓िрдХा рдмрд╣ुрд╡िрдзा рдоंрдЪ’ рд╕рдо्рдмрдж्рдз ‘рддूрд▓िрдХा рд╕ंрд╕्рдеा’ рдПрдЯा, рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдбॉ. рд░ाрдЬीрд╡ рд╕рдХ्рд╕ेрдиा рдж्рд╡ाрд░ा рд╡ृрди्рджाрд╡рди рдХे ‘рдк्рд░िрдпा рдкैрд▓ेрд╕’ рд╣ोрдЯрд▓ рдоें рджिрдиांрдХ 05 рдЬूрди 2019 рдХो рд╕ंрдкрди्рди рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рд╣िंрджी рдХे рд╕ंрд╡рд░्рдж्рдзрди рдПрд╡ं рд╕рддрдд рд╡िрдХाрд╕ рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рдоें ‘рдХाрд╡्рдп рдорд╣ाрд░рдеी’ рд╕рдо्рдоाрди рд╕े рд╡िрднूрд╖िрдд.
49 рджिрдиांрдХ 01.09.2019 рдХो рдмрдбौрдд рдЬिрд▓ा рдмाрдЧрдкрдд рдоें рдбॉ. рд╡ीрд░рдмाрд▓ा рд╕्рдоृрддि рд╕рдо्рдоाрди.
50. рджिрдиांрдХ 11.09.2019 рдХो рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рдоें, ‘рдХрд╡िрддांрдмрд░ा’ рдПрд╡ं рд╡िрд╢्рд╡ рд╣िрди्рджी рд╢ोрдз-рд╕ंрд╡рд░्рдж्рдзрди рдЕрдХाрджрдоी рдХी рдУрд░ рд╕े ‘рдирдИ рд╕рджी рдХे рд╕्рд╡рд░’ рдХे рд▓ोрдХाрд░्рдкрдг рдХे рд╢ुрднाрд╡рд╕рд░ рдкрд░, 2019 рдХे рд▓िрдП ‘рдХाрд╡्рдп-рдЧौрд░рд╡’ рд╕рдо्рдоाрди.
51. рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рд▓рдЦрдирдК рдХी рд╕ंрд╕्рдеा ‘рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╡िрд╢्рд╡рдо’ рдж्рд╡ाрд░ा рдЧुрд▓рдоोрд╣рд░ рдЧ्рд░ीрди рд╕्рдХूрд▓, рдУрдоैрдХ्рд╕ рд╕िрдЯी, рдоें ‘рдЖрдЬ рдХी рд░рдЪрдиा’ рдХे рд▓िрдпे ‘рдирд╡рдЧीрдд рдорд╣ोрдд्рд╕рд╡ 2019’ рдХे рд╢ुрдн рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ 09.11.2019 рдХो рд╕рдо्рдоाрдиिрдд.
52. рдоेрд░рда рдЕрднिрдпрди्рдд्рд░िрдХी рдПрд╡ं рддрдХрдиीрдХी рд╕ंрд╕्рдеाрди, рдоेрд░рда рдХे ‘рдЗрд░ा рдХрд╡िрддा рдХ्рд▓рдм’ рдж्рд╡ाрд░ा 15.11.2019 рдХो рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рдЫाрдд्рд░ों рдХी ‘рдХрд╡िрддा рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा’ рдоें рдПрдХ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдХी рднूрдоिрдХा рдФрд░ рдирд╡рдЧीрдд рдкाрда рдХे рд▓िрдпे рд╕рдоाрдиिрдд.
53. рдЙ.рдк्рд░, рд╣िंрджी рд╕ंрд╕्рдеाрди, рд▓рдЦрдирдК рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдирджी рдЬो рдЧीрдд рдЧाрддी рд╣ै’ рдХे рд▓िрдП ‘рдиिрд░ाрд▓ा рдкुрд░рд╕्рдХाрд░, рд╕рдо्рдоाрди рд░ाрд╢ि 75,000/- рдФрд░ рдк्рд░рд╢рд╕्рддिрдкрдд्рд░ рд╕े рджिрдиांрдХ 30.12.2019 рдХो рд▓рдЦрдирдК рдоें рдбॉ. рд╣ृрджрдп рдиाрд░ाрдпрдг рджीрдХ्рд╖िрдд (рдЙ.рдк्рд░.рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖) рдФрд░ рдбॉ. рд╕рджाрдиंрдж рдк्рд░рд╕ाрдж рдЧुрдк्рдд (рдЙ.рдк्рд░. рд╣िंрджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдЙрдкाрдз्рдпрдХ्рд╖) рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдо्рдоाрдиिрдд.
54. рдоुрдЬрдл्рдлрд░рдирдЧрд░ рдХी ‘рд╕्рд╡ाрди्рддः рд╕ुрдЦाрдп рд╕ंрд╕्рдеा’ рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдирджी рдЬो рдЧीрдд рдЧाрддी рд╣ै’ рдХे рд▓िрдП 8 рдлрд░рд╡рд░ी 2020 рдХो рдоेрд░рда рдоें ‘рдЧीрдд-рдЧрди्рдзрд░्рд╡’ рдХी рдЙрдкाрдзि рдФрд░ рдк्рд░рд╢рд╕्рддिрдкрдд्рд░ рд╕े рд╕ुрд╢ोрднिрдд рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрдиिрдд.
55. рдоेрд░рда рдХी рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ंрд╕्рдеा ‘рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХрд▓ा рдоंрдЪ’ рдж्рд╡ाрд░ा рдоेрд░рда рдоें рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдпोрдЧрджाрди рдФрд░ рдЕрд╡рджाрди рдХे рд▓िрдП 08 рдлрд░рд╡рд░ी 2020 рдХो рд╢ाрд▓ рдФрд░ рдк्рд░рд╢рд╕्рддिрдкрдд्рд░ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд.

рд╕рдо्рдкрд░्рдХ
рдкрддा: ‘рд╢िрд╡ाрднा’, рдП-233 рдЧंрдЧाрдирдЧрд░, рдоेрд░рда-250001 (рдЙ.рдк्рд░.)
рджूрд░рднाрд╖: +91 941 221 2255
рдЕрдгुрдкрддा shivanandsahayogi@gmail.com

рдЧाрдУ рдоेрд░े рдорди: рдЧीрддрдХाрд░ рдпोрдЧेрд╢

рдЧीрддрдХाрд░ рдпोрдЧेрд╢ рдЧौреЬ
(19 рдоाрд░्рдЪ 1943 - 29 рдордИ 2020)
рдлिрд▓्рдо 'рдЖрдиंрдж' рдХे рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдЧीрддों 'рдХрд╣ीं рджूрд░ рдЬрдм рджिрди рдврд▓ рдЬाрдП', 'рдЬिंрджрдЧी рдХैрд╕ी рд╣ै рдкрд╣ेрд▓ी', рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЧीрддрдХाрд░ рдпोрдЧेрд╢ рдХे рдЕрдиेрдХ рдЧीрдд рдЖрдкрдиे рд╕ुрдиे рд╣ोंрдЧे। рдоुрдо्рдмैрдпा рд╣िंрджी рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЕрд░рдмी рдХे рдХ्рд▓िрд╖्рдЯ рд╢рдм्рджों рддрдХ рдШूрдо рд░рд╣ी рд╣िंрджी реЮिрд▓्рдоों рдХे рд╡िрд╢ाрд▓ рдЦाрд░े рд╕ाрдЧрд░ рдХे рдмीрдЪ рдоें рдЙрдирдХे рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдоें рд▓िрдЦे рдЧीрдд рдХाрд╡्рдп-рдоाрдзुрд░्рдп рдмрд╣ाрддे рдЬрд▓ рдк्рд░рдкाрдд рд╕े рд▓рдЧрддे рд╣ैं। 'рд░िрдордЭिрдо рдЧिрд░े рд╕ाрд╡рди', 'рдХрдИ рдмाрд░ рдпूँ рд╣ी рджेрдЦा рд╣ै', рд░рдЬрдиीрдЧंрдзा рдлूрд▓ рддुрдо्рд╣ाрд░े', 'рдЬाрдиेрдорди, рдЬाрдиेрдорди, рддेрд░े рджो рдирдпрди', 'рдкिрдпा рдоैंрдиे рдХ्рдпा рдХिрдпा рд░े', 'рдиि рд╕ा рдЧा рдоा рдкा рдиि', 'рдХिрд╕े рдЦрдмрд░, рдХрд╣ाँ рдбрдЧрд░', 'рдЪंрджा рдХी рдбोрд▓ी рдоें рдеी рдЗрдХ', 'рдирдпрди рд╣рдоाрд░े, рд╕ांрдЭ рд╕рдХाрд░े', рд╡ 'рдХрд╣ाँ рддрдХ рдпे рдорди рдХो рдЕंрдзेрд░े рдЫрд▓ेंрдЧे' рдЬैрд╕े рдХрд░्рдгрдк्рд░िрдп рдЧीрдд рдЙрди्рд╣ीं рдХी рд▓ेрдЦрдиी рд╕े рдЬрди्рдоे рд╣ैं। рдХрд╡ि рдФрд░ рдЧीрддрдХाрд░ рдпोрдЧेрд╢ рдХा рдЬрди्рдо 19 рдоाрд░्рдЪ 1943 рдХो рд▓рдЦрдирдК рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрдирдХा рдиिрдзрди 29 рдордИ 2020 рдХो рдоुрдо्рдмрдИ рдоें рд╣ुрдЖ। рд╣िंрджी рдХा рджुрд░्рднाрдЧ्рдп рд╣ै рдХि рдпोрдЧेрд╢ рдЬैрд╕े рдЙрдЪ्рдЪ-рд╕्рддрд░ीрдп рдХрд╡ि рдХो рдЙрдирдХा рдЙрдЪिрдд рд╕्рдеाрди рди рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд рдиे рджिрдпा, рдФрд░ рди рд╣ी рд╣िंрджी рдлिрд▓्рдо рдЬрдЧрдд рдиे। рдЕрдкрдиे рдЧीрддों рдХे рд╕рд╣ाрд░े рд╡े рд╕рджैрд╡ рд╣рдоाрд░े рд╣ृрджрдп рдоें рд░рд╣ेंрдЧे, рд╡िрдирдо्рд░ рд╢्рд░рдж्рдзाрдЮ्рдЬрд▓ि!


рдЧाрдУ рдоेрд░े рдорди
рдЪाрд╣े рд╕ूрд░рдЬ рдЪрдордХे рд░े рдЪाрд╣े, рд▓рдЧा рд╣ो рдЧ्рд░рд╣рдг
рдЧाрдУ рдоेрд░े рдорди
рдЪाрд╣े рд╕ूрд░рдЬ рдЪрдордХे рд░े рдЪाрд╣े, рд▓рдЧा рд╣ो рдЧ्рд░рд╣рдг
рдЧाрдУ рдоेрд░े рдорди
***

рдЬो рднी рдоिрд▓े рдпрд╣ाँ, рдЬिрддрдиा рдоिрд▓े
рдЙрд╕ी рдоें рдЦुрд╢ рд╣ो рд▓े
рдЬो рднी рдоिрд▓े рдпрд╣ाँ, рдЬिрддрдиा рдоिрд▓े
рдЙрд╕ी рдоें рдЦुрд╢ рд╣ो рд▓े
рдкूрд░ा рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдХिрд╕ी рдХा
рдпрд╣ाँ рд╣рд░ рд╕्рд╡рдк्рди

рдЧाрдУ рдоेрд░े рдорди
рдЪाрд╣े рд╕ूрд░рдЬ рдЪрдордХे рд░े рдЪाрд╣े, рд▓рдЧा рд╣ो рдЧ्рд░рд╣рдг
рдЧाрдУ рдоेрд░े рдорди
***

рдоिрд▓ें рдЬो реЪрдо рддो рдХ्рдпा рд╣ुрдЖ
рдмрд╣ाрд░ों рдХे рдЧीрдд рд╕рдЬा рд▓े
рдоिрд▓ें рдЬो реЪрдо рддो рдХ्рдпा рд╣ुрдЖ
рдмрд╣ाрд░ों рдХे рдЧीрдд рд╕рдЬा рд▓े
рдмुрдЭे рдХोрдИ рдЖрд╢ा рдХा рджिрдпा рддो рдлिрд░ рд╕े рд╕рдЬा рд▓े
рджुःрдЦों рд╕े рддू рд╣ाрд░ рди рд░ाрд╣ी
рдХिрдпे рдЬा рдЬрддрди, рд╣ो

рдЧाрдУ рдоेрд░े рдорди
рдЪाрд╣े рд╕ूрд░рдЬ рдЪрдордХे рд░े рдЪाрд╣े, рд▓рдЧा рд╣ो рдЧ्рд░рд╣рдг
рдЧाрдУ рдоेрд░े рдорди
***

рд░ोрдХрд░ рдЪрд▓ рдЪाрд╣े рд╣ँрд╕ рдХे рддू рдЪрд▓
рдЪрд▓рдиा рддुрдЭे рд╣ोрдЧा
рд░ोрдХрд░ рдЪрд▓ рдЪाрд╣े рд╣ँрд╕ рдХे рддू рдЪрд▓
рдЪрд▓рдиा рддुрдЭे рд╣ोрдЧा
рд░ुрдХेंрдЧे рди рддेрд░े рд▓िрдпे рдпे
рд╕рдордп рдХे рдЪрд░рдг

рдЧाрдУ рдоेрд░े рдорди
рдЪाрд╣े рд╕ूрд░рдЬ рдЪрдордХे рд░े рдЪाрд╣े, рд▓рдЧा рд╣ो рдЧ्рд░рд╣рдг
рдЧाрдУ рдоेрд░े рдорди