Showing posts with label рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди. Show all posts
Showing posts with label рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди. Show all posts

рдЬрдм рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे рдЕрдоेрд░िрдХी рдк्рд░рдердо рдорд╣िрд▓ा рд╢्рд░ीрдорддी рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди


рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХो рдХाрдо рдХे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдмोрдЭ рд╕े рджрдмे рдкрддि рдорд╣ोрджрдп рдХी рдиреЫрд░ рдоें рд▓ाрдиा рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рд╕ंрднрд╡ рд╣ोрдЧा।

рдЬрд░्рдордиी рдоें рд╕рди 1933 рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рд╣ी рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХे рд╕рдд्рддाрд╕ीрди рд╣ोрддे рд╣ी рдлाрд╕ीрд╡ाрдж рдХे рд╡िрд░ोрдзिрдпों рдХो рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХрд░рдХे рдЙрдирдкрд░ рджрдорди рдХिрдпा рдЬाрдиा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рддाрдиाрд╢ाрд╣ी рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЙрд╕ рд╕рдордп рдПрдХ рдоुрдЦрд░ рдЪेрд╣рд░ा рдмрди рдЪुрдХे рдеे। 20 рдоाрд░्рдЪ, 1931 рдХो рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдХाрдкुрде рдиाрдордХ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдмрдиे рдПрдХ рдШрд░ рдоें рдиाреЫी рд╕ेрдиा рдиे рдЫाрдкा рдоाрд░ा। рдЬрд░्рдордиी рдХे “рдиेрд╢рдирд▓ рд╕ोрд╢рд▓िрд╕्рдЯ्рд╕” рдиे рдЦाрдХी рдХрдоीреЫ рд╡ाрд▓ी рд╕ेрдиा рдФрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдХो рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдШрд░ рдкрд░ рдЫाрдкा рдоाрд░рдиे рднेрдЬा рдеा। рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдкрд░ рдЖрд░ोрдк рдеा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдоें рд╣рдеिрдпाрд░ों рдФрд░ рдмाрд░ूрдж рдХा рднंрдбाрд░ рдЫुрдкाрдпा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЗрд╕ рдЫाрдкे рдоें рдиाреЫी рдкुрд▓िрд╕ рдХो рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдШрд░ рдоें рд╣рдеिрдпाрд░ों рдЬैрд╕ी рдЬो рд╡рд╕्рддु рдоिрд▓ी, рд╡рд╣ рдеी рдбрдмрд▓-рд░ोрдЯी рдХाрдЯрдиे рд╡ाрд▓ी рдЪाрдХू। рдЗрд╕ рдЫाрдкे рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рди्рдпू-рдпॉрд░्рдХ рдЯाрдЗрдо्рд╕ рдЕрдЦрдмाрд░ рдиे рдЦрдмрд░ рдЫाрдкी рдеी। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╣ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рдЬрд░्рдордиी рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрджिрдпों рдХी рдУрд░ рд╕े рддрдоाрдо рдзрдордХिрдпां рдоिрд▓рдиे рд▓рдЧीं рдФрд░ рд╕рди 1933 рдоें рд╣ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рдЬрд░्рдордиी рдЫोреЬрдХрд░ рдЗंрдЧ्рд▓ैрдг्рдб рдХे реЫрд░िрдпे рдЕрдоेрд░िрдХा рдЖрдиा рдкреЬा। рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдЙрди्рд╣ें рд╢рд░рдг рджी рдФрд░ рдиाрдЧрд░िрдХрддा рднी।

рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдпूрд░ोрдк рд╕े рдХाрдлी рд▓ोрдЧ рд╢рд░рдгाрд░्рдеी рдмрдирдХрд░ рдЖрдпे। рд╕рди 1941 рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╡िрд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ोрдХрд░ рдЖрдпे рд╢рд░рдгाрд░्рдеिрдпों рдХो рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рдиिрдпрдоों рдоें рдХुрдЫ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдпोрдЬрдиा рдмрди рд░рд╣ी рдеी। рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬрдм рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рдкрддा рдЪрд▓ा рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдл्рд░ेंрдХрд▓िрди рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ рдХी рдкрдд्рдиी рд╢्рд░ीрдорддी рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ рдХो рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा। рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╢्рд░ीрдорддी рдЗрд▓िрдпेрдирд░ рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ рдХो рди्рдпाрдп рдХे рд╕рдорд░्рдерди рдоें рдЦреЬे рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рддाрд░ीреЮ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд▓िрдЦा рдеा-


“рдк्рд░िрдп рд╢्рд░ीрдорддी рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ:
рдоैंрдиे рдорд╣ाрди рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдХे рд╕ाрде рджेрдЦा рд╣ै рдХि рдЖрдк рд╣рдоेрд╢ा рди्рдпाрдп рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХे рд╕ाрде рдЦреЬी рд╣ोрддी рд╣ैं, рднрд▓े рд╣ी рд╡рд╣ рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो। рдЕрддः рдЕрдкрдиी рдЗрд╕ рдЧंрднीрд░ рдЪिंрддा рдоें, рдоैं рдЖрдкрдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХिрд╕ी рдФрд░ рдХो рдирд╣ीं рдЬाрдирддा, рдЬिрд╕े рдорджрдж рдХे рд▓िрдП рд▓िрдЦ рд╕рдХूँ।”

рдорд╣ाрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╡िрд╕्рдеाрдкिрддों рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдмрдиाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдиिрдпрдоों рдХा реЫिрдХ्рд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕े рдЕрди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рдХрд╣ा। рд╡рд╣ рдкрдд्рд░ рдоें рдирдП рдиिрдпрдоों рдХे реЫрд░िрдпे рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХो рдпा рд╡ीрдЬा рдкाрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдЕрд╕ंрднрд╡ рдХे рд╕्рддрд░ рддрдХ рдЬрдЯिрд▓ рдмрдиाрдиे рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рддрдХ рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे-
 

“рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрднाрдЧ рдоें рдПрдХ рдРрд╕ी рдпोрдЬрдиा рдХा рдЕрдиुрд╢ीрд▓рди рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬो рдРрд╕े рддрдоाрдо рдпोрдЧ्рдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╢рд░рдг рджेрдиा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдЕрд╕ंрднрд╡ рдмрдиा рджेрдЧी рдЬो рдпूрд░ोрдк рдоें рдлाрд╕िрдЬ्рдо рдХे рд╢िрдХाрд░ рд╣ैं। реЫिрдо्рдоेрджाрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмेрд╢рдХ рдпрд╣ рдЦुрд▓ेрдЖрдо рдирд╣ीं рд╕्рд╡ीрдХाрд░ा рдЬा рд░рд╣ा। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЬो рддрд░ीрдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рд╡िрдз्рд╡ंрд╢рдХ рдФрд░ рдЦрддрд░рдиाрдХ рддрдд्рд╡ों рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рддрдеाрдХрдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣िрдпों рдХी рдмрд╣ुрдд рдКंрдЪी рджीрд╡ाрд░ рдмрдиाрдХрд░ рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХो рдЕрд╕ंрднрд╡ рдмрдиा рджिрдпा рдЬाрдП। рдоेрд░ी рд╕рд▓ाрд╣ рд╣ै рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХे рдмाрд░े рдоें рдХिрд╕ी рдмреЭिрдпा рдЬाрдирдХाрд░ рдФрд░ рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд╡िрдЪाрд░ों рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬैрд╕े рд╢्рд░ी рд╣ेрдоिрд▓्рдЯрди рдлिрд╢ рдЖрд░्рдорд╕्рдЯ्рд░ोंрдЧ рд╕े рдмाрдд рдХрд░ें। рдпрджि рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЖрдк рд╕рд╣рдордд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं рдХि рдПрдХ рд╕рдЪ्рдЪा рдФрд░ рдЧंрднीрд░ рдЕрди्рдпाрдп рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै рддो рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХो рдЕрдкрдиे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдмोрдЭ рд╕े рджрдмे рдкрддि рдорд╣ोрджрдп (рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдл्рд░ेंрдХрд▓िрди рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ) рдХी рдиреЫрд░ рдоें рд▓ाрдиा рд╕ंрднрд╡ рдХрд░ рдкाрдПंрдЧी рддाрдХि рдЗрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рдиिрджाрди рд╣ो рд╕рдХे।”

(Letter Courtesy: Digital Collections, FDR Library, USA)


рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЕрдоेрд░िрдХा рдЬैрд╕ा рджेрд╢ рдЕрдкрдиे рдиिрдпрдоों рдоें рдРрд╕े рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा рддाрдХि рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЕрд╕ंрднрд╡ рдХे рд╕्рддрд░ рддрдХ рдЬрдЯिрд▓ рд╣ो рдЬाрдП। рдЬрдм рджुрдиिрдпा рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдЪрд░рдо рдкрд░ рдеा рдФрд░ рджुрдиिрдпा рджूрд╕рд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдХрдорд░ рдХрд╕ рд░рд╣ी рдеी, рдЙрд╕ рд╕рдордп рднी рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХो рд╕ीрдзे рддौрд░ рдкрд░ рд░ोрдХ рд▓рдЧाрдиे рдХे рдЖрджेрд╢ рджेрдиा рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рдеा। рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рджुрдиिрдпा рдиे рдШोрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рд╕े рдЙрднрд░ рдХрд░ “рдЧ्рд▓ोрдмрд▓” рд╣ोрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдирдпी-рдирдпी рдКँрдЪाрдЗрдпाँ рдЫुрдИं। рд╕рдордп рдХा рдЪрдХ्рд░ рдШूрдордХрд░ рдлिрд░ рд╡рд╣ीँ рдЖ рдЦреЬा рд╣ै। рдЖрдЬ рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рддрдоाрдо рджेрд╢ों рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рддेрдЬी рд╕े рдЙрднрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।

рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдЖрдЬ рдФрд░ рднी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ो рдЙрдарддा рд╣ै рдЬрдм рджुрдиिрдпा рднрд░ рдХे рддрдоाрдо рджेрд╢ рдЬрдм рд╡िрджेрд╢ी рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд╡ीрдЬा рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рдХे рдЙрди्рд╣ें рднेрдЬрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рдоें рд╣ैं। рд╣ाрд▓ांрдХि рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рд╕рдордп рд▓ोрдЧ рдоुрдЦ्рдпрддः рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो рд░рд╣े рдеे, рдмрд▓्рдХि рдЖрдЬ рдЬिрди्рд╣ें рддрдоाрдо рджेрд╢ рд╡ाрдкрд╕ рднेрдЬрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рдоें рд╣ैं рд╡рд╣ рдХेрд╡рд▓ рдЕрдкрдиी рд░ोрдЬी-рд░ोрдЯी рдХे рд▓िрдП рджूрд╕рд░े рджेрд╢ों рдоें рдиौрдХрд░िрдпाँ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ рд╣ैं। рд╕рдордп рдмрджрд▓ рдЪुрдХा рд╣ै, рди рдЕрдм рдЕрдоेрд░िрдХा рдЬैрд╕े рджेрд╢ों рдоें рд╡ैрд╕ी рдк्рд░рдердо рдорд╣िрд▓ाрдпें рд╣ैं рдФрд░ рди рд╣ी рдЙрди्рд╣ें рдЕрди्рдпाрдп рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдоुрдЦрд░ рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡ी।
****************************************

рдиीрд▓्рд╕ рдмोрд░ рдХा рд╡ाрд░्рдирд░ рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ рдХे рдиाрдо рдкрдд्рд░

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдпрд╣ рдЙрд╕ рдкрдд्рд░ рдХा рдЕрдкूрд░्рдг рдк्рд░ाрд░ूрдк рд╣ै рдЬिрд╕े рд╣ाрдЗрдЬेंрдмрд░्рдЧ рдХो рдмोрд░ рдиे рдХрднी рднी рдирд╣ीं рднेрдЬा।

рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдиीрд▓्рд╕ рдмोрд░ рдХी рдзрд░्рдордкрдд्рдиी рдоाрд░рдЧ्рд░ेрдЯ рдмोрд░ рдХे рд╣ाрдеों рдХी рд▓िрдЦाрд╡рдЯ рдоें рд╣ै।

рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдоें рдХोрдИ рддाрд░ीрдЦ рдирд╣ीं рд▓िрдЦी рдЧрдИ рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдмोрд░ рдХे рд░рджрд░рдлोрд░्рдб рднाрд╖рдг рдХे рдмाрдж рд╣ी рд▓िрдЦा рдЧрдпा рд╣ोрдЧा рдЬिрд╕рдХा рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд░ूрдк рдмोрд░ рдХो 15 рдоाрд░्рдЪ 1962 рдХो рдоिрд▓ा рдеा।
***************************

рдк्рд░िрдп рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ,

рдоैं рдпрд╣ाँ рд░рджрд░рдлोрд░्рдб рдХे рдПрдХ рднाрд╖рдг рдХा рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рднेрдЬ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдЬिрд╕рдоें рдоैंрдиे рдкрд░рдоाрдгрд╡िрдХ рдиाрднिрдХ рдХी рдЦोрдЬ рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдХрд░ рдирдП рдЙрдд्рдеाрдиों рд╕े рдЬुреЬी рдоेрд░ी рдпाрджों рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рд╣ै। рдЬैрд╕ा рдХि рдоेрд░े рдЙрд╕ рд▓рдШु-рд▓ेрдЦ рдоें рдЬिрд╕े рдоैंрдиे рдЖрдкрдХे 60рд╡ें рдЬрди्рдорджिрди рдкрд░ рд▓िрдЦा рдеा рдФрд░ рдоेрд░े рдЙрд╕ рднाрд╖рдг рдоें, рдЬो рдоैंрдиे рд╕ॉрд▓्рд╡े рдХोंрдлेрд░ेंрд╕ рдХी рдкрдЪाрд╕рд╡ीं рд╕ाрд▓рдЧिрд░рд╣ рдХे рдЙрджрдШाрдЯрди рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рджिрдпा рдеा, рдЖрдкрдиे рдпрд╣ рджेрдЦा рд╣ै, рдоैं рдЗрди рджिрдиों рднौрддिрдХी рдХे рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЕрдз्рдпрдпрди рдоें рдХाрдлी рд╡्рдпрд╕्рдд рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдЬिрд╕े рдЕрдм рд╕ंрдпोрдЧ рд╕े рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди рдХрдоेрдЯी рдФрд░ рдХाрд░рдиेрдЧी реЮाрдЗंрдбेрд╢рди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЧрдаिрдд рдПрдХ рдЕрдоेрд░िрдХी рдХрдоेрдЯी рдиे рдЕрдкрдиे рд╣ाрдеों рдоें рд▓े рд▓िрдпा рд╣ै, рдЗрд╕рдоें рдЗрд░ाрджा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ाрд▓ों рдоें рдХुрд╣्рди, рдЬो рдХि рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХा рдиेрддा рднी рд╣ै, рдХोрдкेрдирд╣ेрдЧрди рдоें рд╕рдЪिрд╡ाрд▓рдп рдФрд░ рдкुрд░ाрд▓ेрдЦ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕्рдеाрдпी рдЕрдб्рдбा рдмрдиाрдПँрдЧे।

рдЦुрдж рдХो рдРрд╕े рдоाрдорд▓ों рдоें рд╡्рдпрд╕्рдд рдХрд░рддे рд╕рдордп, рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдоुрдЭे рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рд╣ुрдпे рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдпों рдХा рд╕рд╣ी-рд╕рд╣ी рдм्рдпौрд░ा рджेрддे рд╣ुрдпे рдХрдИ рдмाрд░ рдкрд░ेрд╢ाрдиी рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрдирдоें рдХрдИ рд▓ोрдЧों рдХी рднाрдЧेрджाрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै, рдФрд░ рдпрд╣ рдЙрд╕рдХा рдм्рдпौрд░ा рджेрддे рд╣ुрдпे рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рддीрд╡्рд░рддा рд╕े рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ुрдЖ рд╣ै рдЬो рдХि рдпुрдж्рдз рдХे рд╕рдордп рдоें рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рд╕े рдЬुреЬा рд╣ै। рдмाрдж рд╡ाрд▓े рдоाрдорд▓े рдоें рдХрдИ рддрд░рдл рд╕े рддीрд╡्рд░ рд░ुрдЪि рдеी рдФрд░ рдХрдИ рджेрд╢ों рдХी рд╕рд░рдХाрд░ों рдиे рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдкुрд░ाрд▓ेрдЦों рдХो рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рддे рд╣ुрдпे рднी рдЬाँрдЪ рд╢ुрд░ू рдХрд░ा рджी рдеी।

рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े, рддрдоाрдо рджेрд╢ों рдоें рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рджौрд░ाрди рдмрд╣рд╕-рдоुрдмाрд╣िрд╕ों рдФрд░ рддैрдпाрд░िрдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрдоेрдЯिрдпाँ рдмрдиाрдИ рдЧрдИं рдеीं рдЬो рдХि рдкрд░рдоाрдгрд╡िрдХ рднौрддिрдХी рдХे рд╕ैрди्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рд╕ंрдмंрдзी рдкрд░िрдгाрдоों рдХे рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧों рдХे рдкрд╣рд▓े рдмрдиाрдИं рдЧрдИं рдеीं, рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЖрдкрдХी рдФрд░ рд╡ीрдЬрд╕ेрдХрд░ рдХी 1941 рдоें рд╣ुрдИ рдХोрдкेрдирд╣ेрдЧрди рдпाрдд्рд░ा рдХे рдк्рд░рдмंрдзों рдФрд░ рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрдИ рддрд░рдл рд╕े рдоुрдЭрд╕े рдкूрдЫा рдЧрдпा рдеा।

рдоेрд░े рд▓िрдП рдЗрд╕рдХा рдЙрдд्рддрд░ рджेрдиा рдХाрдлी рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдеा рдХ्рдпोंрдХि рдЬैрд╕ा рдХि рдЖрдк рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рдХे рд╣рдоाрд░ी рдмाрддрдЪीрддों рдХे рдЬрд░िрдпे рдЬाрдирддे рд╣ैं, рдХि рдЙрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рдЬो рдХुрдЫ рднी рд╣ुрдЖ рдЙрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдоेрд░ा рдмрд╣ुрдд рдЕрд▓рдЧ рдиреЫрд░िрдпा рд╣ै, рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓рдЧ рдЖрдкрдиे рдЬो рдЬंрдХ рдХि рдХिрддाрдм рдоें рдЕрдкрдиे рдпोрдЧрджाрди рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рд╣ै।

рдХोрдкेрдирд╣ेрдЧрди рдоें рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП, рдЬो рдЦुрдж рдХो рдЬрд░्рдорди рдЕрдзिрдЧ्рд░рд╣рдг рдХे рджौрд░ाрди рдЙрд╕ рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдФрд░ рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╕्рдеिрддि рдоें рд░рд╣े рдеे, рдЙрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдХो рд╣рдо рд╕рдм рдкрд░ рдПрдХ рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдк्рд░рднाрд╡ рдбाрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдеी, рдФрд░ рдоैंрдиे рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕ рдоुрд▓ाреШाрдд рдоें рдмोрд▓े рдЧрдП рд╣рд░ рдПрдХ рд╢рдм्рдж рдХो рдиोрдЯ/рд▓िрдЦ рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा, рдкूрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдоें рд╣рдо рд▓рдЧाрддाрд░ рдбрд░े рд╣ुрдпे рдеे рдХि рдЬрд░्рдорди рдкुрд▓िрд╕ рд╣рдо рдкрд░ рдиिрдЧрд░ाрдиी рд░рдЦे рд╣ुрдпे рд╣ै, рдРрд╕े рдоें рдоुрдЭे рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕ाрд╡рдзाрдиी рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣ोрдиा рдеा। рдоैं рдмрд╣ुрдд рд╣ी рджृреЭ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╕े рдпрд╣ рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ рдХि рдЖрдк рдФрд░ рд╡ीрдЬ्рд╢ेрдХрд░ рдиे рдЬрд░्рдордиी рдХी рд╡िрдЬрдп рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдкрдиा рд╡िрдЪाрд░ рдЬрддाрдпा рдеा, рдЬो рдХि рд╣рдоाрд░ी рдЖрд╢ाрдУं рд╕े рдоेрд▓ рдирд╣ीं рдЦाрддा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдЬैрд╕े рдХि рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж, рдЖрдкрдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдкрд╣рд▓े рд╕े рдХрдо рдордЬрдмूрдд рд╣ुрдЖ рд╣ोрдЧा рдФрд░ рдЬрд░्рдордиी рдХी рд╣ाрд░ рдХे рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЧрдпा рд╣ोрдЧा।

рдЕрддः рдпрд╣ рд╕рдордЭ рд╕े рдкрд░े рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдпрджि рдЗрд╕ рдкрд░ рдиреЫрд░ рд░рдЦрдиा рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рдХрдаिрди рдеा рдХि рдХैрд╕े рдмрджрд▓рддी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдоें рдЬрд░्рдорди рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рдмрдпाрди рд╕ाрд▓ рджрд░ рд╕ाрд▓ рдХैрд╕े рдмрджрд▓рддे рд░рд╣े। рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкिрд░ीрдд, рдоुрдЭे рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рд╕ाрдл рддौрд░ рдкрд░ рдпाрдж рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдиे рдоेрд░े рдКрдкрд░ рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдЫोреЬा рдЬрдм рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдк рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рд╣ी рдмिрдиा рдХिрд╕ी рддैрдпाрд░ी рдХे рдЖрдкрдиे рдХрд╣ा рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рдЕрдд्рдпंрдд рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ैं рдХि рдпрджि рдпुрдж्рдз рд▓ंрдмा рдЪрд▓ा рддो рд╣ाрд░ рдЬीрдд рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдкрд░рдоाрдирд╡िрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХे рдЬрд░िрдпे рд╣ी рд╣ोрдЧा। рдоैंрдиे рдЗрд╕рдХा рдХोрдИ рднी рдЬрд╡ाрдм рдирд╣ीं рджिрдпा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдоेрд░े рдЪुрдк рд░рд╣рдиे рдХो рдЖрдкрдиे рд╢ाрдпрдж рд╕ंрджेрд╣ рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ी рд╕рдордЭा рдеा, рдЖрдкрдиे рдЗрд╕рдХा рд╕ंрдмंрдз рдЕрдкрдиे рдкूрд░्рд╡рд╡рд░्рддी рд╡рд░्рд╖ों рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЗрд╕ी рдк्рд░рд╢्рди рдХे рдЙрдд्рддрд░ рдЦोрдЬрдиे рдоें рд▓рдЧा рджिрдпा рдеा рдФрд░ рдЖрдк рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рдХाрдлी рдиिрд╢्рдЪिрдд рдеे рдХि рдпрд╣ рд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЖрдкрдиे рдЬрд░्рдорди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХे рдкрдХ्рд╖ рдж्рд╡ाрд░ा рдРрд╕े рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХो рд░ोрдХрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХिрдП рдЬा рд░рд╣े рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рдмाрд░े рдоें рдХोрдИ рдЗрд╢ाрд░ा рдирд╣ीं рдХिрдпा।

рдпрд╣ рд╕рдЪ рд╣ै рдХि рд╕рди 1943 рдоें рднाрд░ी рдЬрд▓ рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рдмреЭाрдиे рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдоें рднाрдЧी рджाрд░ी рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиॉрд░्рд╡े рдЬाрддे рд╕рдордп рдЕрдкрдиी рдХोрдкेрдирд╣ेрдЧрди рдпाрдд्рд░ाрдУं рдХे рджौрд░ाрди рдЬेрди्рд╕рди рдиे рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдХुрдЫ рдЗрд╢ाрд░े рдХिрдП рдеे, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХे рдЕрдкрдиे рдоिрд╢рди рдФрд░ рдЬрд░्рдорди рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХे рдмाрд░े рдоें рд▓рдЧाрддाрд░ рдмреЭ рд░рд╣ी рдЕрдлрд╡ाрд╣ों рдХे рдХाрд░рдг, рдоुрдЭे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдкрдиे рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЦрддрд░рдиाрдХ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЕрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ी рдФрд░ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╕ाрд╡рдзाрди рд░рд╣рдиा реЫрд░ूрд░ी рдеा। рдХुрдЫ рдорд╣ीрдиों рдХे рдмाрдж рд╣ी рдРрд╕ा рд╣ुрдЖ рдХि рддрдм рдЬрд░्рдорди рдкुрд▓िрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдХрд╕्рдоाрдд рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рд╕े рдмрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП, рдоैं рд╕्рд╡ीрдбрди рднाрдЧ рдЧрдпा рдФрд░ рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдкрд╣ुँрдЪा рдХि рдоैंрдиे рд╡рд╣ाँ рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें реЫोрд░ рд╢ोрд░ рд╕े рдЪрд▓ рд░рд╣ी рд╡िрд╢ाрд▓ рддैрдпाрд░िрдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рдкрддा рдЪрд▓ा рдФрд░ рдпрд╣ рдкрддा рдЪрд▓ा рдХि рд╡рд╣ рд▓ोрдЧ рдЗрди рддैрдпाрд░िрдпों рдоें рдХрд╣ाँ рддрдХ рдЖ рдкрд╣ुँрдЪे рд╣ैं। рдХि рдЬрд░्рдорди рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдХрд╣ाँ рддрдХ рдЖ рдкрд╣ुँрдЪे рд╣ैं, рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдиे рди рдХेрд╡рд▓ рднौрддिрдХрд╡िрджों рдмрд▓्рдХि рд╕рд░рдХाрд░ों рдФрд░ рдЦुрдлिрдпा рдПрдЬेंрд╕िрдпों рдХो рднी рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░ рд░рдЦा рд╣ै, рдФрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдоुрдЭे рдмाрдж рдХे рд▓ोрдЧों (рд╕рд░рдХाрд░ों рдФрд░ рдЦुрдлिрдпा рдПрдЬेंрд╕िрдпों) рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдХुрдЫ рд╕рджрд╕्рдпों рдХो рдЕрдкрдиे рдХोрдкेрдирд╣ेрдЧрди рд╕ंрдмंрдзी рдЕрдиुрднрд╡ों рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЖрдкрдХी рдФрд░ рд╡ीрдЬрд╕ेрдХрд░ рдФрд░ рдЬेрди्рд╕рди рдХी рдпाрдд्рд░ाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдиा рдкреЬा, рдЬिрд╕рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ों рдХे рдмाрд░े рдоें рд╡िрд╕्рддृрдд рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдкों рдХो рдЙрдд्рдкрди्рди рдХिрдпा, рдЬो рдХि рдЗрди рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдкों рдХे рджौрд░ाрди рдоिрд▓ी рдЬांрдХрд░िрдпों рдХे рдиिрдХाрд▓े рдЬा рд╕рдХрддे рдеे, рдФрд░ рдЗрди рдЬाрдирдХाрд░िрдпों рдХो рдЦुрдлिрдпा рд╡िрднाрдЧ рдХे рдкाрд╕ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╕рднी рдХुрдЫ рдХे рд╕ाрде рддुрд▓рдиा рдХा рдПрдХ рджौрд░ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ। рдоुрдж्рджा рдпрд╣ рдеा рдХि рдЬो рднी рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рджौрд░ाрди рд╕ाрдордиे рд░рдЦा рдЧрдпा, рдФрд░ рдЬिрд╕рдХे рд╕ाрде рдмाрдж рдоें рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ाрд░ी рдкूрдЫрддाрдЫों рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рдЪिंрддा рдХा рдоाрдорд▓ा рдпрд╣ рдеा рдХि рд╡рд╣ рдпाрдд्рд░ा рдХि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХैрд╕े рдХी рдЧрдИ рдФрд░ рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдХे рдкीрдЫे рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХ्рдпा рдеा, рдХ्рдпोंрдХि рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕िрд░्рдл рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЪрдХिрдд рдеा рдХि рдХैрд╕े рдФрд░ рдХिрд╕рдХी рдЕрдиुрдЬ्рдЮा рдХे рд╕ाрде, рдЗрддрдиा рдЦрддрд░рдиाрдХ рдоाрдорд▓ा, рдЬिрд╕рдХा рдХि рдЗрддрдиा рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै, рдХो рдХैрд╕े рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдЕрдзिрдХृрдд рдФрд░ рд╢рдд्рд░ुрддाрдкूрд░्рдг рджेрд╢ рдоें рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдк рдХे рд▓िрдП рдЙрдаाрдпा рдЧрдпा।

рдЖрдкрдХा
рдмोрд░
****************************************

рдоेрд░े рдХेрдкрд▓рд░, рд╣рдо рдЗрд╕ рдКँрдЪे рджрд░्рдЬे рдХी рдмेрд╡рдХूрдлी рдкрд░ рд╣ँрд╕ेंрдЧे: рдЧैрд▓िрд▓िрдпो

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рдЧैрд▓िрд▓ी рдХा рдЬрди्рдо рдкीрд╕ा, рдЗрдЯрд▓ी рдоें рд╕рди 1564 рдоें рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдЙрдирдХी рдоृрдд्рдпु рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдоें рдЕрдкрдиे рд╣ी рдШрд░ рдоें рдХैрдж рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╕рди 1642 рдоें рд╣ुрдпी। рдЬोрд╣рдирд╕ рдХेрдкрд▓рд░ рд╕рди 1571 рдоें рдЬрд░्рдордиी рдХे рд╕्рдЯुрдЯ्рдЧाрд░्рдЯ рдХे рдкाрд╕ рдЬрди्рдоे рдФрд░ рд╕рди 1630 рдоें рд░ीрдЧंрд╕рдмрд░्рдЧ рдоें рдпाрдд्рд░ा рдХрд░рддे рд╕рдордп рдЙрдирдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ुрдИ। рджोрдиों рди рд╕िрд░्рдл рд╕рдордХाрд▓ीрди рдеे рдмрд▓्рдХि рдЕрдкрдиी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХे реЫрд░िрдпे рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рд▓реЬाрдИ рд▓реЬ рд░рд╣े рдеे। рд╣ाрд▓ांрдХि рджोрдиों рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдИрд╕ाрдИ рдЖрд╕्рдеाрдУं рд╡ाрд▓े рдеे, рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рд░ोрдорди рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪ рдХो рдоाрдирдиे рд╡ाрд▓े рдеे рдФрд░ рдХेрдкрд▓рд░ рд▓ूрдеेрд░ाрди рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЕрдз्рдпेрддा рдеे। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рджोрдиों рдХो рдмрд░ाрдмрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╡िрд░ोрдз рдЭेрд▓рдиे рдкреЬे। рдЯाрдИрдХो рдм्рд░ाрд╣े рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдЖрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдХेрдкрд▓рд░ рдХा рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЧрдгिрддीрдп рдЦрдЧोрд▓рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдеा рдЬрдмрдХि рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рдЯेрд▓ेрд╕्рдХोрдк рдХी рдорджрдж рд╕े рдк्рд░рдпोрдЧों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдЦрдЧोрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЕрдз्рдпेрддा рд░рд╣े।

рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рдЧैрд▓िрд▓ी
рдХेрдкрд▓рд░ рдФрд░ рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рдПрдХ-рджुрд╕рд░े рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рддрдм рдЖрдпे рдЬрдм рд╕рди 1597 рдоें рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рдХो рдХेрдкрд▓рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рднेрдЬी рдЧрдИ рд╕्рд╡рд▓िрдЦिрдд рд▓िрдЦिрдд рдХिрддाрдм “Mysterium cosmographicum” рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдИ। рдЬрд╡ाрдм рдоें рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рдиे рдЕрдкрдиे рдХोрдкрд░्рдиिрдХрди рд╡िрдЪाрд░ рдХेрдкрд▓рд░ рдХो рд▓िрдЦे। рдХेрдкрд▓рд░ рдХी рдХिрддाрдм рдоें рдЧ्рд░рд╣ों рдХी рдЧрддि рдХा рдХाрд░рдг рд╕ूрд░рдЬ рдХो рдоाрдиा рдЧрдпा рдеा। рдмाрдж рдоें рдХेрдкрд▓рд░ рдХी рдХिрддाрдм рдХे 21рд╡ें рдЕрдз्рдпाрдп рд╕े рдЧ्рд░рд╣ीрдп рдкिंрдбों рдХी рджूрд░ी рдФрд░ рдЧрддि рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдХुрдЫ рдЖंрдХреЬे рдЕрдкрдиे рд╢ोрдзрдкрдд्рд░ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпे рдеे। рд╕рди 1609 рдоें рдХेрдкрд▓рд░ рдиे “рдЗрдирд░्рд╕िрдпा” рд╢рдм्рдж рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдкिंрдбों рдХी рдЙрд╕ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХे рдмाрд░े рдоें рдХिрдпा рдеा рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рд╕्рдеिрд░ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕्рдеिрд░ рдФрд░ рдЧрддिрдоाрди рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЧрддिрдоाрди рд░рд╣рддे рд╣ैं рдЬрдм рдЙрди рдкрд░ рдХोрдИ рдмाрд╣िрд░ी рдмрд▓ рди рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рд╣ो। рдХेрдкрд▓рд░ рдХी рдЗрд╕ी рдХिрддाрдм рдоें рд╕ूрд░рдЬ рдХे рдЕрдкрдиी рдзुрд░ी рдкрд░ рдШूрдордиे рдХी рдкрд░िрдХрд▓्рдкрдиा рднी рдХी рдЧрдИ рдеी। рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рдж्рд╡ाрд░ा “Sidereus nuncius” рдХे рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХे рдмाрдж рдХेрдкрд▓рд░ рдиे рдЧैрд▓िрд▓िрдпो рдХो рдПрдХ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा рдеा। рдЬिрд╕рдоें рд▓िрдЦा рдеा рдХि “рдХेंрдж्рд░ рдоें рд╕ूрд░рдЬ рд╣ै, рдм्рд░рд╣्рдоाрдг्рдб рдХे рджिрд▓ рдоें, рдк्рд░рдХाрд╢ рдкुंрдЬ, рдКрд╖्рдоा, рдЬीрд╡рди рдХा рдоूрд▓ рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдоाрдг्рдб рдХी рдЧрддि рдХा рдЬрдирдХ”। рдПрдХ рдкрдд्рд░ рдоें рдХेрдкрд▓рд░ рдиे рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рдХो рдпाрдж рджिрд▓ाрдпा рдеा рдХि рдкाँрдЪ рдЧ्рд░рд╣ों рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рд╕ूрд░рдЬ рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ рднी рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рдкृрде्рд╡ी рдХी рдЧрддि рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рднी рд╕ूрд░рдЬ рд╣ी рд╣ै।”

рдЬोрд╣рдирд╕ рдХेрдкрд▓рд░
рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рдиे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЕрдкрдиे рджो-рдЗंрдЪ рд╡्рдпाрд╕ рд╡ाрд▓े рд╕ाрдзाрд░рдг рд╕े рдЯेрд▓ेрд╕्рдХोрдк рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдмृрд╣рд╕्рдкрддि рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЪाрд░ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рджेрдЦा рдеा। рдЗрд╕ी рдмीрдЪ рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рдХा рд╡िрд░ोрдз рд╣ोрдиा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा рдФрд░ рдпрд╣ рд╡िрд░ोрдз рд▓рдЧाрддाрд░ рдХाрдлी рдмреЭрддा рдЧрдпा। рдШाрд░्рдоिрдХ рд▓ोрдЧ рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рдХी рдмाрддें рдоाрдирдиे рдХो рддैрдпाрд░ рдирд╣ीं рдеे, рдХ्рдпोंрдХि рддрдм рддрдХ рдпрд╣ рдзाрд░рдгा рдеी рдХि рдкृрде्рд╡ी рд╕ाрд░े рдм्рд░рд╣्рдоाрдг्рдб рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рд╣ै। рдЗрди्рд╣ी рд╡िрд░ोрдзों рдХे рдмीрдЪ рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рдиे рдХेрдкрд▓рд░ рдХो рдПрдХ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा рдЬिрд╕рдХा рдПрдХ рд╣िрд╕्рд╕ा рдпрд╣ाँ рдкेрд╢ рд╣ै। рдРрд╕ा рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдХेрдкрд▓рд░ рдХो рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рдЧैрд▓िрд▓िрдУ рдХाрдлी рдЧुрд╕्рд╕े рдоें рдеे- 

*****************************************************
рдЧैрд▓िрд▓िрдпो рдХा рдХैрдкрд▓рд░ рдХे рдиाрдо рдкрдд्рд░

рдЕрдЧрд╕्рдд 19, 1610
“рдЖрдк рдкрд╣рд▓े рдФрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рдЗрдХрд▓ौрддे рдЗंрд╕ाрди рд╣ैं рдЬिрдирдХे рджिрдоाрдЧ рдХे рдЦुрд▓ेрдкрди рдФрд░ рдмुрд▓ंрдж рдк्рд░рддिрднा рдХे рдХाрд░рдг, рдПрдХ рд╕рд░рд╕рд░ी рддрд╣рдХीрдХाрдд рдХे рдмाрдж рднी рдЖрдкрдХो рдоेрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдП рдЧрдП рд╕ाрд░े рдмрдпाрдиों рдХा рд╢्рд░ेрдп рджिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै.....। рд╣рдо рдмृрд╣рд╕्рдкрддि рдЧ्рд░рд╣ рдФрд░ рдЕрди्рдп рдмреЬे рдкिंрдбों рдХी рдЦिрд▓ाрдлрдд рдФрд░ рдмौрдиे рдкिंрдбों рдХे рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рди рдХрд╣рдХрд░, рдмेрдХाрд░ рдоें рд▓реЬрддे рд╣ुрдП рдЗрддрдиी рдЕрдзिрдХ рдоाрдд्рд░ा рдоें рдоिрд▓ рд░рд╣े рдЕрдкрд╢рдм्рджों рд╕े рдЦुрдж рдХो рдкрд░ेрд╢ाрди рдирд╣ीं рдХрд░ेंрдЧे। рдмृрд╣рд╕्рдкрддि рдХो рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдоें рдЯंрдЧा рд░рд╣рдиे рджीрдЬिрдпे, рдФрд░ рдЗрди рдЕंрдзрднрдХ्рддों рдХो рдЙрд╕рдХे рдКрдкрд░ рднौंрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рдЫोреЬ рджीрдЬिрдпे, рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рднौंрдХेрдЧे рд╣ी। рдкीрд╕ा, рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕, рдмोрд▓ोрдЧ्рдиा, рд╡ेрдиिрд╕ рдФрд░ рдкрдбुрдЖ рдоें рдХрдИ рд▓ोрдЧों рдиे рдЗрди рдЧ्рд░рд╣ों рдХो рджेрдЦा рд╣ै; рд▓ेрдХिрди рд╕рдмрдиे рджुрд╡िрдзा рдоें рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЪुрдк्рдкी рд╕ाрдзी рд╣ुрдпी рд╣ै, рдЗрдирдоें рд╕े рдЕрдзिрдХрддрд░ рд╕ंрдЦ्рдпा рдРрд╕े рд▓ोрдЧों рдХी рд╣ै рдЬो рди рддो рдмृрд╣рд╕्рдкрддि рдХो рдкрд╣рдЪाрдирддे рд╣ैं рди рд╣ी рдоंрдЧрд▓ рдХो, рд╡рд╣ рд╢ाрдпрдж рдЪрди्рдж्рд░рдоा рдХो рдЧ्рд░рд╣ рд╕рдордЭрддे рд╣ैं। рд╡ेрдиिрд╕ рдоें рдПрдХ рдЖрджрдоी рдиे рдоेрд░े рд╡िрд░ोрдз рдоें рд╢ेрдЦी рдмрдШाрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдХे рд╕ाрде рдмृрд╣рд╕्рдкрддि рд╡ाрд▓े (рдоेрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рджेрдЦे рдЧрдП) рдЧ्рд░рд╣ों рдХो рдЬाрдирддा рд╣ै, рдЬो рдХि рдЙрд╕рдиे рднी рдХрдИ рдмाрд░ рджेрдЦे рднी рд╣ैं। рд╡рд╣ рдЧ्рд░рд╣ рдирд╣ीं рд╣ैं (рдмрд▓्рдХि рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рд╣ैं) рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рд╣рдоेрд╢ा рдмृрд╣рд╕्рдкрддि рдХे рд╕ाрде рджेрдЦे рдЧрдП рд╣ैं, рдФрд░ рдЙрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдпा рддो рд╕рднी рдЕрдм рднी рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ैं рдФрд░ рдЖрдЧे рдиिрдХрд▓ рдЧрдП рд╣ैं। рдХ्рдпा рдХिрдпा рдЬाрдП? рд╣рдо рдХिрд╕рдХा рдкрдХ्рд╖ рд▓ें рдбेрдоोрдХ्рд░ेрдЯ्рд╕ рдХा рдпा рд╣ेрд░ाрдХ्рд▓िрдЯрд╕ рдХा?

рдоेрд░े рд╣िрд╕ाрдм рд╕े, рдоेрд░े рдХैрдкрд▓рд░, рд╣рдо рдЗрд╕ рдКँрдЪे рджрд░्рдЬे рдХी рдмेрд╡рдХूрдлी рдкрд░ рд╣ँрд╕ेंрдЧे। рддुрдо рдпрд╣ाँ рдКँрдЪे рджрд░्рдЬे рдХे рдЕрдЧ्рд░рдгी рджाрд░्рд╢рдиिрдХों рдХो рдХ्рдпा рдХрд╣ोрдЧे? рдЬिрди्рд╣ें рдоैंрдиे рд╣реЫाрд░ рдмाрд░ рдЕрдкрдиे рдЕрдз्рдпрдпрди рд╕े рдЬुреЬे рджрд╕्рддाрд╡ेреЫ рджिрдЦाрдиे рдХी рдкेрд╢рдХрд╢ рдХी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЖрд▓рд╕्рдп рдХी рдкрд░ाрдХाрд╖्рдаा рдоें рдЕрдкрдиा рд╣ी рдорд▓ рдЦाрдХрд░ рдЬिंрджा рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдзूрд░्рдд рдЕрдЬрдЧрд░ों рдХी рддрд░рд╣ рдЗрди рд▓ोрдЧों рдиे рднी- рди рдХрднी рдЧ्рд░рд╣ рджेрдЦे, рди рд╣ी рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣, рдФрд░ рди рд╣ी рдЗрди्рд╣ोंрдиे рджूрд░рджрд░्рд╢ी рджेрдЦा! рдЕрд╕рд▓ рдоें, рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ँрдкोрд▓े рдЕрдкрдиे рдХाрди рдмंрдж рдХрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдпे рдЖрджрдоी рд╕рдд्рдп рдХे рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рд╕ाрдордиे рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦें рдмंрдж рдХрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं।

рдпрд╣ рдорд╣ाрди рдоाрдорд▓े рд╣ैं; рдлिрд░ рднी рдЗрди्рд╣ें рд▓ेрдХрд░ рдХोрдИ рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд▓ोрдЧ рдпрд╣ рд╕ोрдЪрддे рд╣ैं рдХि рджрд░्рд╢рди рдХोрдИ рдРрдиेрдб (AEneid) рдпा рдУрдбिрд╕ी рдЬैрд╕ी рдХिрддाрдм рд╣ै, рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рд╕рдЪ рдХो рдм्рд░рд╣्рдоाрдг्рдб рдоें рдпा рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдЦोрдЬрдХрд░ рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि (рдЙрдирдХे рд╣ी рд╢рдм्рджों рдоें) рдзाрд░्рдоिрдХ рдХिрддाрдмों рдоें рд▓िрдЦी рдмाрддों рд╕े рдоिрд▓ाрди рдХрд░рдХे рдкाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै! 

рддुрдо рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╣ँрд╕ोрдЧे рдпрджि рддुрдо्рд╣ें рд╡рд╣ рдмाрддें рд╕ुрдирдиे рдХो рдоिрд▓े рдЬो рдкीрд╕ा рдХी рдЕрдз्рдпрдпрди рдкीрда рдХे рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдиे рдоेрд░े рд╡िрд░ोрдз рдоें рдорд╣ाрди рдб्рдпूрдХ рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдХрд╣ीं, рдЬिрдирдоें рдЙрд╕рдиे рддाрд░्рдХिрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ाрд░्рде рдХे реЫрд░िрдпे рдФрд░ рдЬाрджुрдИ рдХрд╕рдоों рдХे рд╕ाрде рдоेрд░े рддрд░्рдХों рдХो рддाрд░-рддाрд░ рдХрд░рдиे рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдФрд░ рдпрд╣ рджрд▓ीрд▓ рдкेрд╢ рдХी рдХि рдирдП рдЧ्рд░рд╣ рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдоें рд╣ैं।” 

Source: Karl Von Gebler, Galileo Galilei, p. 26 (1879).
****************************************

рд╣ाрд░्рдбी рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджूрд╕рд░ा рди्рдпूрдЯрди рдЦोрдЬ рд▓िрдпा рд╣ै

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓ рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХे рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдФрд░ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдм्рд░िрдЯिрд╢ рджाрд░्рд╢рдиिрдХ, рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮ, рд▓ेрдЦрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЪिрди्рддрдХ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮ рдеे рдЬिрди्рд╣ें рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдП рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдоिрд▓ा рдеा। рд╡рд╣ рдм्рд░िрдЯेрди рдХे рдмреЬे рд░рдИрд╕ рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рддाрд▓्рд▓ुрдХ рд░рдЦрддे рдеे। рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдгाрдд्рдордХ рджрд░्рд╢рдирд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рд╕рд╣-рдЬрди्рдорджाрддा рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрдирдХा рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рджрд░्рд╢рдирд╢ाрд╕्рдд्рд░, рднौрддिрдХी, рднाрд╖ा-рджрд░्рд╢рди, рд╕ंрдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ рд╡िрдЬ्рдЮाрдиं, рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдЖрджि рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं рдЬिрдирдоें рд╡рд╣ рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рд╕ाрдмिрдд рд╣ुрдП। рд░рд╕ेрд▓ рдпुрдж्рдзों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдеे।
рд▓ेрдбी рдУрдЯोрд▓ाрдЗрди рдоोрд░ेрд▓ рдПрдХ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рд░рдИрд╕ рдеीं рдЬिрдирдХे рдпрд╣ाँ рдХрд▓ा рдФрд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд▓ोрдЧ рдЖрдХрд░ рд░рд╣рддे рдеे। рд╡рд╣ рдПрдХ рдорд╢рд╣ूрд░ рдоेрдЬрдмाрди рдеीं। рдЗрди рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдоें рдбी.рдПрдЪ. рд▓ोрд░ेрди्рд╕ рдФрд░ рдЯी. рдПрд╕. рдЗрд▓िрдпрдЯ рдЬैрд╕े рд▓ोрдЧ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеे।

рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓ рдФрд░ рд▓ेрдбी рдУрдЯोрд▓ाрдЗрди рдоोрд░ेрд▓ рдоें рдмрд╣ुрдд рд▓рдо्рдмे рд╕рдордп рддрдХ рдк्рд░ेрдо рд╕рдо्рдмрди्рдз рд░рд╣े। рдРрд╕ा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рд╕рдордп рдоें рд▓ेрдбी рдоोрд░ेрд▓ рдиे рд░рд╕ेрд▓ рдХे рд╕ाрде рд▓рдЧрднрдЧ 3500 рдкрдд्рд░ рд╕ाрдЭा рдХिрдпे।

рдЙрди рддрдоाрдо рдкрдд्рд░ों рдоें рд╕े рдПрдХ рдкрдд्рд░ рдпрд╣ рднी рд╣ै рдЬो рдХि рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓ рдиे рд▓ेрдбी рдоोрд░ेрд▓ рдХो рд▓िрдЦा рдеा। рдЬрдм рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा рдЧрдпा, рддрдм рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдЬी. рдПрдЪ. рд╣ाрд░्рдбी рдХो рд░ाрдоाрдиुрдЬрди рдХा рдПрдХ рдкрдд्рд░ рд╣ी рдоिрд▓ा рдеा। рд╢ुрд░ू рдоें рд╣ाрд░्рдбी рдХो рдРрд╕ा рд▓рдЧा рдХि рдЙрдирдХे рдХिрд╕ी рджोрд╕्рдд рдпा рдк्рд░рддिрдж्рд╡ंрдж्рд╡ी рдиे рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдореЫाрдХ рдХिрдпा рд╣ै। рдЬрдм рд╡рд╣ рд░ाрдоाрдиुрдЬрди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдП рдЧрдП рдЧрдгिрддीрдп рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХो рд╣рд▓ рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдП рдФрд░ рдк्рд░рдоेрдпों рдХी рдЙрдкрдкрдд्рддि рдХрд░ рдкाрдиे рдоें рдЕрд╕рдлрд▓ рд░рд╣े рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рддрдп рд╣ो рдЧрдпा рдХि рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рднेрдЬрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕рдЪ рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рддिрднा рд╡ाрд▓ा рд╣ै рддो рд╡рд╣ реЩुрд╢ी рд╕े рдкाрдЧрд▓ рд╣ो рдЧрдП। рд╣ाрд░्рдбी рдкूрд░े рдХैрдо्рдм्рд░िрдЬ рдоें рд░ाрдоाрдиुрдЬрди рдХी рдк्рд░рдоेрдпों рдХे рдХрдерди рд▓ेрдХрд░ рдШूрдорддे рдФрд░ рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮों рд╕े рдХрд╣рддे рдХि рд╡рд╣ рдЗрди्рд╣ें рд╣рд▓ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ें। рд╣ाрд░्рдбी рдХैрдо्рдм्рд░िрдЬ рдоें рдпрд╣ рдХрд╣рддे рдлिрд░ рд░рд╣े рдеे рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рдФрд░ рди्рдпूрдЯрди рдХी рдЦोрдЬ рдХрд░ рд▓ी рд╣ै рд╡рд╣ рдордж्рд░ाрд╕ рдоें 20 рдкाрдЙंрдб рдк्рд░рддि рд╡рд░्рд╖ рдХी рддрдирдЦ्рд╡ाрд╣ рдкрд░ рдкोрд░्рдЯ рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдоें рдХ्рд▓рд░्рдХ рд╣ै। рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓ рдиे рдЕрдкрдиी рдк्рд░ेрдоिрдХा рдХो рд▓िрдЦे рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдоें рд╣ाрд░्рдбी рдХी реЩुрд╢ी рдХा реЫिрдХ्рд░ рдХिрдпा рд╣ै-

*************************************************
2 рдлрд░рд╡рд░ी, 1913
рдоेрд░ी рдк्рд░िрдпे,

рдЖрдЬ рд╕ुрдмрд╣ рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдУрд░ рд╕े рдХोрдИ рдкрдд्рд░ рдирд╣ीं рдЖрдпा рдЬो рдХि рдоुрдЭे рджुрдЦी рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдоुрдЭे рдЖрд╢ा рд╣ै рдХि рдХрд▓ рд╕ुрдмрд╣ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдбाрдХ рд╕े рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдкрдд्рд░ рдЖ рдЬाрдПрдЧा। рдЖрдЬ рдХा рджिрди рдХाрдлी рд╡्рдпрд╕्рдд рдеा рдФрд░ рд╕ेंрдЧрд░ рдФрд░ рдиोрд░्рдЯрди рдмाрд░-рдмाрд░ рдЖрддे-рдЬाрддे рд░рд╣े। рдоुрдЭे рд╕ेंрдЧрд░ рдХे рд╕ाрде рд╕рдЪ рдоें рдмрд╣ुрдд рдЖрдиंрдж рдЖрдпा। рд▓ेрдХिрди рд╡िрдЯрдЬेंрд╕्рдЯाрдЗрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдоैंрдиे рдпрд╣ рдХрд╣рдХрд░ рдЙрд╕े рдЪौंрдХा рджिрдпा рдХि рдоैं рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ рдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдоाрдЬ рдмрд╣ुрдд рдХрдореЫोрд░ рд╣ै। рдоैंрдиे рдЖрдЬ (рдмрд░्рдиांрдб) рдмोрд╕ाрди्рдХ्рд╡ेрдЯ (рдПрдХ рджाрд░्рд╢рдиिрдХ) рдХी рдХिрддाрдм рдХो рдкреЭрдХрд░ реЩрдд्рдо рдХрд░ рджिрдпा, рдФрд░ рдоैं рдЙрд╕ рдХिрддाрдм рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдЕрдкрдиी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХрд▓ рд▓िрдЦूंрдЧा। рдоैंрдиे рдХैрд░िрди рдХे рд╢ोрдзрдкрдд्рд░ рдХी рд▓рдо्рдмी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рднी рд▓िрдЦी, рдЬिрд╕े рдоैंрдиे рдЙрд╕े рднेрдЬ рджिрдпा рд╣ै। рд╣ॉрд▓ рдоें рдоैंрдиे рджैрдХिрди рдФрд░ рд╣ाрд▓्рд╡ी рдХो рджेрдЦा। рд░ाрдд рдХे рднोрдЬрди рд╕े рдкрд╣рд▓े ‘рдиॉрд░्рде’ рдЖ рдзрдордХा, рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдЙрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдеा рдХि рдЙрд╕рдиे рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░ рдмрдирдиे рдХी рдаाрди рд▓ी рд╣ै, рдЬो рдХि рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдкрд╣рд▓े рд╕े рдмрдирдиे рдХा рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рдеा, рд▓ेрдХिрди рд╡рд╣ рд╕ोрдЪ рд░рд╣ा рдеा рдХि рдЙрд╕рдХी рд╕ेрд╣рдд рдпрд╣ (рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ) рдмрд░्рджाрд╢्рдд рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдпेрдЧी; рдпрд╣ рдиिрд╢्рдЪрдп рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдЦुрд╢ рдеा। рд╣ॉрд▓ рдоें рдоैंрдиे рд╣ाрд░्рдбी рдФрд░ рд▓िрдЯिрд▓рд╡ुрдб рдХो рдЙрдлाрди рдоाрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдкाрдпा, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджूрд╕рд░ा рди्рдпूрдЯрди рдЦोрдЬ рд▓िрдпा рд╣ै, рд╡рд╣ рдПрдХ рд╣िрди्рджू рдХ्рд▓рд░्рдХ рд╣ै рдЬो рдХि рдордж्рд░ाрд╕ рдоें рд░рд╣рддे рд╣ुрдП 20 рдкाрдЙंрдб рдк्рд░рддि рд╡рд░्рд╖ рдХрдоाрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдиे рд╣ाрд░्рдбी рдХो рдЕрдкрдиे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпे рдХुрдЫ рдкрд░िрдгाрдо рднेрдЬे рдеे, рдЬिрди्рд╣ें рд╣ाрд░्рдбी рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЬрдирдХ рдоाрди рд░рд╣े рд╣ैं, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЬिрд╕рдХे рдкाрд╕ рд╕ाрдзाрд░рдг рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ी рд╣ै। рд╣ाрд░्рдбी рдиे рднाрд░рддीрдп рдСрдлिрд╕ рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рдЙрдо्рдоीрдж рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рд╡рд╣ рдЙрд╕ рд▓реЬрдХे рдХो рдПрдХ рд╕рдордп рдпрд╣ीं (рдХैрдо्рдм्рд░िрдЬ) рдоें рдмुрд▓ा рд▓ेंрдЧे। рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдмाрддे рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рд╕ुрдирдХрд░ рдоुрдЭрдоें рднी рдХाрдлी рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рд╣ै।

рдЗрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдордп рдоें рдЕрдкрдиे рдоाрдорд▓ों рдХे рд▓िрдП рд╕рдордп рдиिрдХाрд▓рдиा рдмрд╣ुрдд рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЬрдм рдоैं рд▓рди्рджрди рд╕े рд╡ाрдкрд╕ рдЖрддा рд╣ूँ рдоेрд░े рдкाрд╕ рд░ाрдЬрд╕ी рдХाрд░्рдп, рдк्рд░ूрдл्рд╕, рднूрдоिрдХाрдПँ рд▓िрдЦрдиा, рднाрд╖рдг, рджोрдкрд╣рд░ рдХा рднोрдЬрди, рдФрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рд╕ाрде рдЯрд╣рд▓рдиा рд╣ोрддा рд╣ै- рд╡िрдЯрдЬेंрд╕्рддाрдЗрди рдФрд░ рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧों рдХे рд╕ाрде рдЬो рднी рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖ рдкреЬрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдоेрд░े рдкाрд╕ рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд░ рд╢ाрдо рддрдХ рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдПрдХ рдкрд▓ рдЦाрд▓ी рд╣ोрдЧा, рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдоुрдЭे рдиींрдж рдЖрдиे рд▓рдЧेрдЧी рдФрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╢рдиिрд╡ाрд░ рдЖ рдЬाрдПрдЧा। рдмोрд╕рдирдХ्рд╡ेрдЯ (рдХो рдкрдврдиे рдХे рдХाрдо) рдиे рдмेрд╢рдХ рд╕рдордп рд▓िрдпा। рд▓ेрдХिрди рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдоैं рдЫुрдЯ्рдЯिрдпों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХिрд╕ी рднी рд╕рдордп рдоें рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें, рдоुрдЭे рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рд╡ाрдкрд╕ рдЖ рдЬाрдиे рддрдХ рдоैं рдЗрд╕ (рд╡िрд╖рдп) рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рдХाрдо рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдКंрдЧा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдоुрдЭे рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╡ाрд╣ी рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬो рднी рдЗрд╕े рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП реЫрд░ूрд░ी рд╣ै-рдЗрд╕े рдЕрднी рдпрд╣ीं рдЫोреЬ рджेрддे рд╣ैं। рдЬрдм рдХोрдИ рдХाрдо рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрддा рд╣ै, рд╕ाрд▓ рджрд░ рд╕ाрд▓ рднрдпाрдирдХ рд░реЮ्рддाрд░ рдХे рд╕ाрде рдиिрдХрд▓рдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं рдХि рдХाрдо рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдХिрд╕ी рдХी рдоृрдд्рдпु рдЖ рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ рднाрд╡рдиाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрдиे рд╕े рдХिрддрдиा рдЕрд▓рдЧ рд╣ै, рдЬो рдХि рдЬीрд╡рди рдХो рдХाрдлी рд▓ंрдмा рдмрдиा рджेрддा рд╣ै! рдПрдХ рдЗंрд╕ाрди рдЗрддрдиे рдЕрдзिрдХ рдЕंрддों рдФрд░ рд╢ुрд░ुрдЖрддों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддा рд╣ै рдЬрд╣ाँ рд╡рд╣ рд╣рдоेрд╢ा рдк्рд░рд╡ेрд╢рдж्рд╡ाрд░ рдкрд░ рд╣ी рдЦреЬा рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ोрддा рд╣ै। рдоैं рджрд░्рд╢рди рдоें рдпрд╣ рдкाрдЯा рд╣ूँ рдХि рдоैं рд╕ाрд▓ рджрд░ рд╕ाрд▓ рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЦुрд▓े рджिрдоाрдЧ рд╡ाрд▓ा рдЗंрд╕ाрди рдмрди рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдФрд░ рдЖрджрддрди рдоाрди्рдпрддाрдУं рдХा рдХрдо рд╕े рдХрдо рдЧुрд▓ाрдо рд╣ोрддा рдЬाрддा рд╣ूँ। рдпрд╣ рдЕрдм рдЖрд░ाрдорджाрдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЬैрд╕े рдоैं рдпрд╣ рдЦुрдж рдоें рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рдЖрджрддों рдХी рдЧुрд▓ाрдоी рд╕े рдмрдЪрдиे рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рджुःрдЦ-рджрд░्рдж рд╕рд╣े рд╣ैं।

рдоैं рдЕрдм рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдЦुрд╢, рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рд╕े рднрд░ा рд╣ूँ рдоेрд░ी рд╕рдмрд╕े рдк्рд░िрдп, рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдФрд░ рд╕े рдкрдд्рд░ рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдмेрдЪैрди рд╣ूँ। рдоेрд░ा рд╕ाрд░ा рдк्рдпाрд░ рд╣рд░ рд▓рдо्рд╣ा рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕ाрде рд╣ै। рдоेрд░ी рджिрд▓।

рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдмी. (рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓)

(Letter Courtesy: Harry Ranson Humanities Center at University of Texas, Austin)

рдоैं рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХो рдЬीрд╡рдирджाрди рдХे рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрд╕े рдпाрдЪрдиा рдХрд░рддा рд╣ूँ- рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рд╕рди 1933 рдоें рдЬрдм рдиाреЫी рдЬрд░्рдордиी рдоें рд╕рдд्рддाрд╕ीрди рд╣ुрдпे, рддрдм рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднौрддिрдХрд╡िрдж рдФрд░ рдХ्рд╡ांрдЯрдо рднौрддिрдХी рдХे рдЬрдирдХों рдоें рдПрдХ рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ 74 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдеे। рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦों рдХे рд╕ाрдордиे рджेрдЦ рд░рд╣े рдеे рдХि рдЙрдирдХे рддрдоाрдо рдпрд╣ूрджी рджोрд╕्рддों рдХो рдЙрдирдХे рдкрджों рд╕े рд╣рдЯाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдкрдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕ैрдХреЬों рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХा рдЬрд░्рдордиी рдЫोреЬрдХрд░ рджूрд╕рд░े рджेрд╢ों рдХो рдкрд▓ाрдпрди рдХрд░ рдЧрдП। рд╣ाрд▓ांрдХि рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ рдиे рднी рдЕрдкрдиे рдПрдХ рднрддीрдЬे рдХो рд▓рди्рджрди рдЬाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХी, рдордЧрд░ рдЦुрдж рдЬрд░्рдордиी рдЫोреЬрдХрд░ рдирд╣ीं рдЧрдП। рдЙрди्рд╣ें рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдеा рдХि рдХुрдЫ рд╕рдордп рдмाрдж рдЬрд░्рдордиी рдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕्рдеिрддि рд╕ुрдзрд░ рдЬाрдпेрдЧी।

рдЙрд╕ рд╕рдордп рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ (рдФрд░ рдиोрдмेрд▓ рд╡िрдЬेрддा) рдУрдЯो рд╣ाрди рдиे рдЬрд░्рдордиी рдХे рдЬाрдиे-рдоाрдиे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░्рд╕ рдХो рдЗрдХрдЯ्рдаा рдХрд░рдХे рдпрд╣ूрджी рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ों рдХे рд╕ाрде рд╣ो рд░рд╣े рджुрд░्рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдПрдХ рдиोрдЯिрд╕ рдиिрдХाрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд▓ांрдХ рд╕े рдмाрдд рдХी। рдЗрд╕рдХे рдЬрд╡ाрдм рдоें рдк्рд▓ांрдХ рдиे рдХрд╣ा рдХि “рдЖрдк рдЗрд╕ рдоुрдж्рджे рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдЖрдЬ 30 рд▓ोрдЧों рдХो рдЬुрдЯा рд▓ेंрдЧे, рддो рдХрд▓ рдпे (рдиाреЫी) рд▓ोрдЧ рдЗрдирдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें 150 рд▓ोрдЧों рдХो рдЗрдХрда्рдаा рдХрд░ рд▓ाрдпेंрдЧे, рдХ्рдпोंрдХि рдпे (рдиाреЫी) рд▓ोрдЧ рдпрд╣ूрджी рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ों рдХे рдкрджों рдХो рд╣рдеिрдпाрдиे рдХे рд▓िрдП рд▓ाрд▓ाрдпिрдд рд╣ैं।”

рдЗрд░рд╡िрди рдк्рд▓ांрдХ
(12 рдоाрд░्рдЪ 1893 – 23 рдЬрдирд╡рд░ी 1945)
рдк्рд▓ांрдХ рдиे рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХी рдиाреЫी рд╣ुрдХूрдордд рдХे рд╕ाрде рд╕ीрдзे рдЯрдХрд░ाрдиे рд╕े рдордиा рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рд╣ाрд▓ांрдХि рдк्рд▓ांрдХ рдХैрд╕рд░ рд╡िрд▓्рд╣ेрд▓्рдо рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЕрдкрдиे рдк्рд░рдпाрд╕ों рд╕े рд╕ंрд╕्рдеा рдоें рдпрд╣ूрджिрдпों рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рди рд╕िрд░्рдл рд╕ंрдЦ्рдпा рдмреЭाрдИ, рдмрд▓्рдХि рд╢ांрддि рдХे рд╕ाрде рдЙрдирдХा рдкрдХ्рд╖ рднी рд▓िрдпा। рд╣िрдЯрд▓рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдк्рд▓ांрдХ рдХे рдорди рдХी рдмाрдд рд╕рдордЭрддी рдеी рдЗрд╕рд▓िрдП рдЬрдм рдХैрд╕рд░ рд╡िрд▓्рд╣ेрд▓्рдо рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХे рд░ूрдк рдоें рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ рдХा рдкрджрдХाрд▓ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ुрдЖ рддो рдЙрди्рд╣ें рджोрдмाрд░ा рдЗрд╕ рдкрдж рдХा рдХाрд░्рдпрднाрд░ рдирд╣ीं рджिрдпा рдЧрдпा।

рд╕рди 1944 рдоें рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ рдХे рдмेрдЯे рдФрд░ рдЬрд░्рдордиी рдХे рдЬाрдиे-рдоाрдиे рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮ рдЗрд░рд╡िрди рдк्рд▓ांрдХ рдХो рдЬрд░्рдордиी рдХी рдЕрджाрд▓рдд рдиे рдоृрдд्рдпुрджंрдб рд╕ुрдиाрдпा рдеा। рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХो рдоृрдд्рдпुрджंрдб рдХी рдЦрдмрд░ рд╕ुрдирдХрд░ рдмрд╣ुрдд рдкрд░ेрд╢ाрди рд╣ुрдП। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХो рдЗрд░рд╡िрди рдк्рд▓ांрдХ рдХा рдоृрдд्рдпुрджंрдб рдоाреЮ рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा-

***************************************
рдмрд░्рд▓िрди
25 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1944
рдоेрд░े рдлुрд╣рд░рд░ (рдЕрдзिрдиाрдпрдХ)!

рдоैं рдпрд╣ рд╕рди्рджेрд╢ рдкाрдХрд░ рдЧрд╣рд░े рд╡िрдХ्рд╖ोрдн рдоें рд╣ूँ рдХि рдоेрд░े рдмेрдЯे рдЗрд░рд╡िрди рдХो рдЬрдирддा рдХी рдЕрджाрд▓рдд рдиे рдоृрдд्рдпुрджंрдб рд╕ुрдиाрдпा рд╣ै।

рд╣рдоाрд░ी рдкिрддृрднूрдоि (рдЬрд░्рдордиी) рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рдоेрд░ी рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпाँ, рдЬिрди्рд╣ें рдХि рдоेрд░े рдлुрд╣рд░рд░, рдЖрдкрдиे рдмाрд░-рдмाрд░ рдФрд░ рдЕрдд्рдпंрдд рд╕рдо्рдоाрдирдиीрдп рддрд░ीрдХों рд╕े рдоेрд░े рд▓िрдП рд╕ंрдЬ्рдЮाрди рдоें рд▓िрдпा рдеा, рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рджिрд▓ाрддी рд╣ैं рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рдк्рд░ाрд░्рдердиाрд░рдд 87 рд╡рд░्рд╖ीрдп рдмूреЭे рдХी рдмाрдд рд╕ुрдиेंрдЧे।

рдоेрд░े рдЬीрд╡рди рднрд░ рдХे рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдП рдЬрд░्рдорди рд▓ोрдЧों рдХे рдЖрднाрд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк, рдЬो рдХि рдЕрдиंрдд рдХाрд▓ рдХे рд▓िрдП рдЬрд░्рдордиी рдХी рдмौрдж्рдзिрдХ рд╕рдо्рдкрджा рдмрди рдЧрдпे, рдоैं рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХो рдЬीрд╡рдирджाрди рдХे рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрд╕े рдпाрдЪрдиा рдХрд░рддा рд╣ूँ।

рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ

**********************************************

‘рдЗрд░рд╡िрди рдк्рд▓ांрдХ’ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднौрддिрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдФрд░ рдХ्рд╡ांрдЯрдо рдпांрдд्рд░िрдХी рдХे рдЬрди्рдорджाрддाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ рдХे рдЪौрдеे рдмेрдЯे рдеे।  рдЗрд░рд╡िрди рдк्рд▓ांрдХ рдПрдХ рдЬрд░्рдорди рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮ рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиाреЫी рд╣ुрдХूрдордд рдХी рдкुрд░реЫोрд░ рдЦिрд▓ाрдлрдд рдХी।

рдЗрд░рд╡िрди рдЕрдкрдиी рдЬрд╡ाрдиी рдХे рджिрдиों рдоें рдЬрд░्рдорди рд╕ेрдиा рдоें рднрд░्рддी рд╣ुрдП рдФрд░ рдк्рд░рдердо рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рджौрд░ाрди рдЙрди्рд╣ें реЮ्рд░ांрд╕ीрд╕ी рд╕ेрдиा рдиे рдЕрдЧрд╡ा рдХрд░ рдЬेрд▓ рднेрдЬ рджिрдпा। рд╕рди 1917 рдоें рдЬेрд▓ рд╕े рдЫूрдЯрдиे рдХे рдмाрдж рд╡े рдЬрд░्рдордиी рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдпे, рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдмреЭрдиे рд▓рдЧी। рд╡рд╣ рдоेрдЬрд░ рд╕्рд▓ैрдЪрд░ рд╕े рдоिрд▓े, рдЬो рдХि рд╣ाрд▓ рдоें рд╣ी рдЧрдаिрдд рдХिрдпे рдЧрдП рдирдП рд░рдХ्рд╖ा рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпे рдЧрдП। рд╕्рд▓ैрдЪрд░ рдиे рд╕рди 1920 рдоें рдк्рд▓ांрдХ рдХो рдЕрдкрдиा рд╕рдЪिрд╡ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рдкрджों рдкрд░ рдЬрд░्рдорди рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд▓िрдП рдХाрдо рдХрд░рддे рд░рд╣े। 30 рдЬрдирд╡рд░ी рд╕рди 1933 рдХो рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХे рд╕рдд्рддा рдоें рдЖрдиे рдХे рдмाрдж рдк्рд▓ांрдХ рдиे рдкрдж рд╕े рдЗрд╕्рддीреЮा рджे рджिрдпा, рдФрд░ рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ा рдкрд░ рдЪрд▓े рдЧрдП। рдЬрдм рд╡े рд╡ाрдкрд╕ рдЬрд░्рдордиी рд▓ौрдЯे рддो рдЙрди्рд╣ें рдкрддा рдЪрд▓ा рдХि рдЙрдирдХे рдкुрд░ाрдиे рджोрд╕्рдд рдФрд░ рд╕рд╣рдХрд░्рдоी рдоेрдЬрд░ рд╕्рд▓ैрдЪрд░ рдФрд░ рдЙрдирдХी рдкрдд्рдиी рдХी рдЧोрд▓ी рдоाрд░рдХрд░ рд╣рдд्рдпा рджी рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрд░рд╡िрди рдиे рд╣рдд्рдпाрд░ों рдХो рдЦोрдЬрдиे рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдкрд░ рджрдмाрд╡ рдмрдиाрдпा рдордЧрд░ рд╣рдд्рдпाрд░ों рдХो рдкрдХреЬрд╡ा рдкाрдиे рдоें рдЕрд╕рдорд░्рде рд░рд╣े। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рдХुрдЫ рд╕рдордп рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХे рд╕ाрде рдХाрдо рдХрд░рддे рд░рд╣े, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдмрдиी рд░рд╣ी।

рдЕंрддрддः рд╕рди 1940 рдоें рдЗрд░рд╡िрди рдк्рд▓ांрдХ, рдкोрдкिрдд्реЫ, рд╣ैрд╕рд▓, рдФрд░ рд▓ुрдбрд╡िрдЧ рдмेрдХ рдиे рдПрдХ “рдЕрдиंрддिрдо/рдЕрд╕्рдеाрдИ рд╕ंрд╡िрдзाрди” рдмрдиाрдпा। рдЬिрд╕рдХा рдЖрдзाрд░ рдеा рдХि рдкрд╢्рдЪिрдоी рдХी рдУрд░ рд╕े рдХिрдпे рдЧрдП рд╣рдорд▓े рдоें рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХा рдиिрдЬाрдо рдЙрдЦाреЬ рдХрд░ рдлेंрдХ рджिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рднी рдЗрд░рд╡िрди рдХрдИ рд╣िрдЯрд▓рд░ рд╡िрд░ोрдзी рдк्рд░рддिрд░ोрдзों рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рд╣े। 20 рдЬुрд▓ाрдИ 1944 рдХो рд╡рд╣ рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХी рд╣рдд्рдпा рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдк्рд░рдпाрд╕ рдоें рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеे। рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें 23 рдЬुрд▓ाрдИ 1944 рдХो рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХрд░ рд▓िрдП рдЧрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЕрджाрд▓рдд рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ाрдиुрд╕ाрд░ рдЙрди्рд╣ें 23 рдЬрдирд╡рд░ी 1945 рдХो рдлांрд╕ी рдкрд░ рд▓рдЯрдХा рджिрдпा рдЧрдпा।

рдмेрдЯे рдЗрд░рд╡िрди рдХी рдоृрдд्рдпु рдХे рдмाрдж рднौрддिрдХрд╡िрдж рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ рдХी рдЬीрдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рднी реЩрдд्рдо рд╣ो рдЧрдИ। рд╡рд╣ рдЕрдм 87 рд╕ाрд▓ рдХे рдмूреЭे рдеे। рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे реЩрдд्рдо рд╣ोрддे рд╣ी 04 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1947 рдХो рдЬрд░्рдордиी рдХे рдЧोрдЯिंрдЧрди рд╢рд╣рд░ рдоें рдЙрдирдХी рдоौрдд рд╣ो рдЧрдИ।
(*Letter Courtesy: John Heilbron’s brilliant book “The Dilemmas of an Upright Man”.)

рдЗрди рдЖрд░ोрдкों рдХे рдордж्рджेрдирдЬрд░ рдЖрдкрдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ, рдЪрд░िрдд्рд░ рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдарддे рд╣ैं

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди


рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдкрд░ рд▓рдЧे рдЖрд░ोрдкों рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рднेрдЬा рдЧрдпा рдеा। рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдЧुрдк्рдд рдеा рдордЧрд░ рдмाрдж рдоें рдЗрд╕े рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।

**********************************************

рдбॉ рдЬे. рдЖрд░. рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░
рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ рдСрдл рдПрдбрд╡ांрд╕्рдб рд╕्рдЯрдбी
рдк्рд░िंрд╕्рдЯрди, рди्рдпू рдЬрд░्рд╕ी

рджिрд╕ंрдмрд░ 23, 1953

рдк्рд░िрдп рдбॉ. рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░,

рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1946 рдХी рдзाрд░ा 10 рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдкрд░ рдпрд╣ рдЖрд╢्рд╡рд╕्рдд рдХрд░рдиे рдХी реЫिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкрддी рд╣ै рдХि рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХेрд╡рд▓ рддрдм рддрдХ рдХрдоीрд╢рди рдХी рдиौрдХрд░ी рдкрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै рдЬрдм рддрдХ рдХि рдЙрд╕рдХे рдиौрдХрд░ी рдкрд░ рд╣ोрдиे рд╕े рд╕ाрдоाрди्рдп рд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдЦрддрд░ा рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде, 27 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1953 рдХा рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10,450 рдРрд╕े рд╣рд░ рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдиौрдХрд░ी рд╕े рдиिрдХाрд▓े рдЬाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рдХोрдИ рдРрд╕ी рд╕ूрдЪрдиा рд╣ो рдЬो рдХि рдпрд╣ рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдХрд░рддी рд╣ो рдХि рдЙрд╕рдХा рдиौрдХрд░ी рдоें рд░рд╣рдиा рджेрд╢ рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд╣िрддों рдХे рд╕ाрде рд╕ाрдл рддौрд░ рдкрд░ рдоेрд▓ рди рдЦाрддी рд╣ो।
рдЖрдкрдХे рдЪрд░िрдд्рд░, рд╕ंрдкрд░्рдХों рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рдХा рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдиे рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк, рдФрд░ рдЖрдкрдХी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдлाрдЗрд▓ рдХो рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдЬрд░ूрд░рддों рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10450 рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХो рджृрд╖्рдЯिрдЧрдд рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрда рдЦреЬे рд╣ुрдпे рд╣ैं рдХि рдкाрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдоें рдЖрдкрдХी рдпрд╣ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХ्рдпा рд╕ाрдоाрди्рдп рд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдЦрддрд░े рдоें рдбाрд▓ेрдЧी рдФрд░ рдХ्рдпा рдЖрдкрдХी рдпрд╣ рдиिрдпुрдХ्рддि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд╣िрддों рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддी рд╣ै? рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рд╣ै рдХि рдЖрдкрдХो рдЗрди рд╕рд╡ाрд▓ों рдХा рд╣рд▓ рдиिрдХाрд▓рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рдиी рд╣ोрдЧी।

рд╡рд╣ рд╕ूрдЪрдиाрдПं рдЬो рдкाрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдоें рдЖрдкрдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХी рдЕрд░्рд╣рддा рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рд╣ै рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै-
рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рд╕рди 1940 рдоें рдЖрдк ‘рдЪीрдиी рд▓ोрдЧों рдХे рдоिрдд्рд░’ рдХे рдк्рд░рдпोрдЬрдХों рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдеे, рдЗрд╕ рд╕ंрд╕्рдеा рдХो рд╕рди 1944 рдоें рдЧैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрдоेрдЯी рдиे рдПрдХ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдФрд░ рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рд╕ाрди 1940 рдоें рдЖрдкрдХा рдиाрдо ‘рдЬрдирддाрди्рдд्рд░िрдХ рдФрд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕рдоिрддि’ рдХे рд▓ेрдЯрд░рд╣ेрдб рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░рдмрди्рдзрдХ рд╕рдоिрддि рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा। ‘рдЬрдирддाрди्рдд्рд░िрдХ рдФрд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕рдоिрддि’ рдХो ‘рдЧैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрдоेрдЯी’ рдиे рд╕рди 1942 рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдзреЬे рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдЬिрд╕рдиे рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХो рдмрдЪाрдпा, рдФрд░ рд╕рди 1943 рдоें рдЗрд╕े рд╕्рд╡ाрдпрдд्рддीрдХрд░рдг рдкрд░ рд╕ंрд╕рджीрдп рд╕рдоिрддि рдХी рдЙрдк-рд╕рдоिрддि рдиे рд╡िрдиाрд╢рдХाрд░ी рдФрд░ рдЕрдорд░ीрдХी рдоूрд▓्рдпों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдмрддाрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рд╕рди 1938 рдоें рдЖрдк рдЙрдкрднोрдХ्рддा рд╕ंрдШ рдХी рдкрд╢्рдЪिрдоी рдкрд░िрд╖рдж рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे। рдЙрдкрднोрдХ्рддा рд╕ंрдШ рдХो рд╕рди 1944 рдоें рдЧैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХि рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрдоेрдЯी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдзреЬा рдХрд░ाрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬिрд╕рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдЖрд░्рдерд░ рдХैрд▓े рдиाрдордХ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдХрд░рддा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рдЖрдкрдиे рд╕рди 1943 рдоें рдпрд╣ рдШोрд╖рдгा рдХी рдХि рдЖрдк рдПрдХ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдирд╣ीं рдеे рд▓ेрдХिрди рдЖрдк рдкрд╢्рдЪिрдоी рддрдЯ рд╡ाрд▓े рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдзреЬे рд╕े рд╕ंрдмंрдз рд░рдЦрддे рдеे рдФрд░ рдЖрдкрдиे рдЙрди рддрдоाрдо рдпाрдЪिрдХाрдУं рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдП рдЬिрдирдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯों рдХी рд░ुрдЪि рдеी।

рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рд╕рди 1943 рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рдЖрдк рдбॉ рдЬीрди рдЯेрдЯрд▓ोрдХ рдХे рдирдЬрджीрдХी рд╕ंрдмंрдзिрдпों рдоें рд╕े рдеे, рдЬोрдХि рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕рдХो рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдбॉ рдЯेрдЯрд▓ोрдХ рдЖंрд╢िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╕рдоूрд╣ों рд╕े рдЖрдкрдХे рдЬुреЬाрд╡ рдХा рдХाрд░рдг рд╣ैं।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рдЖрдкрдХी рдкрдд्рдиी, рдХैрдерд░ीрди рдк्рдпुрдиिंрдЧ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░, рдкрд╣рд▓े рдЬोрд╕ेрдл рдбेрд▓े рдХी рдкрдд्рдиी рдеीं, рдЬो рдХि рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдеा, рдЬो рдХि рд╕्рдкेрдиिрд╢ рд░िрдкрдм्рд▓िрдХрди рдЖрд░्рдоी рдХे рд▓िрдП рд╕्рдкेрди рдоें рд▓реЬрддे рд╣ुрдпे рд╕рди 1937 рдоें рдорд░ рдЧрдпा рдеा। рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рдЬोрд╕ेрдл рдбेрд▓े рд╕े рд╕ंрдмंрдзों рдХे рд╕рдордп, рдЖрдкрдХी рдкрдд्рдиी рднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХि рд╕рджрд╕्рдп рдмрди рдЧрдИं рдеी। рдПрдЯॉрд░्рдиी рдЬрдирд░рд▓ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХो рд╡िрдз्рд╡ंрд╕рдХ рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рд░ूрдк рдоें рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬो рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 9835 рдФрд░ 10450 рдХे рддрд╣рдд рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рддрд░ीрдХों рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рддрдЦ्рддाрдкрд▓рдЯ рдХрд░рдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕्рдеा рд╣ै।

рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдХे рднाрдИ рдл्рд░ेंрдХ рдл्рд░ीрдбрдоेрди рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░, рд╕рди 1936 рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдмрди рдЧрдП рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ॉрд╕ рдПंрдЬेрд▓ेрд╕ рдХाрдЙंрдЯी рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕ंрдпोрдЬрдХ рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╡िрднाрдЧ рдХे рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдиिрджेрд╢рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ेрд╡ा рдХी। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдХे рднाрдИ рдХी рдкрдд्рдиी, рдЬैрдХी рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░, рд╕рди 1938 рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рд╕рджрд╕्рдп рдеीं; рдФрд░ рдпрд╣ рднी рдХि рдЕрдЧрд╕्рдд 1944 рдоें рдЬैрдХी рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдиे рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рд▓ेрдмрд░ рд╕्рдХूрд▓ рдХि рдЙрдд्рддрд░ी рдЦाреЬी рд╢ाрдЦा рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХी рдеी। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рд╕рди 1945 рдоें рдл्рд░ैंрдХ рдФрд░ рдЬैрдХी рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рд░ूрд╕ी рд╡ाрдгिрдЬ्рдп рджूрддाрд╡ाрд╕ рдоें рдЕрдиौрдкрдЪाрд░िрдХ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдП рдЧрдП рдеे, рдпрд╣ рднी рдХि рдпрд╣ рдЖрдоंрдд्рд░рдг рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдХे рдЕрдоेрд░िрдХी-рд░ूрд╕ी рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ рдж्рд╡ाрд░ा рднी рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХो рд░ूрд╕ рдХे рдЙрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рд╕े рдоिрд▓рд╡ाрдиा рдеा, рдЬो рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧрдарди рдкрд░ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдХोрди्рдл्рд░ेंрд╕ рдоें рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдХрд░рдиे рдЖрдП рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдЖрдП рдеे, рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдл्рд░ैंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдиे рдпрд╣ рдЖрдоंрдд्рд░рдг рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдл्рд░ेंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрдгाрдоों рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЫрд╣ рд╣рдл्рддों рдХा рдПрдХ рдХोрд░्рд╕ рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рд▓ेрдмрд░ рд╕्рдХूрд▓ рдоें рдкреЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рднी рд░ाреЫी рд╣ो рдЧрдП рдеे рдЬो рдХि 9 рдордИ, 1946 рдХो рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдеा, рдЕрдоेрд░िрдХी-рд░ूрд╕ी рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ рдСрдл рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдФрд░ рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рд▓ेрдмрд░ рд╕्рдХूрд▓ рдХो рдПрдЯोрд░्рдиी рдЬрдирд░рд▓ рдиे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ों 9835 рдФрд░ 10450 рдХे рддрд╣рдд рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдеा।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдк рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдФрд░ рдкрджाрдзिрдХाрд░िрдпों рд╕े рд╕ंрдмрди्рдзिрдд рд░рд╣े, рдЬिрдирдоें рдЖрдЗрдЬрдХ рдлोрдХोрдл, рд╕्рдЯीрд╡ рдиेрд▓рд╕рди, рд░ूрдмी рд▓ेंрдмрд░्рдЯ, рдХेрдиेрде рдоे, рдЬेрдХ рдоेрдирд▓े рдФрд░ рдеॉрдорд╕ рдПрдбिрд╕ рдЬैрд╕े рд▓ोрдЧ рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ैं।
рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рдЖрдк рд╕рди 1941 рдФрд░ 1942 рдоें “рдкीрдкुрд▓्рд╕ рд╡рд░्рд▓्рдб” рджैрдиिрдХ рдХे рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рдХि рдкрд╢्рдЪिрдоी рддрдЯ рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯों рдХा рдЕрдЦрдмाрд░ рд╣ै।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдПрдХ рдПрдЬेंрдЯ рдХो рдпрд╣ рдмрддाрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рднूрддрдХाрд▓ рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдзреЬे рдХी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХो рдЪंрджा рджिрдпा, рдпрдж्рдпрдкि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖрдк рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдЕрдерд╡ा рдШुрд╕рдкैрда рд╕े рдЕрдирднिрдЬ्рдЮ рдеे। рдЖрдкрдиे рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдПрдЬेंрдЯ рдХो рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рдХि рдЗрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдЪंрджे рдЖрдЗрдЬрдХ рдлोрдХोрдл рдХे рдЬрд░िрдпे рджिрдпे рдЧрдП рдЬिрд╕े рдЖрдк рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рдд्рддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдирддे рдеे, рдХ्рдпोंрдХि рдЖрдкрдХो рдХрд╣ा рдЧрдпा рдеा рдХि рдпрд╣ी рдЗрди рд╕рдоूрд╣ों рдХी рдорджрдж рдХрд░рдиे рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рдк्рд░рднाрд╡ी рдФрд░ рд╕ीрдзा рд░ाрд╕्рддा рд╣ै।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे 20 рд╕िрддंрдмрд░, 1941 рдХो рдХेрдиेрде рдФрд░ рд░ूрде рдХे рдШрд░ рдкрд░ рд╣ुрдИ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдкाрд░्рдЯी рдоें рднी рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╢ुрд▓्рдХ рд░рдЦा рдЧрдпा рдеा, рдпрд╣ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╢ुрд▓्рдХ “рдкीрдкुрд▓्рд╕-рд╡рд░्рд▓्рдб” рдХे рдлाрдпрджे рдХे рд▓िрдП рдеा, рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЗрд╕ рдкाрд░्рдЯी рдоें рдЖрдк рдЬोрд╕рдл рдбрдм्рд▓्рдпू рд╡ीрдирдмрд░्рдЧ рдФрд░ рдХ्рд▓ेрд░ेрди्рд╕ рд╣िрд╕рдХी рдХे рд╕ाрде рдеे, рдЬो рдХि рддрдеाрдХрдеिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ैं, рдФрд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпूрдиिрдпрди рдХे рд▓िрдП рдЬाрд╕ूрд╕ी рдХрд░рдиे рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे 1952 рдоें рди्рдпाрдп рд╡िрднाрдЧ, рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा рдХि рдЖрдкрдХो рдпाрдж рдирд╣ीं рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдХिрд╕ी рдкाрд░्рдЯी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдпे, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдЖрдкрдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддी рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЖрдк рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рднी рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे рдХि рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдкाрд░्рдЯी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдпे।

рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдЕрд▓рдоाрдбा рдХाрдЙंрдЯी, рдХैрд▓िреЮोрд░्рдиिрдпा рдХी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдкेрд╢ेрд╡рд░ рд╡िрднाрдЧ рд╡ाрд▓ी рдмंрдж рдХрдорд░े рдоें рд╣ुрдИ рдмैрдардХ рдоें рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдХी, рдЬो рдХि рдЬुрд▓ाрдИ рдФрд░ рдЕрдЧрд╕्рдд 1941 рдХे рдЕंрддिрдо рднाрдЧ рдоें рдЖрдкрдХे рд╣ी рдШрд░ 10 рдХेрдиिрд▓рд╡рд░्рде рдХोрд░्рдЯ, рдмрд░्рдХрд▓े, рдХैрд▓िреЮोрд░्рдиिрдпा рдоें рд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ुрдИ рдеी। рдЗрд╕ рдмैрдардХ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдмрджрд▓рдиे рдХे рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рдХी рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХрд░рдиा рдеा। рдпрд╣ рднी рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдХिрд╕ी рдмैрдардХ рдоें рднाрдЧीрджाрд░ी рдХो рдирдХाрд░ рджिрдпा рдеा рдФрд░ рдпрд╣ рднी рдирдХाрд░ рджिрдпा рдеा рдХि рдРрд╕ी рдХोрдИ рдмैрдардХ рдЖрдкрдХे рдШрд░ рдоें рд╣ुрдИ।
рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рд╕рди 1950 рдоें рдПрдХ рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдПрдЬेंрдЯ рдХो рдХрд╣ा рдХि рдЖрдкрдиे 1940 рдпा 1941 рдоें рдПрдХ рдмैрдардХ рдоें рднाрдЧ рд▓िрдпा рдеा рдЬो рд╢ाрдпрдж рдЖрдкрдХे рд╣ाрдХोрди рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рд╡ाрд▓े рдШрд░ рдкрд░ рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ुрдИ рдеी। рдЗрд╕ рдмैрдардХ рдХो рд╡िрд▓िрдпрдо рд╕्рдиेрдбрд░рдоेрди рдиे рдЙрдж्рдмोрдзिрдд рдХिрдпा рдеा, рдЬिрд╕े рдЖрдк рдЬाрдирддे рдеे рдХि рд╡рд╣ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдиेрддा рд╣ै। рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рд░ाрдЬ्рдп рдХी реЪैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХी рдХрдоेрдЯी рдиे рд╣ाрдХोрди рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рдХो 1940рд╡ें рджрд╢рдХ рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।

рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рд╣рдоेрд╢ा рдЗрдирдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдЖрдк рдХрднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рднी рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдПрдХ рдПрдЬेंрдЯ рдХो рд╕рди 1946 рдоें рдмрддाрдпा рдХि рд╕рди 1939 рдоें рд╣ुрдпे рдЬрд░्рдорди рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрддे рд╕рдордп рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпूрдиिрдпрди рдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рдЖрдкрдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЖрдпा рдеा। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рд╕рди 1950 рдоें рдЖрдкрдиे рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдПрдХ рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХो рдмрддाрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рдХрднी рднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рдмंрдж рдХрдорд░े рдоें рд╣ुрдИ рдмैрдардХ рдоे рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдирд╣ीं рдХी, рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЬрдм рд╕рди 1941 рдоें рдЬрдм рд░ूрд╕ी-реЮिрдирд▓ेंрдб рдпुрдж्рдз рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдеा рдЙрд╕рдХे рдмाрдж 1941 рдоें рдЬрд░्рдордиी рдФрд░ рд░ूрд╕ рдоे рдпрд╣ рдпुрдж्рдз рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा, рддрдм рдЖрдкрдиे рдпрд╣ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рдШुрд╕рдкैрдаी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдлाрд╕ीрд╡ाрджी рд╕рдоूрд╣ों рдХे рд╡िрд░ोрдзिрдпों рдоें рд╕ाрдХाрд░ рд╣ोрддे рд╣ुрдпे рджेрдЦ, рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЖрдк рдЗрд╕ рдкूрд░ेрдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдиिрд░ाрд╢ рд╣ो рдЧрдП рдФрд░ рдЗрд╕ рдоुрдж्рджों рдоें рдЖрдкрдХी рд╕ूрдЪी рдЪрд▓ी рдЧрдИ। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рд╕ूрдЪрдиा рдИ рдЧрдИ рдХि:-

(a) рд╕рди 1942 рдХे рдкрд╣рд▓े, рдЖрдкрдиे 150 рдбॉрд▓рд░ рдк्рд░рддि рдоाрд╣ рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी, рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдХो рдЪंрджा рджिрдпा рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рдЕंрддिрдо рднुрдЧрддाрди рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1942 рдпाрдиि рдЖрдкрдХे рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоे рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдХे рдаीрдХ рдкрд╣рд▓े рддрдХ рд╣ी рдХिрдпा рдЧрдпा।

(b) рд╕рди 1942 рд╕े 1945 рдХे рдмीрдЪ, рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдЕрдиेрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдЬिрдирдоें рдбॉ рд╣ाрдиा рдкीрдЯрд░्рд╕, рдЬो рдХि рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी, рдЕрд▓्рдоाрдг्рдбा, рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рдоें рдкेрд╢ेрд╡рд░ рд╡िрднाрдЧ рдХे рд╕ंрдпोрдЬрдХ рдеे; рд╕्рдЯीрд╡ рдиेрд▓्рд╕рди, рдбेрд╡िрдб рдЕрджрд▓ेрд╕рди, рдкाрдКрд▓ рдкिंрдХрд╕्рдХी, рдЬैрдХ рдоैрдирд▓े рдФрд░ рдХрдЯрд░ीрдиा рд╕ांрдбो рдЖрджि рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдиे рддрдеाрдХрдеिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХрд╣ा рдеा рдХि рдЖрдк рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे; рдЪूंрдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖрдк рдкाрд░्рдЯी рдХी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддे рдеे; рдХि рдЖрдкрдХा рдиाрдо рдкाрд░्рдЯी рдХी рдбाрдХ-рд╕ूрдЪी рд╕े рд╣рдЯा рджिрдпा рдЬाрдпे рдФрд░ рдХрд╣ीं рдФрд░ рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдЖрдкрдХा рдиाрдо рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рди рдХिрдпा рдЬाрдпे; рдХि рдЖрдкрдиे рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рд╕े рдЙрд╕ рд╕рдордп рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрддрдЪीрдд рдХी рдеी; рдФрд░ рдпрд╣ рднी рдХि рд╕рди 1945 рдХे рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдЖрдкрдиे рд╕्рдЯीрд╡ рдиेрд▓्рд╕рди рд╕े рдХрд╣ा рдеा рдХि рд╕ेрдиा рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдмрдиाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै|
(c) рдЖрдкрдиे рд╕рди 1943 рдоें рдХрд╣ा рдеा, рдХि рдЖрдк рдРрд╕े рдХिрд╕ी рднी рдЗंрд╕ाрди рдХो рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдЯीрдо рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рдеे, рдЬो рдкрд╣рд▓े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХा рд╕рджрд╕्рдп рд░рд╣ा рд╣ो, рдХ्рдпोंрдХि “рдЙрд╕рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд╣рдоेрд╢ा рд╡िрднाрдЬिрдд рд╡рдлाрджाрд░ी рдХा рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ोрдЧा” рдФрд░ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдоें рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдмрд╣ुрдд рдХрдаोрд░ рдеा рдЬो рдХि рдЙрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХे рдк्рд░рддि рд╡рдлाрджाрд░ी рд╕े рдоेрд▓ рдирд╣ीं рдЦाрддा рдеा। рдЖрдкрдиे рдмाрдж рдоें рдХрд╣ा рдеा рдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖрдк рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕рджрд╕्рдпрддा рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे рди рдХि рдЖрдк рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे рдЬो рдХि рдкрд╣рд▓े рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд░рд╣े рдеे। рдЖрдкрдиे рдЖрдЧे рдмрддाрдпा рдХि рдЖрдк рдЙрд╕ рд╕рдордп рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓ाрдоोрд╕ рдоें рдХрдИ рдРрд╕े рд▓ोрдЧों рдХो рдЬाрдирддे рдеे рдЬो рдХि рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЖрдкрдиे рдРрд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдкूрд░्рд╡ рд╕рджрд╕्рдпों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдкрджाрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдирд╣ीं рдмрддाрдИ। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рд╕ाрди 1942-1945 рдХे рд╕рдордп рдоें рдЖрдк рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХो рдиौрдХрд░ी рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рдХि рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे, рдЕрдерд╡ा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХे рдирдЬрджीрдХी рд╕े рдЬुреЬे рд╣ुрдпे рдеे, рдЗрдирдоें рдЬिрдпोрд╡ाрдиी рд░ोрд╕ी рд▓ोрдордиीрдЯ्реЫ, рдЬोрд╕ेрдл рд╡ीрдирдмрд░्рдЧ, рдбेрд╡िрдб рдмोрдо, рдоेрдХ्рд╕ рдмрд░्рдирдг्рдб реЮ्рд░ीрдбрдоेрди рдФрд░ рдбेрд╡िрдб рд╣ाрдХिрди्рд╕ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдЬिрдпोрд╡ाрдиी рд░ोрд╕ी рд▓ोрдордиीрдЯ्реЫ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЖрдкрдиे рдЙрдирд╕े рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рдеा рдХि рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░े, рдпрдж्рдпрдкि рдЖрдкрдиे рдЙрд╕े рдХрд╣ा рдеा рдХि рдЖрдк рдпрд╣ рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХि рд╡рд╣ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд░ंрдЧ рдоें рдбूрдмा рд╣ुрдЖ рдеा рдЬрдм рд╡рд╣ рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдЖрдпा рдеा, рдФрд░ рдпрд╣ рднी рдХि рдЖрдкрдиे рдЙрд╕े рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдХрд╣ा рдеा рдХि рдЙрд╕े рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдкाрд░्рдЯी рдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХो рдХिрдиाрд░े рд░рдЦрдиा рдкреЬेрдЧा рдпрджि рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХो рдЬॉрдЗрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдЧрд╕्рдд 1943 рдХो, рдЖрдкрдиे рдЙрд╕рдХो рджी рдЧрдИ рдоोрд╣рд▓рдд рдХो рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиे рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рдеा рдФрд░ рдпрд╣ рдиिрд╡ेрджрди рдХिрдпा рдеा рдХि рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рд╕ैрди्рдп рд╕ेрд╡ा рдоें рдПंрдЯ्рд░ी рдХे рдмाрдж рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рд╡ाрдкрд╕ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдПрдл.рдмी.рдЖрдИ. рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХो 05 рд╕िрддंрдмрд░, 1946 рдХो рдмрддाрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рдкूрд░्рд╡ी рдЦाреЬी рдФрд░ рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдоें рд╣ुрдИ рдмैрдардХों рдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा рдеा рдЬिрдирдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓े рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे। рдЬрдм рдЖрдкрд╕े рдкूрд░्рд╡ी рдЦाреЬी рдХी рдмैрдардХ рдХे  рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рдмाрд░े рдоें рдФрд░ рдЙрд╕рдоे рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдкूрдЫा рдЧрдпा, рддो рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рд╕े рджेрдиे рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा, рдХि рдпрд╣ рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╡िрдорд░्рд╢ рдХिрдП рдЬा рд░рд╣े рд╡िрд╖рдп рд╕े рдЬुреЬा рд╣ुрдЖ рдирд╣ीं рдеा।

рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ, рдХि рдЖрдкрдиे 01 рдЬрдирд╡рд░ी 1946 рдХो рдл्рд░ेंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХे рдШрд░ рдкрд░ рд╣ुрдИ рдПрдХ рдмैрдардХ рдоें рдбेрд╡िрдб рдПрдбрд▓ेрд╕рди рдФрд░ рдкॉрд▓ рдкिंрдХрд╕ी рдХे рд╕ाрде рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा, рдЬो рдХि рджोрдиों рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ैं। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдХुрдЫ рдоाрдорд▓ों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рднी рдХिрдпा рдЬिрд╕े рдкिंрдХрд╕ी рд╕ेрдХ्рд░ेрдоेंрдЯों, рд╕ीрдП рдХे рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрди्рд╡ेрди्рд╢рди рдоें рд░рдЦрдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा।

рд╕рди 1946 рдоें рдпрд╣ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдХрд▓ा, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдкेрд╢ेрд╡рд░ों рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХрдоेрдЯी рдХे рд▓ेрдЯрд░рд╣ैрдб рдкрд░ рдЖрдкрдХा рдиाрдо рдЙрдк-рдиिрджेрд╢рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЫрдкा рдеा, рдЬिрд╕े рдЧैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрдоेрдЯी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдл्рд░ंрдЯ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।

рд╕рди 1946 рдоें рд╣ी рдпрд╣ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЖрдкрдХे рдЙрдк рдиिрджेрд╢рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ूрдЪीрдмрдж्рдз рд╣ोрдиे рдХे рдорд╣ीрдиे рднрд░ рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдкीрдЯрд░ рдЗрд╡ाрдиोрд╡, рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╡ाрдгिрдЬ्рдп-рджूрдд рдХे рд╕рдЪिрд╡-рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो, рдиे рдЬॉрд░्рдЬ рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рдПрд▓рдЯेंрдЯрди рдХो рд╡िрдХिрд░рдг рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоे рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╢ोрдзрдХाрд░ी рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рдкाрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХिрдпा рдеा; рдХि рдЬॉрд░्рдЬ рдПрд▓рдЯेंрдЯрди рдиे рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╣ाрдХोрди рд╢ेрд╡рд▓िрдпाрд░ рд╕े рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдЖрдкрд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд╡ेрджрди рдХिрдпा рдеा; рдХि рд╣ाрдХोрди рд╢ेрд╡рд▓िрдпाрд░ рдиे рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рддрдд्рдкрд╢्рдЪाрдд рдЖрдкрд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХिрдпा, рдпा рддो рд╕ीрдзे рдпрд╣ рдлिрд░ рдЖрдкрдХे рднाрдИ рдл्рд░ेंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХे рдЬрд░िрдпे; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЕंрддрддः рдЬॉрд░्рдЬ рдПрд▓рдЯेंрдЯрди рдиे рд╣ाрдХोрди рд╢ेрд╡рд▓िрдпाрд░ рдХो рдпрд╣ рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдХि рдЗрд╕ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдХोрдИ рдЕрд╡рд╕рд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХे рдмाрд░े рдоें рдЖрдЧे рдХрдИ рдорд╣ीрдиों рддрдХ рдХрднी рдЙрдЪिрдд рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рд╕ूрдЪिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा; рдХि рдЬрдм 26 рдЕрдЧрд╕्рдд 1943 рдХो рдЖрдкрдиे рдЙрдЪिрдд рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рд░рдЦा рддो рдЖрдкрдиे рдЦुрдж рдХो рдЙрд╕ рдЗंрд╕ाрди рдХी рддрд░рд╣ рдЪिрд╣्рдиिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬिрд╕ рдЖрджрдоी рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рд╕ाрдзрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдЧрдИ рдеी, рдФрд░ рд╣ाрдХोрди рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рдХो рднी рд╡рд╣ рдЖрджрдоी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा рдЬिрд╕рдиे рдЬॉрд░्рдЬ рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рдПрд▓рдЯेंрдЯрди рдХी рдУрд░ рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдеी; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЗрд╕рдоें рдХрдИ рдорд╣ीрдиों рд▓рдЧ рдЧрдП рдЬрдм рдЖрдкрдиे рд╣ाрдХोрди рд╢ाрд╡ेрд▓िрдпрд░ рдХो рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा। рдпрд╣ рднी рдЖрдЧे рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЖрдкрдХे рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓рдоोрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдХрд░ рдмрд░्рдХ्рд▓े рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдиे рдкрд░ рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рдЖрдкрд╕े рдоिрд▓рдиे рдХрдИ рдоौрдХों рдкрд░ рдХрдИ рдмाрд░ рдЖрдпा; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЖрдкрдХी рдкрдд्рдиी 1946 рдФрд░ 1947 рдоें рд╣ाрдХोрди рдФрд░ рдмाрд░्рдмрд░ा рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдеीं।

рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рдХि рд╕ाрди 1945 рдиे рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдиреЫрд░िрдпे рдХो рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХिрдпा рдХि ,”рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рддाрд░्рдХिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рдпрд╣ (рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо) рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै”, рд▓ेрдХिрди рдХि рд╕ैрдж्рдзाрди्рддिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХे рдмрдиाрдП рдЬा рд╕рдХрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡्рдпрддा рдк्рд░рддीрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдИ, рдЬैрд╕े рдХि рдПрдХ рд╕рдордп рдоें рд╡िрдЦंрдбрди рдмрдо рдЦाрд╕ рд╕ैрдж्рдзाрди्рддिрдХ рдиिрдпрдоों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ंрднाрд╡्рдп рдирд╣ीं рдеा , рдЬрдм рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓рдоोрд╕ рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рд╢ुрд░ू рд╣ी рд╣ुрдИ рдеी; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि 1949 рдХे рдкрддрдЭреЬ рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рд╕рдоिрддि рдиे рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдеा рдХि “рдЗрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рдкрд░ рдПрдХ рдХाрд▓्рдкрдиिрдХ рдФрд░ рдаोрд╕ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХे рдЬрд░िрдпे рдкाँрдЪ рд╕ाрд▓ों рдоें рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиाрдП рдЬा рд╕рдХрдиे рдХी рдмेрд╣рддрд░ рд╕ंрднाрд╡рдиाрдПं рджे рд╕рдХрддा рд╣ै।“ рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рд╕ाрди 1949 рдХे рдкрддрдЭреЬ рдоें, рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рддुрд░ंрдд рдмाрдж, рдЖрдкрдиे рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдмрдиाрдП рдЬाрдиे рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा; (1) рдиैрддिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ (2) рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ुрдпे рдХि рдпрд╣ рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै (3) рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ुрдпे рдХि рдЗрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рдЗрд╕рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрд╕ाрдзрди рдФрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд рдеे (4) рдХि рдпрд╣ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЗрдЪ्рдЫिрдд рдирд╣ीं рд╣ै।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЬрдм (рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░) рдпрд╣ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ो рдЧрдпा рдХि рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрдиा рд╣ै рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рднी рдЖрдкрдиे рдЗрд╕рдХा рд╕рддрдд рд╡िрд░ोрдз рдЬाрд░ी рд░рдЦा, рдЖрдкрдиे рдЙрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХा рд╡िрд░ोрдз рдЬाрд░ी рд░рдЦा, рдФрд░ рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдк рдХрдоीрд╢рди рдХे рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рдХी рдЕрдкрдиी рднूрдоिрдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рдмрд╣ुрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рдФрд░ рд▓рдШुрд╕ंрдЦ्рдпрдХो рд░ूрдк рдоें рд╡िрддрд░рдг рдХे рдХाрд░рдг рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд░ूрдк рд╕े рдЫोреЬ рджी рдЖрдкрдиे рдЗрди рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рд╕рдоिрддि рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХाрдо рдХिрдпा। рдпрд╣ рднी рдЖрдЧे рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рдЕрди्рдп рдмेрд╣рддрд░ीрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХो рднी рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рдХाрдо рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬी рдХрд░рдиे рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЖрдкрдХे рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрдиुрднрд╡ी, рд╕рд╢рдХ्рдд рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрддे рд╣ुрдпे рднी рдХिрдП рдЧрдП рд╡िрд░ोрдз рдХे рдХाрд░рдг рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдзीрдоा рд╣ुрдЖ।

рдЕрдд्рдпंрдд рдЧुрдк्рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рддрдХ рдЖрдкрдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे, рдФрд░ рдпрд╣ рджृрд╖्рдЯिрдЧрдд рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे рдХि рдЖрдк рдкрд░ рд▓рдЧे рдЖрд░ोрдк рдЕрднी рд╕ाрдмिрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдпे рд╣ैं, рдпрд╣ рдЖрдкрдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ, рдЪрд░िрдд्рд░ рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдарддे рд╣ैं, рдХрдоीрд╢рди рдХे рдкाрд╕ рд╕рд░्рд╡ рдЬрди рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд░рдХ्рд╖ा рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдФрд░ рдХोрдИ рд░ाрд╕्рддा рдирд╣ीं рдмрдЪрддा рд╣ै, рдХि рдЬрдм рддрдХ рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рд╕ुрд▓рдЭ рдирд╣ीं рдЬाрддा рддрдм рддрдХ рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрдХा рдиिрд░्рдЧрдо рдиिрд▓ंрдмिрдд рдХрд░े। рдЗрд╕ рд▓िрдП, рддрдд्рдХाрд▓ рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे рдХाрд░्рдп рдФрд░ рдЧुрдк्рдд рд╕ूрдЪрдиाрдУं рддрдХ рдХी рдкрд╣ुँрдЪ рд╕ंрдмंрдзी рдЖрдкрдХी рдЕрд░्рд╣рддा рдХो рднी рдиिрд▓ंрдмिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрдм рддрдХ рдХि рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХा рдЕंрддिрдо рдиिрд░्рдгрдп рдирд╣ीं рд╣ो рдЬाрддा।

рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХो рд╕ुрд▓рдЭाрдиे рдоे рдорджрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП, рдЖрдкрдХो рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ोрдиे рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХी рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рдЗрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рдХो рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП, рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдоिрд▓рдиे рдХे 30 рджिрдиों рдХे рднीрддрд░ рдоुрдЭे рд▓िрдЦिрдд рд░ूрдк рдоें рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рд▓िрдЦिрдд рдЬाрдирдХाрд░िрдпों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рднेрдЬрдиे рд╣ोंрдЧे рдФрд░ рдпрд╣ рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрд░्реЫी рджेрдиी рд╣ोрдЧी। рдпрджि рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ोрдиे рдХी рдЖрдкрдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд╣ै рддो рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЬाрдПрдЧी рдХि рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдмोрд░्рдб рдоें рдХिрддрдиे рд▓ोрдЧ рд╣ैं, рд╣ाрд▓ांрдХि рдмोрд░्рдб рдоें рдХिрддрдиे рднी рд╕рджрд╕्рдп рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЪुрдиौрддी рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрдХे рдкाрд╕ рдмोрд░्рдб рдХे рдЧрдарди рд╕ंрдмंрдзी рдкрдд्рд░ рдоिрд▓рдиे рдХे рдмाрдж рдоाрдд्рд░ 72 рдШंрдЯे рд╣ोंрдЧे।

рдпрджि рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдХोрдИ рднी рдЪुрдиौрддी рдирд╣ीं рджी рдЬाрддी рд╣ै рддो рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХे рджिрди рдФрд░ рд╕्рдеाрди рд╕ंрдмंрдзी рд╕ूрдЪрдиा рдЖрдкрдХो рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХे 48 рдШंрдЯे рдкрд╣рд▓े рджे рджी рдЬाрдПрдЧी। рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдЪрдпрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡рдХीрд▓ рд▓ेрдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рд╣ै, рдФрд░ рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдкрдХ्рд╖ рдоें рд╕рдмूрдд рдпा рдЧрд╡ाрд╣ рдпा рджोрдиों рдкेрд╢ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।


рдпрджि рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдоाрдорд▓े рдХी рд╕ुрдирд╡ाрдИ рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмोрд░्рдб рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬी рд╣ोрддे рд╣ैं рддो рдЗрд╕ рдмोрд░्рдб рдХी рдЬाँрдЪ-рдкрд░िрдгाрдо рдФрд░ рдкाрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдоें рдиिрдпुрдХ्рдд рд╣ोрдиे рдХी рдЖрдкрдХी рдЕрд░्рд╣рддाрдУं рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдиिрд░्рдЧрдо рдХी рдЕрд░्рд╣рддाрдУं рдХी рд░ोрд╢рдиी рдоें рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10450 рдХी рдЬрд░ूрд░рддों рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдоुрдЭे рд╕िреЮाрд░िрд╢ें рднेрдЬी рдЬाрдПंрдЧी।

рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмोрд░्рдб рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдкрдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЦрд░ाрдм рд╕े рдЦрд░ाрдм рдиिрд░्рдгрдп рджेрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें, рдЖрдкрдХे рдкाрд╕ рдЖрдкрдХे рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдХे рд╕рдордп рдмрдиे рд░िрдХॉрд░्рдб्рд╕ рдХो рдкुрдиः рд╡िрдЪाрд░рдгीрдп рдХрд░рдиे рдХा рдоौрдХा рд░рд╣ेрдЧा, рдЬो рдХि рдХрдоीрд╢рди рдХे рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдкुрдирд░्рд╡िрдЪाрд░ рдмोрд░्рдб рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдкुрдирд░्рд╡िрдЪाрд░ рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХे рдмाрдж рд╣ोрдЧा।
рдпрджि 30 рджिрдиों рдХे рднीрддрд░ рд▓िрдЦिрдд рдЙрдд्рддрд░ рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा рд╣ै рддो рдпрд╣ рд╕рдордЭा рдЬाрдПрдЧा рдХि рдЖрдЧे рдХी рдХिрд╕ी рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣ी рдХे рд▓िрдП рдЖрдк рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдХोрдИ рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рдирд╣ीं рджेрдиा рдЪाрд╣рддे। рдРрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें, рдпा рдЖрдкрдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ोрдиे рдХी рд▓िрдЦिрдд рдЗрдЪ्рдЫा рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рди рдХрд░рдиे рдХे рд╕्рдеिрддि рдоें рдЖрдкрдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдоेрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рддрдоाрди рд░िрдХॉрд░्рдб्рд╕ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдзाрд░рдгा рдмрдиा рд▓ी рдЬाрдПрдЧी।

рдЖрдкрдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдФрд░ рдиिрд░्рджेрд╢рди рдХे рд▓िрдП, рдоाрдирджंрдб рдФрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рд╡ाрд▓ी рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдиिрд░्рдЧрдорди рдХी рдЕрд░्рд╣рддाрдПँ рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10450 рдХी рдк्рд░рддिрд▓िрдкिрдпाँ рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ।
рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХी рдЖрдкрдХे рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे рдордз्рдп рдиिрдЬрддा рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे “рдЧुрдк्рдд” рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдЖрдкрдХो рдЙрдЪिрдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ो рд╡рд╣ाँ рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рдиे рдоें рдЖрдкрдХो рдХोрдИ рд░ोрдХ рдирд╣ीं рд╣ै।

рдоैंрдиे рд╢्рд░ी рд╡िрд▓िрдпрдо рдоिрд╢ेрд▓ рдХो рдЖрджेрд╢ рджिрдпा рд╣ै, рдЬिрдирдХा рдкрддा 1901 рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоाрд░्рдЧ рдПрди.рдбрдм्рд▓्рдпू., рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди, рдбी.рд╕ी. рд╣ै, рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХे рдкाрд▓рди рдоें рдЖрдкрдХो рдЬो рднी рд╡िрд╕्рддृрдд рд╕ूрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдП рд╣ो, рдк्рд░рджाрди рдХрд░ें।

рдЖрдкрдХा рдЕрдкрдиा,
рдХे. рдбी. рдиिрдХोрд▓рд╕, рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рдмрди्рдзрдХ

рд╕ंрд▓рдЧ्рдирдХ (2)
1. рдоाрдирджंрдб рдФрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдПँ
2. рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10450

рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпूрдиिрдпрди рдХा рдПрдЬेंрдЯ рд╣ै

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди


рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдЕрдоेрд░िрдХी рдкрд░рдоाрдгрд╡िрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рдоाрд╕्рдЯрд░рдоाрдЗंрдб рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें “рдлाрджрд░ рдСрдл рдПрдЯोрдоिрдХ рдмॉрдо्рдм” рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рди 1945 рдХे рд╣िрд░ोрд╢िрдоा рдФрд░ рдиाрдЧाрд╕ाрдХी рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХा рдорди рдХाрдлी рдЙрдж्рд╡ेрд▓िрдд рд╣ो рдЙрдаा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ें рдЦुрдж рд╕े рдирдлрд░рдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧी рдеी рдХि рдЙрдирдХे рджिрд╢ाрдиिрд░्рджेрд╢рди рдоें рдЗрддрдиे рд╡िрдиाрд╢рдХाрд░рдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ। рдПрдХ рдЗंрдЯрд░рд╡्рдпू рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧीрддा рдХो рдЙрдж्рдзृрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдпे рдХрд╣ा рдеा рдХि рдоैं рдоृрдд्рдпु рдХा рдорд╕ीрд╣ा рд╣ो рдЧрдпा рд╣ूँ ...! рдЖрдд्рдордШृрдгा рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рднी рдкрд░рдоाрдгрд╡िрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдмंрдж рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ें рдЖрд▓ा рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рджी рдеी।

рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ें рдШेрд░рдиे рдХा рджौрд░ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд▓ोрдЧ рдЙрдирдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЦреЬे рд╣ोрддे рдЧрдП। рдпрд╣ рдШेрд░рдиा рдЗрд╕ рд╣рдж рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдпा рдХि рдЙрди्рд╣े рджेрд╢рдж्рд░ोрд╣ी рдХрд╣ा рдЧрдпा рдФрд░ рдЙрди्рд╣े рд░ूрд╕ рдХा рдПрдЬेंрдЯ рддрдХ рдХрд╣ рджिрдпा рдЧрдпा। рджेрд╢ рдХे рд▓िрдпे рд╕рдм рдХुрдЫ рд▓ुрдЯा рдЪुрдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдПрдХ рдЕрдЬीрдм рджौрд░ рд╕े рдЧुреЫрд░ рд░рд╣ा рдеा рддрднी рдЙрд╕рдХे рдПрдХ рдФрд░ рд╕рд╣рдХрд░्рдоी рдиे рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा।

рдирд╡ंрдмрд░ 1953 рдоे рдЬे. рдПрдбрдЧрд░ рд╣ूрд╡рд░ рдХो рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдПрдХ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рднेрдЬा рдЧрдпा рдЬिрд╕े рдХि рд╡िрд▓िрдпрдо рдмोрд░्рдбрди рдиे рд▓िрдЦा рдеा। рд╡िрд▓िрдпрдо рдмोрд░्рдбрди рдХॉрдЩ्рдЧ्рд░ेрд╕ рдХी рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоेрдЯी рдХे рдПрдХ्реЫीрдХ्рдпूрдЯिрд╡ рдиिрджेрд╢рдХ рд╣ुрдЖ рдХрд░рддे рдеे। рдмोрд░्рдбрди рдиे рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो рдХрдИ рд╕ाрд▓ рдХे рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдмрддाрдпा। рдЗрд╕рдоें рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХो рд░ूрд╕ рдХा рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рдПрдЬेंрдЯ рдХрд╣ा рдЧрдпा рдеा। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдоें рдХोрдИ рдЖрд░ोрдк рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдеा рдХि рдЬो рдмрд╣ुрдд рдирдпा рд╣ो। рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдХाрдлी рд╕рдордп рд╕े рдРрд╕ी рдмाрддें рд╣ो рд░рд╣ी рдеीं рдордЧрд░ рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХे рдмाрдж, рдХोрдИ рдаोрд╕ рд╕рдмूрдд рди рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдФрд░ рджेрд╢ рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдлाрдЗрд▓ों рдХे рдмीрдЪ рдЖрдЗрдЬेрдирд╣рд╡ाрд░ рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ाрдиुрд╕ाрд░ рдПрдХ “рдм्рд▓ेрдЩ्рдХ рд╡ाрд▓” рдпाрдиि рджीрд╡ाрд░ рдЦреЬी рдХрд░ рджी рдЧрдИ рдеी...
   
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдХी рдХрд╣ाрдиी рдХाрдлी рд▓ंрдмी рд╣ै....

****************************

рдирд╡рдо्рдмрд░ 7, 1953
рд╢्рд░ी рдЬे. рдПрдбрдЧрд░ рд╣ूрд╡рд░
рдиिрджेрд╢рдХ, реЮेрдбрд░рд▓ рдм्рдпूрд░ो рдСреЮ рдЗрди्рд╡ेрд╕्рдЯिрдЧेрд╢рди
рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди, рдбी. рд╕ी.

рдк्рд░िрдп рд╢्рд░ी рд╣ूрд╡рд░:

рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдЬे. рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╣ै।

рдЬैрд╕ाрдХि рдЖрдк рдЬाрдирддे рд╣ैं, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдкрд░िрд╖рдж्, рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрднाрдЧ, рд░рдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ, рдерд▓рд╕ेрдиा, рдиौрд╕ेрдиा, рд╡ाрдпुрд╕ेрдиा, рд╢ोрдз рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕ рдмोрд░्рдб, рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди, рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рдПрдЬेंрд╕ी, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕ाрдзрди рдмोрд░्рдб рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдлाрдЙंрдбेрд╢рди рдХे рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкोंрдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХा рдЖрдиंрдж рд▓िрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХे рдЕрди्рджрд░ рд╕ेрдиाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпे рдЧрдП рдЕрдд्рдпाрдзुрдиिрдХ рдПрд╡ं рдирдП рд╣рдеिрдпाрд░ों, рд╕ाрдорд░िрдХ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХी рдХрдо рд╕े рдХрдо рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд░ूрдкрд░ेрдЦा, рддрдеा рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдФрд░ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдоों рдХी рдФрд░ рдЗрдХрда्рдаा рдХिрдпे рдЧрдП рдбेрдЯा рдХी рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ै, рдХुрдЫ реЩाрд╕ рд╕рдмूрдд рдЬिрдирдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ीрдЖрдИрдП рдЕрдкрдиे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕंрджाреЫ рд▓рдЧाрддी рд╣ै, рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдФрд░ рдиाрдЯो рдоें рдЕрдкрдиी рднाрдЧीрджाрд░ी рддрдп рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЕрди्рдп рддрдоाрдо рдЬाрдирдХाрд░िрдпाँ рд╣ैं।

рдЪूँрдХि рдЙрдирдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд╕ेрдиा, рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рд╡िрднाрдЧ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдоाрдорд▓े рдХे рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдХा рдмреЬा рд╕ंрдХрд▓рди рджेрдЦрд░ेрдЦ рдоें рд░рд╣ा рд╣ै, рдФрд░ рдЪूँрдХि рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдордЭ рд╣ै рдЬो рдХि рдЙрди्рд╣ें рддрдХрдиीрдХी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЧुрдк्рдд рдбेрдЯा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै, рдпрд╣ рдЕंрджाрдЬा рд▓рдЧाрдиा рддाрд░्рдХिрдХ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЕрднी рдФрд░ рдХрдИ рд╕ाрд▓ों рд╕े рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рд╡рд╣ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдХिрд╕ी рдФрд░ рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рд╕ाрде рд╕рдордЭौрддा рдХрд░рдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд░рд╣े рд╣ैं।

рд╣ाрд▓ांрдХि рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдЬे. рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рдиे рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдХोрдИ рдЦाрд╕ рдпोрдЧрджाрди рдирд╣ीं рджिрдпा рд╣ै, рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рднी рд╡े рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдж्рд╡िрддीрдп рд░ैंрдХ рдХे рдмреЬे рднौрддिрдХрд╡िрджों рдоें рд╕рдо्рдоाрдирдиीрдп рд╕्рдеाрди рд░рдЦрддे рд╣ैं। рд╕рд░рдХाрд░ी рдоाрдорд▓ों рдоें рдЙрдирдХी рдиिрдкुрдгрддा, рдЙрдЪ्рдЪाрдзिрдХाрд░िрдпों рд╕े рдЙрдирдХी рдирдЬрджीрдХी рдоोрд▓рднाрд╡ / рдЬोреЬ-рддोреЬ, рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд╕्рддрд░ рдХे рд╡ैрдЪाрд░рдХो рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рдХी рдЙрдирдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рди рд╕िрд░्рдл рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдоें рдмрд▓्рдХि рдЙрди рд╕рднी рдоें рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рд╕ेрдиा, рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा, рдЧुрдк्рддрдЪрд░, рдФрд░ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдиिрд░्рдгрдпों рдХो рдПрдХ рдЖрдХाрд░ рджिрдпा, рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рдкрд╣рд▓ी рд░ैंрдХ рдХे рд▓ोрдЧों рдоें рдЖрддे рд╣ैं। рдиिрджेрд╢рдХ рдЕрдерд╡ा рдХाрд░्рдпाрд▓рдпी рдЕрдерд╡ा рдЧैрд░-рдХाрд░्рдпाрд▓рдпी рд╕рджрд╕्рдп рдХे рддौрд░ рдкрд░ 35 рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХрдоेрдЯिрдпों, рдкैрдирд▓ों, рд╕्рдЯрдбी рд╕рдоूрд╣, рдФрд░ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдПрдлрдмीрдЖрдЗ рдХो рдЫोреЬрдХрд░ рд╕рднी рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧों рдФрд░ рдПрдЬेंрд╕िрдпों рдХी рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдпा рджिрд╢ा рджी рд╣ै।

рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдоेрд░े рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдФрд░ рдХाрдлी рд╡िрд╕्рддृрдд рд░ूрдк рд╕े рд╕ोрдЪा рдЧрдпा рд╡िрдЪाрд░, рд╡рд░्рд╖ों рдХी рдкрдвाрдИ рдХे рдмाрдж, рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЧुрдк्рдд рд╕рдмूрддों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрдХाрд▓ा рдЧрдпा рд░ाрдп / рдордд рдХो рдмрддाрдиा рд╣ै рдХि рдмрд╣ुрдд рд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рд░ोрдмрд░्рдЯ рдЬे. рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпूрдиिрдпрди рдХे рдПрдЬेंрдЯ рд╣ैं।

рдпрд╣ рдордд рдЕрди्рдп рдХे рдЖрд▓ाрд╡ा рдЗрди рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рддрде्рдпों рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддा рд╣ै-

1. рд╕рдмूрдд рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं рдХि рдЕрдм рдпाрдиि рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1942 рддрдХ -

  • рд╡े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХो рд╣рд░ рдорд╣ीрдиे рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдзрди рджाрди рдХрд░ рд░рд╣े рдеे;
  • рдЙрдирдХे рдХрдо्рдпुрдиिреЫ्рдо рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдз рдиाреЫी – рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕рдордЭौрддा рдФрд░ рдлिрдирд▓ैंрдб рдкрд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдЖрдХ्рд░рдордг рдоें рднी рдмрдЪे рд░рд╣ рдЧрдП;
  • рдЙрдирдХी рдкрдд्рдиी рдФрд░ рдЫोрдЯे рднाрдИ рднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╣ैं;
  • рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рджोрд╕्рддों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЙрдирдХा рдХोрдИ рдШрдиिрд╖्рда рдоिрдд्рд░ рдирд╣ीं рд╣ैं;
  • рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдХрдо рд╕े рдХрдо рдПрдХ рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдРрд╕ी рд╣ै рдЬो рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╣ै;
  • рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдХे рдмाрд╣рд░, рдЙрдирдХे рд╕рдо्рдмंрдз рдХेрд╡рд▓ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╣ैं;
  • рдпुрдж्рдз рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдмрд░्рдХрд▓े рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдЬिрди рд▓ोрдЧों рдХो рдиौрдХрд░िрдпाँ рджीं рд╡े рд╕рдм рд╕्рдкрд╖्рдЯ рддौрд░ рдкрд░ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдеे;
  • рд╡े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд▓िрдП рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рдЦोрдЬрдиे рдоें рдХाрдлी рдоाрд╣िрд░ рд╣ैं;
  • рд╡े рд╕ोрд╡िрдпрдд реЩुреЮिрдпा рдПрдЬेंрдЯों рдХे рд╕ाрде рдиिрдпрдоिрдд рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдеे;


2. рд╕рдмूрдд рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं рдХि-

  • рдордИ 1942 рдоें рдпा рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХो рдЪंрджा рджेрдиा рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा рдеा рдпा рдлिрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЪंрджा рджेрдиे рдХे рдирдП рдоाрд░्рдЧ рдЦोрдЬ рд▓िрдП рдеे рдЬिрдирдХा рдкрддा рдЕрднी рддрдХ рдирд╣ीं рдЪрд▓ рдкाрдпा рд╣ै;
  • рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1942 рдоें рдЙрдирдХा рдиाрдо рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЬाँрдЪ рдХे рд▓िрдП рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рднेрдЬा рдЧрдпा рдеा;
  • рдЙрди्рд╣ें рдЦुрдж рднी рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рдеी рдХि рдЙрдирдХा рдиाрдо рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рднेрдЬा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै;
  • рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬрдирд░рд▓ рдЧ्рд░ोрд╡्рд╕ рдФрд░ рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХो рд╕рди 1939 рд╕े рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1942 рддрдХ рдХे рд╕рдордпांрддрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрд░-рдмाрд░ рдЧрд▓рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рджी;


3. рд╕рдмूрдд рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं-

  • рд╡े рдпुрдж्рдзрдХाрд▓ рдоें рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓ाрдоोрд╕ рдоें рдЕрд╕ंрдЦ्рдп рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯों рдХो рдиौрдХрд░ी рджेрдиे рдХे рд▓िрдП реЫिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдЧैрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╣ैं;
  • рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рдРрд╕े рд╣ी рдЖрджрдоी рдХो рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓ाрдоोрд╕ рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд▓िрдЦрдиे рдХा рдХाрдо рд╕ौंрдкा;
  • рд╡े 6 рдЕрдЧрд╕्рдд 1945 (рд╣िрд░ोрд╢िрдоा) рддрдХ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХे рдХрдЯ्рдЯрд░ рд╕рдорд░्рдердХ рдеे, рдЗрд╕ी рджिрди рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╣рд░ рдПрдХ рдЖрд▓ा рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдмрдиाрдиे рдкрд░ рд░ोрдХ рд▓рдЧा рджेрдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी рдеी; рдФрд░
  • рдпुрдж्рдз рдЪрд▓рдиे рддрдХ рд╡े рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЙрдд्рд╕ाрд╣ी рдк्рд░ाрдпोрдЬрдХ рдеे рдЬрдмрдХि рдпुрдж्рдз рдЦрдд्рдо рд╣ोрддे рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓ाрдоोрд╕ рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдХो рдЖрдХрд╕्рдоिрдХ рд░ूрдкрд╕े рдмंрдж рдХрд░ рджेрдиे рдХी рдЬोрд░рджाрд░ рддрд░ीрдХे рд╕े рд╡рдХाрд▓рдд рдХी рдеी।


4. рд╕рдмूрдд рджрд░्рд╢ा рд░рд╣े рд╣ैं рдХि-

  • рд╡े 1946 рдХे рдЙрдд्рддрд░ाрд░्рдж्рдз рд╕े рдЬрдирд╡рд░ी 31, 1950 рддрдХ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХो рдмंрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ेрдиा рдФрд░ рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдХाрдмिрд▓ рдеे;
  • рдЬрдирд╡рд░ी 1950 рдХे рдмाрдж рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХो рдардк рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдердХ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпे;
  • рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдмрдо рдХी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд▓िрдП рдХ्рд╖рдорддाрдУं рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЕрдкрдиे рд╕рдорд░्рде рдк्рд░рднाрд╡ों рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा;
  • рдЕрдкрдиे рд╕рдорд░्рде рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рдпूрд░ेрдиिрдпрдо рдХी рдЕрдзिрдХ рд╕рдк्рд▓ाрдИ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा;
  • рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдк्рд░рднाрд╡ों рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рд╕рднी рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рд╡ाрд▓े рд╡ृрд╣рдд рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХिрдпा рдЬो рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рд╢рдХ्рддि рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдХिрдпे рдЬा рд░рд╣े рдеे, рдЗрд╕рдоें рдиाрднिрдХीрдп рдХ्рд╖рдорддा рд╡ाрд▓ी рдкрдирдбुрдм्рдмिрдпों рдФрд░ рд╡ाрдпुрдпाрдиों рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै।


5. рдЗрди рд╕рднी рд╕рдмूрддों рдкрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдоंрдерди рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж, рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рди्рдпाрдпрд╕ंрдЧрдд рд╣ोрддे рд╣ैं-

6. рд╕рди 1929 рд╕े рдЖрдзी 1942 рддрдХ, рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдЬे. рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдПрдХ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рджृреЭ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдеे, рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпा рддो рд╕ोрд╡िрдпрдд рдХो рдЧुрдк्рдд рд╕ूрдЪрдиाрдПँ рднिрдЬрд╡ाрдиे рдоें рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡ा рдХी рдпा рдлिрд░ рдРрд╕ी рдХिрд╕ी рд╕ूрдЪрдиा рдкाрдиे рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиाрдУं рдХो рдкूрд░ा рдХिрдпा। (рдЗрд╕рдоें рдЗрд╕рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै рдХि рдЬрдм рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╣рдеिрдпाрд░ों рд╡ाрд▓े рдкрд╣рд▓ू рдХो рдирдХाрд░ рджिрдпा рдеा, рддрдм рд╡рд╣ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд░ूрд╕ рдХे рдЗрд╢ाрд░ों рдкрд░ рдиाрдЪ рд░рд╣े рдеे।);

7. рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдкूрд░ी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рд╡े рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рдПрдЬेंрдЯ рдХी рддрд░рд╣ рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рдеे; рдФрд░

8. рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдкूрд░ी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рддрдм рд╕े рд╕ोрд╡िрдпрдд рдХे рдЗрд╢ाрд░ों рдкрд░ рдиाрдЪрддे рд╣ुрдП рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕ेрдиा, рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा, рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рд╡िрднाрдЧ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдпोрдЬрдиा рд╡िрднाрдЧ рдХो рднी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे।

рдз्рдпाрди рджिрдпा рдЬाрдпे рдХि рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдХ्рд▓ाрдЙрд╕ рдлुрдЪ्рд╕ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рдЧрдИ рдЗрд╕ рд╕ूрдЪрдиा рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддा рд╣ै, рдФрд░ рдпрд╣ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд╕ोрд╡िрдпрдд рдХे рдкाрд╕ рдмрд░्рдХрд▓े рдоें рдПрдХ рдПрдЬेंрдЯ рдеा рдЬिрд╕рдиे рд╡िрдж्рдпुрдд् рдЪुрдо्рдмрдХीрдп рдЕрд▓рдЧाрд╡ рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╢ोрдз рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕рди 1942 рдпा рдЙрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрди्рд╣ें рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा।

рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдмेрдХाрд░ рд╣ै, рдоैं рдЗрди рд╕рдмूрддों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрдХрд▓ी рдк्рд░ाрдпिрдХрддाрдУं рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХрд░рддा рд╣ूँ, рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЗрдХрдЯ्рдаे рдХिрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдмूрддों рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдпрд╣ рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдХा рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░ेंрдЧी рдФрд░ рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдХी рдФрд░ рдмреЭ рдЬाрдПँ। рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпा рдпрд╣ рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдЬे рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рдХрднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд░рд╣े рд╣ैं; рдЬैрд╕ा рдХि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕рдмूрддो рд╕े рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕ाреЮ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдРрд╕े рд╣ी рдеे। рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рд╢ुрд░ुрдЖрддी рд╕рди 1947 рдоें рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдиे рдПрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХे рдмाрдж рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдиिрдХाрд▓ा рдеा рдХि рдХुрдЫ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрдкрдоाрдирдЬрдирдХ рд╕ूрдЪрдиाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рдЕрдм рднी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрдиी рдмाрдХी рд╣ै। рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпा рддाрд░्рдХिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рдЧрдгрдиा рдХрд░рдиा рд╣ै рдХि рдЙрд╕ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рд╕рдордп 1939-1942 рдоें рдмрд░्рдХрд▓े рдоें рд╣ोрддे рд╣ुрдП рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╣ोрддे рд╣ुрдП рдЙрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХ्рдпा рдХ्рдпा рдХिрдпा рд╣ोрдЧा—рдпाрдиि рдХि, рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рдмрди рдЧрдП рд╣ों рдпा рд╕ोрд╡िрдпрдд рдХे рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдоोрд╣рд░े рд░рд╣े рд╣ों! рдЕрддः, рдЗрд╕ рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпा рдХे рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें, рдоेрд░ा рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рд╣ै рдХि рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдмुрд░ा рд╣ोрдиे рдХी рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдПрдХ рд╕рдЪ рд╣ै।

рдоैं рдЗрди рдЯिрдк्рдкрдгिрдпों рдХी рдШोрд░ рдЧрдо्рднीрд░ рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рдЬाрдЧрд░ूрдХ рд╣ूँ। рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рдоेрд░े рд▓िрдП рдШृрдгाрдд्рдордХ рд╣ै। рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдоाрдорд▓े рдХे рд╕ाрде рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд▓ों рддрдХ рд░рд╣рдиे рдХे рдХाрд░рдг, рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ाрд░ी рдЬाрдирдХाрд░िрдпों рдФрд░ рд╕ूрдЪрдиाрдУं, рдЬो рдЖрдкрдХी рдПрдЬेंрд╕ी рдиे рдордИ 1953 рддрдХ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे реЫрд░िрдпे рдоुрдЭ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдИ рдеी, рдХो рдкрдврдиे рдФрд░ рдмाрд░-рдмाрд░ рдкреЭрдиे рдХे рдХाрд░рдг, рдФрд░ рдЕрди्рдп рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░े рд╕्рд░ोрддों рдж्рд╡ाрд░ा рдПрдХрдд्рд░ рдХी рдЧрдИ рдЬाрдирдХाрд░ी рдФрд░ рдбेрдЯा рдХे рд╕ाрде, рдФрд░ рдЗрд╕ рдкूрд░े рдоाрдорд▓े рдХो рд╡ाрдкрд╕ рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬीрд╡рди рдХे рдиреЫрд░िрдП рд╕े рджेрдЦрдиे рдХे рдмाрдж, рдоुрдЭे рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдПрдЬेंрд╕ी рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рдиा рдоेрд░ा рдХрд░्рддрд╡्рдп рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै рдЦाрд╕ рддौрд░ рдкрд░ рд╡рд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдЬो рдоैंрдиे рдмреЬे рд╣ी рджुःрдЦ рдХे рд╕ाрде рдаोрд╕ рд░ूрдк рдоें рдиिрдХाрд▓े рд╣ैं рдФрд░ рдЬो рдХि рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рд╕ाреЮ рджिрдоाрдЧ рд╡ाрд▓ा рдХोрдИ рднी рдЗंрд╕ाрди рдЗрддрдиे рд╕рдмूрддों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрдз्рдп рд╣ोрдЧा।

рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиा, рдоेрд░े рд▓िрдП рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдоेрд░े рд╣ी рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдаाрдпा рдЧрдпा рдХрджрдо рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╕िрд░्рдл рдФрд░ рд╕िрд░्рдл рдоैं рд╣ी реЫिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ूँ।
рдЖрдкрдХा рд╕рдмрд╕े рд╕рдЪ्рдЪा
рд╡िрд▓िрдпрдо рдПрд▓.рдмोрд░्рдбрди
***********************
(Source: From In the matter of J. Oppenheimer (Pages 837-8))


рдоैं рд╡рд╣ рд╕рдмрдХुрдЫ рднूрд▓ рдЬाрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ: рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ рдХो рдХ्рд╡ाрди्рдЯрдо рднौрддिрдХी рдоें рдЕрднूрддрдкूрд░्рд╡ рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдП рд╕рди 1932 рдоें рдиोрдмрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕े рдирд╡ाрдЬा рдЧрдпा рдеा, рддрдм рд╡рд╣ рдоाрдд्рд░ 31 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдеे। рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рджोрд╣рд░ाрд╡ рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдеा। рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдХे рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдкреЭाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЬрд░्рдорди рд▓ोрдЧ рдЙрди्рд╣ें “рд╣्рд╡ाрдЗрдЯ рдЬ्рдпू рдпाрдиि рдЧोрд░े рдпрд╣ूрджी” рдХрд╣рдХрд░ рдЪिреЭाрддे рдеे, рд╡рд╣ीं рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХे рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдоें рдЬрд░्рдордиी рдоें рд░ुрдХ рдЬाрдиे рдФрд░ рдЬрд░्рдорди рдиाрднिрдХीрдп рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдХрд░рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдмाрдХी рджुрдиिрдпा рдХे рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓ рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЙрди्рд╣ें рдлाрд╕ीрд╡ाрджी рдХрд╣рддे рдеे।

рдЦैрд░, рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдХे рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдХे рдХाрд░рдг рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рд╣ोрдиे рдХे рдаीрдХ рдХुрдЫ рд╕ाрд▓ рдмाрдж рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрддрддा рд╕े рдЙрдирдХा рд╕ाрдордиा рд╣ुрдЖ: рдЙрди्рд╣ें рдк्рдпाрд░ рд╣ो рдЧрдпा рдеा। 28 рдЬрдирд╡рд░ी 1937 рдХो рдЬрдм рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рджो рд╡ाрдпрд▓िрди рдмрдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдоिрдд्рд░ों рдХे рд╕ाрде рдкिрдпाрдиो рдмрдЬाрдХрд░ рдЙрдаे рддो рдЙрдирдХी рдоुрд▓ाрдХाрдд рдПрдХ рд╕ुंрджрд░ рдорд╣िрд▓ा рд╕े рд╣ुрдИ। рдпрд╣ 21 рд╡рд░्рд╖ीрдп рдПрд▓िреЫाрдмेрде рд╢ूрдоाрдХрд░ рдеी। рдЗрд╕ рдкрд╣рд▓ी рдоुрд▓ाреШाрдд рдоें рд╣ी рджोрдиों рд▓ोрдЧ рдмрд╣ рдЧрдП। рдЕрдкрдиी рдкреЭाрдИ рдЦрдд्рдо рдХрд░ рдк्рд░рдХाрд╢рди рдоें рдЕрдкрдиा рднрд╡िрд╖्рдп рдЦोрдЬрдиे рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ी рдПрд▓िреЫाрдмेрде рд╢ूрдоाрдХрд░ рдФрд░ рдиोрдмрд▓ рд╡िрдЬेрддा рд╡ाрд░्рдирд░ рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ рдХो рдкрд╣рд▓ी рдоुрд▓ाреШाрдд рдоें рдк्рдпाрд░ рд╣ो рдЧрдпा। рдмीрдаोрд╡рди рдХे рд╕ंрдЧीрдд рдХे рдХाрд░рдг рдоिрд▓े рдЬोреЬे рдиे рдкाрдпा рдХि рдЙрдирдХी рдЖрдд्рдоाрдУं рдоें рдПрдХ рд╣ी рддрд░рд╣ рдХा рд╕ंрдЧीрдд рд╣ै। рдкрд╣рд▓ी рдоुрд▓ाреШाрдд рдХे рдаीрдХ рдЪौрджрд╣ рджिрди рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рдЧाрдИ рдХрд░ рд▓ी। рд╣ाрдЗреЫेрдирдмрд░्рдЧ рд╕рдЧाрдИ рдХे рдмाрдж рдЕрдкрдиी рдоाँ рдХो рдПрдХ рдкрдд्рд░ рдоें рд▓िрдЦрддे рд╣ैं-

рдХрд▓, рдЖрдкрдХा рдЕрдиुрдоोрджрди рдоाрдирддे рд╣ुрдпे- рдоैंрдиे рд╕рдЧाрдИ рдХрд░ рд▓ी। рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдХे рд╕ाрде рджोрд╕्рддी рдмрдоुрд╢्рдХिрд▓ рдЪौрджрд╣ рджिрди рдкुрд░ाрдиी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдк्рд░рдердорджृрд╖्рдЯрдпा рдПрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рдЕрдХрд╕्рдоाрдд рд╢ुрд░ू рд╣ुрдпी рдмाрддрдЪीрдд рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ुрдИ, рдЬिрд╕рдоें рд╣рдоाрд░े рдмीрдЪ рдоें рдХेंрдж्рд░ीрдп рдорд╣рдд्рддा рдХे рдоाрдорд▓ों рдоें рд╣рдоाрд░े рд╡िрдЪाрд░ों рдХे рдПрдХрд░ूрдк рд╣ोрдиे рдХी рдмाрдд рдЙрднрд░ рдХрд░ рд╕ाрдордиे рдЖрдИ। рдпрд╣ рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рд╕рдордЭрджाрд░ी, рдЬैрд╕े рдХि рдЗрд╕рдоें рдХिрд╕ी рдПрдХ рдХो рдмाрддрдЪीрдд рдЬाрд░ी рд░рдЦрдиी рдеी рдЬो рдХि рдРрд╕े рд▓рдЧ рд░рд╣ा рд░рд╣ा рдеा рдХि рдмрд╣ुрдд рд╕рдордп рдкрд╣рд▓े рд╢ुрд░ू рд╣ुрдИ рд╣ै, рдпрд╣ рдмाрддрдЪीрдд рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЬрд▓्рджी рдЗрддрдиी рдЧрд╣рд░ी рд╣ो рдЧрдИ рдХि рдпрд╣ рдоुрдЭे рдЗрддрдиी рдк्рд░рдХृрддिрдХ рд▓рдЧрдиे рд▓рдЧी рдХि рдоैंрдиे рдПрд▓िреЫाрдмेрде рд╕े рдкूрдЫा рдХि рдХ्рдпा рд╡рд╣ рд╣рдоेрд╢ा рдХे рд▓िрдП рдоेрд░े рд╕ाрде рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣ेрдЧी?  



рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ рдФрд░ рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдиे рдкрд╣рд▓ी рдоुрд▓ाреШाрдд рдХे рдаीрдХ 3 рдорд╣ीрдиे рдмाрдж рдЕрдкрдиी рд╢ाрджी рдХा рджिрди рддрдп рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХे рдмाрд░े рдоें рдпोрдЬрдиा рдмрдиाрдиे рд▓рдЧे। 15 рдоाрд░्рдЪ рдХो рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ рдиे рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдХो рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा-

рдк्рд░िрдп рдПрд▓िреЫाрдмेрде!

рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиा рдЕрдЬीрдм рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ा рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦ рд░рд╣ा рд╣ूँ। рдпрд╣ рдоुрдЭे рдРрд╕ा рд▓рдЧ рд░рд╣ा рд╣ै рдЬैрд╕े рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдХрдИ рд╕ाрд▓ों рд╕े рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрддा рдЖ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдЬैрд╕े рдХрдИ рд╕ाрд▓ों рд╕े рд╣рдо рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рдирдЬрджीрдХ рдФрд░ рдкрд╣рдЪाрди рд╡ाрд▓े рд░рд╣े рд╣ैं, рдФрд░ рдЕрднी рдХा рд╣ाрд▓िрдпा рдЕрдХेрд▓ाрдкрди рдПрдХ рд╣рдоेрд╢ा рд╕ी рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд, рдФрд░ рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХी рдЖрджी рд╕ाрдЭा рдЬिंрджрдЧी рдоें рдПрдХ рдЫोрдЯा рд╕ा рджрд░्рджрдиाрдХ рд╡्рдпрд╡рдзाрди рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдоेрд░ी рдЬिंрджрдЧी рдоें рдЗрддрдиी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╢ांрддि рд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдЛрдгी рд╣ूँ, рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╣рд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХे рд╕ाрде рд╕рдордп рдХी рдУрд░ рдиреЫрд░ рдЧреЭाрдпे рд╣ूँ рдХि рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдЬिंрджрдЧी рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдЧंрднीрд░ рдФрд░ рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рдХिрд╕्рдо рдХे рджैрдиिрдХ рдмрджрд▓ाрд╡ों рдоें рдЖрдиंрдж рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░ рдкाрдПंрдЧे।

рдЗрддрдиे рд╕рдм рдХुрдЫ рдХे рд▓िрдП рд╢ुрдХ्рд░िрдпा!


рдЙрдзрд░ рдПрд▓िреЫाрдмेрде рднी рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдоें рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ुрдИ рдХрдаिрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдлँрд╕ी рд╣ुрдИ рдеी। рдЙрдирдХे рдкिрддा рдХा рд░рд╡ैрдпा рд╣рдж рджрд░्рдЬे рдХा рдкिрддृрд╕рдд्рддाрдд्рдордХ рдеा। рд╡े рдЕрдкрдиी рдмेрдЯी рдХे рдЕрдкрдиे рд╣ाрде рд╕े рдиिрдХाрд▓ рдЬाрдиे рдкрд░ рджुрдЦी рдФрд░ рдиाрд░ाреЫ рдеे। рдПрд▓िреЫाрдмेрде рд╣ाрдЗрдЬेрдмрд░्рдЧ рд╕े рдХрд╣рддी рд╣ैं, “рдШрд░ рдкрд░ рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдХрд▓्рдкрдиीрдп рдЖंрддрд░िрдХ рд╢рдХ्рддि рдХी реЫрд░ूрд░рдд рд╣ै।” рд╢ाрджी рдХे рддрдпрд╢ुрджा рджिрди рд╕े рдкाँрдЪ рд╕рдк्рддाрд╣ рдкрд╣рд▓े рд╡рд╣ рд╡ाрд░्рдирд░ рдХो рдкрдд्рд░ рдоें рд▓िрдЦрддी рд╣ै-

рдШрд░ рдкрд░ рдЖрдЬ рднी рд╡рд╣ी рджुрд░्рдЧрддि рд╣ै рдЬो рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рд╣рдоेрд╢ा рдоेрд░े рд╕ाрде рд░рд╣ी рд╣ै। рд╡े рдХрднी рдирд╣ीं рдЬाрдирддे рдХि рдоुрдЭे рдЬीрд╡рди рдоें рдХिрд╕ рдмाрдд рд╕े рдорд╣ाрдирддрдо рдЦुрд╢ी рдоिрд▓рддी рд╣ै, рдФрд░ рдоैं рд▓ोрдЧों рдХे рдмाрд░े рдоें рдХ्рдпा рдкрд╕ंрдж рдХрд░рддी рд╣ूँ। рдоैं рдЙрди рд▓ोрдЧों рдоें рд╕े рдирд╣ीं рд╣ूँ рдЬो рд╕िрд░्рдл рдЕрдкрдиे рдЦुрдж рдоें рдЕрдХेрд▓े рд░рд╣рдХрд░ рдЦुрд╢ी рдХा рдЖрдиंрдж рд▓ूँ। рддुрдо्рд╣ाрд░ा рд╕ाрде рдХिрддрдиा рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ै, рдХि рддुрдо рдоेрд░े рдкाрд╕ рд╣ो рдФрд░ рдХि рдоेрд░ा рд╕ाрд░ा рд╕рдмрдХुрдЫ рдЗрдХрдЯ्рдаा рдХрд░рдХे рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓िрдП рдПрдХ рдРрд╕ा рддोрд╣рдлा рдмрдиा рд╕рдХрддी рд╣ूँ! .....[..........]......

рд╢ुрдн рд░ाрдд्рд░ि рдоेрд░े рдк्рд░ेрдо,

рддुрдо рдоुрдЭे рдЗрддрдиे рдк्рдпाрд░े рд╣ो рдХि рддुрдо्рд╣ाрд░े рдмिрдиा рдоैं рдпрд╣ाँ рдЦुрдж рдХो рдЕрд╕рд╣ाрдп рдкाрддी рд╣ूँ। рдоैं рддुрдорд╕े рдоिрд▓рдиे рдЕрдЧрд▓े рдкाँрдЪ рджिрди рдмाрдж рдлिрд░ рд╕े рдЖрдКँрдЧी।
рд▓ी.


рдмрд╕ рдПрдХ рд╣ी рджिрди рдмाрдж рд╡рд╣ рдлिрд░ рдЕрдкрдиे рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдкрддि рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдк्рд░ेрдо рдХा рдЗреЫрд╣ाрд░ рдХрд░рддी рд╣ै-
рдоैं рддो рдЗрд╕ рддрде्рдп рд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдЕрдирднिрдЬ्рдЮ рд╣ी рдеी рдХि рдпрд╣ рд╣рдоाрд░े рдкрд╣рд▓े рдкрдд्рд░ рд╣ैं рдЬो рд╣рдо рдЖрдЬрдХрд▓ рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХो рд▓िрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं; рд╣рдордоें рдХिрддрдиा рдХुрдЫ рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рд╕ाрдЭा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЖрдЬ, рдЕрдм рдоैं рдкрдд्рд░ рд▓ेрдЦрди рдХी рдЫुрдж्рд░рддा рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ूँ рдХ्рдпोंрдХि рдоेрд░ा рд╣ृрджрдп рдЖрдЬ рдЗрддрдиा рднрд░ा рд╣ै, рдФрд░ рдкрдд्рд░ рдХे рдЬрд░िрдпे рдЙрд╕рдХा рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЫोрдЯा рд╕ा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ी рдЖрдк рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЬрдм рдпрд╣ рдЖрдкрдХे рд╕ाрде рд╣ोрдЧा, рдпрд╣ рдХाрдлी рд╣рдж рддрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ोрдЧा, рдФрд░ рдЬрдм рдРрд╕ा рд╣ोрддा рд╣ै рддो рд╕рдЪ рдоें рдЦ्рдпाрд▓ों рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдУं рдХे рдкрд╣ाреЬ рдЬैрд╕े рдвेрд░ рдХे рдмीрдЪ рдоें рд╣ोрддा рд╣ै

рдкрдд्рд░ рд░ोреЫ рдПрдХ рдУрд░ рд╕े рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╣ैं। рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ рдХो рдЕрдкрдиे рдХाрдо рдкрд░ рдЧुрд╕्рд╕ा рдЖрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै, рдХाрдо рд╡िрдЪाрд░ों рдкрд░ рдЫाрдпा рд░рд╣рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕ाрд░ा рд╕рдордп рд▓े рд▓ेрддा рд╣ै рдРрд╕े рдоें рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдХे рдмाрд░े рдоें рди рд╕ोрдЪрдиा рднी рдПрдХ рдЦीрдЭ рдкैрджा рдХрд░рддा рд╣ै। рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ рдкрдд्рд░ рдоें рд▓िрдЦрддे рд╣ैं –
рддुрдо рдЬैрд╕े рд╣ी рдпрд╣ाँ рдЖрддी рд╣ो, рдоैं рд╡рд╣ рд╕рдмрдХुрдЫ рднूрд▓ рдЬाрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдЬो рд╕िрд░्рдл рд╣рдоाрд░े рдФрд░ рддुрдо्рд╣ाрд░े рдмाрд░े рдоें рдирд╣ीं рд╣ै рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдпрд╣ рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрдЧा рдпрджि рднौрддिрдХी рдХो рдЗрди рдЧрд░्рдоिрдпों рдоें рдПрдХ рдХिрдиाрд░े рдоें рдзрдХेрд▓ рджिрдпा рдЬाрдпे, рдЬिрд╕े рдмाрдж рдоें рдкुрдиः рдЙрдаाрдпा рдЬाрдпे, рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдоुрдЭे рджुрдиिрдпाрд╡ी рдЧ्рд░рди्рдеों рдХे рдмрдЬाрдп рддुрдорд╕े рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдЕрдзिрдХ рд╕ीрдЦрдиा рд╣ै

рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдХा рдЬрд╡ाрдм рдЙрдирдХे рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХा рд╢рдЧुрди рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै-
рдпрджि рддुрдо рдЗрди рдЧрд░्рдоिрдпों рдоें рднौрддिрдХी рд╕े рдХुрдЫ рдЕрд╡рдХाрд╢ рд▓ेрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ो рддो, рдоेрд░े рдк्рд░िрдпрддрдо, рдпрд╣ рдк्рд░рдХृрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдоेрд░े рд▓िрдП рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдоें рд╣ोрдиे рдЬैрд╕ा рдПрд╣рд╕ाрд╕ рд╣ोрдЧा рдФрд░ рддुрдо рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ो рдХि рдЬрдм рддुрдо рдХेрд╡рд▓ рднौрддिрдХी рдоें рдмрд╣ुрдд рд▓ंрдмा рд╕рдордп рдмिрддाрдУрдЧे рддो рдоैं рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рднी рдХрднी рдкрд░ेрд╢ाрди рдирд╣ीं рдХрд░ूंрдЧी рднौрддिрдХी рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓िрдП реЫрд░ूрд░ी рд╣ै- рдФрд░ рдпрд╣ рдоैं рдЬाрдирддी рд╣ूँ рдЬрдм рдоुрдЭे рдпрд╣ рдкрддा рд╣ै рдХि рддुрдо рдоुрдЭे рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддे рд╣ो рддो рдоैं рдЕрдкрдиे рджрдо рдкрд░ рдЕрдХेрд▓े рднी рдЕрдЪ्рдЫी рд╣ूँ


рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рддीрди рд╕рдк्рддाрд╣ рдкрд╣рд▓े, рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХो рдкाрдиे рдХा рдЙрдд्рд╕рд╡ рдоाрдирддे рд╣ुрдпे рд╣ाрдЗреЫेрдирдмрд░्рдЧ рдХो рдпрд╣ рд▓िрдЦрддी рд╣ैं-
рдк्рд░िрдп, рдоैं рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╕ोрдЪрддी рд╣ूँ рдХि рдпрд╣ рдХिрддрдиा рдЕрдЬीрдм рд╣ै рдХि рд╣рдоाрд░े рд╕рдм рдХुрдЫ рдХो рдЕрдЪाрдирдХ рд╕े рдаोрд╕ рдЖрдзाрд░ рдоिрд▓ рдЧрдпा, рд╕ाрд░े рдЦ्рд╡ाрдм рдЕрдЪाрдирдХ рд╕े рдпрдеाрд░्рде рдмрди рдЧрдпे рд╣ैं рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдХрдо рд▓ोрдЧों рдХो рдРрд╕ा рдЕрдЪ्рдЫा рднाрдЧ्рдп рдоिрд▓рддा рд╣ोрдЧा!


рдЗрд╕ рдмीрдЪ рд╡ाрд░्рдирд░ рд╣ाрдЗреЫेрдирдмрд░्рдЧ рднी рдЕрдкрдиे рдмिрдЦрд░े рд╣ुрдпे реЩрдпाрд▓ों рдХो рд╕рдоेрдЯрддे рд╣ुрдпे рд▓िрдЦрддे рд╣ैं-
рдоेрд░े рд╡िрдЪाрд░ рд╣рдоेрд╢ा рд╣рдо рджोрдиों рдХे  рдЬीрд╡рди рдХे рдЧिрд░्рдж рдШूрдорддे рд░рд╣рддे рд╣ैं, рдХि рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рд╕ाрдЭा рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХौрди рд╕े рд╣ैं, рдФрд░ 29рд╡ीं рдХा рдЗंрддреЫाрд░ рдХрд░рдиा рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдХिрддрдиा рдХрдаिрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рд╕рдЪ рддो рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдоैं рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рддुрдо्рд╣ाрд░े рдмिрдиा рдаीрдХ рд╕े рдЬी рдирд╣ीं рдкा рд░рд╣ा рд╣ूँ, рд╣ाрд▓ांрдХि рдоैं рдЦुрдж рдХो рд╣рдоेрд╢ा рдпрд╣ рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ूँ рдХि рд╕ाрдоाрди्рдп рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдоैं рдкिрдЫрд▓े рдХрдИ рд╕ाрд▓ों рд╕े рдРрд╕ा рдХрд░ рд╕рдХрдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдЗрд╕рд▓िрдП рдРрд╕ा рдЕрдм рднी рд╕ंрднрд╡ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдпрд╣ рдордиःрд╕्рдеिрддि рдоूрд▓ рд░ूрдк рд╕े рдкрд╣ाреЬों рдХी рдПрдХ рдмреЬी рдпाрдд्рд░ा рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХी рдЙрди рд░ाрддों рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддी рд╣ै, рдЬрдм рдЖрдк рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ुрдмрд╣ рдХे рдЙрдд्рд╕ाрд╣рдкूрд░्рд╡рдХ рдкूрд░्рд╡ाрдиुрдоाрди рдоें рдЕрдкрдиे рдмिрд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХрд░рд╡рдЯें рдмрджрд▓рддे рд░рд╣рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рд╣рд▓्рдХी рд╕ी рдЫрдЯрдкрдЯाрд╣рдЯ рдХे рд╕ाрде рднी рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рд╕рдм рдХुрдЫ рдаीрдХ рд╕े рд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ो рдЬाрдпे рдФрд░ рдаीрдХ рдЙрд╕ी рд╕рдордп рдЖрдк рдпрд╣ рдЕंрджाреЫा рд▓рдЧा рдкाрддे рд╣ैं рдХि рд╕рдм рдХुрдЫ рдаीрдХ-рдаाрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рд╣ोрдЧा рдЬрдм рд╕ुрдмрд╣ рдЬाрдЧрдиे рдХे рдмाрдж рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдХे рдмाрд╣рд░ рдкреЬी рдмрд░्рдл рдХो рд╣рдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ाрде рдоें рдХुрд▓्рд╣ाреЬी рдЙрдаाрдХрд░ рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рддे рд╣ैं рдЬрдм рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдЭीрд▓ рдХे рдХिрдиाрд░े рдЕंрдзेрд░े рдоें рд╕ाрде рд╣ोंрдЧे, рддो рд╕рдм рдХुрдЫ рдХिрддрдиा рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рд╣ो рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै

рдПрдХ рдмाрд░ рдЬрдм рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ рдФрд░ рдПрд▓िреЫाрдмेрде рд╕ाрде рдоें рд░ेрд▓-рдпाрдд्рд░ा рдХрд░ рд░рд╣े рдеे, рддो рдЦुрд╢ी рдоें рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдиे рдЧुрдирдЧुрдиाрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджिрдпा рдЕрдм рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдЙрддрдиी рд╕ुрд░ीрд▓ी рди рд╣ों рдпा рд╡ो рдЧीрдд рд╣ी рдмрд╣ुрдд рдХрдаिрди рд╣ो рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ рдиे рдПрд▓िрдЬाрдмेрде рдХो рдЧाрдиा рдмंрдж рдХрд░ рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣ рджिрдпा рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдХो рдпрд╣ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдмрд╣ुрдд рд░ूрдЦा рдФрд░ рдЕрд╢िрд╖्рдЯ рд▓рдЧा рд▓ेрдХिрди рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕े рдЧीрдд рдХी рдЕрд╕्рд╡ीрдХृрддि рд╕рдордЭрдХрд░ рдЧाрдиा рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा рдЙрд╕ рджिрди рдмाрдд рдЖрдИ-рдЧрдИ рд╣ो рдЧрдИ рдордЧрд░ рдЕрдЧрд▓े рджिрди рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ рдиे рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдХी рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рдаेрд╕ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдоाрдлी рдоांрдЧी рдФрд░ рдЦुрдж рд╣ी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдХि рд╡े рдЬैрд╕े рд╣ैं рдЙрд╕рдХे рдЙрд▓рдЯ рдмрд╣ुрдд рджेрд░ рддрдХ рджिрдЦाрд╡ा рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдиे рдЕрдкрдиे рдЕрдЧрд▓े рдкрдд्рд░ рдоें рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдЬрд╡ाрдм рдФрд░ рднी рдХाрд╡्рдпाрдд्рдордХ рдЕंрджाреЫ рдоें рджिрдпा-
рдк्рд░िрдп, рдоैं рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде-рд╕ाрде рдмिрддाрдпे рдЧрдП рд╕рдордп рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рд░ूрдк рд╕े рдЦुрд╢ рд╣ूँ рдоैं рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рдЬाрдЧрд░ूрдХ рд╣ूँ рдХि рд╣рдо рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиे рд░िрд╢्рддे рдоें рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рдЖрдЧे рдмреЭ рд░рд╣े рд╣ैं, рдпрд╣ рд░िрд╢्рддा рд╣рдоें рдХैрд╕े рдЖрдЧे рд▓े рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рд╣рд░ рд╕рдордп рдПрдХ рдорд╣ाрди рдХрджрдо рдХे рд╕ाрде рдФрд░ рдЕрдм рдХिрд╕ी рднी, рдФрд░ рднी рдЕрдЪ्рдЫे рддрд░ीрдХे рд╕े рд╣рдо рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЪрд▓рддे рд╣ुрдпे рдиिःрд╕ंрджेрд╣ рд╡рд╣ рд╕рдм рдкा рд▓ेंрдЧे рдЬो рдк्рд░ेрдо рдоें рд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै рдФрд░, рддुрдо рдЬाрдирддे рд╣ो, рдХि рдРрд╕ा рд╕рдордп рдЕрдм рдзीрд░े рдзीрд░े рд╡िрд░рд▓ рд╣ोрдиे рд▓рдЧा рд╣ै рдЬрдм рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░े рдмाрд░े рдоें рдбрд░ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ूँ рдФрд░ рддुрдо рдоुрдЭे рд▓ेрдХрд░ рдиिрд░ाрд╢ा рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ो рд▓ोрдЧों рдиे рдоेрд░ी рддीрд╡्рд░рддा рдкрд░ рд╣рдоेрд╢ा рдЖрдкрдд्рддि рдЬрддाрдпी рд╣ै; рд▓ेрдХिрди рдоैं рдЬाрдирддी рд╣ूँ рдХि рдоेрд░े рд▓िрдП рдЗрд╕े рддुрдо्рд╣ें рд╣ी рдмाрд░-рдмाрд░ рдЕрдкрдиे рд╣ाрдеों рдоें рд▓ेрдХрд░ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ै рдЬрдм рднी рдоैं рд╕ंрджेрд╣ рдХрд░рддी рд╣ूँ рддो рд╡рд╣ рд╕ंрджेрд╣ рддुрдо्рд╣ाрд░े рдмाрд░े рдоें рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै рдмрд▓्рдХि рд╡рд╣ рд╕ंрджेрд╣ рдЗрд╕ рддрде्рдп рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдкрдЬрддा рд╣ै рдХि рдоेрд░े рдЕंрджрд░ рдмрд╣ुрдд рд╕्рд╡ाрднिрдоाрди рдирд╣ीं рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдпрджि рддुрдо рдоुрдЭे рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рдк्рдпाрд░ рдХрд░ोрдЧे рддो рдоैं рдЕрдкрдиे рдЕंрджрд░ рдпрд╣ (рд╕्рд╡ाрднिрдоाрди) рднी рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░ рд▓ूँрдЧी рдоैं рд╕ोрдЪрддी рд╣ूँ рдХि рдоैं рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рд╣ी рддрд░рд╣ рд╕े рдХुрдЫ рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ूँ рдХि рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдЗрддрдиा рдЕрдзिрдХ рдк्рдпाрд░ рдХрд░ूँ рдХि рддुрдо्рд╣ें рдЬрд▓्рджी рд╣ी рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╣ृрджрдп рдХी рдЕрдиंрдд рдЧрд╣рд░ाрдЗрдпों рддрдХ рдоेрд░े рдк्рдпाрд░ рднрд░ोрд╕ा рд╣ो рдЬाрдпे

рд╡िрд╡ाрд╣ рд╕े рдаीрдХ 16 рджिрди рдкрд╣рд▓े “рдмрд╣ुрдд рд░ाрдд рдФрд░ рдердХाрд╡рдЯ” рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд▓िрдЦрддे рд╣ुрдпे рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдЙрди рджोрдиों рдХे рд╕ाрдЭा рдЬीрд╡рди рдХा рдПрдХ рдЦाрдХा рдЦींрдЪрддे рд╣ुрдпे рд▓िрдЦрддी рд╣ैं-
рдПрдХ рдмाрд░ рд╣рдордиे рдЕрдкрдиे рд╡ाрд╣рди-рдЪाрд▓рдХ рдХो рд╕्рдЯेрд╢рди рдкрд░ рд╣ी рдЫोреЬ рджिрдпा рдФрд░ рддрдм рд╣рдо рдЕрдХेрд▓े рд╣ी рд╢ाрдо рдХो рдЧाреЬी рдЬंрдЧрд▓ рдоें рдЦुрдж рдЪрд▓ाрдХрд░ рд▓े рдЧрдП, рдЬрд╣ाँ рд╣рдордиे рдПрдХ рдмाрд░ рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рджेрдЦा рдеा - рдоेрд░े рдк्рд░ेрдо, рддрдм рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рдПрдХ рдкूрд░ी реЫिंрджрдЧी рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдоुрдЭे рдкूрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕ुंрджрд░ рд╣ोрдЧी [.............]
рд╣рдоें рд╣рдоेрд╢ा рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХी рдЬिрддрдиी рдЕрдзिрдХ рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП, рдЗрддрдиी рдХि рд╣рдо рдЬी рдЧрдИ рдЬिंрджрдЧी рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХो рдЕрдкрдиे рд╣ाрдеों рд╕े рди рдлिрд╕рд▓ рдЬाрдиे рджें

рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдаीрдХ рджो рд╕рдк्рддाрд╣ рдкрд╣рд▓े рд╡ाрд░्рдирд░ рдиे рднी рдЙрдирдХी рд╕ाрдЭा рдЬिंрджрдЧी рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рдоें рд▓िрдЦ рднेрдЬे, рдХ्рдпा рдЗрд╕े рдПрдХ рд╡िрд╡ाрд╣ рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХा рд╡рдЪрди рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрд╕े рдк्рдпाрд░ рдоें рдбूрдмा рд╣ुрдЖ рдЗंрд╕ाрди рдЕрдкрдиी рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдкрдд्рдиी рд╕े рд╕े рд╕ाрдЭा рдХрд░рддा рд╣ै?-
рд╣рдоाрд░ी рдЬिंрджрдЧी рднрд░ рдХा рд╕ाрде рдЕрдЧрд▓े рдЪौрджрд╣ рджिрдиों рдоें рд╢ुрд░ू рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै- рдоैं рдЕрдкрдиे рдорди-рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХो рдЗрд╕ рдмाрдд рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ рд▓рдкेрдЯ рдирд╣ीं рд╕рдХрддा; рд▓ेрдХिрди рдпрджि рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ोрддा рддो рдоैं рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдХुрдЫ рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा рдеा рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдоैं рдмрд╣ुрдд рд╕ोрдЪूंрдЧा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдзाрд░рдг рддрд░ीрдХे рд╕े рдХрд╣ूँ рддो рдЦुрд╢ рд░рд╣ूँрдЧा, рдФрд░ рдзीрд░े-рдзीрд░े рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ूंрдЧा рдХि рддुрдо рдоेрд░े рд╕ाрде рд╣рдоेрд╢ा рдХे рд▓िрдП рд╣ो рд▓ेрдХिрди рдмाрдж рдоें рд╣рдо рдЪाрд╣ेंрдЧे рдХि рд╣рдо рдПрдХ рд╕ाрдЭा рдЬिंрджрдЧी рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд▓िрдП рдЬाрдЧрд░ूрдХ рд╣ोрдХрд░ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ें, рджिрдоाрдЧ рдоें рд╣рдоेрд╢ा рдпрд╣ рд░рдЦें рдХि рдЛрдЬुрддा рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╣ै, рдХि рдЬिंрджрдЧी рдХा рдиिрдЪोреЬ рд╣рдоेрд╢ा рдк्рд░ेрдо, рд╕ंрдЧीрдд рдФрд░ рдХाрдо рдХे рдкीрдЫे рд╕ाрдл-рд╕ाрдл рджिрдЦाрдИ рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП

рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдПрдХ рд╣ी рд╕рдк्рддाрд╣ рдкрд╣рд▓े, рд╡िрд╡ाрд╣-рдмंрдзрди рдоें рдмंрдзрдиे рд╡ाрд▓े рдЬोреЬे рдХो рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рдПрдХ рдЙрдкрд╣ाрд░ рдоिрд▓ा - рдкिрдпाрдиो рдкрд░ рдЪाрд░ рд╣ाрдеों рд╕े рдмрдЬाрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдмीрдаोрд╡рди рдХे рдкिрдпाрдиो-рд╕ंрдЧीрдд рдХे рдЖрда рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг, рдЬो рдХि рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдХे рджाрджाрдЬी рдХी рд╡िрд░ाрд╕рдд рдеी рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдиे рдоुрд╕рдХुрд░ाрддे рд╣ुрдпे рд╡ाрд░्рдирд░ рд╕े рдХрд╣ा, “рдоैं рд╕ोрдЪрддी рд╣ूँ рдХि рдоैं рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдЗрд╕े рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕ाрде рдмैрдардХрд░ рдмрдЬा рдкाрдКँрдЧी!” рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рддीрди рджिрди рдкрд╣рд▓े рд╡ाрд░्рдирд░ рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ рдиे рдЕрдкрдиी рдирд░्рдо рднाрд╡рдиाрдПँ рдлिрд░ рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдХे рд╕ाрде рд╕ाрдЭा рдХीं рдЬो рдХि рдмाрд╣рд░ рд╕े рднрд▓े рд╣ी рд░ूрдЦी рд▓рдЧें рдордЧрд░ рдЕंрджрд░ рд╕े рдЙрдирдоें рдЖрдЧे рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рдЬीрд╡рди рдХे рдЙрдЪ्рдЪ рдЕрд░्рдеों рдХा рдиिрдЪोреЬ рднрд░ा рд╣ै-
рдоुрдЭे рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рджृреЭ-рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рд╣рдо рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЖрджрд░्рд╢ рдЬोреЬी рд╣ैं рдФрд░ рд╣рдо рд╕ाрде рд░рд╣рдХрд░ рдЗрд╕ рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рдЕрдкрдиे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рд╣ोрдиे рдХे рд╕ाрде рдмреЭिрдпा рди्рдпाрдп рдХрд░ рдкाрдпेंрдЧे

рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдмाрдж рдХे рдкрд╣рд▓े рджो рд╕ाрд▓ों рддрдХ рддो рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ рдФрд░ рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рд╕ाрде рд░рд╣े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХो рдЕрдкрдиा рдкूрд░ा рд╕рдордп рджिрдпा рд╕ाрде рд░рд╣рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиे рдХे рднी рдХोрдИ рдоौрдХे рди рдеे рд╕рди 1937 рдХे рдЕंрдд рдоें рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдЧрд░्рднрд╡рддी рд╣ुрдИं рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЬुреЬрд╡ाँ рдмрдЪ्рдЪे рдкैрджा рд╣ुрдпे, рдЬिрдирдХे рдиाрдо рдЙрди рд▓ोрдЧों рдиे рд╡ोрд▓्реЮ्рдЧेंрдЧ рдФрд░ рдоाрд░िрдпा рд░рдЦे рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╡ाрд░्рдирд░ рдЦुрд╢ी рдоें рдЕрдкрдиे рднाрдИ рдХे рд╕ाрде рд╕्рдХीрдЗंрдЧ рдХрд░рдиे рдЪрд▓े рдЧрдП рдирдП рд╕ाрд▓ рдХी рд╢ाрдо рдХो рд╡ाрд░्рдирд░ рдиे рдкрд╣ाреЬों рд╕े рдЕрдкрдиी рдк्рд░िрдп рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा-
рдоेрд░ी рдоीрдаी рд╕ी рдк्рд░िрдп рд▓ी...,
рддुрдо्рд╣ाрд░े рдЬрд░िрдпे рдкिрдЫрд▓ा рд╕ाрд▓ рдоेрд░े рдЬीрд╡рди рдоें рдХिрддрдиी рдЦूрдмрд╕ूрд░рддी рд▓ाрдпा! рдФрд░ рддрдм рднी рдоुрдЭे рдпрд╣ рд╕рдм рдЕрдм рднी рдПрдХ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоाрдд्рд░ рд╣ी рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдмाрдж рдоे рдФрд░ рднी рдЕрдзिрдХ рдЦूрдмрд╕ूрд░рддी рдФрд░ рд╕ंрдЧ-рд╕ाрде рдЖрдПрдЧा; рд╣рдо рд╕ाрде рд╕ाрде рдЕрдм рдЕрдкрдиी рд╕ाрдЭा рдЬिंрджрдЧी рдХो рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫा рдЖрдХाрд░ рджेрдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ैं рдоैं рдЖрдЧे рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдХी рддрд░рдл рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЙрдо्рдоीрдж рд╕े рджेрдЦ рд░рд╣ा рд╣ूँ

рдпрд╣ рд╡рд╣ рд╕рдордп рдеा рдЬрдм рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдХी рдЪिंрдЧाрд░िрдпाँ рднреЬрдХрдиा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдИं рдеीं рд╕рдордп рдХे рдЖрдХाрд╢ рдоें рдпुрдж्рдз рдХी рдзुंрдз рддैрд░ рд░рд╣ी рдеी рдПрд▓िреЫाрдмेрде рд▓ी рдиे рд╣ाрдЗрдЬेрдирдмрд░्рдЧ рдХो рдпрд╣ рдЙрдд्рддрд░ рджिрдпा-
рдоेрд░े рдк्рд░ेрдо!
рддुрдо्рд╣ाрд░े рдк्рдпाрд░ рднрд░े рдорд░्рдорд╕्рдкрд░्рд╢ी рдкрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рд╣рдЬाрд░ों рдмाрд░ рд╢ुрдХ्рд░िрдпा
рдоुрдЭे рднी рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ी рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рдФрд░ рдХि рдЗрд╕ рд╕ाрд▓ рдХे рдЕंрдд рддрдХ рдЕрднी рдФрд░ рдЕрдзिрдХ, рдФрд░ рдмрд╣ुрдд рдмेрд╣рддрд░ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдоैं рдЗрд╕рдХे рд╕рдкрдиे рджेрдЦрддी рд╣ूँ, рдоैं рдЕрдХ्рд╕рд░ рдШрдмрд░ा рдЬाрддी рд╣ूँ; рдФрд░ рдоैं рднрд╡िрд╖्рдп рдХो рдЙрдо्рдоीрдж рднрд░ी рдиреЫрд░ों рд╕े рджेрдЦрдиे рдоें рд╣िрдЪрдХрддी рд╣ूँ рднрд╡िрд╖्рдп рдбрд░ाрд╡рдиे рджृрд╢्рдпों рд╕े рднрд░ा рд╣ै рдоैं рднрд░ोрд╕ा рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддी рдХि рдЗрд╕рдХे рдмрджрд▓े рд╣рдоे реЫрд░ूрд░ рдХोрдИ рднाрд░ी рдХीрдордд рдирд╣ीं рдЪुрдХाрдиी рдкреЬेрдЧी, рджेрдЦो рд▓ोрдЧ рдЖрдЬ рдХैрд╕े рдЬी рд░рд╣े рд╣ैं: рдЕрдкрдиे рдШрдоंрдб рдоें рд╕рдмрдХी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХрд░ рджेрдиे рд╡ाрд▓े, рдЕрдкрдиे рдЙрди्рдоुрдХ्рдд рдФрд░ рдХ्рд░ोрдзी рдирд╢े рдоें, рдИрд╢्рд╡рд░ рдХा рдореЫाрдХ рдмрдиाрддे рд╣ुрдпे рдФрд░ рддрдм рдЗрд╕рдоें рд╣рдо рд╕рдм рдХो рдХिрд╕ी рднी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиा рдкреЬेрдЧा рдЗрд╕рд▓िрдП рдоैं рд╣рдоाрд░े рд╡рд░्рддрдоाрди рдХो рдЬिрддрдиा рднी рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рд╣ाрд▓िрдпा рд╕ौंрджрд░्рдп рдХे рд╕ाрде рд╕ँрдЬोрдХрд░ рд░рдЦ рд▓ेрдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ूँ рдФрд░ рдпрд╣ рд╣рдоाрд░े рд╣ृрджрдпों рдХी рдЕрдиंрдд рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЦुрд╢ рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдлी рд╣ै рдХ्рдпों, рдХ्рдпा рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ै?