Showing posts with label рд╕ंрд╕्рдХृрддि. Show all posts
Showing posts with label рд╕ंрд╕्рдХृрддि. Show all posts

рд╕ंрд╕्рдХृрддि: рдирд╡рд░ाрдд्рд░ि рдФрд░ рджुрд░्рдЧा рд╕рдк्рддрд╢рддी рдкाрда - рдПрдХ рджृрд╖्рдЯि

рдбॉ. рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░
рднाрд░рддीрдп рдЖрд░्рд╖ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдЙрдд्рд╕рд╡ों, рдкрд░्рд╡-рдд्рдпोрд╣ाрд░ों рддрдеा рд╡्рд░рддाрджि рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдмрд╣ुрд╡िрдз рд╣ै। рд╡ैрд╖्рдгрд╡, рд╢ैрд╡ рдФрд░ рд╢ाрдХ्рдд рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рд╕рдиाрддрди рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдЕрди्рдпोрди्рдпाрд╢्рд░िрдд рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рд╣ैं।

рд╕ूрдХ्рд╖्рдорддा рд╕े рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рдкрд░ рддीрдиों рдЖрдкрд╕ рдоें рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рдкूрд░рдХ рд╣ैं। рдЗрдирдоें рднेрдж рд╕рдордЭрдиा рдЕрдЬ्рдЮाрдирддा рдпा рдмाрд╣्рдп рдЖрд╡рд░рдг рд╕рджृрд╢्рдп рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕्рд╡рд░ूрдк рджुрд░्рдЧा рдкूрдЬрдиोрдд्рд╕рд╡ рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рд░ूрдк рд╕े рддीрдиों рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡ीрдХृрдд рд╣ै। рдирд╡рд░ाрдд्рд░ि рдоें рджेрд╡ी рдХे рдХाрд▓ी, рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдФрд░ рд▓рдХ्рд╖्рдоी рддीрдиों рд╕्рд╡рд░ूрдкों рдХी рдЖрд░ाрдзрдиा рд╡ рд╕्рддुрддि рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рджुрд░्рдЧा рд╕рдк्рддрд╢рддी рдХा рдкाрда рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдкाрда рдХрд░рдиे рдХे рдХुрдЫ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдиिрдпрдо рд╣ैं рдЬो рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╕े рдЕрдирд╡рд░рдд рдЪрд▓рддे рдЖ рд░рд╣े рд╣ैं। рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рд╣рдо рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि -

 
  • рджुрд░्рдЧा рд╕рдк्рддрд╢рддी рдкाрда рдоें, рдкूрд░्рдг рдлрд▓ рдХे рд▓िрдП рдХрд╡рдЪ, рдЕрд░्рдЧрд▓ा рдФрд░ рдХीрд▓рдХ рд╕्рддोрдд्рд░, рдирд╡ाрд░्рдг рдоंрдд्рд░, рдФрд░ рджेрд╡ी рд╕ूрдХ्рдд рдХा рдкाрда рдХрд░рдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै, рд╕ाрде рд╣ी рдкाрда рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдФрд░ рдмाрдж рдоें "реР рдРं рд╣्рд░ीं рдХ्рд▓ीं рдЪाрдоुрдг्рдбाрдп рд╡िрдЪ्рдЪै" рдоंрдд्рд░ рдХा рдкाрда рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।
  • рдХрд╡рдЪ, рдЕрд░्рдЧрд▓ा рдФрд░ рдХीрд▓рдХ рдпे рддीрдиों рд╕्рддोрдд्рд░ рд╕рдк्рддрд╢рддी рдХे рдкाрда рдХे рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕंрдЧ рд╣ैं рдФрд░ рдЗрди्рд╣ें рдкाрда рдХे рдХ्рд░рдо рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।
  • рдирд╡ाрд░्рдг рдоंрдд्рд░ - "реР рдРं рд╣्рд░ीं рдХ्рд▓ीं рдЪाрдоुрдг्рдбाрдп рд╡िрдЪ्рдЪै" рдоंрдд्рд░ рдоें реРрдХाрд░, рд╕рд░рд╕्рд╡рддी, рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдФрд░ рдХाрд▓ी рдХे рдмीрдЬ рдоंрдд्рд░ рдиिрд╣िрдд рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рдкाрда рд╕े рдкрд╣рд▓े рдФрд░ рдмाрдж рдоें рдЗрд╕рдХा рдкाрда рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।
  • рджेрд╡ी рд╕ूрдХ्рдд рднी рд╕рдк्рддрд╢рддी рдХे рдкाрда рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рдкाрда рдХे рдХ्рд░рдо рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।
  • рдХुрдЫ рд▓ोрдЧों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рджुрд░्рдЧा рд╕рдк्рддрд╢рддी рдХे рдкाрда рдоें рдХрд╡рдЪ, рдЕрд░्рдЧрд▓ा рдФрд░ рдХीрд▓рдХ рд╕्рддोрдд्рд░ рдХे рдкाрда рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╢ाрдкोрдж्рдзाрд░ рдХрд░рдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।
  • рдкाрда рдХे рдмाрдж рдоाँ рджुрд░्рдЧा рд╕े рдХ्рд╖рдоा рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдкाрда рдХрд░рддे рд╕рдордп рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдЕрд░्рдеाрдд् рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╣ै рдХि рджुрд░्рдЧा рд╕рдк्рддрд╢рддी рдХा рдкाрда рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд▓ाрд▓ рдЖрд╕рди рдкрд░ рдмैрдардиा рд╢ुрдн рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдкाрда рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХो рддाрдорд╕िрдХ рдЪीрдЬों рд╕े рджूрд░ рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдкाрда рдХो рдПрдХ рджिрди рдоें рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХा рд╡िрдзाрди рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЕрдЧрд░ рд╕рдордп рдХी рдХрдоी рд╣ो рддो рдиौ рджिрдиों рдоें рднी рдкूрд░ा рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдкाрда рдХे рджौрд░ाрди рдХिрд╕ी рдХे рдк्рд░рддि рдмुрд░ी рднाрд╡рдиा рдирд╣ीं рд░рдЦрдиी рдЪाрд╣िрдП।

рдирд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХे рдкрд╣рд▓े рджिрди рд╕े рджुрд░्рдЧा рд╕рдк्рддрд╢рддी рдкाрда рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП।

рджुрд░्рдЧा рд╕рдк्рддрд╢рддी рдХा рдкाрда рдоाँ рджुрд░्рдЧा рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдХैрд╕े рдоाँ рдиे рджेрд╡ों рдФрд░ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рд░ाрдХ्рд╖рд╕ों рдХा рд╡рдз рдХिрдпा рдеा।

‘‘рдЕрд░्рде” рдХा рдЕрд░्рде: рдПрдХ рдЕрдиुрд╢ीрд▓рди

рдбॉ. рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

- рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡िрднाрдЧ, рд╕ंрддाрд▓ рдкрд░рдЧрдиा рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд╕िрджो-рдХाрди्рд╣ु рдоुрд░्рдоू рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рджुрдордХा-814101 (рдЭाрд░рдЦрдг्рдб) рдЪрд▓рднाрд╖: +91 993 965 8233

рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें ‘рд╢рдм्рдж’ рдХो рдм्рд░рд╣्рдо рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЬрдЧрдд् рд╢рдм्рджрдордп рд╣ै। рд╢рдм्рдж рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕े рд╣ी рд╕ंрд╕ाрд░ рдЪрд▓ाрдпрдоाрди рд╣ै। рд╕ंрдЧीрдд, рдХрд▓ा рдФрд░ рдХाрд╡्рдп рдХे рдоूрд▓ рд╕िрдж्рдзाрди्рдд “рд╢рдм्рджрдм्рд░рд╣्рдо” рдпा “рдиाрджрдм्рд░рд╣्рдо” рдХे рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ैं। рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдоें рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдХे рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рдХो “рд╢рдм्рджрдм्рд░рд╣्рдо” рдХी рд╕ंрдЬ्рдЮा рджी рдЧрдИ рд╣ै - рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ुрд░рдкि рдпोрдЧрд╕्рдп рд╢рдм्рджрдм्рд░рд╣्рдоाрддिрд╡рд░्рддрддे। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдоूрд░्рдзрди्рдп рдХрд╡ि рдХाрд▓िрджाрд╕ рдиे рд╢рдм्рдж рдФрд░ рдЕрд░्рде рдХो рдЬрдЧрдд् рдХे рдоाрддा-рдкिрддा рдкाрд░्рд╡рддी рдФрд░ рдкрд░рдоेрд╢्рд╡рд░ рдХे рд╕рдоाрди рдХрд╣ा рд╣ै -
“рд╡ाрдЧाрд░्рдеाрд╡िрд╡ рд╕рдо्рдкृрдХ्рддौ рд╡ाрдЧрд░्рде рдк्рд░рддिрдкрдд्рддрдпे।
рдЬрдЧрддः рдкिрддрд░ौ рд╡рди्рджे рдкाрд░्рд╡рддीрдкрд░рдоेрд╢्рд╡рд░ौ॥”

рдиिрд╢्рдЪिрддрд░ूрдкेрдг рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЕрд░्рдерд╡ाрди् рд╣ै। рдХोрдИ рд╢рдм्рдж рдиिрд░рд░्рдердХ рдирд╣ीं। рдм्рд░рд╣्рдо рдХे рд╕рдоाрди рд╡िрд╕्рддृрдд рдФрд░ рдЧूреЭ рд╣ैं।

рд▓ोрдХ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рд▓िрдП рд╡ाрдгी рдФрд░ рдЕрд░्рде рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЕрд╕ंрджिрдЧ्рдз рд╣ै। рд╡ाрдгी рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдХोрдИ рдХाрд░्рдп рд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ो рд╕рдХे। рднाрд╖ा рдХी рдЖрдзाрд░ рднूрдоि рд╡ाрдгी (рд╡ाрдХ्) рд╣ै। рднाрд╖ा рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рд╣ै। рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рднाрд╖ा рдХे рдЪाрд░ो рдЕंрдЧों рдз्рд╡рдиि, рд╢рдм्рдж, рд╡ाрдХ्рдп рдФрд░ рдЕрд░्рде рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдЗрди рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдоें рдоुрдЦ्рдпрддः рджो рдХाрд░рдХ рд╣ैं - рдмाрд╣्рдп рдХाрд░рдХ рдФрд░ рдЖрдн्рдпрди्рддрд░ рдХाрд░рдХ। рдмाрд╣्рдп рдХाрд░рдХों рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рднौрдЧोрд▓िрдХ, рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ, рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ, рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рддрдеा рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рдХाрд░рдХों рдХो рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрди рдХाрд░рдХों рдХे рдХाрд░рдг рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕рджैрд╡ рдЪрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдЖрдн्рдпрди्рддрд░ рдХाрд░рдХों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдЙрди рд╢рдХ्рддिрдпों рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рднाрд╖ा рдХे рд╣ी рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдиिрд╣िрдд рд╣ै। рдЬैрд╕े - рдк्рд░рдпрдд्рди рд▓ाрдШрд╡, рдЕрдкूрд░्рдг-рдЕрдиुрдХрд░рдг, рдмрд▓, рднाрд╡ाрддिрд░ेрдХ рдЖрджि। 

рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдкрдд्рд░ рдоें “рдЕрд░्рде” рд╢рдм्рдж рдХे рд╡िрднिрди्рди рдкрд╣рд▓ुрдУं рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХी рдЬाрдПрдЧी। рдЕрднिрдзा, рд▓рдХ्рд╖рдгा рдФрд░ рд╡्рдпंрдЬрдиा рд╢рдм्рдж рдХी рддीрди рд╢рдХ्рддिрдпाँ рдоाрдиी рдЧрдИ рд╣ैं। рдЗрди рд╢рдХ्рддिрдпों рд╕े рд╣ी рд╢рдм्рдж рдХे рдЕрд░्рде рдк्рд░рд╕्рдлुрдЯिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрд╕ी рд╢рдм्рдж рдХे рдЕрд░्рде рдХो рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдпрдордХ рдФрд░ рд╢्рд▓ेрд╖ рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рд▓ाрд▓िрдд्рдп рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХे рд╕рдоाрди рд╣ी рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं (рдпрдеा рд╣िрди्рджी, рдоैрдеिрд▓ी, рдмांрдЧ्рд▓ा, рдорд░ाрдаी, рдЙрдбिрдпा рдЖрджि) рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рджेрдЦे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╣िрди्рджी рдоें рд╢्рд▓ेрд╖ рдХा рдПрдХ рдмрд╣ुрдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдк्рд░рдпोрдЧ рдж्рд░рд╖्рдЯ्рд╡्рдп рд╣ै -
рд░рд╣िрдорди рдкाрдиी рд░ाрдЦिрдП рдмिрди рдкाрдиी рд╕рдм рд╕ूрди।
рдкाрдиी рдЧрдпे рди рдКрдмрд░े рдоोрддी рдоाрдиुрд╖ рдЪूрди॥

рдпрд╣ाँ рдкाрдиी рд╢рдм्рдж рдХे рддीрди рдЕрд░्рде рд╣ैं - рдоोрддी рдХे рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдоें рдЪрдордХ, рдордиुрд╖्рдп рдХे рд╕ाрде рдк्рд░рддिрд╖्рдаा (рдЗрдЬ्рдЬрдд) рддрдеा рдЪूрдиा рдХे рд▓िрдП рдЬрд▓। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдпрдордХ рдХा рд╕ुрди्рджрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдж्рд░рд╖्рдЯ्рд╡्рдп рд╣ै рдЬिрд╕рдоें “рдХрдирдХ” рд╢рдм्рдж рдХे рджो рдЕрд░्рде рд╣ैं - рдзрдеूрд░ा рдФрд░ рдзрди рд╕рдо्рдкрдд्рддि।
“рдХрдирдХ рдХрдирдХ рддे рд╕ौ рдЧुрдгी рдоाрджрдХрддा рдЕрдзिрдХाрдп।
рдпा рдЦाрдП рдмौрд░ाрдп рдЬрди рд╡ा рдкाрдпे рдмौрд░ाрдп॥”

рднाрд╖ा рдоें рдЕрдиेрдХ рд╢рдм्рдж рдРрд╕े рдоिрд▓рддे рд╣ैं рдЬो рд╡िрднिрди्рди рдЕрд░्рдеों рдХे рдмोрдзрдХ рд╣ैं। рдРрд╕े рд╢рдм्рджों рдХो рдк्рд░ाрдпः рдЕрдиेрдХाрд░्рдеी рд╢рдм्рдж рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। ‘рдЕрд░्рде’ рд╢рдм्рдж рднी рдЗрд╕ी рдХोрдЯि рдХा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдЕрд░्рде рд╢рдм्рдж рдХे рдЕрдиेрдХ рдЕрд░्рде рд╣ैं। рд╢рдм्рджрдХोрд╢ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ ‘рдЕрд░्рде’ рд╢рдм्рдж рдЕрднिрдк्рд░ाрдп, рдк्рд░рдпोрдЬрди, рдорддрд▓рдм, рдЖрд╢рдп, рддाрдд्рдкрд░्рдп, рдзрди-рджौрд▓рдд, рд╕рдо्рдкрдд्рддि, рдкैрд╕ा, рдоुрдж्рд░ा, рд╡िрдд्рдд, рдЗрд╖्рдЯ рдХा рд╕ाрдзрди рдЖрджि рдХा рдмोрдзрдХ рд╣ै।

рдЕрдорд░рдХोрд╖ рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - “рдЕрд░्рдеोрд╜рднिрдзेрдп-рд░ै-рд╡рд╕्рддु, рдк्рд░рдпोрдЬрди-рдиिрд╡ृрддेрд╖ु।” рдЕрд░्рдеाрдд् - рдЕрд░्рде рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрд░्рде рд╢рдм्рдж рдЕрднिрдк्рд░ाрдп, рдзрди, рд╡рд╕्рддु, рдк्рд░рдпोрдЬрди, рдиिрд╡ृрддि рдФрд░ рд╡िрд╖рдп рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ “рд╕рдорд░्рдерд╕्рдд्рд░िрд╖ु рд╢рдХ्рддिрд░्рд╕्рдеे рд╕рдо्рдмрдж्рдзाрд░्рдеे рд╣िрддेрд╜рдкि рдЪ।” рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рдмрд▓рд╡ाрди्, рд╕рдо्рдмрди्рдз рдпुрдХ्рдд рдЕрд░्рде рдФрд░ ‘рдЕрдиुрдХूрд▓’ рдХे рд▓िрдП ‘рд╕рдорд░्рде’ рд╢рдм्рдж рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдзрди рдХे рддेрд░рд╣ рдкрд░्рдпाрдп рдоें рд╕े рдЕрд░्рде рднी рдПрдХ рдкрд░्рдпाрдп рдЕрдорд░рдХोрд╢ рдоें рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै -
рдж्рд░рд╡्рдпं рд╡िрдд्рддं рд╕्рд╡ाрдкрддेрдпं рд░िрдХ्рдердоृрдХ्рдеं рдзрдиं рд╡рд╕ु।
рд╣िрд░рдг्рдпं рдж्рд░рд╡िрдгं рдж्рдпुрдо्рдирдорд░्рдерд░ैрд╡िрднрд╡ा рдЕрдкि॥

рдЕрд░्рде рд╢рдм्рдж рдХी рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि рд╡्рдпाрдХрд░рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рджो рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдХ्рд░िрдпा рд░ूрдк рдоें рдЕрд░्рде् рдзाрддु рдХो рдкाрдгिрдиि рдиे рдЪुрд░ाрджिрдЧрдг рдоें рд░рдЦा рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрдирдХाрд▓ рдоें рдЕрд░्рдердпрддे, рдЕрд░्рдердпेрддे, рдЕрд░्рдердпрди्рддे рдЖрджि рд░ूрдк рдмрдирддा рд╣ै। рдЬो рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рдиा, рдоांрдЧрдиा, рдЧिреЬрдЧिреЬाрдиा, рдЕрдиुрд░ोрдз рдХрд░рдиा, рджीрди рднाрд╡ рд╕े рдоांрдЧрдиा, рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпрдд्рди рдХрд░рдиा, рдЪाрд╣рдиा, рдЗрдЪ्рдЫा рдХрд░рдиा рдЖрджि рдХ्рд░िрдпा рдХा рдмोрдзрдХ рд╣ै। рдк्рд░, рдк्рд░рддि, рд╕рдо् рдЖрджि рдЙрдкрд╕рд░्рдЧ рд▓рдЧрдиे рдкрд░ рдЗрд╕ी рдзाрддु рд╕े рдк्рд░ाрд░्рдердпрддे, рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдердпрддे, рд╕рдорд░्рдерддे рдЖрджि рд╢рдм्рдж рдмрдирддा рд╣ै рдЬो рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рдиा, рд▓рд▓рдХाрд░рдиा, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрд░рдиा рдЖрджि рдХा рд╡ाрдЪрдХ рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЛ рдзाрддु рд╕े рдерди рдк्рд░рдд्рдпрдп рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЕрд░्рде рд╢рдм्рдж рдмрдирддा рд╣ै рдЬो рдЖрд╢рдп, рдк्рд░рдпोрдЬрди, рд▓рдХ्рд╖्рдп, рдЙрдж्рджेрд╢्рдп, рдЕрднिрд▓ाрд╖ा, рдЗрдЪ्рдЫा, рдХेрд▓िрдП, рдиिрдоिрдд्рдд рдЖрджि рдХा рдмोрдзрдХ рд╣ै। рдЕрд╡्рдпрдп рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЗрд╕ рд╢рдм्рдж рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрдеा - рдХिрдорд░्рдердо् (рдХ्рдпों), рдЕрд░्рдеे (рдХे рд▓िрдП, рд╡ाрд╕्рддे)। рдЕрд░्рде рд╢рдм्рдж рд╕े рдЗрди् рдк्рд░рдд्рдпрдп рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрд░्рдеिрди् рд╢рдм्рдж рдмрдирддा рд╣ै। рдЬिрд╕рдХा рдЖрд╢рдп рд╣ोрддा рд╣ै - рдЕрднीрд╖्рдЯ рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпрдд्рди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा। рдЬैрд╕े - рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी, рдзрдиाрд░्рдеी, рдЕрд░्рдеाрд░्рдеी, рдЕрдн्рдпрд░्рдеी рдЖрджि ।

рд╕ंрдХ्рд╖्рд░ेрдк рдоें рдЕрд░्рде рд╢рдм्рдж рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЕрд░्рдеों рдоें рднाрд░рддीрдп рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं -
1. рдЖрд╢рдп, рдк्рд░рдпोрдЬрди, рд▓рдХ्рд╖्рдп, рдЙрдж्рджेрд╢्рдп, рдЕрднिрд▓ाрд╖, рдЗрдЪ्рдЫा।
2. рдХाрд░рдг, рдк्рд░рдпोрдЬрди, рд╣ेрддु, рд╕ाрдзрди।
3. рдЕрднिрдк्рд░ाрдп, рддाрдд्рдкрд░्рдп (рд╡ाрдЪ्рдпाрд░्рде, рд▓рдХ्рд╖्рдпाрд░्рде, рд╡्рдпंрдЧ्рдпाрд░्рде)
4. рд╡рд╕्рддु, рд╡िрд╖рдп, рдкрджाрд░्рде, рд╕ाрд░ांрд╢।
5. рдоाрдорд▓ा, рд╡्рдпाрдкाрд░, рдмाрдд, рдХाрд░्рдп।
6. рджौрд▓рдд, рдзрди, рд╕рдо्рдкрдд्рддि।
7. рдзрди рдпा рд╕ांрд╕ाрд░िрдХ рдРрд╢्рд╡рд░्рдп, рдЬीрд╡рди рдХे рдЪाрд░ рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рдеो рдоें рд╕े рджूрд╕рд░ा рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рде।
8. рдЙрдкрдпोрдЧ, рд╣िрдд, рд▓ाрдн, рднрд▓ाрдИ।
9. рдоांрдЧрдиा, рдпाрдЪрдиा, рдк्рд░ाрд░्рдердиा, рджाрд╡ा, рдпाрдЪिрдХा।
10. рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣ी, рдЕрднिрдпोрдЧ।
11. рд╡рд╕्рддुрд╕्рдеिрддि, рдпाрдеाрд░्рде्рдп
12. рд░ीрддि, рдк्рд░рдХाрд░, рддрд░ीрдХा
13. рд░ोрдХ, рджूрд░ рд░рдЦрдиा, рдк्рд░рддिрд╖ेрдз, рдЙрди्рдоूрд▓рди
14. рд╡िрд╖्рдгु
15. рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЕрд▓ंрдХाрд░ (рдЕрд░्рдеाрд▓ंрдХाрд░ - рдЙрдкрдоा, рд░ूрдкрдХाрджि)

рдЗрд╕ рдХ्рд░рдо рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рджो рдЧ्рд░рди्рдеों рдкрд░ рджृрд╖्рдЯिрдкाрдд рдХрд░ рд▓ेрдиा рд╕рдоीрдЪीрди рд╣ै, рдЬो рдЕрд░्рде рдиाрдо рд╕े рдпुрдХ्рдд рд╣ै। рдк्рд░рдердо рдХौрдЯिрд▓्рдп рдк्рд░рдгीрдд “рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░” рдФрд░ рдж्рд╡िрддीрдп рд▓ौрдЧाрдХ्рд╖िрднाрд╕्рдХрд░ рдк्рд░рдгीрдд “рдЕрд░्рдерд╕ंрдЧ्рд░рд╣”।

рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдзрд░्рдо-рдЕрд░्рде-рдХाрдо-рдоोрдХ्рд╖ рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рдердЪрддुрд╖्рдЯрдп рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдд्рд░िрд╡рд░्рдЧ ‘рдзрд░्рдо-рдЕрд░्рде-рдХाрдо’ рдкрд░ рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╕े рд╡िрд╢рдж् рд╡िрдЪाрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдП рдЧрдП рддрдеा рдЧ्рд░рди्рдеों рдХी рд░рдЪрдиा рдХी рдЧрдИ। рдЕрд░्рде рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХрд╣рд▓ाрдпा। рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рдЗрд╕े рдЕрд░्рде рдиाрдордХ рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рде рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

‘рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░’ рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХे рдк्рд░рдХाрдг्рдб рдкрдг्рдбिрдд рдЖрдЪाрд░्рдп рдЪाрдгрдХ्рдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ - рдордиुрд╖्рдпों рдХी рдЬीрд╡िрдХा рдХो рдЕрд░्рде рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдордиुрд╖्рдпों рд╕े рдпुрдХ्рдд рднूрдоि рдХो рднी рдЕрд░्рде рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рднूрдоि рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЙрдкाрдпों рдХा рдиिрд░ूрдкрдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╢ाрд╕्рдд्рд░ ‘рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░’ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। 

рдХौрдЯिрд▓्рдп рдХे рд╣ी рд╢рдм्рджों рдоें - “рдордиुрд╖्рдпाрдгां рд╡ृрдд्рддाрд░्рдеः, рдордиुрд╖्рдпрд╡рддी рднूрдоिрд░िрдд्рдпрд░्рдеः, рддрд╕्рдпाः рдкृрдеिрд╡्рдпा рд▓ाрднрдкाрд▓рдиोрдкाрдпः рд╢ाрд╕्рдд्рд░рдорд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░рдо् рдЗрддि।” 

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣рдо рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдзрд░्рдо, рдЕрд░्рде рддрдеा рдХाрдо рдоें рдк्рд░рд╡ृрдд्рдд рдХрд░ाрдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЙрдирдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рддा рд╣ै рддрдеा рдзрд░्рдо рдХे рд╡िрд░ोрдзी рдЕрдзрд░्рдоों рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рддा рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рд╢ाрд╕рди рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЬिрд╕ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓िрдпा рдЬाрддा рдеा рд╡рд╣ рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╕рдоाрдЬрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдЪिрдХिрдд्рд╕ाрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдПрд╡ं рдХृрд╖िрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╢िрдХ्рд╖ा-рдзрд░्рдо рдПрд╡ं рдиीрддिрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдиिрдЪोреЬ рд╣ी ‘рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░’ рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЕрд░्рде рд╢рдм्рдж рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣ै।

рд▓ौрдЧाрдХ्рд╖िрднाрд╕्рдХрд░ рдк्рд░рдгीрдд “рдЕрд░्рдерд╕ंрдЧ्рд░рд╣” рдоींрдоांрд╕ा рджрд░्рд╢рди рд╕े рд╕рдо्рдмрдж्рдз рд╣ै। рдЗрд╕ рдЧ्рд░рди्рде рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд ‘рдЕрд░्рде’ рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рди рдзрди рд╣ै, рди рдЖрд╢рдп рдФрд░ рди рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЬрди। рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рд╕рд░्рд╡рдеा рдЗрд╖्рдЯрдлрд▓рдЬрдирдХрдд्рд╡ेрди рдЕрд░्рде्рдпрддे рдк्рд░ाрде्рдпрддे рдЗрддि рдЕрд░्рдеः। рдЕрд░्рдеाрдд् рд╡рд╣ рд╡рд╕्рддु рдЬो рдЗрд╖्рдЯ рдХा рд╕ाрдзрди рд╣ै рд╡рд╣ ‘рдЕрд░्рде’ рд╣ै। рдЗрд╖्рдЯ рд╡рд╣ рд╣ै рдЬो рдкрд░िрдгाрдорддः рд╕ुрдЦрд░ूрдк рд╣ो, рджुःрдЦрд░ूрдк рдирд╣ीं।

рдЕрди्рддрддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि ‘рдЕрд░्рде’ рд╢рдм्рдж рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдЕрдд्рдпрди्рдд рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рд╕े рд╡िрднिрди्рди рдЕрд░्рдеों рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЗрд╕ рд╢рдм्рдж рдХे рддीрди-рдЪाрд░ рдЕрд░्рде рд╣ैं - рдЪाрд░ рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рдеों рдоें рдж्рд╡िрддीрдп рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рде, рдЖрд╢рдп, рдк्рд░рдпोрдЬрди, рдзрди, рдЗрд╖्рдЯ рдХा рд╕ाрдзрди рдЖрджि। рд╡िрд╖्рдгु рдХे рдкрд░्рдпाрдп рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЕрд░्рде рд╢рдм्рдж рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╢рдм्рдж рдХा рдиिрд░्рд╡рдЪрди рдЖрдЪाрд░्рдпों рдиे рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдХिрдпा рд╣ै। рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╢рдм्рдж рдХे рдЕрд░्рде рдХा рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╕рдиाрддрди рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдкंрдЪрдорд╣ाрдпрдЬ्рдЮ рдХा рдоाрд╣ाрдд्рдо्рдп

рдбॉ. рдзрдирдЮ्рдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

- рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

рд╡िрднाрдЧाрдз्рдпрдХ्рд╖, рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡िрднाрдЧ, рд╕ंрддाрд▓ рдкрд░рдЧрдиा рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд╕िрджो-рдХाрди्рд╣ु рдоुрд░्рдоू рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рджुрдордХा-814101 (рдЭाрд░рдЦрдг्рдб) рдЪрд▓рднाрд╖: +91 993 965 8233

      рд╡ैрджिрдХ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рд╣ी рдЕрдкрд░ рдиाрдо рд╕рдиाрддрди рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдЖрд░्рдп рд╕ंрд╕्рдХृрддिрдХे рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдЧ्рд░рди्рде рд╡ेрдж рд╣ैं। рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рдЧ्рд░рди्рде рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░рдХृрддि рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЛрд╖िрдпों рдХी рд╡ाрдгी рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рд╕ंрд╣िрддाрдУं рдФрд░ рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдЧ्рд░рди्рдеों рдХी рд░рдЪрдиा рдХे рдмाрдж рдЖрд░рдг्рдпрдХों рдХी рд░рдЪрдиा рд╣ुрдИ। рдм्рд░ाрд╣्рдордг рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд░рдЪрдиा рдХे рдмाрдж рдпे рдЖрд░рдг्рдпрдХ рдЙрдирдХे рдкूрд░рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ुрдП। рдЖрд░рдг्рдпрдХों рдХे рдоुрдЦ्рдп рдк्рд░рддिрдкाрдж्рдп рд╡िрд╖рдп рднी рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдХी рддрд░рд╣ рдпрдЬ्рдЮीрдп рдХрд░्рдордХाрдг्рдб рд╣ी рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╕ाрдд рдЖрд░рдг्рдпрдХों рдоें рддैрдд्рддिрд░ीрдп рдЖрд░рдг्рдпрдХ рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрд░рдг्рдпрдХ рд╣ै, рдЬो рдХृрд╖्рдг рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдХी рддैрдд्рддिрд░ीрдп рд╢ाрдЦा рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рджрд╢ рдк्рд░рдкाрдардХों рдоें рджूрд╕рд░ा рдк्рд░рдкाрдардХ рд╕рд╣рд╡ै рдк्рд░рдкाрдардХ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдкंрдЪ рдорд╣ाрдпрдЬ्рдЮों рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै।

рдпрдЬ्рдЮ рд╢рдм्рдж рдпрдЬ् рдзाрддु рд╕े рдиिрд╖्рдкрди्рди рд╣ुрдЖ рд╣ै, рдЬो рджेрд╡ рдкूрдЬा, рд╕ंрдЧрддिрдХрд░рдг рдПрд╡ं рджाрдиाрд░्рдердХ рд╣ै। рджेрд╡ों рдХे рдк्рд░рддि рд╢्рд░рдж्рдзा рдПрд╡ं рдкूрдЬрдиीрдп рднाрд╡рдиा , рдпрдЬ्рдЮ рдХाрд▓ рдоें рдЙрдирдХे рдиिрдХрдЯрддा рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рддрдеा рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдж्рд░рд╡्рдп, рдорди рдПрд╡ं рдк्рд░ाрдг рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░ рджेрдиा рдпрдЬ्рдЮ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдпрдЬ्рдЮ рдк्рд░рдзाрди рдеी। рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рднी рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - “рдпрдЬ्рдЮेрди рдпрдЬ्рдЮрдордпрдЬрди्рдд рджेрд╡ा рддाрдиि рдзрд░्рдоाрдгि рдк्рд░рдердоाрди्рдпाрд╕рди्।” рдЕрд░्рдеाрдд् рдпрдЬ्рдЮ рд╕े рд╣ी рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рд╣ुрдИ рд╣ै, рдпрд╣ी рдЬрдЧрдд् рдХा рдк्рд░рдердо рдзрд░्рдо рдеा।

рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдЪाрд░ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЖрд╢्рд░рдо рдХी рдмाрдд рдХрд╣ी рдЧрдИ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдЧृрд╣рд╕्рде рдЖрд╢्рд░рдо рдХा рдЕрдкрдиा рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЖрд╢्рд░рдо рдоें рд░рд╣рдХрд░ рдордиुрд╖्рдп рдЕрдкрдиे рд╡िрд╡िрдз рдХрд░्рдоो рдХो рд╕рдо्рдкाрджिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ी рдХ्рд░рдо рдоें рдЙрд╕рд╕े рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЧрд▓рддिрдпाँ рднी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдЧрд▓рддिрдпों рдХे рдиिрд╡ाрд░рдг рдХे рд▓िрдП рд╣ी рдкंрдЪ рдорд╣ाрдпрдЬ्рдЮ рдХा рд╡िрдзाрди рд╣ुрдЖ рд╣ै - “рдЛрд╖िрдпрдЬ्рдЮं рджेрд╡рдпрдЬ्рдЮं рднूрддрдпрдЬ्рдЮं рдЪ рд╕рд░्рд╡рджा। рдиृрдпрдЬ्рдЮं рдкिрддृрдпрдЬ्рдЮं рдЪ рдпрдеाрд╢рдХ्рддि рди рд╣ाрдкрдпेрдд्।” (рдордиुрд╕्рдоृрддि 4/21)

рдЕрд░्рдеाрдд् рдЛрд╖िрдпрдЬ्рдЮ, рджेрд╡рдпрдЬ्рдЮ, рднूрддрдпрдЬ्рдЮ, рдиृрдпрдЬ्рдЮ рдФрд░ рдкिрддृрдпрдЬ्рдЮ рдпे рдкाँрдЪ рдорд╣ाрдпрдЬ्рдЮ рд╣ैं, рдЬिрд╕рдХा рдкрд░िрдд्рдпाрдЧ рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдордиुрд╕्рдоृрддि рдХрд╣рддी рд╣ै рдХि -
рдЕрдз्рдпाрдкрдиं рдм्рд░рд╣्рдордпрдЬ्рдЮः рдкिрддृрдпрдЬ्рдЮрд╕्рддु рддрд░्рдкрдгрдо्। рд╣ोрдоो рджैрд╡ो рдмрд▓िрд░्рднूрддो рдиृрдпрдЬ्рдЮोрд╜рддिрдеिрдкूрдЬрдирдо्। (рдо0рд╕्рдоृ0 3/70)

рдкंрдЪ рдорд╣ाрдпрдЬ्рдЮ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं -
1. рдЛрд╖ि рдпрдЬ्рдЮ (рдм्рд░рд╣्рдо рдпрдЬ्рдЮ)
2. рджेрд╡ рдпрдЬ्рдЮ (рдЕрдЧ्рдиिрд╣ोрдд्рд░ी рдпрдЬ्рдЮ)
3. рднूрдд рдпрдЬ्рдЮ (рдмрд▓िрд╡ैрд╢्рд╡рджेрд╡ рдпрдЬ्рдЮ)
4. рдиृ рдпрдЬ्рдЮ (рдЕрддिрдеि рдпрдЬ्рдЮ)
5. рдкिрддृ рдпрдЬ्рдЮ (рд╢्рд░ाрдж्рдз рдФрд░ рддрд░्рдкрдг)

рдпрдеाрд╢рдХ्рддि рдкंрдЪрдорд╣ाрдпрдЬ्рдЮों рдХो рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि рдкंрдЪрджोрд╖ों рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै -
“рдкंрдЪैрддाрди्рдпो рдорд╣ाрдпрдЬ्рдЮाрди्рди рд╣ाрдкрдпрддि рд╢рдХ्рддिрдиः। рди рдЧृрд╣ेрд╜рдкि рд╡рд╕рди्рдиिрдд्рдпं рд╕ूрдиाрджोрд╖ैрд░्рди рд▓िрдк्рдпрддे। (рдордиुрд╕्рдоृрддि 3/71)

рдЛрд╖ि рдпрдЬ्рдЮ:- рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХा рджूрд╕рд░ा рдиाрдо рдм्рд░рд╣्рдо рдпрдЬ्рдЮ рднी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╡ेрджों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди, рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рдЕрдз्рдпाрдкрди, рд╕्рд╡ाрдз्рдпाрдп рдФрд░ рд╕рди्рдз्рдпोрдкाрд╕рдиा рдЖрджि рдХрд░्рдо рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ैं। рджिрди рдХे рдж्рд╡िрддीрдп рднाрдЧ рдоें рдЗрд╕े рд╕рдо्рдкाрджिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдХे рд▓िрдП рдкрд░рдо рддрдк рд╣ै। рдЕрдз्рдпрдпрди-рдЕрдз्рдпाрдкрди рд╕े рдЬ्рдЮाрди рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдЖрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдордиुрд╖्рдп рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдХрд▓्рдпाрдгрдкрд░рдХ рдХाрд░्рдпों рдХो рд╕рдо्рдкाрджिрдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕्рд╡ाрдз्рдпाрдп рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд╣ рдЕрдкрдиा рдЖрдд्рдо-рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬिрд╕рд╕े рд╕рдж्рдЧुрдгों рдПрд╡ं рдЕрд╡рдЧुрдгों рдХा рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै, рдФрд░ рдлिрд░ рдЙрд╕рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рд╕рди्рдз्рдпाोрдкाрд╕рдиा рднी рдЛрд╖ि рдпрдЬ्рдЮ рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрд░्рдо рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдк्рд░ाрддः рдХाрд▓ीрди рд╕рди्рдШ्рдпा рд╕े рд░ाрдд्рд░ि рдХे рдФрд░ рд╕ाрдпंрдХाрд▓ीрди рд╕рди्рдШ्рдпा рд╕े рджिрди рдХे рджोрд╖ों рдХा рд╢рдорди рд╣ोрддा рд╣ै। рдордиु рдХा рднी рдХрдерди рд╣ै -
“рдкूрд░्рд╡ां рд╕рди्рдз्рдпाрдо् рдЬрдкрд╕्рддिрд╖्рдаेрди्рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдорд░्рдХ рджрд░्рд╢рдиाрдд्। рдкрд╢्рдЪिрдоां рддु рд╕рдоाрд╕ीрдиः рд╕рдо्рдпрдЧृрдХ्рд╖ рд╡िрднाрд╡рдиाрдд्।”

рдЕрд░्рдеाрдд् рдк्рд░ाрддःрдХाрд▓ рдЖрдХाрд╢ рдоें рдирдХ्рд╖рдд्рд░ рд╢ेрд╖ рд░рд╣рдиे рдкрд░, рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╕ूрд░्рдп рдХे рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рддрдХ рдЕрд░्рде рд╕рд╣िрдд рдЧाрдпрдд्рд░ी рдорди्рдд्рд░ рдХा рдЬрдк рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЕрдкрдиे рдЖрд╕рди рдХो рд▓рдЧाрдпें। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рд╕ाрдпं рдХाрд▓ рдоें рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рд╣ोрдиे рдХे рд╕рдордп рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЬрдм рддрдХ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирдХ्рд╖рдд्рд░ рдЙрджिрдд рди рд╣ो рдЬाрдП рддрдм рддрдХ рд╕рди्рдШ्рдпोрдкрдиा рдХрд░рддे рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдм्рд░рд╣्рдордЪрд░्рдп рд╕рдоाрдк्рддि рдХे рдмाрдж рдЬ्рдЮाрдиोрдкाрд░्рдЬрди рдХाрд░्рдп рднी рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै - рдРрд╕ी рдЕрд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ी рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХो рдЧृрд╣рд╕्рдеों рдХे рд▓िрдП рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХा рдлрд▓ рд╕्рд╡рд░्рдЧрдк्рд░ाрдк्рддि рдХो рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╢рддрдкрде рдм्рд░ाрд╣्рдордг рддрдеा рддैрдд्рддिрд░ीрдп рдЖрд░рдг्рдпрдХ рдоें рдЗрд╕े рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпрдЬ्рдЮ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै।

рджेрд╡рдпрдЬ्рдЮ:-   рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХो рдЕрдЧ्рдиिрд╣ोрдд्рд░ рдХे рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░ाрддः рдХाрд▓ рдПрд╡ं рд╕ाрдпं рдХाрд▓ рдоें рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╕्рд╡ाрдоी рджрдпाрдирди्рдж рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рджेрд╡ рдпрдЬ्рдЮ рд╕ूрд░्рдпोрджрдп рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рддрдеा рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдоें рдЕрдЧ्рдиि рдк्рд░рдЬ्рдЬ्рд╡рд▓िрдд рдХрд░рдХे рдЙрд╕рдоें рдЕрди्рди, рдШृрдд, рдзाрди्рдпाрджि рдХी рдЖрд╣ूрддि рджेрдХрд░ рд╣ोрдо рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХी рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдРрддрд░ेрдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдк्рд░ाрдк्рддि рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдЕрдЧ्рдиिрд╣ोрдд्рд░ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।
                       “рдЕрдЧ्рдиिрд╣ोрдд्рд░ं рдЬुрд╣ुрдпाрдд् рд╕्рд╡рд░्рдЧрдХाрдоः।”

рдЕрдЧ्рдиि рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд╡िрдд्рд░ीрдХрд░рдг рдХा рдХाрд░्рдп рд╣ोрддा рд╣ै। рдЛрд╖िрдпों рдиे рд╡ाрдпु рд╢ुрдж्рдзि рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╕рд░рд▓ рдПрд╡ं рдЙрдкрдпोрдЧी реЭंрдЧ рдЕрдЧ्рдиिрд╣ोрдд्рд░ рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा рд╣ै। рдШृрдд, рдЪрди्рджрди, рдХрд░्рдкूрд░ рдЖрджि рд╕ुрдЧрди्рдзिрдд рдкрджाрд░्рдеों рдХी рдЖрд╣ूрддिрдпाँ рджिрдпे рдЬाрдиे рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдзुрдЖँ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХो рдкूрд░्рдгрддрдпा рд╢ुрдж्рдз рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬрд▓ рдФрд░ рд╡ाрдпु рдоें рд╡िрдж्рдпрдоाрди рджोрд╖ों рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдоाрдирд╡ рдХी рдк्рд░ाрдг рд╢рдХ्рддि рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕्рдкрд╖्рдЯрддः рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдпрдЬ्рдЮ рдХाрдлी рдорд╣рдд्рдд्рд╡ूрд░्рдг рд╣ै।  рд╡ाрдпु рдоें рдоेрдШों рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╢рдХ्рддि рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдЕрдЧ्рдиिрд╣ोрдд्рд░ рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдпрд╣ рдпрдЬ्рдЮ рд╡рд░्рд╖ा рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡рд░्рд╖ा рд╕े рдлрд╕рд▓ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдлрд╕рд▓ рдЕрдЪ्рдЫी рд╣ोрдиे рд╕े рд╕рдоाрдЬ рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рдЙрди्рдирддि рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рджेрд╡рдпрдЬ्рдЮ рдХрд░рдиे рд╕े рдоाрдирд╡ рд╕рдоाрдЬ рдХा рд╡िрд╡िрдз рд░ूрдк рд╕े рдХрд▓्рдпाрдг рд╣ोрддा рд╣ै।

рдордиुрд╕्рдоृрддि рдоें рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХे рдмाрд░े рдоें рдЪрд░्рдЪा рд╣ुрдИ рд╣ै। рдорд╣рд░्рд╖ि рдордиु рдХрд╣рддे рд╣ैं -
“рдЕрдЧ्рдиौ рдк्рд░ाрд╕्рддाрд╣ुрддिः рд╕рдо्рдпрдЧाрджिрдд्рдпрдоुрдкрддिрд╖्рдарддे। рдЖрджिрдд्рдпाрдЬ्рдЬाрдпрддे рд╡ृрд╖्рдЯिрд░्рд╡ृрд╖्рдЯेрд░рди्рдиं рддрддः рдк्рд░рдЬाः। 3/76
рдЕрд░्рдеाрдд् рд╡िрдзिрдкूрд░्рд╡рдХ рдЕрдЧ्рдиि рдоें рдЫोреЬी рд╣ुрдИ рдЖрд╣ुрддि ‘рд╕ूрд░्рдп’ рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕ूрд░्рдп рд╕े рд╡ृрд╖्рдЯि рддрдеा рд╡ृрд╖्рдЯि рд╕े рдЕрди्рди рдПрд╡ं рдЕрди्рди рд╕े рдк्рд░рдЬाрдПँ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ैं рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдзाрд░рдг рдХрд░рддी рд╣ै। рдЕрддः рджेрд╡рдпрдЬ्рдЮ рд╣ी рд╕ृрд╖्рдЯिрдХा рдоूрд▓ рд╣ै।

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рджेрд╡рдиिрдоिрдд्рддрдХ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣рд╡рдиाрджि рдХृрдд्рдп рд╣ी рджेрд╡рдпрдЬ्рдЮ рд╣ै। рдЗрд╕ рджेрд╡рдХрд░्рдо рдХो рдХрд░рддा рд╣ुрдЖ рдж्рд╡िрдЬ рдЗрд╕ рдЪрд░ाрдЪрд░ рдЬрдЧрдд् рдХो рдзाрд░рдг рдФрд░ рдкोрд╖рдг рдХрд░рддा рд╣ै।

рднूрддрдпрдЬ्рдЮ:- рдкंрдЪрдорд╣ाрдпрдЬ्рдЮों рдоें рдЧрдгिрдд рднूрддрдпрдЬ्рдЮ рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рдЬीрд╡ों рдХे рдХрд▓्рдпाрдг рд╕े рд╣ै। рд╕्рдоृрддिрдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХो ‘рдмрд▓िрд╡ैрд╢्рд╡рджेрд╡рдпрдЬ्рдЮ’ рдХी рд╕ंрдЬ्рдЮा рджी рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХा рд╕рдо्рдкाрджрди рднोрдЬрди рдХрд░рдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬीрд╡ों рдХे рд▓िрдП рдмрд▓ि рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рджी рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рджेрд╡, рдкिрддрд░, рд╡рдирд╕्рдкрддि рддрдеा рдкрд╢ु-рдкрдХ्рд╖ी рдЖрджि рддृрдк्рддि рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдордиुрд╕्рдоृрддि рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै -
“рд╡ैрд╢्рд╡рджेрд╡рд╕्рдп рд╕िрдж्рдзрд╕्рдп рдЧृрд╣ेрд╜рдЧ्рдиौ рд╡िрдзिрдкूрд░्рд╡рдХрдо्। рдЖрдн्рдпः рдХुрд░्рдпाрдж्рджेрд╡рддाрдн्рдпोрдм्рд░ाрд╣्рдордгीрд╣ोрдордорди्рд╡рд╣рдо्। 3/84
рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рдпोрдЬрди рдк्рд░ाрдгिрдоाрдд्рд░ рдХे рдк्рд░рддि рдХрд░्рддрд╡्рдп рдХा рдмोрдзрди рд╣ै। рдЬो рдЕрд╕рд╣ाрдп рд╣ै, рдЕрдкрдиी рд╕ेрд╡ा рдпा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХी рдкूрд░्рддि рдХрд░рдиे рдоें рдЕрдХ्рд╖рдорд╣ै, рдЙрд╕рдХी рд╡िрд╡िрдз рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╕рд╣ाрдпрддा рдХी рдЬाрдпे, рдпрд╣ी рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рд╣ै। рдордиुрд╕्рдоृрддि рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै -
рд╢ुрдиां рдЪ рдкрддिрддां рдЪ рд╢्рд╡рдкрдЪां рдкाрдкрд░ोрдЧिрдгाрдо्। рд╡рдпрд╕ाрдиां рдХृрдоीрдгां рдЪ рд╢рдирдХрд░्рдиिрд╡рдкेрдж рднुрд╡ि। 3/92

рдЕрд░्рдеाрдд् рдХुрдд्рддे, рдкрддिрдд, рд╢्рд╡рдЪрдк, рдкाрдкी, рд░ोрдЧी, рдХौрдЖ, рдХृрдоि рдЖрджि рдХो рдЕрди्рди рджेрдХрд░ рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХा рд╕рдо्рдкाрджрди рдХрд░ें। 
рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХी рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдпрдЬ्рдЮ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдк्рд░рдХाрд╢рдордп рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рд╕्рдеाрди рдоोрдХ्рд╖ рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ाрддा рд╣ै।

рдиृрдпрдЬ्рдЮ:-  рдиृрдпрдЬ्рдЮ рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдм्рд░ाрд╣्рдордгों, рдЕрддिрдеिрдпों рддрдеा рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдХा рднोрдЬрдиाрджि рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдд्рдХाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рд╣ै। рдЗрд╕े ‘рдЕрддिрдеि рдпрдЬ्рдЮ’ рдХे рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдЕрддिрдеि рдХो рджेрд╡рддा рдХे рд╕рдоाрди рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдХрд╣ा рднी рдЧрдпा рд╣ै - “рдЕрддिрдеि рджेрд╡ो рднрд╡।”

рдЕрддिрдеिрдпों рдХे рдк्рд░рддि рдЧृрд╣рд╕्рдеों рдХे рд╣ृрджрдп рдоें рд╕ेрд╡ा рдХी рднाрд╡рдиा рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рдиा рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рдпोрдЬрди рд╣ै। рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि  ‘рдкूрд░्рдг рд╡िрдж्рд╡ाрди्, рдЬिрддेрди्рдж्рд░िрдп, рдзाрд░्рдоिрдХ, рд╕рдд्рдпрд╡ाрджी, рдЫрд▓‘рдХрдкрдЯ рд░рд╣िрдд рддрдеा рдк्рд░рддिрджिрди рдн्рд░рдордг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि ‘рдЕрддिрдеि’ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।

рдЕрддिрдеि рд╕ेрд╡ा рдХा рдЕрдкрдиा рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╣ै। рдЕрди्рдиाрджि рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рддृрдг, рднूрдоि, рдЬрд▓ рдПрд╡ं рдордзुрд░ рд╡рдЪрдиों рд╕े рд╣ी рдЕрддिрдеि рдХा рд╕рдд्рдХाрд░ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдиृрдпрдЬ्рдЮ рдХा рд╡рдд्рд░्рддрдоाрди рдпुрдЧ рдоें рднी рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ै। рд╡्рдпрдХ्рддि-рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдо्рдоाрди рдПрд╡ं рдк्рд░ेрдо рдХी рднाрд╡рдиा рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рдиा рд╣рдоाрд░ी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рдЕрднिрди्рди рдЕंрдЧ рд╣ै। рдЕрддिрдеि рдХे рд░ूрдк рдоें рдЖрдП рд╣ुрдП рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдЕрдкрдоाрди рдХрджाрдкि рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЕрддिрдеि рдХे рд▓िрдП рдЖрд╕рди, рд╡िрд╢्рд░ाрдорд╕्рдерд▓, рд╢рдп्рдпा, рдЕрдиुрдЧрдорди рдФрд░ рд╕ेрд╡ा рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдкुрдг्рдпाрдд्рдоा рдХो рд╣ी рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдЕрддः рдЕрддिрдеि рд╕рдд्рдХाрд░ рдоें рдХрдоी рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдкिрддृрдпрдЬ्рдЮ:-  рдпрдж्рдпрдкि рдкिрддृрдпрдЬ्рдЮ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрддा-рдкिрддा, рдЖрдЪाрд░्рдп рдЖрджि рдЧुрд░ुрдЬрдиों рдХी рд╕ेрд╡ा-рд╢ुрд╢्рд░ुрд╖ा рдХा рд╡िрдзाрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рддрдеाрдкि рд╕ाрдоाрди्рдпрддрдпा рдЗрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рд╕े рдоृрдд рдкिрддрд░ों рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рддрд░्рдкрдг рдЖрджि рднाрд╡ рдХो рдЧ्рд░рд╣рдг рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЕрди्рди рдХी рдмрд▓ि рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕рдоें рдкिрддрд░ों рдХो рддृрдк्рдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдкिрддृ рдпрдЬ्рдЮ рдоुрдЦ्рдпрддः рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдХрд╣े рдЧрдП рд╣ैं - (рдХ) рд╢्рд░ाрдж्рдз (рдЦ) рддрд░्рдкрдг।

(рдХ) рд╢्рд░ाрдж्рдз:- “рд╢्рд░рдд्рд╕рдд्рдпрдо् рджрдзाрддि рдпрдпा рдХ्рд░िрдпрдпा рд╕ा рд╢्рд░рдж्рдзा рдпрдд् рдХ्рд░िрдпрддे рддрдЪ्рдЫ्рд░ाрдж्рдзрдо्।” рдЕрд░्рдеाрдд् рдЬिрд╕ рдХ्рд░िрдпा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдд्рдп рдХा рдЧ्рд░рд╣рдг рд╣ो, рдЙрд╕े рд╢्рд░рдж्рдзा рдХрд╣рддे рд╣ैं рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзा рд╕े рд╕рдо्рдкाрджिрдд рдХрд░्рдо рдХो рд╢्рд░ाрдж्рдз рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

(рдЦ) рддрд░्рдкрдг:- рдЬिрд╕ рдЬिрд╕ рдХрд░्рдо рд╕े рддृрдк्рдд рдЕрд░्рдеाрдд् рд╡िрдж्рдпрдоाрди рдоाрддा-рдкिрддा рдк्рд░рд╕рди्рди рд╣ं рд╡рд╣ी рддрд░्рдкрдг рд╣ै। “рддृрдк्рдпрди्рддि рддрд░्рдкрдпрди्рддि рдпेрди рдкिрддृрди् рддрдд् рддрд░्рдкрдгрдо्।” рдк्рд░ाрдпः рджेрдЦा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╡рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рд╡ृрдж्рдз рдоाрддा-рдкिрддा-рдЧुрд░ुрдЬрдиों рдХी рд╕ेрд╡ा рд╢ुрд╢्рд░ुрд╖ा рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрддा рд╣ै। рдЕрддрдПрд╡ рдоाрддा-рдкिрддा рдЕрд╕ंрддुрд╖्рдЯ рд░рд╣ा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡ैрджिрдХ рдЛрд╖िрдпों рдиे рдРрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдирд╣ीं рдЖрдиे рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдкिрддृ рдпрдЬ्рдЮ рдХा рд╡िрдзाрди рдХिрдпा рд╣ै। рдЬिрд╕рд╕े рдмреЬे-рдмुрдЬुрд░्рдЧ рд╕ंрддुрд╖्рдЯ рд░рд╣ рд╕рдХें। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдкिрддृрдпрдЬ्рдЮ рд╕рдоाрдЬ рдХрд▓्рдпाрдг рд╣ेрддु рдЕрдд्рдпрди्рдд рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдХрд░्рдордХाрдг्рдб рдХीрджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкрд░े рднी рдЗрд╕рдХा рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╣ै। рдпрд╣ рдпрдЬ्рдЮ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдПрд╡ं рдиैрддिрдХрддा рдХा рдЖрдзाрд░ рд╕्рддрдо्рдн рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╣рдоाрд░े рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं - “рдоाрддृ рджेрд╡ो рднрд╡”, “рдкिрддृ рджेрд╡ो рднрд╡”, “рдЖрдЪाрд░्рдп рджेрд╡ो рднрд╡।” рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖рддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдкंрдЪ рдорд╣ाрдпрдЬ्рдЮों рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдкिрддृрдпрдЬ्рдЮ рд╕рдоाрдЬ рдХो рдПрдХ рдирдИ рджिрд╢ा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ै, рдЬो рдЖрдЬ рднी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ै।

 
рд╕рд╣ाрдпрдХ  рдЧ्рд░рди्рде:-
1. рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि  :  рдХрдкिрд▓рджेрд╡ рдж्рд╡िрд╡ेрджी
2. рдпрдЬ्рдЮ рдоीрдоांрд╕ा: рд╢्рд░ीрд╡ेрдгीрд░ाрдо рд╢рд░्рдоा
3. рдордиुрд╕्рдоृрддि 
4. рдИрд╢ाрджि рдиौ рдЙрдкрдиिрд╖рдж्
5. рддैрдд्рддिрд░ीрдп рдЖрд░рдг्рдпрдХ 

----рдЗрддि -------


рддैрдд्рддिрд░ीрдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрдЧ्рди्рдпाрдзाрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा: рдПрдХ рдЕрдиुрд╢ीрд▓рди

рдбॉ. рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

- рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡िрднाрдЧ, рд╕ंрддाрд▓ рдкрд░рдЧрдиा рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд╕िрджो-рдХाрди्рд╣ु рдоुрд░्рдоू рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рджुрдордХा-814101 (рдЭाрд░рдЦрдг्рдб) рдЪрд▓рднाрд╖: +91 993 965 8233


 рд╡ेрджों рдХे рдЕрд░्рдеों рдХा рдк्рд░рддिрдкाрджрди рдХрд░рдиे рдПрд╡ं рдЙрдирдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдЧ्рд░рди्рдеों рдХी рд░рдЪрдиा рд╣ुрдИ। рд╡ेрдж рдХी рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╢ाрдЦा рдХा рдПрдХ рдм्рд░ाрд╣्рдордг рд╣ुрдЖ рдХрд░рддा рдеा, рдЬिрд╕рдоें рдЙрд╕рдХे рдорди्рдд्рд░ों рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХी рдЧрдпी рдеी। рд╡ेрджों рдХी 1130 рд╢ाрдЦाрдПँ рдеीं рддрдеा рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╢ाрдЦा рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдПрдХ рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдеा। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдЕрдзिрдХांрд╢ рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдЧ्рд░рди्рде рдЕрдк्рд░ाрдк्рдп рд╣ैं рддрдеा рдЕрдм рдЙрдирдоें рдЕрдзिрдХांрд╢ рдХे рдиाрдо рднी рд╡िрджिрдд рдирд╣ीं рд╣ैं। рд╕рдо्рдк्рд░рддि рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे рджो, рд╢ुрдХ्рд▓ рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдПрд╡ं рдХृрд╖्рдг рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдХे рдПрдХ-рдПрдХ, рд╕ाрдорд╡ेрдж рдХे рдЧ्рдпाрд░рд╣ рдПрд╡ं рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдХा рдПрдХ рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдЧ्рд░рди्рде рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै।

 ‘рддैрдд्рддिрд░ीрдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг’ рдХृрд╖्рдгрдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдХा рдм्рд░ाрд╣्рдордг рд╣ै। рдпрд╣ рдХृрд╖्рдгрдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдХी рддैрдд्рддिрд░ीрдп рд╢ाрдЦा рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рд╡рд╕्рддुрддः рдпрд╣ рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдХृрд╖्рдгрдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдХा рд╣ी рдПрдХ рднाрдЧ рд╣ै। рдХृрд╖्рдгрдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдХे рдЧрдж्рдп рднाрдЧ рдХो рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдХрд╣ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
 ‘рддैрдд्рддिрд░ीрдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг’ рддीрди рдХाрдг्рдбों рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рд╣ै। рдЗрди्рд╣ीं рдХाрдг्рдбों рдХो рдЕрд╖्рдЯрдХ рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдк्рд░рдердо рдПрд╡ं рдж्рд╡िрддीрдп рдХाрдг्рдб рдоें 8-8 рдк्рд░рдкाрдардХ рддрдеा рддीрд╕рд░े рдХाрдг्рдб рдоें 12 рдк्рд░рдкाрдардХ рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг ‘рддैрдд्рддिрд░ीрдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг’ рдоें 8+8+12=28 рдк्рд░рдкाрдардХ рд╣ैं। рдпे рдк्рд░рдкाрдардХ рдЕрдиुрд╡ाрдХों рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рд╣ैं рддрдеा рд╕рдо्рдкूрд░्рдг ‘рддैрдд्рддिрд░ीрдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг’ рдоें 308 рдЕрдиुрд╡ाрдХ рд╣ैं।

 рдЕрдЧ्рди्рдпाрдзाрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рд╡рд░्рдгрди ‘рддैрдд्рддिрд░ीрдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг’ рдХे рдк्рд░рдердо рдХाрдг्рдб рдоें рд╣ीं рд╡рд░्рдгिрдд рд╣ै। рдпрдЬ्рдЮ рдоें рдЕрдЧ्рдиि рдХा рдЖрдзाрди рдЕрдЧ्рди्рдпाрдзाрди рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рд╡िрдиा рдЕрдЧ्рдиि рдХे рдпрдЬ्рдЮ рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХрд░рдиा рд╡्рдпрд░्рде рд╣ै। рд╡ैрджिрдХ рджेрд╡рддाрдУं рдоें рдЕрдЧ्рдиि рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдЕрдЧ्рдиि рд╣ी рд╕рдорд╕्рдд рд╣рд╡िрд╖्рдпों рдХो рддрдж्-рддрдж् рджेрд╡ों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै, рдпрд╣ी рд╡ैрджिрдХ рдоाрди्рдпрддा рдЕрдЧ्рдиि рдХो рд╕рд░्рд╡рд╢्рд░ेрд╖्рда рджेрд╡ों рдоें рд╕्рдеाрди рджिрд▓ाрддा рд╣ै।

‘рддैрдд्рддिрд░ीрдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг’ рдоें рдЕрдЧ्рди्рдпाрдзाрди рдХे рдорди्рдд्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдпрдЬрдоाрди рд╡ा рдкुрд░ोрд╣िрдд рдЗрд╕ рдорди्рдд्рд░ рд╕े рдЕрдЧ्рдиि рдХा рдЖрдзाрди рдХрд░рддा рд╣ै -
(рдКँ) рднूрд░्рднुрд╡ः рд╕्рд╡рдж्рдпौрд░िрд╡ рднूрдо्рдиा рдкृрдеिрд╡ीрд╡ рд╡рд░िрдо्рдгा। 
 рддрд╕्рдпाрд╕्рддे рдкृрдеिрд╡ि рджेрд╡рдпрдЬрдиि рдкृрд╖्рдаेрд╜рдЧ्рдиिрдорди्рдиाрджрдорди्рдиाрдж्рдпाрдпाрджрдзे। (рдпрдЬुः 3/5) 

рдЕрдЧ्рдиि рдк्рд░рджीрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдпрдЬ्рдЮрдХрд░्рддा рдпрдЬрдоाрди рдпा рд╕рдо्рдкाрджрдирдХрд░्рддा рдкुрд░ोрд╣िрдд рдЬिрд╕ рдорди्рдд्рд░ рд╕े рдЕрдЧ्рдиि рдк्рд░рдЬ्рдЬ्рд╡рд▓िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै -

(рдКँ) рдЙрдж्рдмुрдз्рдпрд╕्рд╡ाрдЧ्рдиे рдк्рд░рддिрдЬाрдЧृрд╣ि рдд्рд╡рдоिрд╖्рдЯाрдкूрд░्рддे рд╕ं рд╕ृрдЬेрдеाрдордпं рдЪ। 
 рдЕрд╕्рдоिрди्рдд्рд╕рдзрд╕्рдеे рд╜ рдЕрдз्рдпुрддрд░рд╕्рдоिрди् рд╡िрд╢्рд╡े рджेрд╡ा рдпрдЬрдоाрдирд╢्рдЪ рд╕ीрджрдд॥ (рдпрдЬुः 15/54)

рдЬрдм рдЕрдЧ्рдиि рд╕рдоिрдзाрдУं рдоें рдк्рд░рд╡िрд╖्рдЯ рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै рддрдм рд╢ुрдж्рдз рд▓рдХреЬिрдпों (рдЪрди्рджрди, рдкрд▓ाрд╢, рдЖрдо्рд░) рдХी рддीрди рд╕рдоिрдзाрдПँ рдШृрдд рдоें рдбुрдмोрдпा рд╣ुрдЖ рдПрдХ-рдПрдХ рдХрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдоें рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рддीрди рдорди्рдд्рд░ों рд╕े рд╕рдоिрдзा рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рддैрдд्рддिрд░ीрдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдоें рдЗрд╕рдХा рд╕ुрди्рджрд░ рд╡рд░्рдгрди рд╣ै। рдпрдеा -
1. (рдКँ) рдЕрдпрди्рдд рдЗрдз्рдо рдЖрдд्рдоा рдЬाрддрд╡ेрджрд╕्рддेрдиेрдз्рдпрд╕्рд╡ рд╡рд░्рдж्рдзрд╕्рд╡рдЪेрдж्рдз рд╡рд░्рдзрдп рд╕ाрд╕्рдоाрди् рдк्рд░рдЬрдпा рдкрд╢ुрднिрд░्рдм्рд░рд╣्рдорд╡рд░्рдЪрд╕ेрдиाрди्рдиाрдж्рдпेрди рд╕рдоेрдзрдп рд╕्рд╡ाрд╣ा। рдЗрджрдордЧ्рдирдпे рдЬाрддрд╡ेрджрд╕े рдЗрджрди्рди рдордо॥

рдкुрдиः рджो рд▓рдЧााрддाрд░ рдорди्рдд्рд░ों рд╕े рдпрдЬ्рдЮ рдЖрдЧे рдмреЭाрдпा рдЬाрддा рд╣ै -
2. (рдКँ) рд╕рдоिрдзाрдЧ्рдиिं рджुрд╡рд╕्рдпрдд рдШृрддैрд░्рдмोрдзрдпрддाрддिрдеिрдо्। рдЖрд╕्рдоिрди् рд╣рд╡्рдпा рдЬुрд╣ोрддрди рд╕्рд╡ाрд╣ा। рдЗрджрдордЧ्рдирдпे рдЗрджрди्рди рдордо॥

3. (рдКँ) рд╕ुрд╕рдоिрдж्рдзाрдп рд╢ोрдЪिрд╖े рдШृрддं рддीрд╡्рд░ं рдЬुрд╣ोрддрди। рдЕрдЧ्рдирдпे рдЬाрддрд╡ेрджрд╕े рд╕्рд╡ाрд╣ा। рдЗрджрдордЧ्рдирдпे рдЬाрддрд╡ेрджрд╕े рдЗрджрди्рди рдордо॥

рддीрд╕рд░ी рд╕рдоिрдзा рдХे рд▓िрдП рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдорди्рдд्рд░ рдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╣ोрддा рд╣ै - 
4. (рдКँ) рддрди्рдд्рд╡ा рд╕рдоिрдж्рднिрд░рдЩ्рдЧिрд░ो рдШृрддेрди рд╡рд░्рдж्рдзрдпाрдорд╕ि। рд╡ृрд╣рдЪ्рдЫोрдЪाрдпрд╡िрд╖्рда्рдп рд╕्рд╡ाрд╣ा। рдЗрджрдордЧ्рдирдпेрд╜рдЩ्рдЧिрд░рд╕े рдЗрджрди्рди рдордо॥ 
рдкुрдиः рдШृрддाрд╣ुрддि-рдорди्рдд्рд░ рдЖрджि рдХा рд╡िрдзाрди рд╣ै।

 рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖рддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рддैрдд्рддिрд░ीрдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдЕрдЧ्рди्рдпाрдзाрди-рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкूрд░्рдгрддः рд╡ैрджिрдХ рдпрдЬ्рдЮ рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рдкृрдеिрд╡ी рд╕्рдеाрдиीрдп рджेрд╡рддाрдУं рдоें рдЕрдЧ्рдиिрджेрд╡ рдХा рдЕрди्рдпрддрдо рд╕्рдеाрди рд╣ै। рд╡िрдиा рдЕрдЧ्рдиि рдХे рдЖрдзाрди рд╕े рдпрдЬ्рдЮ рдХा рдиिрд╖्рдкाрджрди рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा। рдЕрдЧ्рдиि рдХा рдЖрдзाрди рдЬिрди рдорди्рдд्рд░ों рдПрд╡ं рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рд╡рд╣ी рд╡рд░्рдгрди рдЕрдЧ्рди्рдпाрдзाрди-рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╣ै।

 рдпрдЬ्рдЮрд╡ेрджी рдоे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рдЙрдкрд░ाрди्рдд рдпрдЬ्рдЮрд╡ेрджी рдоें рдЕрдЧ्рдиिрдк्рд░рдЬ्рдЬ्рд╡рд▓рди рддрдХ рдХी рдХ्рд░िрдпाрд╡िрдзि рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ै। рдпрдЬ्рдЮ рдХी рдЕрдкрдиी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЖрдзाрд░рднूрдд рддрдд्рд╡ों рдоें рдЕрдЧ्рдиि рдХा рд╕्рдеाрди рд╕рд░्рд╡рд╡िрджिрдд рд╣ै। рд╡ैрджिрдХ рдЛрд╖ि рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЧोрдж рдоें рдкрд▓े-рдмреЭे। рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЕрдоूрд▓्рдп рдиिрдзि ‘рдЕрдЧ्рдиि’ рдХा рджेрд╡рддा рд░ूрдк рдоें рдХрд▓्рдкрдиा рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдк्рд░рддि рдХृрддрдЬ्рдЮрддा рд╣ी рддो рд╣ै। рдмिрдиा рдЕрдЧ्рдиि рдХे рдЬीрд╡рди рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХрд░ рд░ूрд╣ рдХाँрдк рдЙрдарддा рд╣ै। рд╣рдоाрд░े рдк्рд░ाрдЪीрди рдЛрд╖ि-рдоुрдиि рдЕрдЧ्рдиि рдХे рдЗрд╕ рдорд╣рдд्рд╡ рд╕े рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рдкрд░िрдЪिрдд рдеे। рдЕрддрдПрд╡ рд╕рдорд╕्рдд рдпрдЬ्рдЮों рдоें рдЕрдЧ्рди्рдпाрдзाрди-рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рдЕрдкрдиा рдорд╣рдд्рд╡ рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╣ै।

рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдХाрд▓рдЧрдгрдиा - рд╕ाрдоाрди्рдп рдЕрд╡рд▓ोрдХрди

рдбॉ. рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

- рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡िрднाрдЧ, рд╕ंрддाрд▓ рдкрд░рдЧрдиा рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд╕िрджो-рдХाрди्рд╣ु рдоुрд░्рдоू рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рджुрдордХा-814101 (рдЭाрд░рдЦрдг्рдб) рдЪрд▓рднाрд╖: +91 993 965 8233

        рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдорд╕्рдд рд╕ंрд╕्рдХृрддिрдпों рдоें рди рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рд╣ै, рдЕрдкिрддु рд╕рдоृрдж्рдзрддрдо рднी рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рдЖрдзाрд░ рд╡ैрджिрдХ рдкृрд╖्рдЯрднूрдоि рдкрд░ рдЕрд╡рд▓рдо्рдмिрдд рд╣ै। рд╡ेрдж рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рдЬ्рдЮाрди рдХा рдЖрджि-рд╕्рд░ोрдд рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдЛрд╖िрдпों рдХा рдпोрдЧрджाрди рдЕрди्рдпрддрдо рд╣ै। рдорди्рдд्рд░рдж्рд░рд╖्рдЯा рдЛрд╖िрдпों рдиे рдХाрдпिрдХ, рд╡ाрдЪिрдХ рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рд╢ुрдж्рдзि рдХे рд╕ाрде рддрдкोрдмрд▓ рд╕े рд╕рдоाрдзिрд╕्рде рд╣ोрдХрд░ рд╡ेрджों рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ै। рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рдХी рдкुрдг्рдпрдордпी рд╡рд╕ुрдзा рдкрд░ рд╣ी рд╡ेрдж, рдм्рд░ाрд╣्рдордг, рдЖрд░рдг्рдпрдХ, рдЙрдкрдиिрд╖рдж्, рд╡ेрджांрдЧ, рд╖рдб्рджрд░्рд╢рди, рд╕्рдоृрддि, рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдкुрд░ाрдг, рд░ाрдоाрдпрдг, рдорд╣ाрднाрд░рдд, рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж, рдиीрддिрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдЖрдЪाрд░рд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдХाрдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ рддрдеा рдХाрд╡्рдпाрджि рд╕рдорд╕्рдд рдЧ्рд░рди्рдеों рдХे рдк्рд░рдгрдпрди рд╡ рдЕрдиुрд╢ीрд▓рди рдиे рднाрд░рддीрдп рд╕рд╕्рдХृрддि рдХो рд╕рдоृрдж्рдз рдмрдиाрдпा рд╣ै। рдЬो рдкूрд░्рдгрддा рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрди्рдпрдд्рд░ рдирд╣ीं। рдпрд╣ рдХрдерди рд╕рд░्рд╡рдеा рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ै рдХि - ‘‘рдпрджिрд╣ाрд╕्рддि рддрджрди्рдпрдд्рд░, рдпрди्рдиेрд╣ाрд╕्рддि рди рддрдд् рдХ्рд╡рдЪिрдд् ।’’

        рд╡ैрджिрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдпрдЬ्рдЮ рд╕рдо्рдкाрджрди рдХा рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╣ै। рдпрдЬ्рдЮों рдХे рд▓िрдП рд╕рдордп рд╡ा рдХाрд▓ рдЧрдгрдиा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ै। рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрджिрдХ рдЧ्рд░рди्рде рддैрдд्рддिрд░ीрдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдоें рдПрдХ рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдоिрд▓рддा рд╣ै - ‘рд╡рд╕рди्рддे рдм्рд░ाрд╣्рдордгोрд╜рдЧ्рдиिрдоाрджрдзीрдд, рдЧ्рд░ीрд╖्рдоे рд░ाрдЬрди्рдпः, рд╢рд░рджि рд╡ैрд╢्рдпः।’ рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рддाрдг्рдб्рдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - ‘рдПрдХाрд╖्рдЯрдХाрдпां рджीрдХ्рд╖ेрд░рди् рдлाрд▓्рдЧुрдиे рджीрдХ्рд╖ेрд░рди्।’ рдЖрд░्рд╖ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдЕрди्рдп рдпрдЬ्рдЮों рдХे рд▓िрдП рднी рдХाрд▓ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рдХे рд▓िрдП рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдХा рдЬ्рдЮाрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЬाрдирдХрд░ рд╣ी рдЗрд╕े рд╡िрд░ाрдЯ् рдкुрд░ुрд╖ рдХा рдиेрдд्рд░ рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - ‘рдЬ्рдпोрддिрд╖ाрдордпрдиं рдЪрдХ्рд╖ुः।’ рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЖрджिрдХाрд▓ рд╕े рд╣ी рдирдХ्рд╖рдд्рд░, рддिрдеि, рдкрдХ्рд╖, рдоाрд╕, рдЛрддु рддрдеा рд╕ंрд╡рдд्рд╕рд░ рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХो рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдФрд░ рдЕрдкрд░िрд╣ाрд░्рдп рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдоाрди्рдпрддा рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдХो рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рдЬाрдирддा рд╣ै рд╡рд╣ी рдпрдЬ्рдЮ рдХो рдпрдеाрд░्рде рд░ूрдкेрдг рдЬाрди рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╡ेрджांрдЧ рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै -

‘‘рд╡ेрджा  рд╣ि    рдпрдЬ्рдЮाрд░्рдердорднिрдк्рд░рд╡ृрдд्рддाः

                               рдХाрд▓ाрджि рдкूрд░्рд╡ा рд╡िрд╣िрддाрд╢्рдЪ рдпрдЬ्рдЮाः।

рддрд╕्рдоाрджिрджं рдХाрд▓рд╡िрдзाрди-рд╢ाрд╕्рдд्рд░ं

                                 рдпो рдЬ्рдпोрддिрд╖ं рд╡ेрдж рд╕ рд╡ेрдж рдпрдЬ्рдЮрдо्॥’’

рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рдЗрд╕े рд╕рдорд╕्рдд рд╡ेрджांрдЧों рдоें рдоूрд░्рдзрди्рдп рд╕्рд╡ीрдХाрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрдж्рдШोрд╖ рдХिрдпा рдЧрдпा рдХि -

‘‘рдпрдеा рд╢िрдЦा рдордпूрд░ाрдгां рдиाрдЧाрдиां рдордгрдпो рдпрдеा।

рддрдж्рд╡рдж् рд╡ेрджांрдЧрд╢ाрд╕्рдд्рд░ाрдгां рдЧрдгिрддं рдоूрд░्рдзрдиि рд╕्рдеिрддрдо्॥’

рдорд╣рд░्рд╖ि рд▓рдЧрдз рдХृрдд ‘рд╡ेрджांрдЧ-рдЬ्рдпोрддिрд╖’ рд╕рдо्рдк्рд░рддि рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧ्рд░рди्рде рд╣ै, рдЬो рджो рднाрдЧों рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै - ‘рдЖрд░्рдЪ рдЬ्рдпोрддिрд╖’ рдФрд░ ‘рдпाрдЬुрд╖ рдЬ्рдпोрддिрд╖’। рдЗрд╕ рдЧ्рд░рди्рде рдкрд░ рдЕрдиेрдХ рдк्рд░ाрдЪ्рдп рдФрд░ рдкाрд╢्рдЪाрдд्рдп рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХी рдЯीрдХा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдЗрд╕ी рдЧ्рд░рди्рде рдоें рдХाрд▓-рд╡िрднाрдЬрди, рдирдХ्рд╖рдд्рд░ рдФрд░ рдирдХ्рд╖рдд्рд░-рджेрд╡рддा, рдпुрдЧ рдХे рд╡рд░्рд╖, рдХाрд▓ рдФрд░ рддिрдеि рдХा рдиिрд░्рдгрдп, рдЕрдпрди рдФрд░ рдкрд░्рд╡-рдиिрд░्рдзाрд░рдг, рдирдХ्рд╖рдд्рд░ों рдХा рдХाрд▓-рд╡िрднाрдЬрди, рддिрдеि-рдирдХ्рд╖рдд्рд░, рдирдХ्рд╖рдд्рд░ рдФрд░ рдкрд░्рд╡ рдХा рдХाрд▓-рдиिрд░्рдзाрд░рдг, рдЕрдзिрдХ рдоाрд╕ рдЖрджि рдХा рд╡рд░्рдгрди рдоिрд▓рддा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣рдо рджेрдЦрддे рд╣ैं рдХि рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рдХी рднाрд░рддीрдп рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдЕрдд्рдпрди्рдд рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ै рддрдеा рдЗрд╕рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдЕрд╕ंрджिрдЧ्рдз।

    рд╕рдн्рдпрддा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ाрде рд╣ी рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рдкрд▓्рд▓рд╡рди рд╣ोрддा рд░рд╣ा। рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдХो ‘рдЧрдгिрдд’ рдФрд░ ‘рдлрд▓िрдд’ рджो рд░ूрдкों рдоें рд╣ी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा। рдкुрдиः рдпрд╣ ‘рд╕्рдХрди्рдз-рдд्рд░рдп’ рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рдЬिрд╕рдоें ‘рд╕िрдж्рдзाрди्рдд’, ‘рд╕ंрд╣िрддा’ рдФрд░ ‘рд╣ोрд░ा’ рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдеा। рд╕рдо्рдк्рд░рддि рдпрд╣ рдкंрдЪाрдд्рдордХ рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░ рдЪुрдХा рд╣ै। рдЗрд╕ рдкंрдЪाрдд्рдордХ рд░ूрдк рдоें рд╣ोрд░ा, рдЧрдгिрдд, рд╕ंрд╣िрддा, рдк्рд░рд╢्рди рдФрд░ рдиिрдоिрдд्рдд рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рдХा рдиिрд░ूрдкрдг рдЧрдгिрдд рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै।

    рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рдкूрд░्рдгрддः рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ै। рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╢ुрднाрд╢ुрдн рдлрд▓ рдХा рднी рд╡िрд╡ेрдЪрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рдХे рдкाँрдЪ рдЕंрдЧ рд╕рд░्рд╡рдоाрди्рдп рд╣ैं - рддिрдеि, рд╡ाрд░, рдирдХ्рд╖рдд्рд░, рдпोрдЧ рдФрд░ рдХрд░рдг। рдпрд╣ी рдкंрдЪाрдЩ्рдЧ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै। рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рдХे рд▓िрдП рдкंрдЪाрдЩ्рдЧ рдХा рдЬ्рдЮाрди рд░рдЦрдиा рдкрд░рдо рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

      рднाрд░рддीрдп рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рдоें рдоाрд╕ рддीрди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдоाрдиे рдЧрдпे рд╣ैं - рд╕ौрд░рдоाрд╕, рдЪाрди्рдж्рд░рдоाрд╕ рдФрд░ рд╕ाрд╡рди। рдПрдХ рд╕ंрдХ्рд░ाрди्рддि рд╕े рджूрд╕рд░ी рд╕ंрдХ्рд░ाрди्рддि рддрдХ рд╕ौрд░рдоाрд╕ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдоेрд╖, рд╡ृрд╖, рдоिрдеुрди, рдХрд░्рдХ, рд╕िंрд╣, рдХрди्рдпा, рддुрд▓ा, рд╡ृрд╢्рдЪिрдХ, рдзрдиु, рдордХрд░, рдХुрдо्рдн рдФрд░ рдоीрди рдж्рд╡ाрджрд╢ рд╕ौрд░рдоाрд╕ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрди рдмाрд░рд╣  рд╕ौрд░ рдоाрд╕ों рд╕े рдПрдХ рд╕ौрд░рд╡рд░्рд╖ рд╣ोрддा рд╣ै। рдПрдХ рд╕ौрд░рд╡рд░्рд╖ рдоें рдЫрд╣ рдЛрддु (рдЧ्рд░ीрд╖्рдо, рдкाрд╡рд╕, рд╢рд░рдж्, рд╢िрд╢िрд░, рд╣ेрдорди्рдд рдФрд░ рд╡рд╕рди्рдд), рджो рдЕрдпрди (рдЙрдд्рддрд░ाрдпрдг, рджрдХ्рд╖िрдгाрдпрди) рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдоुрдг्рдбрди, рдЙрдкрдирдпрди, рд╡िрд╡ाрд╣ рдЖрджि рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рддрдеा рд╡рд░्рд╖рд╡ृрдж्рдзि рдЖрджि рдоें рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕрдоाрд╡ाрд╕्рдпा рд╕े рд▓ेрдХрд░ рджूрд╕рд░ी рдЕрдоाрд╡ाрд╕्рдпा рддрдХ рдЪाрди्рдж्рд░рдоाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै। рджेрд╢-рд╡िрд╢ेрд╖ (рд╕्рдеाрди-рд╡िрд╢ेрд╖) рдоें рдЪाрди्рдж्рд░рдоाрд╕ рдкूрд░्рдгिрдоा рд╕े рдкूрд░्рдгिрдоा рддрдХ рднी рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЪाрди्рдж्рд░рдоाрд╕ рднी рдмाрд░рд╣ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै। рдЪैрдд्рд░, рд╡ैрд╢ाрдЦ, рдЬ्рдпेрд╖्рда, рдЖрд╖ाреЭ, рд╢्рд░ाрд╡рдг, рднाрдж्рд░рдкрдж, рдЖрд╢्рд╡िрди्, рдХाрд░्рддिрдХ, рдоाрд░्рдЧрд╢ीрд░्рд╖, рдкौрд╖, рдоाрдШ рдФрд░ рдлाрд▓्рдЧुрди рдЪाрди्рдж्рд░рдоाрд╕ рдХे рдиाрдо рд╣ैं। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдЕрдзिрдХांрд╢ рдкрд░्рд╡-рдд्рдпौрд╣ाрд░, рд╡्рд░рдд-рдЙрдкрд╡ाрд╕ рдЪाрди्рдж्рд░рдоाрд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ी рдордиाрдпे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдкिрддृ-рдХाрд░्рдп, рдЬрди्рдорджिрд╡рд╕ोрдд्рд╕рд╡, рдЧृрд╣рдк्рд░рд╡ेрд╢, рдЧेрд╣ाрд░рдо्рдн рдЖрджि рдоें рдЪाрди्рдж्рд░рдоाрд╕ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।  рджो рд╕ूрд░्рдпोрджрдп рдХे рдЕрди्рддрд░ рдХो рд╕ाрд╡рди рджिрди рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ाрд╡рди рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╡ाрд░ рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрдЬ्рдЮ, рдЬрди्рдордХाрд▓ рдХे рдХाрд░्рдп, рдк्рд░рд╕ूрддि-рд╕्рдиाрди рдЖрджि рдХрд░्рдо рддрдеा рджैрдиिрдХ рдХाрд░्рдпाें рдХे рд╕рдо्рдкाрджрди рдоें рд╕ाрд╡рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рддीрдиों рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдоाрд╕ рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рджेрдЦी рдЬाрддी рд╣ै।

      рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдзрд░्рдордк्рд░ाрдгाрди्рд╡िрдд рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рдоें рддिрдеिрдпों рдХे рд╕्рд╡ाрдоी рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдЬिрд╕ рддिрдеि рдХे рдЬो рд╕्рд╡ाрдоी рдиिрд░्рджिрд╖्рдЯ рд╣ैं рдЙрдирдХा рдкूрдЬрди, рдк्рд░рддिрд╖्рдаा, рд╡्рд░рддाрджि рдЙрд╕ी рддिрдеि рдоें рдХрд░рдиे рдХा рд╡िрдзाрди рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै।  рдк्рд░рддिрдкрджा рдХे рд╕्рд╡ाрдоी рдЕрдЧ्рдиि, рдж्рд╡िрддीрдпा рдХे рдм्рд░рд╣्рдоा, рддृрддीрдпा рдХे рдЧौрд░ी, рдЪрддुрд░्рдеी рдХे рдЧрдгेрд╢, рдкंрдЪрдоी рдХे рдиाрдЧ, рд╖рд╖्рдаी рдХे рд╕्рдХрди्рдж, рд╕рдк्рддрдоी рдХे рд╕ूрд░्рдп, рдЕрд╖्рдЯрдоी рдХे рд╢िрд╡, рдирд╡рдоी рдХे рджुрд░्рдЧा, рджрд╢рдоी рдХे рдпрдорд░ाрдЬ, рдПрдХाрджрд╢ी рдХे рд╡िрд╢्рд╡ेрджेрд╡, рдж्рд╡ाрджрд╢ी рдХे рд╡िрд╖्рдгु, рдд्рд░рдпोрджрд╢ी рдХे рдХाрдорджेрд╡, рдЪрддुрд░्рджрд╢ी рдХे рд╢िрд╡, рдкूрд░्рдгिрдоा рдХे рдЪрди्рдж्рд░рдоा рдФрд░ рдЕрдоाрд╡ाрд╕्рдпा рдХे рд╕्рд╡ाрдоी рдкिрддрд░ рдоाрдиे рдЧрдпे рд╣ैं। рдоुрд╣ूрд░्рддрдЪिрди्рддाрдордгि рдоें рдХрд╣ा рднी рдЧрдпा рд╣ै -

‘‘рддिрдеीрд╢ा рд╡рд╣्рдиिрдХौ рдЧौрд░ी рдЧрдгेрд╢ोрд╜рд╣िрд░्рдЧुрд╣ो рд░рд╡िः।

рд╢िрд╡ो рджुрд░्рдЧाрди्рддрдХो рд╡िрд╢्рд╡े рд╣рд░िः рдХाрдоः рд╢िрд╡ः рд╢рд╢ी॥’

рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдоाрд╕ рдХो рджो рдкрдХ्рд╖ों рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдЧрдпा - рдХृрд╖्рдг рдкрдХ्рд╖ рдФрд░ рд╢ुрдХ्рд▓ рдкрдХ्рд╖। рдЪрди्рдж्рд░рдХрд▓ाрдУं рдХा рдХ्рд╖рдп рдХृрд╖्рдг рдкрдХ्рд╖ рдоें рдФрд░ рд╡ृрдж्рдзि рд╢ुрдХ्рд▓ рдкрдХ्рд╖ рдоें рд╣ोрддी рд╣ै। рдЬрдм рдЪрди्рдж्рд░рдХрд▓ाрдПँ рдкूрд░्рдгрддा рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ैं рд╡рд╣ рдкूрд░्рдгिрдоा рддिрдеि рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЬрдм рдкूрд░्рдгрддः рдХрд▓ाрд╣ीрди рд╣ोрддी рд╣ै рд╡рд╣ рдЕрдоाрд╡ाрд╕्рдпा рддिрдеि рд╣ोрддी рд╣ै। рдкूрд░्рдгिрдоा рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдк्рд░рддिрдкрджा рд╕े рдЕрдоाрд╡ाрд╕्рдпा рддрдХ рдкрди्рдж्рд░рд╣ рддिрдеि рдХृрд╖्рдгрдкрдХ्рд╖ рдХी рд╣ोрддी рд╣ैं рддрдеा рдЕрдоाрд╡ाрд╕्рдпा рдХे рдмाрдж рдк्рд░рддिрдкрджा рд╕े рдкूрд░्рдгिрдоा рддрдХ рдкрди्рдж्рд░рд╣ рддिрдеि  рд╢ुрдХ्рд▓ рдкрдХ्рд╖ рдХी рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕ाрдоाрди्рдпрддрдпा рднाрд░рддीрдп рдХाрд▓ рдЧрдгрдиा рдоें рдоें 1 рджिрди-рд░ाрдд рдоें 60 рдШрдЯी (24 рдШрдг्рдЯे), 1 рдШрдЯी рдоें 60 рдкрд▓ рддрдеा 1 рдкрд▓ рдоें 60 рд╡िрдкрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╡ाрд░ рдЕрд░्рдеाрдд् рджिрд╡рд╕ рд╕ाрдд рд╣ैं - рд░рд╡ि, рдЪрди्рдж्рд░, рднौрдо, рдмुрдз, рдЧुрд░ू, рд╢ुрдХ्рд░ рд╡ рд╢рдиि।

  рд╕ूрд░्рдп рдЬिрд╕ рдоाрд░्рдЧ рд╕े рдн्рд░рдордг рдХрд░рддा рд╣ै рд╡рд╣ рдХ्рд░ाрди्рддिрд╡ृрдд्рдд 360 рдЕंрд╢ рдХा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╕рдоाрди рдмाрд░рд╣ рднाрдЧ рдмाрд░рд╣ рд░ाрд╢िрдпाँ рд╣ैं рдФрд░ 27 рднाрдЧ рдирдХ्рд╖рдд्рд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рдоें рдирдХ्рд╖рдд्рд░ों рдХा рднी рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╣ै। рдЕрд╢्рд╡िрдиी, рднрд░рдгी, рдХृрддिрдХा, рд░ोрд╣िрдгी, рдоृрдЧрд╢िрд░ा, рдЖрдж्рд░्рд░ा, рдкुрдирд░्рд╡рд╕ु, рдкुрд╖्рдп, рдЕрд╢्рд▓ेрд╖ा, рдордШा, рдкूрд░्рд╡ाрдлाрд▓्рдЧुрдиी, рдЙрдд्рддрд░ाрдлाрд▓्рдЧुрдиी, рд╣рд╕्рдд, рдЪिрдд्рд░ा, рд╕्рд╡ाрддी, рд╡िрд╢ाрдЦा, рдЕрдиुрд░ाрдзा, рдЬ्рдпेрд╖्рдаा, рдоूрд▓, рдкूрд░्рд╡ाрд╖ाрдвा, рдЙрдд्рддрд░ाрд╖ाрдвा, рдЕрднिрдЬिрдд्, рд╢्рд░рд╡рдг, рдзрдиिрд╖्рдаा, рд╢рддрднिрд╖ा, рдкूрд░्рд╡ाрднाрдж्рд░рдкрдж, рдЙрдд्рддрд░ाрднाрдж्рд░рдкрдж рдФрд░ рд░ेрд╡рддी рдпे 28 рдирдХ्рд╖рдд्рд░ рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ैं।

    рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рдоें рдпोрдЧ 27 рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╡िрд╖्рдХुрдо्рдн, рдк्рд░ीрддि, рдЖрдпुрд╖्рдоाрди्, рд╕ौрднाрдЧ्рдп, рд╢ोрднрди, рдЕрддिрдЧрдг्рдб, рд╕ुрдХрд░्рдоा, рдзृрддि, рд╢ूрд▓, рдЧрдг्рдб, рд╡ृрдж्рдзि, рдз्рд░ृрд╡, рд╡्рдпाрдШाрдд, рд╣рд░्рд╖рдг, рд╡рдЬ्рд░, рд╕िрдж्рдзि, рд╡्рдпрддीрдкाрдд, рд╡рд░ीрдпाрди्, рдкрд░िрдШ, рд╢िрд╡, рд╕िрдж्рдз, рд╕ाрдз्рдп, рд╢ुрдн, рд╢ुрдХ्рд▓, рдм्рд░рд╣्рдо, рдРрди्рдж्рд░, рд╡ैрдзृрддि। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ ‘рдХрд░рдг’ рддिрдеिрдоाрди рдХे рдЖрдзे рдХो рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рддिрдеि рдоें рджो-рджो рдХрд░рдг рд╣ोрддे рд╣ैं। рдкрд╣рд▓ा рдХрд░рдг рдЪрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рджूрд╕рд░ा рд╕्рдеिрд░। рдЪрд░ рдХрд░рдг рд╕ाрдд рд╣ैं। рд╕्рдеिрд░ рдХрд░рдг рдЪाрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рдоें рдХрд░рдг рдХा рднी рдорд╣рдиीрдп рд╕्рдеाрди рд╣ै।

    рдЕрди्рддрддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╕े рд╕рдорди्рд╡िрдд рдХाрд▓рдЧрдгрдиा рднाрд░рддीрдп рдордиीрд╖िрдпों рдХी рдоेрдзा рдХा рдЕрдиुрдкрдо рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ै рдЬो рдкूрд░्рдгрддः рдЧрдгिрддीрдп рд╡िрдзि рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдо्рдкाрджिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рддिрдеि, рд╡ाрд░, рдирдХ्рд╖рдд्рд░, рдпोрдЧ рдФрд░ рдХрд░рдг рдпुрдХ्рдд рдкंрдЪांрдЧ рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ी рдЬीрд╡рдиोрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдпрд╣ рджिрд╡рд╕, рд╕рдк्рддाрд╣, рдкрдХ्рд╖, рдЕрдпрди, рдЛрддु, рд╕ंрд╡рдд्рд╕рд░ рдЖрджि рдХा рд╕рдо्рдпрдХ् рдЬ्рдЮाрди рдХрд░ाрдиे рдоें рдорд╣рддी рднूрдоिрдХा рдХा рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рдХрд░рддा рд╣ै।


рдЕрд╕рд▓ी-рдирдХрд▓ी рдХी рдкрд╣рдЪाрди

рд╣िрд░рдг्рдордпेрди рдкाрдд्рд░ेрдг рд╕рдд्рдпрд╕्рдпाрдкिрд╣िрддं рдоुрдЦрдо् । рддрдд्рдд्рд╡ं рдкूрд╖рди्рдирдкाрд╡ृрдгु рд╕рдд्рдпрдзрд░्рдоाрдп рджृрд╖्рдЯрдпे (рдИрд╢ोрдкрдиिрд╖рдж्, 15)
рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдирдорд╕्рдХाрд░, 

рдоैंрдиे рдкрд╣рд▓े рднी рдХрдИ рдмाрд░ рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ реЫोрд░ рджिрдпा рд╣ै рдХि рд╣рд░ рдЕреЮрд╡ाрд╣ рдХी рдПрдХ рдПрдХ्рд╕рдкाрдпрд░ी рдбेрдЯ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдпे рддाрдХि рд╡рд░्рд╖ों рдкрд╣рд▓े рдорд░ рдЪुрдХी рдЕреЮрд╡ाрд╣ें рдмाрд░-рдмाрд░ рдЕрдкрдиी рдХрдм्рд░ рд╕े рдЙрдардХрд░ рдоाрд╕ूрдо рд▓ोрдЧों рдХो рд╕рддाрддी рди рд░рд╣ें। рдмрд╣ुрдд рдкрд╣рд▓े рдХिрд╕ी рдкрдд्рд░िрдХा рдоें рдкреЭा рдеा рдХि рд╣िंрджू рд╢рдм्рдж реЮाрд░рд╕ी рднाрд╖ा рд╕े рдЖрдпा рдЬрд╣ाँ рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдЕрдкрдоाрдирдЬрдирдХ рдеा। рдЗंрдЯрд░рдиैрдЯ рдХे реЫрдоाрдиे рдоें рдЕрди्рдп рдЕреЮрд╡ाрд╣ों рдХे рд╕ाрде рдЗрд╕ рдЕреЮрд╡ाрд╣ рдХो рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд╕े рд╕िрд░ рдЙрдаाрддे рджेрдЦा। рдЕреЮрд╡ाрд╣ों рдХा рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рджो рдоूрд▓ рдмिंрджुрдУं рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдкрд╣рд▓ा рддो рдкाрдардХों рдХा рдЕрдЬ्рдЮाрди, рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдЙрдирдХी рдЕрддृрдк्рдд рдХाрдордиा рдХी рдкूрд░्рддि рдХी рдЖрдХांрдХ्рд╖ा। рдЬрдм рд╣рдо рдЗрд╕ рдХрдерди рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं рдХि 1857 рдХी рдХ्рд░ांрддि рдХे рдоूрд▓ рдоें рдПрдиреЮीрд▓्рдб рд░ाрдпреЮрд▓ рдХे рдХाрд░рддूрд╕ рдоें рд▓рдЧी рдЧाрдп рдФрд░ рд╕ूрдЕрд░ рдХी рдЪрд░्рдмी рдеी рддрдм рдЙрд╕рдХे рдоूрд▓ рдоें рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдк्рд░рддि рд╣рдоाрд░ा рдЧрд╣рди рдЕрдЬ्рдЮाрди рдЫिрдкा рд╣ै। рдпрджि рдХाрд░рддूрд╕ рдоें рд▓рдЧी рдЪрд░्рдмी рдЧाрдп рдФрд░ рд╕ुрдЕрд░ рдХी рди рд╣ोрдХрд░ рдХुрдд्рддे рдФрд░ рдЪрдордЧाрджреЬ рдХी рд╣ोрддी рддो рдХ्рдпा рдоंрдЧрд▓ рдкाрдг्рдбेрдп рд╕рд╣िрдд рд╕рднी рднाрд░рддीрдп рд╕ैрдиिрдХ рдХिрд╕ी рдЖрдкрдд्рддि рдФрд░ рд╕ंрдХोрдЪ рдХे рдмिрдиा рдЙрд╕े рдЖрд░ाрдо рд╕े рджाँрдд рд╕े рдХाрдЯ рд▓ेрддे? рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рднोрдЬрди рдХी рд╢ुрдЪिрддा рдХे рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдпे рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдХрдаिрди рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдЙрди рдХाрд░рддूрд╕ों рдоें рдЪрд░्рдмी рдХी рдмाрдд рдХрд░рддे рд╕рдордп рдЧाрдп рдФрд░ рд╕ुрдЕрд░ рдХा рд╕ंрджрд░्рдн рдбाрд▓ा рдЬाрдиा рдЕрд╕рдд्рдп рдФрд░ рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдРрд╕े рдХрдердиों рдоें рд▓ेрдЦрдХ рдХा рдЕрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ाрдЧ्рд░рд╣ рджोрдиों рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдРрд╕ी рдмाрддों рдХो рдпрдеाрд╡рдд рджोрд╣рд░ाрдиे рдоें рднी рд╣рдо рдЕрдкрдиी рд╣ी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдк्рд░рддि рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдиिрд░ाрджрд░ рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं।

рдкिрдЫрд▓े рджिрдиों 'рд░ॉрдмिрди рд╡िрд▓िрдпрдо्рд╕' рдХे рдмाрд░े рдоें рдкреЭрдиे рдоें рдЖрдпा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬिрд╕ рднी рдлिрд▓्рдо рдоें рдХाрдо рдХिрдпा рдЙрд╕ рдлिрд▓्рдо рдХे рдХॉрди्рдЯ्рд░ेрдХ्рдЯ рдоें рдХрдо рд╕े рдХрдо рджрд╕ рдмेрдШрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рдХाрдо рдкрд░ рд░рдЦрдиे рдХी рд╢рд░्рдд рд░рдЦी, рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдкूрд░े рдХрд░िрдпрд░ рдХे рджौрд░ाрди рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓рдЧрднрдЧ 1,500 рд╕े 2,000 рдмेрдШрд▒ рд▓ोрдЧों рдХी рдорджрдж рдХी। рдХрдеा рдЕрд╕рдд्рдп рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдХोрдорд▓ рдоाрдирд╡ीрдп рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рдЭंрдХृрдд рдХрд░рддी рд╣ै рдФрд░ рд╢ाрдпрдж рдЗрд╕ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े 65,000 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡ैрдмрдкृрд╖्рдЯों рдкрд░ рдоौрдЬूрдж рд╣ै।

рдЗрд╕ी рд╢ृंрдЦрд▓ा рдоें рдХुрдЫ рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рдЧрд░ुреЬ рдж्рд╡ाрд░ा рдЪाрд▓ीрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдкंрдЦ рдиोрдЪрдХрд░, рдлिрд░ рдЕрдкрдиी рдЪोंрдЪ рддोреЬрдХрд░ рд▓рдо्рдмे рд╕рдордп рддрдХ рдЙрдкрд╡ाрд╕ рдХрд░рдХे рдХाрдпाрдХрд▓्рдк рдж्рд╡ाрд░ा рдпौрд╡рди рдХी рдкुрдирд░्рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░рдХे 70 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рддрдХ рдЕрдЬрд░ рдЬीрдиे рдХी рдХрд╣ाрдиी рдлैрд▓ाрдпी рдЧрдпी рдеी, рдЬो рдЖрдЬ рднी рдЧाрд╣े-рдмрдЧाрд╣े рджिрдЦ рдЬाрддी рд╣ै। рдмेрд╢реШ, рдпрд╣ рдХрд╣ाрдиी рднी рдЪंрдбूрдЦाрдиे рдХी рдЧрдк्рдк рдеी।

рдкैрдХेрдЬ्рдб рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХे рдЕрд╡рдпрд╡ों рдоें рд╕ूрдЪिрдд рдИ рдХोрдб рд╡ाрд▓े рд╕рднी рдЕрд╡рдпрд╡ों рдоें рд╢ूрдХрд░-рд╡рд╕ा рд╣ोрдиा рдиिрд╣िрдд рд╕्рд╡ाрд░्рдеों рдж्рд╡ाрд░ा рдлैрд▓ाрдпी рдЧрдпी рдЕреЮрд╡ाрд╣ рдеी। рд╡िрднिрди्рди рдИ рдХोрдб рд╡ाрд▓े рд░рд╕ाрдпрдиों рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рдЕंрддрд░्рдЬाрд▓ рд╕े рдЬाँрдЪी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдРрд╕ी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдХрдИ рдмाрд░ рдХिрд╕ी рддрде्рдп рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЖрдзे-рдЕрдзूрд░े, рдЕрддिрд╢рдпोрдХ्рддिрдкूрд░्рдг рдФрд░ рдХрдИ рдмाрд░ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े реЪрд▓рдд рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рднी рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЖрдпोрдбीрди рдпुрдХ्рдд рдирдордХ рд╡िрд░ोрдзी рдк्рд░рдЪाрд░ рд╣ो рдпा рдоाрдЗрдХ्рд░ोрд╡ेрд╡ рдУрд╡рди рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдЙрдирдоें рднрд░рдкूрд░ рдЕрд╕рдд्рдп рд╣ै। рдзрд░्рдо рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рд╣ों, рдпा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ реЮрддрд╡े, рдРрд╕े рдШाрд▓рдоेрд▓ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЕрдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рд╣ैं, рдФрд░ рдЙрдирд╕े рдмрдЪ рд░рд╣рдиे рдоें рд╣ी рдЖрдкрдХा рднрд▓ा рд╣ै।

рдХुрдЫ рдЧрдк्рдкें рдкूрд░्рдг рдиिрд░ाрдкрдж рдиिрд░्рдорд▓ рд╣ाрд╕्рдп рд╕े рднрд░ी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдЕрдиेрдХ рдЕреЮрд╡ाрд╣ों рдХे рдкीрдЫे рдХोрдИ рди рдХोрдИ рдмрджрдиीрдпрддी рдЫिрдкी рд╣ोрддी рд╣ै рдЬो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд, рдпा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣ाрдиि рдХा рдХाрд░рдХ рдмрдирддी рд╣ै। рдХृрдкрдпा рд╡ाрдЯ्рд╕рдПрдк, реЮेрд╕рдмुрдХ, рдИрдоेрд▓ рдЖрджि рдоें рдоिрд▓ी рд░ोрдЪрдХ, рдЕрддि-рд░ोрдЪрдХ рдЦрдмрд░ों рдХो рдмिрдиा рдЬाँрдЪे-рдкрд░рдЦे рдЖрдЧे рдлैрд▓ाрдиे рд╕े рдмрдЪें। рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдХैंрд╕рд░ рд╕рд╣िрдд рдмीрдоाрд░िрдпों рдХे рдЗрд▓ाрдЬ, рдпा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕рдо्рдмंрдзी рдЕрдзрдХрдЪрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЬाрдирд▓ेрд╡ा рд╕िрдж्рдз рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рджंрдЧे, рдоाрд░рдХाрдЯ рдЖрджि рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЪिрдд्рд░ рдЖрджि рдЬрдирдоाрдирд╕ рдоें рдХ्рд░ोрдз рдФрд░ рджेрд╢ рдоें рдЕрд░ाрдЬрдХрддा рдлैрд▓ाрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдлैрд▓ाрдпे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЖрджрд░्рд╢ рдиाрдЧрд░िрдХ рдмрдиें, рдФрд░ рдХुрдк्рд░рдЪाрд░ рдХे рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХो рд░ोрдХрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рдмрдиें।

рдФрд░ рд╣ाँ, рдЕрд╕рд▓ी-рдирдХрд▓ी рдХी рдмाрдд рдЖ рд╣ी рдЧрдпी рд╣ै рддो рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рдЪрд▓ूँ рдХि реЮाрд░рд╕ी рдоें рдЕрд╕рд▓ी рд╕िрд░्реЮ рд╢рд╣рдж рд╣ोрддा рд╣ै, рдФрд░ рд╢рдХ्рдХрд░ рдХी рдоिрдаाрд╕ рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рднी рднाрд░рддीрдп рд╕рдн्рдпрддा рдХे рдмाрд╣рд░ рджो-рдПрдХ рд╕рджी рдкрд╣рд▓े рддрдХ рдХрд╣ीं рдирд╣ीं рдеी।

рд╕ेрддु рдХा рдпрд╣ рдирдпा рдЕंрдХ рдЖрдкрдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ै। рдЖрдкрдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै।  рдпрджि рд╕ेрддु рдЖрдкрдХो рдкрд╕ंрдж рдЖрддी рд╣ै рддो рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рдоिрдд्рд░ों рддрдХ рднी рдЕрд╡рд╢्рдп рдкрд╣ुँрдЪाрдЗрдпे।

рд╢ुрднाрдХांрдХ्рд╖ी,
рд╕ेрддु, рдкिрдЯ्рд╕рдмрд░्рдЧ
30 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2022 ✍️

рд╢ैрд╡ рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рд╕ंрдд: рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧी

рд╢рд╢ि рдкाрдзा

рд╢рд╢ि рдкाрдзा

рд▓ोрдХ рдПрд╡ं рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рдХрд▓ाрдПँ-рдк्рд░рдеाрдПँ рдХिрд╕ी рднी рджेрд╢ рдХी рдЧौрд░рд╡рдордпी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдзрд░ोрд╣рд░ рд╣ैं। рднाрд░рдд рдХी рд╕рдоृрдж्рдз рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдкрди्рдиों рдоें рдЭाँрдХ рдХे рджेрдЦें рддो рдЕрдирдЧिрди рдЙрдд्рд╕рд╡-рдоेрд▓े, рд▓ोрдХ-рдЧीрдд, рддीрдЬ-рдд्рдпोрд╣ाрд░, рд░ीрддि-рд░िрд╡ाрдЬ рдЕрдкрдиे рд╡िрд╡िрдз рд░ंрдЧрд░ूрдкों рдоें рджिрдЦाрдИ рджेंрдЧें। рдЗрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХी рд▓рдо्рдмी рджौреЬ рджौреЬрддे-рджौреЬрддे рдердХे-рдЯूрдЯे рдХिрд╕ी рдкреЬाрд╡ рдкрд░ рдЖрдХрд░ рдмैрда рдЧрдпे рд╣ैं рдФрд░ рдХुрдЫ рдзीрдоी-рдзीрдоी рдЪाрд▓ рд╕े рдЪрд▓рддे-рдЪрд▓рддे рдПрдХ рдкीреЭी рд╕े рджूрд╕рд░ी рдкीреЭी рдХे рдЖँрдЧрди рдоें рдХрднी-рдХрднी рднूрд▓े-рдмिрд╕рд░े рдЕрддिрдеि рдХी рддрд░рд╣ рдоिрд▓рдиे рдЖ рдЬाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдЦुрд╢िрдпों рдХी рдкिрдЯाрд░ी рдЦोрд▓ рдХे рдмैрда рдЬाрддे рд╣ैं। рдоेрд░े рдорди рдХे рдЖँрдЧрди рдоें рднी рдпрд╣ рдЖрдХрд░, рдоेрд░ी рдЕंрдЧुрд▓ी рдкрдХреЬ рдХрд░ рдоेрд░े рдЕрддीрдд рдХे рдЧрд▓िрдпाрд░ों рдоें рдоुрдЭे рд▓े рдЬाрддे рд╣ैं। рдРрд╕े рд╣ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрддिрдеि рд╣ैं – рдЬंрдЧрдо рдпोрдЧी।

рд╣рд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдПрд╡ं рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рдкрд░्рд╡ рдХे рд╕ाрде рдоेрд░ी рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рдХी рдордзुрд░ рд╕्рдоृрддिрдпाँ рдЬुреЬी рд╣ुрдИ рд╣ैं। рдкूрд░े рднाрд░рдд рд╡рд░्рд╖ рдоें рдорд╣ाрд╢िрд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХा рдкрд░्рд╡ рдмреЬी рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рдЙрд▓्рд▓ाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдоेрд░े рдЬрди्рдо рд╕्рдеाрди рдЬрдо्рдоू рдХी рдЧрд▓िрдпों рдФрд░ рдоंрджिрд░ों рдоें рдорд╣ाрд╢िрд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХी рд╢ोрднा рдХुрдЫ рднिрди्рди рд╕ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЖрдЗрдпे рджेрдЦрддे рд╣ैं рдорд╣ाрд╢िрд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЬрдо्рдоू рдирдЧрд░ рдХी рдЭाँрдХी-

рд╢िрд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХे рдХुрдЫ рджिрди рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЬрдо्рдоू рдХी рдЧрд▓िрдпों, рдЪौрд░ाрд╣ों рдоें рдЗрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рд╕ाрдзु рдЖрдиा-рдЬाрдиा рдЖрд░рдо्рдн рдХрд░ рджेрддे рдеे।  рдЗрдирдХी рд╡ेрд╢рднूрд╖ा рднी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╣ोрддी рдеी। рд╣рдо рдЗрди्рд╣ें рдЬंрдЧрдо рдмाрдмा рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдирддे рдеे। рдпрд╣ рд╕िрд░ рдкрд░ рджрд╢рдиाрдоी рдкрдЧрдб़ी рдХे рд╕ाрде рдХाрд▓ी рдкрдЯ्рдЯी рдкрд░ рддांрдмे-рдкीрддрд▓ рд╕े рдмрдиे рдЧुрд▓рджाрди рдоें рдоोрд░ рдХे рдкंрдЦों рдХा рдЧुрдЪ्рдЫ рдзाрд░рдг рдХрд░рддे рдеे। рдХрдкрдб़े рдкрд░ рд╕ाрдордиे рдХी рдУрд░ рд╕рд░्рдк рдиिрд╢ाрди рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдХॉрд▓рд░ рд╡ाрд▓े рдХुрд░्рддे рдкрд╣рдиे рдФрд░ рд╣ाрде рдоें рдЦрдЭрдб़ी, рдордЬीрд░ा, рдШंрдЯिрдпाँ рд▓िрдП рдЕрди्рдп рд╕ाрдзुрдУं рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ी рджिрдЦाрдИ рджेрддे рдеे। рдЕрдкрдиी рдЕрдиूрдаी рдЕрднिрдирдп рд╕ंрд╡ाрдж рд╢ैрд▓ी рдоें рдпрд╣ рд╢िрд╡-рдкाрд░्рд╡рддी рдХे рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдХрд╣ाрдиी рдЧाрдпрдирд╢ैрд▓ी рдоें рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХрд╣рддे рдеे рдХि рд╕ुрдирдиे рд╡ाрд▓ा рдоंрдд्рд░рдоुрдЧ्рдз рд╣ो рдЬाрддा рдеा। рд╣рдо рдмрдЪ्рдЪे рдЗрдирдХी рд╕ंрдЧीрддрдордп рдХрдеा рдХो рд╕ुрдирддे рд╣ुрдП рд╣рд░ рдЧрд▓ी-рдЪौрд░ाрд╣ों рдоें рдЗрдирдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЪрд▓рддे рдеे рдФрд░ рдЗрд╕ рд░ोрдЪрдХ рдЕрднिрдирдп рдХा рдЖрдирди्рдж рд▓ेрддे рдеे। рдШрд░ рдоें рдЬंрдЧрдо рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХो рд╕्рд╡рдпं рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा рдФрд░ рдЬंрдЧрдо рдХो рдЕрдЪ्рдЫी рднिрдХ्рд╖ा рджी рдЬाрддी рдеी। рдЬाрддे-рдЬाрддे рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧी рд╣рдо рд╕рдм рдХो рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рджेрддे рдеे। 

рдЖрдЗрдпे, рдЗрди рдШुрдорди्рддु рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧिрдпों рд╕े рдЖрдкрдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХрд░ाрдКँ -
рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧी рдЕрдкрдиी рд╡ेрд╢рднूрд╖ा рдПрд╡ं рднिрдХ्рд╖ा рдоाँрдЧрдиे рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рдвंрдЧ рдХे рдХाрд░рдг рдмाрдХी рд╕ाрдзु -рд╕ंрддों рд╕े рдЕрд▓рдЧ-рдерд▓рдЧ рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं। рдпे рдЬोрдЧी рд╢ैрд╡ рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬो рд╕िрд░्рдл рд╢िрд╡рдЬी рдХी рдкूрдЬा-рдЕрд░्рдЪрдиा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧी рдХो рд╢िрд╡рдкुрд░ाрдг рдХी рдХрдеा рдпाрдж рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрдирдХा рднिрдХ्рд╖ा рд▓ेрдиे рдХा рдвंрдЧ рднी рдмिрд▓рдХुрд▓ рднिрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрдирдХे рдЖрд░ाрдз्рдп рджेрд╡ рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдиे рдХрд╣ा рдеा рдХि рдХрднी рдоाрдпा рдХो рд╣ाрде рдоें рдирд╣ीं рд▓ेрдиा, рдЗрд╕рд▓िрдП рдпे рднेंрдЯ рдпा рджाрди рдХो рд╣ाрде рд╕े рдирд╣ीं рд▓ेрддे, рдмрд▓्рдХि рдЕрдкрдиी рдШंрдЯी рдХो рдЙрд▓рдЯ рдХрд░рдХे рдЙрд╕ी рдоें рджрдХ्рд╖िрдгा рд▓ेрддे рд╣ैं। рджेрд╢рднрд░ рдоें рдзाрд░्рдоिрдХ рдоेрд▓ों рдХे рджिрдиों рдоें рдЗрд╕ рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рд╕ाрдзु рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рдерд▓ों рдоें рдЬाрдХрд░ рд╢िрд╡ рдХा рдЧुрдгрдЧाрди рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдЦाреЬों рдоें рдЕрди्рдп рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдпों рдХे рд╕ाрдзुрдУं рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓ рдХрд░ рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдЬंрдЧрдо рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдХे рджेрд╢рднрд░ рдоें рдХрд░ीрдм рдкाँрдЪ рд╣рдЬाрд░ рдЧृрд╣рд╕्рде рд╕ंрдд рд╣ैं। рдЗрдирдоें рд╕े рдЕрдзिрдХाँрд╢ рдЧृрд╣рд╕्рде рд╕ंрдд рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХे рд╕ाрде рд░рд╣рддे рд╣ै рдФрд░ рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдХे рд▓िрдП рдЦेрддी-рдмाреЬी рдпा рдХोрдИ рдЕрди्рдп рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЬंрдЧрдо рд╢рдм्рдж ‘рдЬреЬ’ рдХा рд╡िрд▓ोрдо рд╢рдм्рдж рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдЪрд▓рдиे-рдлिрд░рдиे рд╡ाрд▓ा। рдпे рдпोрдЧी рдПрдХ рд╕्рдеाрди рд╕े рджूрд╕рд░े рд╕्рдеाрди рддрдХ рдн्рд░рдордг рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рд╢िрд╡-рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдХрдеा рд╕ुрдиाрддे рд╣ैं।

рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧिрдпों рдХे рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХी рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдХрднी рдЕрдХेрд▓े рднिрдХ्рд╖ा рдоाँрдЧрдиे рдирд╣ीं рдЖрддे, рдЕрдкिрддु рд╕рджैрд╡ рдПрдХ рджрд▓ рдоें рдЖрдХрд░ рд╣ी рд╢िрд╡-рдкाрд░्рд╡рддी рдХी рдХрдеा рд╕ुрдиाрддे рд╣ैं। рдПрдХ рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╕िрд░्рдл рдЬंрдЧрдо рд╕ाрдзु рдХा рдмेрдЯा рд╣ी рдЬंрдЧрдо рд╕ाрдзु рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╣рд░ рдкीрдв़ी рдоें, рд╣рд░ рдЬंрдЧрдо рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рдПрдХ рд╕рджрд╕्рдп рд╕ाрдзु рдмрдирддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЗрдирдХा рдХुрдирдмा рд╕рджिрдпों рд╕े рдмрдв़рддा рдЪрд▓ा рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬंрдЧрдо рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рд╕ाрдзु рдЕрдзिрдХрддрд░ рдкंрдЬाрдм, рд╣рд░िрдпाрдгा рдФрд░ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рдмрд╕े рд╣ुрдП рд╣ैं।

рдЗрдирдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдХैрд╕े рд╣ुрдИ рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдоें рдХрдИ рдХрдеाрдПँ рд╣ैं। рдЗрдирдоें рд╕े рд╕рдм рд╕े рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдХрдеा рдпрд╣ рд╣ै -

рдРрд╕ा рдорди рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗрди рд╕ाрдзुрдУं рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рднрдЧрд╡ाрди् рд╢िрд╡ рдХी рдЬाँрдШ рд╕े рд╣ुрдИ рдеी। рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЬрдм рд╢िрд╡-рдкाрд░्рд╡рддी рдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рд╣ो рд░рд╣ा рдеा рддो рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдиे рдкрд╣рд▓े рд╡िрд╖्рдгु рдФрд░ рдлिрд░ рдм्рд░рд╣्рдоाрдЬी рдХो рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░ाрдиे рд╣ेрддु рджрдХ्рд╖िрдгा рджेрдиी рдЪाрд╣ी рддो рджोрдиों рдиे рдЙрд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा। рддрдм рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдиे рдЕрдкрдиी рдЬांрдШ рдХाрдЯрдХрд░ рдЬंрдЧрдо рд╕ाрдзुрдУं рдХो рдЙрдд्рдкрди्рди рдХिрдпा рдФрд░ рдлिрд░ рдЗрди рд╕ाрдзुрдУं рдиे рд╣ी рдорд╣ाрджेрд╡ рд╕े рджрдХ्рд╖िрдгा рд▓ेрдХрд░ рд╢िрд╡-рдкाрд░्рд╡рддी рд╡िрд╡ाрд╣ рдоें рдЧीрдд рдЧाрдП рдФрд░ рдмाрдХी рд░рд╕्рдоें рдкूрд░ी рдХрд░ाрдИं।  рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЖрдЬ рднी рд╢िрд╡ рдкाрд░्рд╡рддी рд╡िрд╡ाрд╣ рдЬैрд╕े рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рдХो рдХрд░ाрдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕िрд░्рдл рдЬंрдЧрдо рд╕ाрдзुрдУं рдХे рдкाрд╕ рд╣ी рд╣ै। 
рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧी рднाрд░рдд рдХी рд▓ोрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХा рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕंрдЧ рд╣ैं। рдЕрдкрдиी рдЕрдиुрдкрдо рдЧाрдпрди рд╢ैрд▓ी рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХा рдФрд░ рдЗрд╕े рдкीреЭी рджрд░ рдкीреЭी рд╣рд╕्рддाрд░рдг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕рд░ाрд╣рдиा рдХे рдкाрдд्рд░ рд╣ैं।

рд╕ुрд░рдо्рдп рдк्рд░ाрдХृрдд рджृрд╢्рдпों рдХी рдЧोрдж рдоें рдЖрд╢ुрддोрд╖ рдмाрдмा рднोрд▓े рдиाрде рдХा рдзाрдо рд╢िрд╡рдЧाрджी

рдбॉ. рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

- рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡िрднाрдЧ, рд╕ंрддाрд▓ рдкрд░рдЧрдиा рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд╕िрджो-рдХाрди्рд╣ु рдоुрд░्рдоू рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рджुрдордХा-814101 (рдЭाрд░рдЦрдг्рдб) рдЪрд▓рднाрд╖: +91 993 965 8233

рдЭाрд░рдЦрдг्рдб рдк्рд░рджेрд╢ рд╣рд░े рднрд░े рдкрд░्рд╡рдд рдкрдаाрд░ों, рдирджी рдЭрд░рдиों, рдЦрдиिрдЬ рд╕рдо्рдкрджाрдУं рд╕े рднрд░ा рдкрдб़ा рд╣ै। рдзрд░्рдо рдФрд░ рдЖрд╕्рдеा рдХे рд╕ैрдХрдб़ों рд╕्рдеाрди рдпрд╣ाँ рдХे рд╡рди рдХрди्рджрд░ाрдУं рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ैं। рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдмाрдмा рд╡ैрдж्рдпрдиाрдердзाрдо рджेрд╡рдШрд░ рдЬिрд▓े рдоें рдЕрд╡рд╕्рдеिрдд рд╣ै рддो рдмाрдмा рдмाрд╕ुрдХिрдиाрде рджुрдордХा рдЬिрд▓े рдоें। рдпे рджोрдиों рдЬिрд▓े рд╕ंрддाрд▓ рдкрд░рдЧрдиा рдк्рд░рдоंрдбрд▓ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ैं। рднрдЧрд╡рддी рдЧंрдЧा рд╕ंрддाрд▓ рдкрд░рдЧрдиा рдХे рд╕ाрд╣ेрдмрдЧंрдЬ рдЬिрд▓े рдХो рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░ рдмंрдЧाрд▓ рдХी рдУрд░ рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕ाрд╣ेрдмрдЧंрдЬ рд╣ी рдирд╣ीं рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╕ंрддाрд▓ рдкрд░рдЧрдиा рдоें рдордиोрд░рдо рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рджृрд╢्рдп рдПрд╡ं рд╕ंрд╕ाрдзрди рдоौрдЬूрдж рд╣ैं। рд╕ाрд╣ेрдмрдЧंрдЬ рдЬिрд▓े рдХे рдмрд░рд╣ेрдЯ рдк्рд░рдЦрдг्рдб рдоें рд╕ुрд░рдо्рдп рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рджृрд╢्рдпों рдХे рдмीрдЪ рднрдЧрд╡ाрди् рдЖрд╢ुрддोрд╖ рдХा рдПрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдкौрд░ाрдгिрдХ рдзाрдо *рдмाрдмा рдЧрдЬेрд╢्рд╡рд░рдиाрде рдзाрдо*  *рд╢िрд╡рдЧाрджी* рдЕрд╡рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ рджрд░्рд╢рдиीрдп, рдкौрд░ाрдгिрдХ рдкूрдЬрдиीрдп рдоंрджिрд░ рд╣ैं рдЬो рдк्рд░рдХृрддिрдХ рд╕ोंрджрд░्рдп рд╕े рдкрд░िрдкूрд░्рдг рд░ाрдЬрдорд╣рд▓ рдХी рдкрд╣ाреЬिрдпो рдХे рдордиोрд░рдо рджृрд╢्рдпो рдПрд╡ं рдЭрд░-рдЭрд░ рдЧिрд░рддे рдЭрд░рдиे рдХी рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рд╕ौрди्рджрд░्рдп рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ рдЧिрд░ि рдЧрд╣्рд╡рд░ рджेрд╡ाрд▓рдп рд╣ै। рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдоें рдпрд╣ рдоंрджिрд░ рдЭाрд░рдЦрдг्рдб рдк्рд░ाрди्рдд рдХे рд╕рд╣ेрдмрдЧंрдЬ рдЬिрд▓ा рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдмрд░рд╣ेрдЯ рдк्рд░рдЦрдг्рдб рд╕े 6 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдХी рдЙрдд्рддрд░ рдХी рдУрд░ рдЕрд╡рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдмाрдмा рдЧрдЬेрд╢्рд╡рд░ рдиाрде рдХा рдпрд╣ рдоंрджिрд░ рдкрд╣ाреЬी рдХी рдКँрдЪाрдИ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै।рдЕрддः рд╢्рд░рдж्рдзрд▓ुрдУं рдХो 195 рд╕ीреЭिрдпों рдХे рдЪреЭाрдИ рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдоंрджिрд░ рдХा рджрд░्рд╢рди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЧुрд╣ा рдоें рдЕрд╡рд╕्рдеिрдд рдмाрдмा рдХे рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдкीрддाрдо्рдмрд░ी рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдкрд░ рдКрдкрд░ी рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рд╕े рдЕрдирд╡рд░рдд рдЬрд▓ рдЯрдкрдХрддे рд░рд╣рддे рд╣ै рдЬो рдЕрдж्рднुрдд рдПрд╡ं рдЕрдиुрдкрдо рд╣ै। 

рдмाрдмा рдЧрдЬेрд╢्рд╡рд░рдиाрде рдзाрдо ( िрд╡рдЧाрджी) рдХी рдЕрди्рддः рдХрдеा рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै। рдЧрдЬेрд╢्рд╡рд░рдиाрде рдХा рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рджाрдирд╡рд░ाрдЬ рдЧрдЬाрд╕ूрд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ै। рд╢िрд╡ рдкुрд░ाрдг рдоें рдЧрдЬाрд╕ुрд░ рдиाрдордХ рджैрдд्рдп рдХा рд╡рд░्рдгрди рдЖрддा рд╣ै рдЬो рдмрд▓рд╢ाрд▓ी рдорд╣िрд╖ाрд╕ुрд░ рдХा рд╕ुрдпोрдЧ्рдп рдкुрдд्рд░ рдеा। рдЗрд╕рдиे рд╣рдЬाрд░ो рд╡рд░्рд╖ो рддрдХ рдЕंрдЧुрдаे рдХे рдмрд▓ рдкрд░ рдЦреЬे рд╣ोрдХрд░ рдЙрдЧ्рд░ рддрдкрд╕्рдпा рдХрд░ рднрдЧрд╡ाрди рд╢ंрдХрд░ рд╕े рд╡рд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा। рд╡рд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╡рд╣ рдЕрдд्рдпंрдд рдмрд▓рд╢ाрд▓ी рдФрд░ рджुрд░ाрдЪाрд░ी рд╣ो рдЧрдпा। рдЗрд╕рдХे рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдФрд░ рднрдп рд╕े рдЛрд╖ि рдоुрдиि рджेрд╡рддाрдЧрдг рдд्рд░ाрд╣िрдоाрдо्-рдд्рд░ाрд╣िрдоाрдо् рдХрд░рдиे рд▓рдЧे। рдЛрд╖ि рдоुрдиि рд╡ рджेрд╡рддाрдУं рдиे рднрдЧрд╡ाрди рд╢ंрдХрд░ рдХी рд╕्рддुрддि рдХी। рдЙрдирдХी рдХрд░ूрдг рдкुрдХाрд░ рд╕ुрдирдХрд░ рднрдЧрд╡ाрди рд╢ंрдХрд░ рдиे рдЧрдЬाрд╕ुрд░ рдХा рд╕ंрд╣ाрд░ рдХिрдпा। рдорд░рддे рд╕рдордп рднी рдЧрдЬाрд╕ुрд░ рдиे рднрдЧрд╡ाрди рд╢ंрдХрд░ рдХी рд╕्рддुрддि рдХी рдЬिрд╕рд╕े рднрдЧрд╡ाрди рд╢ंрдХрд░ рдиे рдк्рд░рд╕рди्рди рд╣ोрдХрд░ рдХрд╣ा рддुрдо्рд╣ाрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдеाрдкिрдд рдпрд╣ рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╣ी рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ोрдЧा। рд▓ोрдЧ рдЗрд╕े рдЧрдЬेрд╢्рд╡рд░ рдзाрдо рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиेंрдЧे। рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рднрдЧрд╡ाрди рд╢ंрдХрд░ рдЬрдм рдиंрджी рдкрд░ рд╕рд╡ाрд░ рд╣ोрдХрд░ рдЧрдЬाрд╕ुрд░ рдХा рд╡рдз рдХрд░ рд░рд╣े рдеे рддрдм рдиंрджी рджो рдкैрд░ों рдкрд░ рдЦреЬा рд╣ो рдЧрдпा। рдиंрджी рдХे рд╡рд╣ी рдкрджрдЪिрд╣्рди рдЖрдЬ рднी рд╡рд╣ाँ рдПрдХ рдЪрдЯ्рдЯाрди рдкрд░ рд╣ैं। рд╡рд╣ीं рд╕े рдиिрд░рди्рддрд░ рдк्рд░рд╡ाрд╣рдоाрди рдЬрд▓ рд╣ी рд╢िрд╡рдЧंрдЧा рдХे рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै।

рдПрдХ рдЕрди्рдп рдоाрди्рдпрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХाрд▓ рдоें рдЕрд░्рдЬुрди рдХो рднрдЧрд╡ाрди рд╢ंрдХрд░ рдЬी рдХा рджрд░्рд╢рди рдЗрд╕ी рдкрд░्рд╡рдд рдкрд░ рд╣ुрдИ рдеी।
рдмाрдмा рдЧрдЬेрд╢्рд╡рд░ рдиाрде рдзाрдо рдоें рдЕрд╡рд╕्рдеिрдд рдкीрддाрдо्рдмрд░ी рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╣ै। рдЧрд░्рдн рдЧृрд╣ (рдЧुрд╣ा) рдоे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдмाрдмा рдЧрдЬेрд╢्рд╡рд░ рдиाрде рдорд╣ाрджेрд╡ рдХे рдкीрддाрдо्рдмрд░ी рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдХे рджрд░्рд╢рди рд╣ोрддे рд╣ै। рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдХे рдаीрдХ рдКрдкрд░ рдХी рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рд╕े рдмाрд░рд╣-рдоाрд╕ рдмूंрдж-рдмूंрдж рдХрд░ рдЬрд▓ рдЯрдкрдХрддे рд░рд╣рддा рд╣ै। рдРрд╕ा рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдк्рд░рдХृрддि рд╕्рд╡рдпं рд╣ी рдиिрд░ंрддрд░ рднрдЧрд╡ाрди рд╢ंрдХрд░ рдХा рдЬрд▓ाрднिрд╖ेрдХ рдХрд░рддी рд░рд╣рддी рд╣ै। рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдХे рдаीрдХ рд╕ाрдордиे рдоैрдпा рдкाрд░्рд╡рддी рдПрд╡ं рд╢िрд╡ рдХे рд╡ाрд╣рди рдиंрджी рдХी рдк्рд░рддिрдоा рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ै। рдЧुрд╣ा рдХे рдЕрди्рджрд░ рд╣ी рдЧрдгेрд╢ рдПрд╡ं рдХाрд░्рддिрдХेрдп рдХी рдоूрд░्рддि рднी рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ै। рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдХे рдмाрдпीं рдУрд░ рдЧुрд╣ा рдХे рдЕрди्рджрд░ рдПрдХ рдФрд░ рдЧुрд╣ा рд╣ै। рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдЧुрд╣ा рдоाрд░्рдЧ рд╕े рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рдЛрд╖ि рдорд╣ाрдд्рдоा рдЙрдд्рддрд░рд╡ाрд╣िрдиी рдЧंрдЧा рд░ाрдЬрдорд╣рд▓ рд╕े рдЬрд▓ рд▓ाрдХрд░ рдмाрдмा рдХा рдЬрд▓ाрднिрд╖ेрдХ рдПрд╡ं рдкूрдЬा-рдЕрд░्рдЪрдиा рдХрд░рддे рдеे। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоे рдЗрд╕ рдЧुрд╣ा рдХे рдоुрдЦ рдХो рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдоंрджिрд░ рдХे рдмाрд╣рд░ рджाрдпीं рдУрд░ рдПрдХ рджूрд╕рд░ी рд╕ीрдв़ी рд╣ै рдЬो рд╢िрд╡рдЧंрдЧा рддрдХ рдЧрдпी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдПрдХ рдЪрдЯ्рдЯाрди рдкрд░ рдирди्рджी рдХे рджो рдкैрд░ों рдХे рдиिрд╢ाрди рд╣ैं। рдЦुрд░ рд░ूрдкी рдЧрд░्рдд рдоे рд╕ाрд▓ो рднрд░ рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХी рдЪिрд▓рдЪिрд▓ाрддी рдЧрд░्рдоी рдоें рднी рдЬрд▓ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд░рд╣рддा рд╣ै рдЬो рд╢िрд╡рдЧंрдЧा рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиे рдЬाрддे рд╣ै। рд╢िрд╡рдЧाрджी рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рднрдХ्рдд рд╢िрд╡рдЧंрдЧा рдХा рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рднूрд▓рддे। рд╢्рд░ाрд╡рдг рдоाрд╕ рдоे рдЬो рдХाँрд╡рд░िрдпा рд░ाрдЬрдорд╣рд▓ рдЧंрдЧाрдШाрдЯ рд╕े рдЬрд▓ рдЙрдаाрддे рд╣ै рд╡ो рджुрд░्рдЧрдо рдкрд╣ाреЬी рдоाрд░्рдЧ рд╕े рд╢िрд╡рдЧाрджी рдоंрджिрд░ рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╣ै।

рдмाрдмा рдЧाрдЬेрд╢्рд╡рд░ рдиाрде рдзाрдо рдоंрджिрд░ рдХे рдЧрд░्рдн рдЧृрд╣ рдкрд░्рд╡рдд рдЧुрд╣ा рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
рдмाрдмा рдЧрдЬेрд╢्рд╡рд░ рдиाрде рдзाрдо рдоंрджिрд░ рдХे рдЧрд░्рдн рдЧृрд╣ (рдЧुрд╣ा) рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ рдХे рдКрдкрд░ рдмिрд▓рдХुрд▓ рд╕ीрдзा рдЙрдаा рд╣ुрдЖ рдкрд░्рд╡рддрд░ाрдЬ рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдЧрдЬрд░ाрдЬ рдХी рддрд░рд╣ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡िрд╢ाрд▓ рдкрд░्рд╡рдд рдиिрд╣िрдд рдЗрд╕ рдЧрд░्рднрдЧृрд╣ рдЧुрд╣ा рдХे рдк्рд░рд╡ेрд╢рдж्рд╡ाрд░ рдХे рдКрдкрд░ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рджुрд░्рд▓рдн рдЕрдХ्рд╖рдпрд╡рдЯ рд╡ृрдХ्рд╖ рднाрд░рдд рд╡рд░्рд╖ рдоें рдмोрдз рдЧрдпा рдХे рдмाрдж рдпрд╣ाँ рдкाрдпे рдЧрдП рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╡рдЯ рд╡ृрдХ्рд╖ рдХी рдЬреЬे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ рдХे рдмाँрдИ рдУрд░ рдоंрджिрд░ рддрдХ рдлैрд▓ी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдЬो рджेрдЦрдиे рд╕े рд▓рдЧрддा рд╣ै рдоाрдиो рднрдЧрд╡ाрди рд╢ंрдХрд░ рдХे рдЬрдЯाрдПँ рд▓рд╣рд▓рд╣ा рд░рд╣ी рд╣ै। рдпрд╣ рд╡ृрдХ्рд╖ рдордиोрдХाрдордиा рдХрд▓्рдкрддрд░ु рдХे рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै। рдРрд╕ी рдоाрди्рдпрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдХрд▓्рдкрддрд░ु рдХे рдЬреЬ рдоें рдкрдд्рдерд░ рдмाँрдзрдиे рд╕े рдмाрдмा рдЧрдЬेрд╢्рд╡рд░ рдиाрде рдЕрдкрдиी рднрдХ्рддों рдХी рд╕ाрд░ी рдордиोрдХाрдордиाрдПँ рдЕрд╡рд╢्рдп рдкूрд░्рдг рдХрд░рддे рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмрдЧрд▓ рдоें рдЭрд░-рдЭрд░ рдЧिрд░рддे рд╣ुрдП рдЭрд░рдиे рднрдЧрд╡ाрди рд╢ंрдХрд░ рдХे рдЬрдЯा рд╕े рдЕрд╡िрд░рд▓ рдмрд╣рддे рд╣ुрдП рдЧंрдЧा рдХी рдзाрд░ा рдХा рдЕрд╣рд╕ाрд╕ рджिрд▓ाрддे рд╣ै। рдРрд╕ा рд▓рдЧрддा рд╣ै рднрдЧрд╡ाрди рд╢ंрдХрд░ рдЧंрдЧा рдХी рд╡ेрдЧ рдХो рдЕрдкрдиी рдЬрдЯा рдоें рд╕рдоेрдЯ рдХрд░ рдоंрдж-рдоंрдж рдХрд░ рдЕрдоृрдд рдЬрд▓ рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ै। рдЗрд╕ рдЬрд▓ рд╕े рд╕्рдиाрди рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╕ाрд░ी рдердХाрдиे рдоिрдЯ рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдорди рдк्рд░рдлुрд▓िрдд рд╣ो рдЙрдаाрддा рд╣ै। рдЧिрд░ि рдЧुрд╣ा рдоे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рднрдХ्рддрдЧрдгों рдХो рдЧुрд╣ा рдХे рдаीрдХ рдКрдкрд░ рд╕े рдЧिрд░рддे рдЭрд░рдиे рдХे рдЬрд▓ рд╕े рдкрд╡िрдд्рд░ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै।

рдмाрдмा рдЧрдЬेрд╢рд╡рд░ рдиाрдердзाрдо (рд╢िрд╡рдЧाрджी) рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд▓рдЧрднрдЧ 15 рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдпрд╣ рдоंрджिрд░ рдЖंрд╢िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЖрдо рд▓ोрдЧों рдХी рджृрд╖्рдЯि рдоें рдЖрдпा। 16 рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рд░ाрдЬा рдоाрдирд╕िंрд╣ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рдоंрджिрд░ рдоें рдкूрдЬा-рдЕрд░्рдЪрдиा рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╕े рд╣ी рдпрд╣ рд▓ोрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ोрддे рдЪрд▓ा рдЧрдпा। рдкूрд░्рд╡ рдоें рдЗрд╕ рдоंрджिрд░ рддрдХ рдЬाрдиे рдХा рд░ाрд╕्рддा рджुрд░्рдЧрдо рдПрд╡ं рдХрдаिрди рдеा। рджुрд░्рдЧрдо рдкрд╣ाрдб़िрдпों рдоें рдЖрджिрд╡ाрд╕िрдпो рдж्рд╡ाрд░ा рднрдЧрд╡ाрди рдЖрд╢ुрддोрд╖ рдкूрдЬिрдд рд╣ोрддे рд░рд╣े рдФрд░ рдЖрджिрд╡ाрд╕िрдпों рдиे рд╣ी рдЗрд╕ рдоंрджिрд░ рдХा рдиाрдо *рд╢िрд╡рдЧाрджी* рдЕрд░्рдеाрдд् рд╢िрд╡ рдХा рдШрд░ рд░рдЦा। рд╕ंрдеाрд▓ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХे рдиाрдпрдХ рдЕрдорд░ рд╢рд╣ीрдж рд╕िрджो-рдХाрди्рд╣ू рдЗрд╕ рдоंрджिрд░ рдоें рдкूрдЬा-рдЕрд░्рдЪрдиा рдХрд░рддे рдеे। рддрдм рд╕े рдпрд╣ рд╕ंрдеाрд▓ो рдХे рдЖрд╕्рдеा рдХा рднी рдк्рд░рдоुрдЦ рдХेрди्рдж्рд░ рдмрди рдЧрдпा।

рд╢्рд░ाрд╡рдг рдоाрд╕ рдоें рдпрд╣ाँ рдХा рджृрд╢्рдп рдкूрд░्рдг рднрдХ्рддिрдордп рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
рдмाрдмा рдЧрдЬेрд╢्рд╡рд░рдиाрдердзाрдо “рд╢िрд╡рдЧाрджी” рдоें рд╡рд░्рд╖рднрд░ рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ु рдЖрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं, рдкрд░ рд╢िрд╡рд░ाрдд्рд░ि рдФрд░ рд╢्рд░ाрд╡рдгी рдоेрд▓े рдоें рд╕рд╣рд╕्рд░ाрдзिрдХ рдХाँрд╡рд░िрдпे рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ु рдЖрдХрд░ рдмाрдмा рдХे рдЗрд╕ рджрд░рдмाрд░ рдоें рднрдХ्рддिрдордп рдкрд░िрджृрд╢्рдп рдоें рд░рдо рдЬाрддे рд╣ै। рдРрд╕ी рдЖрд╕्рдеा рд╣ै рдХि рдмाрдмा рдЧрдЬेрд╢्рд╡рд░рдиाрде рдХे рдЗрд╕ рджिрд╡्рдп рдХाрдордиा рд▓िंрдЧ рдХा рджрд░्рд╢рди рдФрд░ рд╕्рдкрд░्рд╢ рдоाрдд्рд░ рд╕े рд╣ी рд╕рдорд╕्рдд рдкाрдкों рд╕े рдоुрдХ्рддि рдоिрд▓ рдЬाрддी рд╣ै рдПрд╡ं рдорди рдХो рдЕрдкाрд░ рд╢ांрддि рдФрд░ рдЖрдиंрдж рдХी рдЕрдиुрднूрддि рд╣ोрддी рд╣ै। рд╢्рд░ाрд╡рдг рдоाрд╕ рдоें рдХाँрд╡рд░िрдпा рдлрд░рдХ्рдХा (рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓), рд╕ाрд╣ेрдмрдЧंрдЬ рдПрд╡ं рдЙрдд्рддрд░ рд╡ाрд╣िрдиी рдЧंрдЧा рдШाрдЯ рд░ाрдЬрдорд╣рд▓ рд╕े рдЬрд▓ рд▓ाрдХрд░ рдмाрдмा рдЧрдЬेрд╢्рд╡рд░ рдиाрде рдХा рдЬрд▓ाрднिрд╖ेрдХ рдХрд░рддे рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдпाрдд्рд░िрдпों рдХे рдард╣рд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдиेрдХ рдиिः рд╢ुрд▓्рдХ рдзрд░्рдорд╢ाрд▓ाрдПं , рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХैंрдк, рдкेрдпрдЬрд▓, рд╕्рдиाрдирдШрд░ , рд╢ौрдЪाрд▓рдп, рдкाрд░्рдХिंрдЧ рдЖрджि рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै। рд╢िрд╡рдЧाрджी рдк्рд░рдмंрдз рд╕рдоिрддि рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдПрд╡ं рдпाрдд्рд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рд╣рдоेрд╢ा рддрдд्рдкрд░ рд░рд╣рддी рд╣ै।

рдзाрд░्рдоिрдХ рдЖрд╕्рдеा рдХे рдЗрд╕ рдк्рд░ांрдЧрдг рдоें рдмाрдмा рд╕рдмрдХी рдордиोрдХाрдордиा рдкूрд░्рдг рдХрд░ें। рдкुрд░ाрддрди рдкौрд░ाрдгिрдХ рдоंрджिрд░ рддрдХ рддीрд░्рде рдпाрдд्рд░ा рд╣ेрддु рдпाрдд्рд░ी рдЧрдг рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рд▓िрдП рдЬाрдирдХाрд░ी -

*рд╢िрд╡рдЧाрджी* рдЖрдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрдХрдЯрддрдо рд░ेрд▓рд╡े рд╕्рдЯेрд╢рди рдмрд░рд╣рд░рд╡ा рдЬंрдХ्рд╢рди рд╣ै рдЬो рд╣ाрд╡реЬा-рджिрд▓्рд▓ी рд▓ूрдк рд▓ाрдИрди рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд╕े рдмрд░рд╣ेрдЯ рд╕े рдмрд╕, рдЯैрдХ्рд╕ी, рдСрдЯो рд╣рд░ рд╕рдордп рд╢िрд╡рдЧाрджी рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै। рдЗрди рд╕्рдеाрдиों рд╕े рд╢िрд╡рдЧाрджी рдХी рд╕реЬрдХ рдоाрд░्рдЧ рд╕े рджूрд░ी рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै :-
рдиिрдХрддрдо рд░ेрд▓рд╡े рд╕्рдЯेрд╢рди –
рдмрд░рд╣рд░рд╡ा рдЬंрдХ्рд╢рди - 26 km
рд╕ाрд╣ेрдмрдЧंрдЬ - 50 km
рдкाрдХुреЬ -50 km
рдЧोрдб्рдбा – 60 km
рджुрдордХा -100 km
рджेрд╡рдШрд░ - 160 km

рд╣рд░ рд╣рд░ рдорд╣ाрджेрд╡। рдКँ рдирдоः рд╢िрд╡ाрдп। рдЖрдИрдпे рд╢िрд╡рдЧाрджी рдЪрд▓ें।ЁЯЩП


рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा

рдбॉ. рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

- рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡िрднाрдЧ, рд╕ंрддाрд▓ рдкрд░рдЧрдиा рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд╕िрджो-рдХाрди्рд╣ु рдоुрд░्рдоू рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рджुрдордХा-814101 (рдЭाрд░рдЦрдг्рдб) рдЪрд▓рднाрд╖: +91 993 965 8233


 рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢рдм्рдж ‘рд╕рдо्’ рдЙрдкрд╕рд░्рдЧрдкूрд░्рд╡рдХ ‘рдХृ’ рдзाрддु рд╕े ‘рдХ्рдд’ рдк्рд░рдд्рдпрдп рдЬोреЬрдиे рдкрд░ рдмрдиा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै - рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХी рд╣ुрдИ, рдкрд░िрдоाрд░्рдЬिрдд, рд╢ुрдж्рдз рдЕрдерд╡ा рдкрд░िрд╕्рдХृрдд। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢рдм्рдж рд╕े рдЖрд░्рдпो рдХी рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рднाрд╖ा рдХा рдмोрдз рд╣ोрддा рд╣ै। рднाрд╖ा рд╢рдм्рдж рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХी ‘рднाрд╖्’ рдзाрддु рд╕े рдиिрд╖्рдкрди्рди рд╣ुрдИ рд╣ै। рднाрд╖् рдзाрддु рдХा рдЕрд░्рде рд╡्рдпрдХ्рдд рд╡ाрдХ् (рд╡्рдпрдХ्рддाрдпां рд╡ाрдЪि) рд╣ै। рдорд╣рд░्рд╖ि рдкрдд×рдЬрд▓ि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ - “рд╡्рдпрдХ्рддा рд╡ाрдЪि рд╡рд░्рдгा рдпेрд╖ा рдд рдЗрдоे рд╡्рдпрдХ्рдд рд╡ाрдЪः 1” рдЕрд░्рдеाрдд्- рднाрд╖ा рд╡рд╣ рд╕ाрдзрди рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдордиुрд╖्рдп рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ рджूрд╕рд░ों рдкрд░ рднрд▓ी рднांрддि рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рджूрд╕рд░ों рдХे рд╡िрдЪाрд░ рд╕्рд╡рдпं рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рд╕рдордЭ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рднाрд╖ा рдоाрдирд╡ рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддी рд╣ै। рд╣рдоाрд░े рдкूрд░्рд╡рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рд╕ाрд░े рдЕрдиुрднрд╡ рд╣рдоें рднाрд╖ा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣ी рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдП рд╣ैं। рд╣рдоाрд░े рд╕рднी рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдФрд░ рдЙрдирд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд▓ाрдн, рднाрд╖ा рдХा рд╣ी рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै। рдорд╣ाрдХрд╡ि рджрдг्рдбी рдХे рд╢рдм्рджों рдоें -
рдЗрджрдорди्рдзрди्рддрдоः рдХृрдд्рд╕्рдиं рдЬाрдпेрдд рднुрд╡рдирдд्рд░рдпрдо् ।
рдпрджि рд╢рдм्рджाрд╣्рд╡рдпं рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╕ंрд╕ाрд░ं рди рджीрдк्рдпрддे ।। 2

рдЕрд░्рдеाрдд् рдпрд╣ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рднुрд╡рди рдЕрди्рдзрдХाрд░рдкूрд░्рдг рд╣ो рдЬाрддा рдпрджि рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рд╢рдм्рдж-рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЬ्рдпोрддि рдЕрд░्рдеाрдд् рднाрд╖ा рдХा рдк्рд░рдХाрд╢ рди рд╣ोрддा। рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдкेрдг, рд╡िрднिрди्рди рдЕрд░्рдеों рдоें рд╕ंрдХेрддिрдд рд╢рдм्рдж-рд╕рдоूрд╣ рд╣ी рднाрд╖ा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдордиोрднाрд╡ рджूрд╕рд░ो рдХे рдк्рд░рддि рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддे рд╣ैं।

 рд╡ाрдЩ्рдордп рд╢рдм्рдж рдХी рдиिрд╖्рдкрдд्рддि “рд╡ाрдЪ् + рдордпрдЯ्” рд╕े рд╣ुрдИ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рд╣ै - рд╢рдм्рджों рд╕े рдпुрдХ्рдд рдЕрд░्рдеाрдд् рд╡ाрдгी рд╕рдо्рдмрди्рдзी। рдХрд╣ा рднी рдЧрдпा рд╣ै - “рд╕рдорд╕्рддं рд╡ाрдЩ्рдордпं рд╡्рдпाрдк्рддं рдд्рд░ैрд▓ोрдХ्рдпрдоिрд╡ рд╡िрд╖्рдгुрдгा।”3 рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЕрд░्рде рдоें рд╡ाрдЩ्рдордп рд╢рдм्рдж рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╡ाрдЪрдХ рд╣ै।

 рд╢рдм्рдж рдФрд░ рдЕрд░्рде рдХे рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै - рд╕ाрд╣िрдд्рдп। рд╕рд╣िрддрд╕्рдп рднाрд╡ः рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдо्। рд╡рд╕्рддुрддः рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ी рдХिрд╕ी рджेрд╢ рдХी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд░ूрдкी рдХрдирдХ рдХो рдХрд╕рдиे рдХी рдХрд╕ौрдЯी рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рдоाрдЬ рдХा рджрд░्рдкрдг рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдХोрдИ рджो рдордд рдирд╣ीं рдХि рд╕ंрд╕्рдХृрдд рднाрд╖ा рд╣ी рд╣рдоाрд░ी рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рд╕рдн्рдпрддा рдХा рдоूрд▓ рд╕्рд░ोрдд рд╣ै рдЬो рднाрд░рдд рдХी рд╣ी рдирд╣ीं рдЕрдкिрддु рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рднाрд╖ा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╣рдо рд╕рднी рдЬाрдирддे рдПрд╡ं рдоाрдирддे рд╣ैं рдХि рдЛ़рдЧ्рд╡ेрдж рд╕ंрд╕ाрд░ рдХा рдЖрджिрдо рдЧ्рд░рди्рде рд╣ै।

рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡ाрдЩ्рдордп рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдиिрд╣िрдд рдЙрдкрдпोрдЧी рддрдд्рдд्рд╡ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рд╕े рдЖрдЬ рддрдХ рдЕрд╡िрд░рд▓ рдЧрддि рд╕े рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рдЖрдЪाрд░рд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╡्рдпाрдХрд░рдгрд╢ाрд╕़्рдд्рд░, рд░ाрдЬрдиीрддिрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдХाрдорд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╕рдоाрдЬрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдЪिрдХिрдд्рд╕ाрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдиाрдЯ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдЖрд▓ोрдЪрдиा рд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдпोрдЧрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╡ाрд╕्рддुрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╕्рдеाрдкрдд्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╕ंрдЧीрддрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╡рдирд╕्рдкрддिрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╢िрдХ्рд╖ाрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдЧрдж्рдп-рдкрдж्рдп рдЖрджि рдХा рдЕрдХ्рд╖рдп рднрдг्рдбाрд░ рд╣ै।

 рд╕ंрд╕्рдХृрдд рднाрд╖ा рдоें рдЛрд╖िрдпों рдХा рдпोрдЧрджाрди рдЕрди्рдпрддрдо рд╣ै। рдорди्рдд्рд░рдж्рд░рд╖्рдЯा рдЛрд╖िрдпों рдиे рдХाрдпिрдХ, рд╡ाрдЪिрдХ рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рд╢ुрдж्рдзि рдХे рд╕ाрде рддрдкोрдмрд▓ рд╕े рд╕рдоाрдзिрд╕्рде рд╣ोрдХрд░ рд╡ेрджों рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ै। рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рдХी рдкुрдг्рдпрдордпी рд╡рд╕ुрдзा рдкрд░ рд╣ी рд╡ेрдж, рдм्рд░ाрд╣्рдордг, рдЖрд░рдг्рдпрдХ, рдЙрдкрдиिрд╖рдж् , рд╡ेрджांрдЧ, рд╖рдб्рджрд░्рд╢рди, рд╕्рдоृрддि, рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдкुрд░ाрдг, рд░ाрдоाрдпрдг, рдорд╣ाрднाрд░рдд, рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж, рдиीрддिрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдЖрдЪाрд░рд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдХाрдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ рддрдеा рдХाрд╡्рдпाрджि рд╕рдорд╕्рдд рдЧ्рд░рди्рде рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рд╕ंрд╕्рдХृрдд рднाрд╖ा рдоें рд╣ी рд▓िрдЦे рдЧрдП। рдЬो рдкूрд░्рдгрддा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рднाрд╖ा рдоें рд╣ै рд╡рд╣ рдЕрди्рдпрдд्рд░ рдирд╣ीं। рдпрд╣ рдЙрдХ्рддि рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡ाрдЩ्рдордп рдХे рд▓िрдП рд╕рд░्рд╡рдеा рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ै рдХि - “рдпрджिрд╣ाрд╕्рддि рддрджрди्рдпрдд्рд░, рдпрди्рдиेрд╣ाрд╕्рддि рди рддрдд् рдХ्рд╡рдЪिрдд् ।”4

 рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдкрдд्рд░ рдоें рд╣рдоाрд░ा рдз्рдпेрдп рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡ाрдЩ्рдордп рдоें рд╡рд░्рдгिрдд “рдЪрддुрд╖्рд╖рд╖्рдЯिрдХрд▓ाः” рдЕрд░्рдеाрдд् рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдкрд░ рджृрд╖्рдЯिрдкाрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрдирдХी рд╡рд░्рддрдоाрди рдХाрд▓ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓рдиा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЖрдЬ рдХी рдкीреЭी рди рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕рд╕े рдЕрд╡рдЧрдд рд╣ो рд╕рдХे рдЕрдкिрддु рдЙрд╕े рдЕंрдЧीрдХाрд░ рдХрд░ рдЕрдкрдиा рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдФрд░ рдЕрдЦिрд▓ рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдХрд▓्рдпाрдгाрд░्рде рдЕрдкрдиी рд╕рдо्рдпрдХ् рднूрдоिрдХा рдХा рдиिрд░्рд╡рд╣рдг рдХрд░ рд╕рдХे।

рдЖрдЪाрд░्рдп рднрд░्рддृрд╣рд░ि рдЕрдкрдиे рдиीрддिрд╢рддрдХрдо् рдоें рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि -
“рд╕ाрд╣िрдд्рдпрд╕рдЩ्рдЧीрддрдХрд▓ाрд╡िрд╣ीрдиः рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд् рдкрд╢ुः рдкुрдЪ्рдЫрд╡िрд╖ाрдгрд╣ीрдиः।
 рддृрдгं рди рдЦाрджрди्рдирдкिрдЬीрд╡рдоाрдирд╕्рддрдж् рднाрдЧрдзेрдпं рдкрд░рдоं рдкрд╢ूрдиाрдо्।।” 5

рдЕрд░्рдеाрдд् рдордиुрд╖्рдп рдпोрдиि рдоें рдЬрди्рдо рд▓ेрдХрд░ рдЬो рд╕ाрд╣िрдд्рдп-рд╕ंрдЧीрдд-рдХрд▓ा рд╕े рдЕрдкрд░िрдЪिрдд рд░рд╣рддा рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рдордиुрд╖्рдп рд╣ोрдиा рд╣ी рд╡्рдпрд░्рде рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдРрд╕ा рдордиुрд╖्рдп рдирд░ाрдХाрд░ рдкрд╢ु рд╣ी рд╣ै।

 рд╣рдоाрд░े рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рднрдЧрд╡ाрди् рд╢िрд╡ рдХो рдХрд▓ाрдзрд░ рддрдеा рдмुрдж्рдзिрдк्рд░рджाрдпिрдиी рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдХो рдХрд▓ा рдХी рджेрд╡ी рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै। рдкूрдЬा, рдЕрд░्рдЪрдгा рдпा рдпрдЬ्рдЮ рдХрд░рддे рд╕рдордп рдеाрд▓ी рдоें рдЬो рд╕ाрдордЧ्рд░ी рд░рдЦी рдЬाрддी рд╣ै, рдЙрд╕рдоें рдХрд▓ाрд╡ा рднी рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрдж्рдпрдкि рдЙрд╕े рд╡рд╕्рдд्рд░ рдХे рдк्рд░рддीрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै, рдХिрди्рддु рдХрдЪ्рдЪे рд╕ूрдд рдХा рдпрд╣ рдХрд▓ाрд╡ा рд╣рдоें рдХрд▓ा рдХी рдорд╣рдд्рддा рдХा рднी рд╕्рдорд░рдг рдХрд░ाрддा рд╣ै। рдХрд▓ाрд╡ा рдХो рдХрд▓ाрдИ рдоें рдмाँрдзрдХрд░ рд╣рдо рдХрд▓ाрдкूрд░्рдг рд╣ोрдиा рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं। рдПрдХ рд╡्рд░рдд рд▓ेрддे рд╣ैं рддрдеा рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдЬीрд╡рди рдоें рд╣рдо рдЖрдЧे рдмреЭेंрдЧे।

 рднाрд░рддीрдп рдордиीрд╖िрдпों рдиे рдорди, рд╡рдЪрди рдФрд░ рдХрд░्рдо рдХो рд╢्рд░ेрд╖्рдарддा рдХे рдХ्рд░рдо рд╕े рд░рдЦा рд╣ै। рдХрд░рдоूрд▓ рдпाрдиी рдХрд▓ाрдИ рд╣рдоाрд░े рд╣ाрдеों рдХा рдЖрдзाрд░ рд╕िрдж्рдз рд╣ोрддी рд╣ै। рд╣рдоाрд░े рдЕрди्рджрд░ рдЫिрдкी рдХрд▓ा рдХे рднाрд╡ों рдХो рдоूрд░्рдд рд░ूрдк рджेрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рдмрдирддी рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рд╡िрд╢्рд╡рдЧुрд░ु рдХी рдорд╣рддी рдЙрдкाрдзि рд╕े рд╡िрднूрд╖िрдд рдеा рдЗрд╕рдХे рдкीрдЫे рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХाрд░рдг рдпрд╣ाँ рдХी рдЙрди्рдирдд рдФрд░ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рднी рдеी। рднाрд░рддीрдп рдк्рд░ाрдЪीрди рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡्рд╕्рдеा рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╡्рдпाрдкрдХ рдеी। рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╕िрд░्рдл рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЬ्рдЮाрди рд╣ी рдирд╣ीं рдЕрдкिрддु рдЬीрд╡рдиोрдкрдпोрдЧी рд▓ौрдХिрдХ рдЬ्рдЮाрди рдХा рднी рд╕рдо्рдпрдХ् рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдеा। рд▓ोрдХोрдкрдпोрдЧी рдЬ्рдЮाрди рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдХрд▓ाрдУं рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рднी рдЕрдкрдиा рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдеाрди рд░рдЦрддी рдеी। рдЖрд░्рд╖рдЧ्рд░рди्рдеों рдпрдеा рд░ाрдоाрдпрдг, рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдкुрд░ाрдгों рдФрд░ рдХाрд╡्рдпрдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдЕрдиेрдХ рдХрд▓ाрдУं рдХा рд╡рд░्рдгрди рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдХрд▓ाрдПँ рдЕрдирди्рдд рд╣ैं। рд╕рдмрдХे рдиाрдо рднी рдирд╣ीं рдЧिрдиाрдпे рдЬा рд╕рдХрддे। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡ाрдЩ्рдордп рдоें рдХрд▓ाрдУं рдХी рдЪौंрд╕рда рд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдиेрдХ рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХा рдордд рд╣ै рдХि рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдЖрда рдЕрд╖्рдЯрдХों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ै рдФрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЕрд╖्рдЯрдХ рдоें рдЖрда-рдЖрда рдЕрдиुрд╡ाрдХ рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдЪौंрд╕рда рдЕрдиुрд╡ाрдХों рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдорд╣рдд्рддा рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рдиे рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдХрд▓ाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдЪौंрд╕рда рд╣ी рдоाрдиी рдЧрдИ рд╣ै। рднाрд╡ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 64 рдЕрдиुрд╡ाрдХों (рднाрдЧों) рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рд╣ै рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рдорд╕्рдд рдХрд▓ाрдПँ 64 рд╣ी рд╣ैं। рд╡िрд╕्рддृрдд рд░ूрдк рд╕े рд╢ुрдХ्рд░ाрдЪाрд░्рдп рдХे “рдиीрддिрд╕ाрд░” рдФрд░ рд╡ाрдд्рд╕्рдпाрдпрди рдоुрдиि рдХे “рдХाрдорд╕ूрдд्рд░” рдоें рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХा рд╡рд░्рдгрди рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЖрдЪाрд░्рдп рд╡ाрдд्рд╕्рдпाрдпрди рдиे рдХाрдорд╕ूрдд्рд░ рдоें рдЬिрди рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै, рдЙрди рд╕рднी рдХрд▓ाрдУं рдХे рдиाрдо рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдХे рддीрд╕рд░े рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рднी рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рддрди्рдд्рд░рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рднी рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै। рдмौрдж्рдз рдЧ्рд░рди्рде “рд▓рд▓िрддрд╡िрд╕्рддрд░” рдоें рдкुрд░ुрд╖рдХрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЫिрдпाрд╕ी рдФрд░ рдХाрдордХрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै। рд▓рд▓िрддрд╡िрд╕्рддрд░ рдоें рдЬिрди рдХрд▓ाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै, рдХाрдорд╕ूрдд्рд░ाрджि рдоें рдк्рд░рддिрдкाрджिрдд рдХрд▓ाрдПँ рд╕ंрдЦ्рдпा рдФрд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें рдЙрдирд╕े рднिрди्рди рд╣ैं। рдк्рд░рдмрди्рдзрдХोрд╢ рдоें рдХрд▓ाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрд╣рдд्рддрд░ рдиिрд░्рджिрд╖्рдЯ рд╣ैं। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдХрд╡ि рдФрд░ рдЖрд▓ोрдЪрдХ рдХ्рд╖ेрдоेрди्рдж्рд░ рдиे “рдХрд▓ाрд╡िрд▓ाрд╕” рдиाрдордХ рдЧ्рд░рди्рде рдоें рдХрд▓ाрдУं рдХी рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╕ंрдЦ्рдпा рджी рд╣ै। рдЙрд╕рдоें рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдПँ рд▓ोрдХोрдкрдпोрдЧी рд╣ैं। рдЬिрдирдоें рдмрдд्рддीрд╕ рдХрд▓ाрдПँ рдзрд░्рдо, рдЕрд░्рде, рдХाрдо рдФрд░ рдоोрдХ्рд╖ рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рдердЪрддुрд╖्рдЯрдп рдХी рд╣ैं рдЬрдмрдХि рдЕрди्рдп рдмрдд्рддीрд╕ рдХрд▓ाрдПँ рд╢ीрд▓, рд╕्рд╡рднाрд╡, рдоाрдд्рд╕рд░्рдп рдФрд░ рдоाрди рдХी рд╣ैं। рдЗрдирдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдкрд╢्рдпрддोрд╣рд░ों (рд╕ुрдиाрд░ों) рдХी рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдПँ, рд╡ेрд╢्рдпाрдУं рдХी рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рд░िрдЭाрдиे рдХी рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдПँ, рднेрд╖рдЬ рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рджрд╕ рдХрд▓ाрдПँ рдФрд░ рдХाрдпрд╕्рдеों рдХे рд▓ेрдЦрди-рдХौрд╢рд▓ рдФрд░ рдЙрдирд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╕ोрд▓рд╣ рдХрд▓ाрдПँ рд╣ैं। рдЬ्рдпोрддिрд╖िрдпों рдЕрд░्рдеाрдд् рдЧрдгрдХों рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдХрд▓ाрдУं рдХा рднी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХ्рд╖ेрдоेрди्рдж्рд░ рдиे рдХिрдпा рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдХ्рд╖ेрдоेрди्рдж्рд░ рдиे рдХрд▓ाрдиिрд░ूрдкрдг рдоें рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУं рдХा рдоाрдд्рд░ рдиिрд░्рд╡рд╣рдг рдХिрдпा рд╣ै। рдХ्рд╖ेрдоेрди्рдж्рд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХрд▓ाрдУं рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдзрд░्рдоाрджि рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рдердЪрддुрд╖्рдЯ्рдп рдХा рд╕ाрдзрдирдоाрдд्рд░ рдеा। рдЬैрдирдЧ्рд░рди्рде ‘рдХрд▓्рдкрд╕ूрдд्рд░’ рдХी рдЯीрдХा рдоें рднी рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ें “рдорд╣िрд▓ाрдЧुрдг” рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै। рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдХा рдЖрдЦ्рдпाрди “рдХाрд▓िрдХाрдкुрд░ाрдг” рдиाрдордХ рдЬैрдирдЧ्рд░рди्рде рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рд╣ै।

 рдиीрддिрд╕ाрд░ рдХे рдЪौрдеे рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рддीрд╕рд░े рдк्рд░рдХрд░рдг рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 64 рдХрд▓ाрдПँ рд╣ैं - рдЧाрдпрди, рд╡ाрджрди, рдирд░्рддрди, рдиाрдЯ्рдп, рдЖрд▓ेрдЦ्рдп (рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा), рд╡िрд╢ेрд╖рдХ, рдЕрд▓्рдкрдиा, рдкुрд╖्рдкрд╢рдп्рдпाрдиिрд░्рдоाрдг, рдЕंрдЧрд░ाрдЧाрджिрд▓ेрдкрди, рдкрдЪ्рдЪीрдХाрд░ी, рд╢рдпрдирд░рдЪрдиा, рдЙрджрдХрд╡ाрдж्рдп, рдЬрд▓ाрдШाрдд, рд░ूрдкрдмрдиाрдиा, рдоाрд▓ाрдЧूँрдердиा, рдоुрдХुрдЯ рдмрдиाрдиा, рд╡ेрд╢ рдмрджрд▓рдиा, рдХрд░्рдгाрднूрд╖рдг рдмрдиाрдиा, рдЬाрджुрдЧрд░ी, рдЕрд╕ुрди्рджрд░ рдХो рд╕ुрди्рджрд░ рдмрдиाрдиा, рд╣рд╕्рддрд▓ाрдШрд╡, рдкाрдХрдХрд▓ा, рдЖрдиाрдирдХ, рд╕ुрдЪीрдХрд░्рдо, рдкрд╣ेрд▓ी рдмुрдЭाрдиा, рдкुрд╕्рддрдХрд╡ाрдЪрди, рдиाрдЯ्рдпाрдЦ्рдпाрдпिрдХा-рджрд░्рд╢рди, рдХाрд╡्рдпрд╕рдорд╕्рдпाрдкूрдд्рд░्рддि, рдмेंрдд рдХी рдмुрдиाрдИ, рддुрд░्рдХрдХрд░्рдо, рдмреЭрдИрдЧिрд░ि, рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा, рд░рдд्рдирдкрд░ीрдХ्рд╖ा, рдзाрддुрдХрд░्рдо, рд░рдд्рдиों рдХी рд░ंрдЧ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा, рдЖрдХрд░рдЬ्рдЮाрди, рдЙрдкрд╡рдирд╡िрдиोрдж, рдкрдХ्рд╖ी рд▓реЬाрдиा, рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХी рдмोрд▓ी рд╕िрдЦाрдиा, рдоाрд▓िрд╢рдХрд░рдиा, рдХेрд╢ рдоाрд░्рдЬрди рдХौрд╢рд▓, рдЧुрдк्рддрднाрд╖ा рдЬ्рдЮाрди, рд╡िрджेрд╢ी рдХрд▓ाрдУं рдХा рдЬ्рдЮाрди, рджेрд╢ी рднाрд╖ाрдУं рдХा рдЬ्рдЮाрди, рднрд╡िрд╖्рдп рдХрдерди, рдХрдардкुрддрд▓ी рдирд░्рддрди, рдХрдардкुрддрд▓ी рдХे рдЦेрд▓, рд╕ुрдирдХрд░ рджोрд╣рд░ा рджेрдиा, рдЖрд╢ुрдХाрд╡्рдп рдХ्рд░िрдпा, рднाрд╡ рдХो рдЙрд▓्рдЯा рдХрд╣рдиा, рдЫрд▓िрдХрдпोрдЧ, рд╡рд╕्рдд्рд░рдЧोрдкрди, рдж्рдпूрддрд╡िрдж्рдпा, рдЖрдХрд░्рд╖рдг рдХ्рд░ीреЬा, рдмाрд▓рдХ्рд░ीреЬाрдХрд░्рдо, рд╢िрд╖्рдЯाрдЪाрд░, рд╡рд╢ीрдХрд░рдг рдФрд░ рд╡्рдпाрдпाрдо।

 рд╢्рд░ीрдордж्рднाрдЧрд╡рдд рдкुрд░ाрдг рдХे рдЯीрдХाрдХाрд░ рд╢्рд░ीрдзрд░рд╕्рд╡ाрдоी рдиे рднी рджрд╢рдо рд╕्рдХрди्рдз рдХे 43рд╡ें рдЕрдз्рдпाрдп рдХे 64 рд╡ें рд╢्рд▓ोрдХ рдХी рдЯीрдХा рдоें рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдХрд▓ाрдУं рдХा рдиाрдоोрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै рдкрд░рди्рддु рдЗрд╕рдоें рдХुрдЫ рд╣ी рдиीрддिрд╕ाрд░ рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдХрд▓ाрдУं рд╕े рдоिрд▓рддी рд╣ैं рд╢ेрд╖ рднिрди्рди рд╣ैं। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ाрдЩ्рдордп “рд╢िрд╡рддрдд्рдд्рд╡рд░рдд्рдиाрдХрд░” рдоें рдЬिрди рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХा рд╡рд░्рдгрди рдоिрд▓рддा рд╣ै рд╡े рднी рдиीрддिрд╕ाрд░ рдоें рдиिрд░्рджिрд╖्рдЯ рдХрд▓ाрдУं рд╕े рдХुрдЫ рдЕрд▓рдЧ рд╣ी рд╣ैं। рд╢िрд╡рддрдд्рдд्рд╡рд░рдд्рдиाрдХрд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдПँ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं - рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдЖрдЧрдо, рдХाрд╡्рдп, рдиाрдЯрдХ, рдЕрд▓ंрдХाрд░, рдЧाрдпрдХрдд्рд╡, рдХрд╡िрдд्рд╡, рдХाрдорд╢ाрд╕्рдд्рд░, рджुрд░ोрджрд░, рджेрд╢рднाрд╖ाрд▓िрдкिрдЬ्рдЮाрди, рд▓िрдкिрдХрд░्рдо, рд╡ाрдЪрди, рдЧрдгрдХ, рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░, рд╕्рд╡рд░рд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╢ाрдХुрди, рд╕ाрдоुрдж्рд░िрдХ, рд░рдд्рдирд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдЧрдЬ-рдЕрд╢्рд╡-рд░рде рдХौрд╢рд▓, рдорд▓्рд▓рд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╕ूрдкрдХрд░्рдо, рднूрд░ूрд╣рджोрд╣рдж, рдЧрди्рдзрд╡ाрдж, рдзाрддुрд╡ाрдж, рд░рдд्рдирд╕рдо्рдмрди्рдзी рдЦрдиिрд╡ाрдж, рдмिрд▓рд╡ाрдж, рдЕрдЧ्рдиिрд╕ंрд╕्рддрдо्рднрдХ, рдЬрд▓рд╕ंрд╕्рддрдо्рднрдХ, рд╡ाрдЪःрд╕्рддрдо्рднрди, рд╡рдпःрд╕्рддрдо्рднрди, рдЖрдХрд░्рд╖рдг, рдоोрд╣рди, рд╡िрдж्рд╡ेрд╖рдг, рдЙрдЪ्рдЪाрдЯрди, рдоाрд░рдг, рдХाрд▓рд╡ंрдЪрди, рд╕्рд╡рд░्рдгрдХाрд░, рдкрд░рдХाрдпрдк्рд░рд╡ेрд╢, рдкाрджुрдХाрд╕िрдж्рд╡ि, рд╡ाрдХ्рд╕िрдж्рдзि, рдЧुрдЯिрдХाрд╕िрдж्рдзि, рдРрди्рдж्рд░рдЬाрд▓िрдХ, рдЕंрдЬрди, рдкрд░рджृрд╖्рдЯिрд╡ंрдЪрди, рд╕्рд╡рд░рд╡ंрдЪрди, рдордгि-рдорди्рдд्рд░ рдФрд╖рдзाрджिрдХीрд╕िрдж्рдзि, рдЪौрд░рдХрд░्рдо, рдЪिрдд्рд░рдХ्рд░िрдпा, рд▓ौрд╣рдХ्рд░िрдпा, рдЕрд╢्рдордХ्рд░िрдпा, рдоृрдд्рдХ्рд░िрдпा, рджाрд░ूрдХ्рд░िрдпा, рд╡ेрдгुрдХ्рд░िрдпा, рдЪрд░्рдордХ्рд░िрдпा, рдЕрдо्рдмрд░рдХ्рд░िрдпा, рдЕрджृрд╢्рдпрдХрд░рдг, рджрди्рддिрдХрд░рдг, рдоृрдЧрдпाрд╡िрдзि, рд╡ाрдгिрдЬ्рдп, рдкाрд╢ुрдкाрд▓्рдп, рдХृрд╖ि, рдЖрд╕рд╡рдХрд░्рдо рдФрд░ рд▓ाрд╡рдХुрдХ्рдХुрдЯ рдоेрд╖ाрджिрдпुрдж्рдзрдХाрд░рдХ рдХौрд╢рд▓।
 рдЖрдЪाрд░्рдп рд╡ाрдд्рд╕्рдпाрдпрди рдоुрдиि рдк्рд░рдгीрдд рдХाрдорд╕ूрдд्рд░ рдФрд░ рдЗрд╕ рдкрд░ рд▓िрдЦिрдд рдЬрдпрдоंрдЧрд▓ाрдЯीрдХा рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдХрд▓ाрдУं рдкрд░ рджृрд╖्рдЯिрдкाрдд рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХी рд╕рдо्рдпрдХ् рд╕्рдеिрддि рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддी рд╣ै। рдХाрдорд╕ूрдд्рд░ рдХे рд╕ाрдзाрд░рдг рдЕрдзिрдХрд░рдг рдХे рддृрддीрдп рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рд╡िрдж्рдпाрд╕рдоुрдж्рджेрд╢्рдп рдк्рд░рдХрд░рдг рдоें рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдФрд░ рдЗрдирдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рд╡рд░्рдгрди рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд╡ाрдд्рд╕्рдпाрдпрди рдоुрдиि рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХो рдЪрддुःрд╖рд╖्рдЯिрд╡िрдж्рдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЧीрдд, рдиृрдд्рдп, рд╡ाрдж्рдп, рдЖрд▓ेрдЦ्рдп, рд╡िрд╢ेрд╖рдЪ्рдЫेрдж, рддрдг्рдбुрд▓рдХुрд╕ुрдоाрд╡рд▓िрд╡िрдХाрд░, рдкुрд╕्рдкाрд╕्рддрд░рдг, рджрд╢рдирд╡рд╕рдиांрдЧрд░ाрдЧ, рдордгिрднूрдоिрдХाрдХрд░्рдо, рд╢рдпрди-рд░рдЪрдиा, рдЙрджрдХ-рд╡ाрдж्рдп, рдЙрджрдХाрдШाрдд, рдЪिрдд्рд░рдпोрдЧ, рдоाрд▓्рдпрдЧ्рд░рди्рдерди, рд╢ेрдЦрд░рдХाрдкीрдбрдпोрдЬрдиा, рдиेрдкрде्рдп рдк्рд░рдпोрдЧ, рдХрд░्рдгрдкрдд्рд░рднंрдЧ, рдЧрди्рдзрдпुрдХ्рддि, рднूрд╖рдгрдпोрдЬрдиा, рдРрди्рдж्рд░рдЬाрд▓рдпोрдЧ, рдХौрдЪुрдоाрд░-рдк्рд░рдпोрдЧ, рд╣рд╕्рддрд▓ाрдШрд╡, рд╡िрдЪिрдд्рд░рд╢ाрдХрдпूрд╖рднрдХ्рд╖्рдпрд╡िрдХाрд░рдХ्рд░िрдпा, рдкाрдирдХрд░рд╕рд░ाрдЧाрд╕рд╡рдпोрдЬрди, рд╕ूрдЪीрд╡ाрди рдХрд░्рдо, рд╕ूрдд्рд░рдХ्рд░ीрдбा, рд╡ीрдгाрдбрдорд░ूрд╡ाрдж्рдп, рдк्рд░рд╣ेрд▓िрдХा, рдк्рд░рддिрдоाрд▓ा, рджुрд░्рд╡ाрдЪрдХрдпोрдЧ, рдкुрд╕्рддрдХрд╡ाрдЪрди, рдиाрдЯрдХाрдЦ्рдпाрдпिрдХाрджрд░्рд╢рди, рдХाрд╡्рдпрд╕рдорд╕्рдпाрдкूрд░्рддि, рдкрдЯ्рдЯिрдХाрд╡ेрдд्рд░рд╡ाрди्, рддрдХ्рд╖рдХрд░्рдо, рддрдХ्рд╖рдг, рд╡ाрд╕्рддुрд╡िрдж्рдпा, рдзाрддुрд╡ाрдж, рд░ूрдк्рдпрдкрд░ीрдХ्рд╖ा, рдордгिрд░ाрдЧाрдХрд░рдЬ्рдЮाрди, рд╡ृрдХ्рд╖ाрдпुрд░्рд╡ेрдж, рдоेрд╖рдХुрдХ्рдХुрдЯрд▓ाрд╡рдХрдпुрдж्рдз, рд╢ुрдХрд╕ाрд░िрдХा-рдк्рд░рд▓ाрдкрди, рдЙрдд्рд╕ाрд╣-рд╕ंрд╡ाрд╣рди-рдХेрд╢рдорд░्рджрди, рдЕрдХ्рд╖рд░рдоुрд╖्рдЯिрдХाрдХрдерди, рдо्рд▓ेрдЪ्рдЫिрддрд╡िрдХрд▓्рдк, рджेрд╢рднाрд╖ाрд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдкुрд╖्рдкрдХрдЯिрдХा, рдиिрдоिрдд्рддрдЬ्рдЮाрди, рдпрди्рдд्рд░рдоाрддृрдХा, рдзाрд░рдгрдоाрддृрдХा, рд╕рдо्рдкाрда्рдп, рдоाрдирд╕ीрдХाрд╡्рдпрдХ्рд░िрдпा, рдЕрднिрдзाрдирдХोрд╢, рдЫрди्рджोрд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓्рдк, рдЫрд▓िрддрдХрдпोрдЧ, рд╡рд╕्рдд्рд░рдЧोрдкрди, рдж्рдпूрддрд╡िрд╢ेрд╖, рдЖрдХрд░्рд╖рдХ्рд░ीрдбा, рдмाрд▓рдХ्рд░ीрдбрдирдХ, рд╡ैрдирдпिрдХी рд╡िрдж्рдпाрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╡्рдпााрдпाрдоिрдХी рд╡िрдж्рдпा рдЪрддुःрд╖рд╖्рдЯिрд╡िрдж्рдпा рдпा рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдПँ рд╣ैं। рд╡ाрдн्рд░рд╡्рдп рдХे рдорддाрдиुрд╕ाрд░ рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдПँ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं 6 - рд╕्рдкृрд╢्рдЯрдХ, рд╡िрдж्рдзрдХ,рдЙрдж्рдзृрд╖्рдЯрдХ, рдкीрдбिрддрдХ, рд▓рддाрд╡ेрд╖्рдЯिрддрдХ, рд╡ृрдХ्рд╖ाрдзिрд░ूрдврдХ, рддिрд▓рддрдг्рдбुрд▓рдХ, рдХ्рд╖ीрд░-рдиीрд░рдХ, рдиिрдоिрдд्рддрдХ, рд╕्рдлुрд░िрддрдХ, рдШрдЯ्рдЯिрддрдХ, рд╕рдо, рддिрд░्рдпрдХ्, рдЙрдж्рдн्рд░ाрди्рдд, рдЖрдкीрдбिрдд, рдЕрд╡рдкीрдбिрддрдХ, рдЖрдЪ्рдЫुрд░िрддрдХ, рдЕрд░्рдзрдЪрди्рдж्рд░, рдордг्рдбрд▓, рд░ेрдЦा, рд╡्рдпाрдШ्рд░рдирдЦ,рдордпूрд░рдкрджрдХ, рд╢рд╢рдк्рд▓ुрддрдХ, рдЙрдд्рдкрд▓рдкрдд्рд░рдХ, рдЧूрдврдХ, рдЙрдЪ्рдЫूрдирдХ, рдмिрди्рджु, рдк्рд░рд╡ाрд▓рдордгि, рдордгिрдоाрд▓ा, рдмिрди्рджुрдоाрд▓ा, рдЦрдг्рдбाрдн्рд░рдХ, рд╡рд░ाрд╣рдЪрд░्рд╡िрдд, рдЙрдд्рдлुрд▓्рд▓рдХ, рд╡िрдЬृрдо्рднिрддрдХ, рдЗрди्рдж्рд░ाрдгी, рд╕рдо्рдкुрдЯрдХ, рдкीрдбिрддрдХ, рд╡ेрд╖्рдЯिрддрдХ, рдмाрдбрд╡рдХ, рдЕрдкрд╣рд╕्рддрдХ, рдк्рд░рд╕ृрддрдХ, рдоुрд╖्рдЯि, рд╕рдорддрд▓, рдХीрд▓ा, рдХрдд्рд░्рддрд░ी, рд╡िрдж्рдзा, рд╕рди्рджंрд╢िрдХा, рдЙрдкрд╕ृрдк्рдд, рдорди्рдерди, рд╣ुрд▓, рдЕрд╡рдорд░्рджрди, рдиिрд░्рдШाрдд, рд╡рд░ाрд╣рдШाрдд, рд╡ृрд╖ाрдШाрдд, рдЪрдЯрдХрд╡िрд▓рд╕िрдд, рд╕рдо्рдкुрдЯ, рдиिрдоिрдд्рдд, рдкाрд╢्рд░्рд╡рддोрджрд╖्рдЯ, рдмрд╣िःрд╕рди्рджंрд╢, рдЕрди्рддःрд╕рди्рджंрд╢, рдЪुрдо्рдмिрддрдХ, рдкрд░िрдоृрд╖्рдЯрдХ, рдЖрдо्рд░рдЪूрд╖िрддрдХ рдФрд░ рд╕ंрдЧрд░। рд╡ाрдн्рд░рд╡्рдп рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд╣ी рдЧрдИ рдпे рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдПँ рдХाрдордХрд▓ाрдУं рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЖрддी рд╣ैं।
 рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै рдХि рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдХрд▓ाрдУं рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд╕ंрдЧीрддाрджि рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдПँ, рдЬिрдирдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрд╕ी рдХрди्рдпा рдпा рд╕्рдд्рд░ी рдХे рд╕ुрдЧृрд╣िрдгी рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдЬрдмрдХि рдЪौंрд╕рда рдХाрдордХрд▓ाрдПँ рдЬिрдирдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рджाрдо्рдкрдд्рдпрдкीрд╡рди рдоें рдкрд░рдорд╕ुрдЦ рдпा рдЖрдирди्рдж рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рд▓िрдП рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।

 рдпрд╣ाँ рд╣рдоाрд░ा рд╡िрд╡ेрдЪ्рдп рдоाрдд्рд░ рд╕ंрдЧीрддाрджि рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдФрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рдХाрд▓ рдоें рдЗрдирдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдкрд░ рд╣ी рд╣ै।

 рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рд╕े рднाрд░рдд рдоें рдЬिрди рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै рд╡े рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рде рдЪрддुрд╖्рдЯрдп рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рддृрддीрдп рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рде “рдХाрдо” рдХी рдЕंрдЧрднूрдд рд╡िрдж्рдпााрдПँ рд╣ैं। рд╕्рдд्рд░ी-рдкुрд░ुрд╖ рджोрдиों рдХे рд▓िрдП рдпे рд╡िрдж्рдпाрдПँ рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ैं рдЕрддः рджोрдиों рдХो рдЗрди्рд╣ें рд╕ीрдЦрдиे-рдкреЭрдиे рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдпे рд╡िрдж्рдпाрдПँ рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рде рдЪрддुрд╖्рдЯрдп рдХी рд╕ाрдзिрдХा рд╣ैं। рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЬीрд╡рди рдХी рдЕрдн्рдпुрди्рдирддि рдПрд╡ं рд╕рдлрд▓рддा рдХे рд▓िрдП рдЗрди рд╡िрдж्рдпाрдУं рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрди рдХрд▓ाрдУं рдХी рд╡्рдпाрдкрдХ рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рд╣ी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬीрд╡рди рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдУрд░ рд╕े рдЕрдиेрдХ рдХрд▓ा-рдХेрди्рдж्рд░ों рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЬाрддी рдеी। рдЖрдЬ рднी рдРрд╕े рдХेрди्рдж्рд░ рдк्рд░рдЪрд▓рди рдоें рд╣ैं। рдЕрдиेрдХ рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдРрд╕ा рдЙрд▓्рд▓्ेрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै рдХि рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рдХрд▓ा рдХे рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рд╕्рдд्рд░ी-рдкुрд░ुрд╖ों рдХो рд╕ुрдпोрдЧ्рдп рдЖрдЪाрд░्рдпो рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрд╡िрдз рдХрд▓ाрдУं рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рджी рдЬाрддी рдеी। рдХрдИ рдРрд╕े рдХрд▓ा-рдХेрди्рдж्рд░ рдеे рдЬрд╣ाँ рд╕्рдд्рд░ी-рдкुрд░ुрд╖ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдпा рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХрд▓ाрдУं рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддे рдеे рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдХрд▓ाрдУं рдХा рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХिрдпा рдХрд░рддे рдеे। рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдХрд▓ाрдУं рдХा рд╡्рдпाрдкрдХ рдк्рд░рднाрд╡, рд╕рдо्рдоाрди рдПрд╡ं рдк्рд░рдЪाрд░ рдеा।

 рд╡рд░्рддрдоाрди рдХाрд▓ рдоें рднी рд╕ंрдЧीрддाрджि рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХो рдирдХाрд░ा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ैं। рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рд╕ंрдЧीрддाрджि рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдкрд░ рджृрд╖्рдЯिрдкाрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрдирдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдХाрд▓рдХ्рд░рдо рдоें рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдХुрдЫ рдХрд▓ाрдПँ рдЕрдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рдФрд░ рд╡्рдпрд░्рде рд▓рдЧ рд╕рдХрддी рд╣ै рдкрд░рди्рддु рдЧрдо्рднीрд░рддा рдкूрд░्рд╡рдХ рд╕ोрдЪрдиे рдкрд░ рд╕рдорд╕्рдд рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдПँ рдЖрдЬ рднी рд╕рдлрд▓ рдЬीрд╡рди рдХे рд╕ूрдХ्рд╖्рдорд╕ूрдд्рд░ рд╣ैं। рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдоें рд╕े рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкрд░ рд╣рдо рдз्рдпाрди рджें рдФрд░ рдЗрдирдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा - рдЕрдиुрдкрдпोрдЧिрддा рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ें। рдпрдеा:-

1. рдЧीрддрдо् (рдЧाрдпрди):- рдпрд╣ рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдоें рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдЧрдгिрдд рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рдЯीрдХाрдХाрд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि “рдЧीрддрд╡ाрдж्рдпрдиृрдд्рдпाрд▓ेрдЦ्рдпाрдиि рдЪрдд्рд╡ाрд░ि рдк्рд░ाрдпः рд╕्рд╡рд╢ाрд╕्рдд्рд░рд╡िрд╣िрддрдк्рд░рдкрдЮ्рдЪाрдиि рддрдеाрдкि рд╕ंрдХ्рд╖ेрдкрддः рдХрде्рдпрди्рддे-”рд╕्рд╡рд░рдЧं рдкрджрд░рдЧं рдЪौрд╡ рддрдеा рд▓рдпрдЧрдоेрд╡ рдЪ। рдЪेрддोрд╡рдзाрдирдЧं рдЪौрд╡ рдЧेрдпं рдЬ्рдЮेрдпं рдЪрддुрд░्рд╡िрдзрдо्। 7” рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЖрдЬ рдЕрдд्рдпрди्рдд рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдпрджि рджेрдЦा рдЬाрдп рддो рдЧाрдпрди рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЕрдиेрдХ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдЦ्рдпाрдд рд╣рд╕्рддिрдпों рдХो рдЙрджाрд╣рд░рдгाрд░्рде рд╣рдо рд░рдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рднी рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рднाрд░рдд рд╕рд╣िрдд рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै। рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЪिрд░ рдХाрд▓ рд╕े рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै рдЗрд╕рдоें рдорддрднिрди्рдирддा рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी।

2. рд╡ाрдж्рдпрдо् (рд╡ाрджрди):- рдЪрддुрд╖्рд╖рд╖्рдЯिрдХрд▓ाрдУं рдоें рдж्рд╡िрддीрдп рдХрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдпрд╣ рдХрд▓ा рднी рдЕрдд्рдпрди्рдд рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХी рдХрдж्рд░ рд╣ै। рдЪाрд░ों рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡ाрдж्рдпों рдХा рд╡ाрджрди рдЗрд╕рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЖрддा рд╣ै। рдХрд╣ा рднी рдЧрдпा рд╣ै- “рдШрдиं рдЪ рд╡िрддрддं рд╡ाрдж्рдпं рддрддं рд╕ुрд╖िрд░рдоेрд╡ рдЪ। рдХांрд╕्рдпрдкुрд╖्рдХрд░рддрди्рдд्рд░ीрднिрд░्рд╡ेрдгुрдиा рдЪ рдпрдеाрдХ्рд░рдордо्। 8”

3. рдиृрдд्рдпрдо् (рдиृрдд्рдп):- рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рднी рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╕рд░्рд╡рд╡िрджिрдд рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рдХाрд▓ рдоें рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдФрд░ рд▓ोрдХ рдиृрдд्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рдпрд╣ рджेрдЦा рдЬाрддा рд╣ै। рдкूрд░्рд╡ोрдХ्рдд рджो рдХрд▓ाрдУं рдХे рд╕ाрде рдЗрд╕рдХा рд╕ंрдЧрдо рднी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै। рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╕ंрд╕ाрд░ рдЗрд╕ рдХрд▓ा рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрдХрд░ рдЖрдЬ рднी рдЕрдиेрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХेрди्рдж्рд░ों рдоें рдпрд╣ рдХрд▓ा рд╕िрдЦाрдиे рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै- “рдХрд░рдгाрди्рдпрдЩ्рдЧрд╣ाрд░ाрд╢्рдЪ рд╡िрднाрд╡ो рднाрд╡ рдПрд╡ рдЪ। рдЕрдиुрднाрд╡ो рд░рд╕ाрд╢्рдЪेрддि рд╕ंрдХ्рд╖ेрдкाрди्рдиृрдд्рдпрд╕ंрдЧ्рд░рд╣ः।9”

4. рдЖрд▓ेрдЦ्рдпрдо् (рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा):- рдЖрд▓ेрдЦ्рдп рдХो рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рд╣рдо рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрди рд╕рдХрддे рд╣ें। рдЗрд╕рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдЗрд╕рдХे рд╡ैрд╡िрдШ्рдп рдХे рдХाрд░рдг рднी рд╣ै। рдпрд╣ рд╡рд░्рддрдоाрди рдХाрд▓ рдоें рднी рдЙрддрдиा рд╣ी рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै рдЬिрддрдиा рдЕрддीрдд рдоें। рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा рдХी рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - “рд░ूрдкрднेрджाः рдк्рд░рдоाрдгाрдиि рднाрд╡рд▓ाрд╡рдг्рдпрдпोрдЬрдирдо्। рд╕ाрджृрд╢्рдпं рд╡рд░्рдгिрдХाрднрдЩ्рдЧ рдЗрддि рдЪिрдд्рд░ं рд╖рдбрдЩ्рдЧрдХрдо्।।” рдЗрддि। рдПрддाрдиि рдкрд░ाрдиुрд░ाрдЧрдЬрдирдиाрди्рдпाрдд्рдорд╡िрдиोрджाрд░्рдеाрдиि рдЪ।10

5. рд╡िрд╢ेрд╖рдХрдЪ्рдЫेрдж्рдпрдо् (рдорд╕्рддрдХ рдкрд░ рд╢ृंрдЧाрд░ рдХрд▓ा):- рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡ाрдЩ्рдордп рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЕрддीрдд рд╕े рдЖрдЬ рддрдХ рдеोрдбे़ - рдмрд╣ुрдд рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рд╕ाрде рдЙрдкрдпोрдЧी рд░рд╣ा рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рдЬрд╣ाँ рдпрд╣ рдХрд▓ा рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рд╕ीрдЦрдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ुрдЖ рдХрд░рддी рдеी рд╡рд╣ीं рдЖрдЬрдХрд▓ рдпрд╣ рдХрд▓ा рдХुрдЫ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рд╕ाрде рд╕рдмрдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХो рд╕ीрдЦ рдХрд░ рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд╕рдо्рдпрдХ् рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕े рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЖрдЬ рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд╕्рддिрд▓рдХो рдпो рд▓рд▓ाрдЯे рджीрдпрддे, рддрд╕्рдп рднूрд░्рдЬाрджिрдкрдд्рд░рдордпрд╕्рдпाрдиेрдХрдк्рд░рдХाрд░ं рдЫेрджрдирдоेрд╡рдЪ्рдЫेрдж्рдпрдо्। рдкрдд्рд░рдЪ्рдЫेрдж्рдпрдоिрддि рд╡рдХ्рддрд╡्рдпрдо्। рд╡рдХ्рд╖्рдпрддि рдЪ -‘рдкрдд्рд░рдЪ्рдЫेрдж्рдпाрдиि рдиाрд╕ाрднिрдк्рд░ाрдпाрдХृрддाрдиि рдк्рд░ेрд╖рдпेрдд्’ рдЗрддि। рд╕рдд्рдпрдо्। рд╡िрд╢ेрд╖рдХрдЧ्рд░рд╣рдгрдоाрджрд░ाрд░्рдердо्, рд╡िрд▓ाрд╕िрдиीрдиाрдорддिрдк्рд░िрдпрдд्рд╡ाрдд्।11

6. рддрдг्рдбुрд▓рдХुрд╕ुрдорд╡рд▓िрд╡िрдХाрд░ाः (рдЪाрд╡рд▓ों рдХो рд░ंрдЧрдХрд░ рдлрд░्рд╢ рд╕рдЬाрдиा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЖрдЬ рднी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рдФрд░ рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै। рдкрд░्рд╡-рдд्рдпौрд╣ाрд░ों рдПрд╡ं рдЙрдд्рд╕рд╡ों рдоें рд░ंрдЧोрд▓ी рдЖрджि рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЖрдзुрдиिрдХ рд░ूрдк рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХाрд▓ाрди्рддрд░ рд╕े рдЪрд▓ी рдЖ рд░рд╣ी рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - “рдЕрдЦрдг्рдбрддрдг्рдбुрд▓ैрд░्рдиाрдиाрд╡рд░्рдгैः рд╕рд░рд╕्рд╡рддीрднрд╡рдиे рдХाрдорджेрд╡рднрд╡рдиे рд╡ा рдордгिрдХुрдЯ्рдЯिрдоेрд╖ु рднрдХ्рддिрд╡िрдХाрд░ाः। рддрдеा рдХुрд╕ुрдоैрд░्рдиाрдиाрд╡рдгैрдЧ्рд░्рд░рдеिрддैः рд╢िрд╡рд▓िрдЩ्рдЧाрджिрдкूрдЬाрд░्рдеं рднрдХ्рддिрд╡िрдХाрд░ाः। рдЕрдд्рд░ рдЧ्рд░рдердиं рдоाрд▓्рдпрдЧ्рд░рдерди рдПрд╡ाрди्рддрд░्рднूрддрдо्। рднрдХ्рддिрд╡िрд╢ेрд╖рдгाрд╡рд╕्рдеाрдкрдиं рдХрд▓ाрди्рддрд░рдо्।12”

7. рдкुрд╖्рдкाрд╕्рддрд░рдгрдо़् (рдлूрд▓ों рдХा рд╕ेрдЬ рдмिрдЫाрдиा):- рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдоें рдпрд╣ рдХрд▓ा рди рдХेрд╡рд▓ рдЧृрд╣िрдгिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЕрдкिрддु рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдХрдИ рдРрд╕े рдЙрдд्рд╕рд╡ों рддрдеा рдХाрд░्рдпों рдоें рд╕рдЬाрд╡рдЯ рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рдпрди्рдиाрдиाрд╡рд░्рдгैः рдкुрд╖्рдкैः рд╕ूрдЪीрд╡ाрдиाрджिрдмрдж्рдзैрд░рдн्рдпрд╕्рдпрддे рддрджेрд╡, рд╡ाрд╕рдЧृрд╣ोрдкрд╕्рдеाрдирдордг्рдбрдкाрджिрд╖ु рдпрд╕्рдп рдкुрд╖्рдк्рд╢рдпрдирдоिрдд्рдпрдкрд░ा рд╕ंрдЬ्рдЮा।13

8. рджрд╢рдирд╡рд╕рдиांрдЧрд░ाрдЧः (рд╢рд░ीрд░, рдХेрд╢, рдиाрдЦूрди, рджрди्рдд рддрдеा рд╡рд╕्рдд्рд░ рдЖрджि рдХो рд░ंрдЧрдиे рддрдеा рд╕рдЬाрдиे рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдоें рдПрдХ рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЖрдЬрдХрд▓ рднी рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - “рд░ाрдЧрд╢рдм्рджः рдк्рд░рдд्рдпेрдХं рдпोрдЬ्рдпрддे। рддрдд्рд░ाрдЩ्рдЧрд░ाрдЧोрд╜рдЩ्рдЧрдоाрд╖्рд░्рдЯिः рдХुрдЩ्рдХुрдоाрджिрдиा। рд░рдЮ्рдЬрдирд╡िрдзिрд░िрддि рд╡рдХ्рддрд╡्рдпे рджрд╢рдиाрджिрдЧ्рд░рд╣рдгрдоाрджрд░ाрд░्рдердо्। рд╡िрд▓ाрд╕िрдиीрдиां рджрд╢рдиाрджिрд╕ंрд╕्рдХाрд░рд╕्рдпाрдд्рдпрди्рддाрднीрд╖्рдЯрдд्рд╡ाрдд्।14 рдЗрддि।”

9. рдордгिрднूрдоिрдХाрдХрд░्рдо (рдлрд░्рд╢ рдХो рд░ंрдЧीрди рд░рдд्рдиों рдФрд░ рдкрдд्рдерд░ों рд╕े рд╕рдЬाрдиा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЖрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХा рд░ूрдк рд▓े рдЪुрдХी рд╣ै। рдк्рд░ाрдпः рд╣рд░ рдордХाрди рдоें рдлрд░्рд╢ рдкрд░ рдкрдд्рдерд░, рдЯाрдЗрд▓्рд╕, рдоाрд░्рдмрд▓ рдЖрджि рд▓рдЧाрдиे рдХी рдк्рд░рдеा рдЧाँрд╡ рдПрд╡ं рдЫोрдЯे рдХрд╕्рдмों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЪुрдХी рд╣ै। рдиिःрд╕рди्рджेрд╣ рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдмрд░рдХрд░ाрд░ рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - “рдордгिрднूрдоिрдХा рдХृрддрдХुрдЯ्рдЯिрдоा рднूрдоिः, рдЧ्рд░ीрд╖्рдоे рд╢рдпрдиाрдкाрдирдХाрд░्рдеं рддрд╕्рдпां рдорд░рдХрддाрджिрднेрджेрди рдХрд░рдгрдо्।15”

10. рд╢рдпрдирд░рдЪрдирдо् (рд╕ेрдЬ рд╢рдп्рдпा рд╕рдЬाрдиा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рднी рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рди рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рддिрджिрди рдШрд░ों рдоें рд╣ोрддा рд╣ै рдЕрдкिрддु рд╣ोрдЯрд▓ों рдЖрджि рдоें рднी рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕ुрди्рджрд░ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХे рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि -рд╢рдпрдиीрдпрд╕्рдп рдХाрд▓ाрдкेрдХ्рд╖рдпा рд░рдХ्рддрд╡िрд░рдХ्рддрдордз्рдпрд╕्рдеाрднिрдк्рд░ाрдпाрджाрд╣ाрд░рдкрд░िрдгрддिрд╡рд╢ाрдЪ्рдЪ рд░рдЪрдирдо्।16

11. рдЙрджрдХрд╡ाрдж्рдпрдо् (рдЬрд▓рд╡ाрдж्рдп):- рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों, рдкाрд░्рдХों рдЖрджि рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЕрд╡рд╕рд░ों рдоें рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдоूрд▓рддः рдпрд╣ рд╕ंрдЧीрдд рдХрд▓ा рд╕े рд╣ी рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рдЬрд▓рддрд░ंрдЧ рдЖрджि рд╡ाрдж्рдпों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдордиोрд░ंрдЬрди рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХрд▓ा рд╕ंрдЧीрдд рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдХрд╣ा рднी рдЧрдпा рд╣ै - рдЙрджрдХे рдоुрд░рдЬाрджिрд╡рдж्рд╡ाрдж्рдпрдо्।17

12. рдЙрджрдХाрдШाрддः (рдЬрд▓рдХ्рд░ीрдбा рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рднी рдПрдХ рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд▓ा рд╣ै। рдпрд╣ рднी рдоूрд▓рддः рд╕ंрдЧीрдд рд╕े рдЬुреЬी рд╣ुрдИ рдХрд▓ा рд╣ै। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХे рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рд╣рд╕्рддрдпрди्рдд्рд░рдоुрдХ्рддैрд░ूрджрдХैрд╕्рддाрдбрдирдо्। рддрджुрднрдпं рдЬрд▓рдХ्рд░ीрдбाрдЩ्рдЧрдо्।18

13. рдЪिрдд्рд░ाрд╢्рд╡рдпोрдЧाः (рдЪिрдд्рд░рдпोрдЧ рдЕрд░्рдеाрдд् рдорди्рдд्рд░, рддрди्рдд्рд░ рдПрд╡ं рдФрд╖рдзिрдпों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХрд▓ा рднी рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдХрд╣ा рднी рдЧрдпा рд╣ै - рдиाрдиाрдк्рд░рдХाрд░рджौрд░्рднाрдЧ्рдпैрдХेрди्рдж्рд░िрдпрдкрд▓िрддीрдХрд░рдгाрджрдпः, рдИрд╖्рд░्рдпрдпा рдкрд░ाрддिрд╕рди्рдзाрдиाрд░्рдеाः, рддाрдиौрдкрдиिрд╖рджिрдХे рд╡рдХ्рд╖्рдпрддि। рдПрддे рдЪ рдХौрдЪुрдоाрд░рдпोрдЧेрд╖ु рдиाрди्рддрд░्рднрд╡рди्рддीрддि рдкृрдердЧुрдХ्рддाः। рдХुрдЪुрдоाрд░ेрдг рддेрд╖ाрдордиुрдХ्рддрдд्рд╡ाрдд्।19

14. рдоाрд▓्рдпрдЧ्рд░рдердирд╡िрдХрд▓्рдкाः (рдлूрд▓ рдоाрд▓ाрдПँ рдЧूँрдердиे рддрдеा рдЙрдирдХे рдЖрднूрд╖рдг рдмрдиाрдиे рдХी рдХрд▓ा ):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдПрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХा рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░ рдЪुрдХी рд╣ै। рдЬीрд╡िрдХोрдкाрд░्рдЬрди рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рдоाрд▓्рдпाрдиां рдоुрдг्рдбрдоाрд▓ाрджीрдиां рджेрд╡рддाрдкूрдЬрдиाрд░्рдеं рдиेрдкрде्рдпाрдиां рдЧ्рд░рдердирд╡िрдХрд▓्рдкाः।20

15. рд╢ेрдЦрд░рдХाрдкीрдбрдпोрдЬрдирдо् (рд╢ेрдЦрд░ाрдкीреЬрдпोрдЬрди рдХрд▓ा):- рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕рдЬाрд╡рдЯ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЙрдд्рд╕рд╡ों рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рд╕рдЬाрд╡рдЯ рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рд╣ोрддा рд╣ै। рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - рдЧ्рд░рдердирд╡िрдХрд▓्рдк рдПрд╡ाрдпрдо् рдХिрди्рддु рдпोрдЬрдиं рдХрд▓ाрди्рддрд░рдо्, рддрдд्рд░ рд╢ेрдЦрд░рдХрд╕्рдп рд╢िрдЦाрд╕्рдеाрдиेрд╜рд╡рд▓рдо्рдмрдирди्рдпाрд╕ेрди рдкрд░िрдзाрдкрдиाрдд्। рдЖрдкीрдбрд╕्рдп рдЪ рдордг्рдбрд▓ाрдХाрд░ेрдг рдЧ्рд░рдеिрддрд╕्рдп рдХाрд╖्рдаिрдХा рдпोрдЧेрди рдкрд░िрдзाрдкрдиाрдд्। рдиाрдиाрд╡рд░्рдгैः рдкुрд╖्рдкैрд░्рд╡िрд░рдЪрдиं рдпोрдЬрдирдо्। рддрджुрднрдпं рдиाрдЧрд░рдХрд╕्рдп рдк्рд░рдзाрдиं рдиेрдкрде्рдпाрдЩ्рдЧрдо्।21

16. рдиेрдкрде्рдпрдк्рд░рдпोрдЧाः ( рдиेрдкрде्рдп рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рднी рд╕рдЬाрд╡рдЯ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै। рдпрд╣ рднी рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рджेрд╢рдХाрд▓ाрдкेрдХ्рд╖рдпा рд╡рд╕्рдд्рд░рдоाрд▓्рдпाрднрд░рдгाрджिрднिः рд╢ोрднाрд░्рдеं рд╢рд░ीрд░рд╕्рдп рдордг्рдбрдиाрдХाрд░ाः।22

17. рдХрд░्рдгрдкрдд्рд░рднंрдЧाः (рдХрд░्рдгрдкрдд्рд░ рднंрдЧ рдХрд▓ा):- рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╢ोрднाрд╡рд░्рдж्рдзрди рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рднी рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рд╣ै рдХि - рджрди्рддрд╢ंрдЦाрджिрднिः рдХрд░्рдгрдкрдд्рд░рд╡िрд╢ेрд╖ा рдиेрдкрде्рдпाрд░्рдеाः।23

18. рдЧрди्рдзрдпुрдХ्рддिः (рд╕ुрдЧрди्рдзिрдд рдж्рд░рд╡्рдп рдмрдиाрдиे рдХी рдХрд▓ा):- рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдФрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рджोрдиों рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдЗрдд्рд░, рдЕрдЧрд░рдмрдд्рддी рдЖрджि рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ै। рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рд╕्рд╡рд╢ाрд╕्рдд्рд░рд╡िрд╣िрддрдк्рд░рдкंрдЪा рдк्рд░рддीрддрдк्рд░рдпोрдЬрдиैрд╡।24

19. рднूрд╖рдгрдпोрдЬрдирдо् (рдЖрднूрд╖рдг рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ै। рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╢ोрднा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓ंрдХाрд░ों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рд╕े рд╣ोрддा рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдиूрддрди рд░ूрдк рдоें рднी рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕े рдЕрд▓ंрдХाрд░рдпोрдЧ рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрддि рдЕрд▓ंрдХाрд░рдпोрдЧः। рд╕ рдж्рд╡िрд╡िрдзः - рд╕ंрдпोрдЬ्рдпोрд╜рд╕ंрдпोрдЬ्рдпрд╢्рдЪ। рддрдд्рд░ рд╕ंрдпोрдЬ्рдпрд╕्рдп рдХрдг्рдаिрдХेрди्рдж्рд░рдЪ्рдЫрди्рджाрджेрд░्рдордгिрдоुрдХ्рддाрдк्рд░рд╡ाрд▓ाрджिрднिрд░्рдпोрдЬрдирдо्। рдЕрд╕ंрдпोрдЬ्рдпрд╕्рдп рдХрдЯрдХрдХुрдг्рдбрд▓ाрджेрд░्рд╡िрд░рдЪрдиं рдпोрдЬрдирдо्। рддрджुрднрдпं рдиेрдкрде्рдпांрдЧрдо्। рди рддु рд╢рд░ीрд░े рднूрд╖рдгрдпोрдЬрдирдо्। рддрд╕्рдп рдиेрдкрде्рдпрдк्рд░рдпोрдЧा рдЗрдд्рдпрдиेрдиैрд╡ рд╕िрдж्рдзрдд्рд╡ाрдд्।25

20. рдРрди्рдж्рд░рдЬाрд▓ाः ( рдЗрди्рдж्рд░рдЬाрд▓ рдХी рдХрд▓ा ):- рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЬाрджू рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ोрддा рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрдирдХाрд▓ рдХी рдпрд╣ рдПрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдХрд▓ा рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдХрдо рд╣ी рд╕рд╣ी рдкрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ - рдЗрди्рдж्рд░рдЬाрд▓ाрджिрд╢ाрд╕्рдд्рд░рдк्рд░рднрд╡ा рдпोрдЧाः। рд╕ैрди्рдпрджेрд╡ाрд▓рдпाрджिрджрд░्рд╢рдиाрджрд╣ंрднाрд╡рд╡िрд╕्рдоाрдкрдиाрд░्рдеाः।26

21. рдХौрдЪुрдоाрд░ाрд╢्рдЪрдпोрдЧाः (рдХुрдЪुрдоाрд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмрддाрдпे рд╕ौрди्рджрд░्рдпрд╡рд░्рдзрди рдЖрджि рдХे рдк्рд░рдпोрдЧों рдХी рдХрд▓ा):- рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि -рдХुрдЪुрдоाрд░рд╕्рдпैрддे рд╕ुрднрдЧंрдХрд░рдгाрджрдпः рдЙрдкाрдпाрди्рддрд░ाрд╕िрдж्рдзрд╕ाрдзрдиाрд░्рдеाः।27 рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рд╕ौрди्рджрд░्рдпрд╡рд░्рдж्рдзрдХ рдХрд▓ाрдУं рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै।

22. рд╣рд╕्рддрд▓ाрдШрд╡рдо् ( рдЬाрджूрдЧрд░ी рдХी рдХрд▓ा ):- рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдордиोрд░ंрдЬрди рдХे рд╕ाрдзрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╣ाрде рдХी рд╕рдлाрдИ рдЕрдЪрд░рдЬ рдоें рдбाрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि -рд╕рд░्рд╡рдХрд░्рдорд╕ु рд▓рдШुрд╣рд╕्рддрддा, рдХाрд▓ाрддिрдкाрддрдиिрд░ाрд╕ाрд░्рдердо्। рдж्рд░рд╡्рдпрд╣ाрдиिрд╖ु рд╡ा рд▓ाрдШрд╡ं рдХ्рд░ीрдбाрд░्рдеं рд╡िрд╕्рдоाрдкрдиाрд░्рдеं рдЪ।28

23. рд╡िрдЪिрдд्рд░рд╢ाрдХрдпूрд╖рднрдХ्рд╖्рдпрд╡िрдХाрд░рдХ्рд░िрдпा (рдкाрдХрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХрд▓ा):- рдиाрдиा рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╕ाрдЧ-рд╕рдм्рдЬी, рдЬूрд╕ рдФрд░ рднोрдЬрди рдмрдиाрдиे рдХी рдХрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдпрд╣ рдХрд▓ा рдШрд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЕрдд्рдпрди्рдд рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдХрдИ рд▓ोрдЧ рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдЬाрдирдХाрд░ рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдЪрд▓ा рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рдХрд▓ा рд╕ाрд░्рд╡рдХाрд▓िрдХ рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рджेрд╢िрдХ рд╣ोрдиे рдХे рд╕ाрде рд╕ाрде рдЕрдд्рдпрди्рдд рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै।

24. рдкाрдирдХрд░рд╕рд░ाрдЧाрд╕рд╡рдпोрдЬрдирдо् (рдкाрдирдХ рд░рд╕, рд▓ेрд╣्рдп рдкрджाрд░्рде, рдЖрд╕рд╡ рдмрдиाрдиे рдХी рдХрд▓ा):-рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдоें рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╣ी рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд▓ा рд╣ै। рдЖрд╣ाрд░ рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдоें рдкेрдп рдкрджाрд░्рде рдпрдеा рд╢рд░рдмрдд, рд╢िрдХंрдЬी рдЖрджि рдХे рдмрдиाрдиे рдХी рдХрд▓ा, рдЪрдЯрдиी рдЖрджि рд▓ेрд╣्рдп рдкрджाрд░्рде рдмрдиाрдиे рдХी рдХрд▓ा рдФрд░ рдЕрдЪाрд░, рдоुрд░рдм्рдмा рдЖрджि рдмрдиाрдиे рдХी рдХрд▓ा рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХुрд╢рд▓ рдЧृрд╣िрдгिрдпाँ рднाрд░рдд рдоें рдк्рд░ाрдЪीрдирдХाрд▓ рд╕े рдХрд░рддी рдЖ рд░рд╣ी рд╣ै। рдЖрдЬрдХрд▓ рдпрд╣ рдХрд▓ा рдХुрдЯीрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै। рдпрд╣ рдХрд▓ा рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ी рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - рдЪрддुрд░्рд╡िрдзः рдЖрд╣ाрд░ः, рднрдХ्рд╖्рдпрднोрдЬ्рдпрд▓ेрд╣्рдпрдкेрдпрдоिрддि। рддрдд्рд░ рднोрдЬ्рдпрдо् -рднрдХ्рддрд╡्рдпंрдЬрдирдпोрд╡्рд░्рдпрдЮ्рдЬрдирд░ाрдзрдиं рдк्рд░ाрдпрд╢ो рди рд╕ुрдЬ्рдЮाрдирдоिрддि рд╡्рдпंрдЬрдиाрдЧ्рд░्рдпрд╕्рдп рд╢ाрдХрд╕्рдпोрдкाрджाрдиेрди рджрд░्рд╢рдпрддि। рддрдд्рд░ рд╢ाрдХं рджрд╢рд╡िрдзрдо्। рдпрдеोрдХ्рддрдо् - “рдоूрд▓рдкрдд्рд░рдХрд░ीрд░ाрдЧ्рд░рдлрд▓рдХाрдг्рдбрдк्рд░рд░ूрдврдХрдо्। рдд्рд╡рдХ्рдкुрд╖्рдкं рдХрдг्рдЯрдХं рдЪेрддि рд╢ाрдХं рджрд╢рд╡िрдзं рд╕्рдоृрддрдо्।।” рдкेрдпं рдж्рд╡िрд╡िрдзрдо्- рдЕрдЧ्рдиिрдиिрд╖्рдкाрдж्рдпрдоिрддрд░рдЪ्рдЪ। рддрдд्рд░ рдкूрд░्рд╡ं рдпूрд╖ाрдЦ्рдпрдо्। рддрдЪ्рдЪ рдж्рд╡िрд╡िрдзрдо् - рдоुрдж्рдЧाрджिрдиिрд░्рдпूрд╣рдХृрддं рдХ्рд╡ाрдерд░рд╕ं рдЪ। рднрдХ्рд╖्рдпं рдЦрдг्рдбрдЦाрдж्рдпाрджि। рдПрд╖ां рдиाрдиाрдк्рд░рдХाрд░ाрдгां рдХ्рд░िрдпा рдкाрдХрд╡िрдзाрдиेрди рдиिрд╖्рдкाрджрдирдо्। рдпрджрдирдЧ्рдиिрдиिрд╖्рдкाрджрдиं рдкेрдпं рддрдж्рдж्рд╡िрд╡िрдзрдо्- рд╕рди्рдзाрдирдХृрддрдоिрддрд░рдЪ्рдЪ। рддрдд्рд░ाрдж्рдпं рдж्рд░ाрд╡िрддрдордж्рд░ाрд╡िрддं рдЪ। рддрдд्рд░ рдпрдж्рдЧुрдбрддिрди्рддिрдбिрдХाрджिрдЬрд▓ेрди рд╕ंрдпोрдЬ्рдп рдХ्рд░िрдпрддे рддрдж्рдж्рд░ाрд╡िрддं рдкाрдирдХाрдЦ्рдпрдо्। рдпрджрдж्рд░ाрд╡рдХौрд╖рдзेрди рддाрд▓рдоोрдЪाрдлрд▓ाрдиि рд╕ंрдпोрдЬ्рдп рдиिрд╖्рдкाрдж्рдпрддे рддрджрдж्рд░ाрд╡िрддं рд░рд╕ाрдЦ्рдпрдо्। рдЖрд╕рд╡рдЧ्рд░рд╣рдгेрдирд╕рди्рдзाрдирдоुрдкрд▓рдХ्рд╖рдпрддि। рддрди्рдоृрджुрдордз्рдпрддीрдХ्рд╖्рдгрд╕рди्рдзाрдирдпोрдЬрдиाрдд्рддрдеाрд╡िрдзрдоेрд╡ рдиिрд╖्рдкाрдж्рдпрддे। рд░ाрдЧрдЧ्рд░рд╣рдгं рд▓ेрд╣्рдпं рд╕ूрдЪрдпрддि। рддрд╕्рдп рдд्рд░ैрд╡िрдз्рдпाрдд्। рддрдеा рдЪोрдХ्рддрдо् - “рд░ाрдЧो рд░ाрдЧрд╡िрдзाрдирдЬ्рдЮैрд░्рд▓ेрд╣्рдпрд╢्рдЪूрд░्рдгो рдж्рд░рд╡ः рд╕्рдоृрддः। рд▓рд╡рдгाрдо्рд▓рдХрдЯुрд╕्рд╡ाрдж рдИрд╖рди्рдордзुрд░рд╕ंрдпुрддः।” рдЗрддि। рдПрддрдЪ्рдЪрддुрд░्рд╡िрдзрдоाрд╕्рд╡ाрдж्рдпрдХрд▓ाрдпाः рдк्рд░рдкंрдЪिрддं рд╢рд░ीрд░рд╕्рдеिрдд्рдпрд░्рдердо्। рдпोрдЧрд╡िрднाрдЧोрд╜рдЧ्рдиिрдЬाрдирдЧ्рдиिрдЬрдХрд░्рдорджрд░्рд╢рдиाрд░्рдеः। рдкрдд्рд░ рдкाрдХेрди рд╢ाрдХाрджिрдХ्рд░िрдпा рд╡िрдиा рдкाрдХेрди рдкाрдирдХाрджिрдпोрдЬрдирдо्। рдЕрди्рдпрдеा рд╣्рдпाрд╕्рд╡ाрдж्рдпрд╡िрдзिрд░िрдд्рдпुрдХ्рддं рд╕्рдпाрдд्। рддрд╕्рдоाрдд्рдХрд░्рдорднेрджाрджाрд╕्рд╡ाрдж्рдпрд╡िрдзाрдирдЬ्рдЮोрд╜рдкि рдж्рд╡िрд╡िрдзः, рддрдж्рд╡рд╢ाрджेрдХाрдкि рдХрд▓ा рдж्рд╡िрдзाрдХृрдд्рдпोрдХ्рддा।29

25. рд╕ूрдЪीрд╡ाрдирдХрд░्рдоाрдгि (рд╕ीрдиे-рдкिрд░ोрдиे рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рд╕рд░्рд╡рд╡िрджिрдд рд╣ै। рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╕ंрд╕ाрд░ рдЗрд╕ рдХрд▓ा рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ै। рдХुрдЯीрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕्рдеाрди-рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХो рд╕िрдЦाрдиे рдХा рдХाрдо рднी рд╣ोрддा рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡ाрдЩ्рдордп рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рд╕ूрдЪ्рдпा рдпрдд्рд╕рди्рдзाрдирдХрд░рдгं рддрдд्рд╕ूрдЪीрд╡ाрдиं рдд्рд░िрд╡िрдзрдо् - рд╕ीрд╡рдирдо्, рдКрддрдирдо्, рд╡िрд░рдЪрдирдо्, рддрдд्рд░ाрдж्рдпं рдХंрдЪुрдХाрджीрдиाрдо्। рдж्рд╡िрддीрдпं рдд्рд░ुрдЯिрддрд╡рд╕्рдд्рд░ाрдгाрдо्। рддृрддीрдпं рдХुрдеाрд╕्рддрд░рдгाрджीрдиाрдо्। рдЗрдпं рдк्рд░рддीрддाрд░्рдеैрд╡।30

26. рд╕ूрдд्рд░рдХ्рд░ीрдбा (рдХреЭाрдИ-рдмुрдиाрдИ рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рднी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рдХाрд▓ рдоें рднी рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि -рдиाрд▓िрдХाрд╕ंрдЪाрд░рдиाрд▓ाрджिрд╕ूрдд्рд░ाрдгाрдорди्рдпрдеाрди्рдпрдеा рджрд░्рд╢рдирдо्। рдЫिрдд्рдд्рд╡ा рджрдЧ्рдШ्рд╡ा рдЪ рдкुрдирд░рдЪ्рдЫिрдд्рдд्рд╡ाрджрдЧ्рдз्рд╡ा рджрд░्рд╢рдирдо्, рддрдЪ्рдЪांрдЧुрд▓िрди्рдпाрд╕ाрдд्। рджेрд╡рдХुрд▓ाрджिрджрд░्рд╢рдирдо्। рдЗрдд्рдпेрд╡ं рдк्рд░рдХाрд░ा рдХ्рд░ीрдбाрд░्рдеैрд╡।31

27. рд╡ीрдгाрдбрдорд░ूрдХрд╡ाрдж्рдпाрдиि (рд╡ीрдгा рдФрд░ рдбрдорд░ू рдмрдЬाрдиे рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдк्рд░ाрдЪीрди рд╡ाрдж्рдп рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рд╡ीрдгा рддрди्рдд्рд░ी рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЖрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рдбрдорд░ू рдЖрдирдж्рдз рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд। рд╡ीрдгा рдХा рд╡ाрджрди рдЕрди्рдп рд╡ाрдж्рдпрдпрди्рдд्рд░ों рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдХрдаिрди рд╣ै। рд╕ंрдЧीрдд рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЕрддीрдд рд╕े рдЖрдЬ рддрдХ рд╣ोрддे рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡ीрдгा рдФрд░ рдбрдорд░ू рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╡ाрдЧ्рджेрд╡ी рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдФрд░ рдорд╣ाрджेрд╡ рд╢िрд╡ рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЪिрд░ рдХाрд▓ рд╕े рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╣ै। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХे рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рд╡ाрджिрдд्рд░ाрди्рддрд░्рдЧрддрдд्рд╡ेрд╜рдкि рддрди्рдд्рд░ीрд╡ाрдж्рдпं рдк्рд░рдзाрдирдо्। рддрдд्рд░ाрдкि рд╡ीрдгाрд╡ाрдж्рдпрдо्। рдбрдорд░ूрдХрд╡ाрдж्рдпрдоाрд╡рд╢्рдпрдХाрд░्рдердо्, рдмाрд▓ोрдкрдХ्рд░рдорд╣ेрддुрдд्рд╡ाрдж् рджुрд░्рд╡िрдЬ्рдЮेрдпрдд्рд╡ाрдЪ्рдЪ। рддрддो рд╣्рдпрдХ्рд╖рд░ाрдгि рд╕्рдкрд╖्рдЯाрди्рдпुрдЪ्рдЪाрд░्рдпрдоाрдгाрдиि рд╢्рд░ूрдпрди्рддे।32

28. рдк्рд░рд╣ेрд▓िрдХा ( рдкрд╣ेрд▓ी рдмुрдЭाрдиे рдХी рдХрд▓ा):- рдмौрдж्рдзिрдХ рдХрд▓ाрдУं рдоें рдЗрд╕рдХी рдЧрдгрдиा рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдХрд▓ा рдмुрдж्рдзि рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рд╕े рд╣ी рдпрд╣ рдПрдХ рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рднी рдЧрдпा рд╣ै - рд▓ोрдХрдк्рд░рддीрддा рдХ्рд░ीрдбाрд░्рдеा рд╡ाрджाрд░्рдеा рдЪ।33

29. рдк्рд░рддिрдоाрд▓ा (рдЕрди्рдд्рдпाрдХ्рд╖рд░ी рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рднी рдмौрдж्рдзिрдХ рдХрд▓ाрдУं рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЖрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рд╕рд░्рд╡рд╡िрджिрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рд╕े рд╡ाрдХ्рдкрдЯुрддा рдХे рд╕ाрде рд╕ाрде рдордиोрд░ंрдЬрди рднी рд╣ोрддा рд╣ै। рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рдпрд╕्рдпा рдЕрди्рдд्рдпाрдХ्рд╖рд░िрдХेрддि рдк्рд░рддीрддिः। рд╕ा рдХ्рд░ीрдбाрд░्рдеा рд╡ाрджाрд░्рдеा рдЪ।34 рдпрдеोрдХ्рддрдо् -‘рдк्рд░рддिрд╢्рд▓ोрдХं рдХ्рд░рдоाрдж्рдпрдд्рд░ рд╕рдирдпाрдХ्рд╖рд░рдорди्рддिрдордо्। рдкрдаेрддां рд╢्рд▓ोрдХрдорди्рдпोрди्рдпं рдк्рд░рддिрдоाрд▓ेрддि рд╕ोрдЪ्рдпрддे।।”

30. рджुрд░्рд╡ाрдЪрдХрдпोрдЧाः (рдХрдаिрди рд░рдЪрдиा рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдПрдХ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХрд▓ा рд╣ै। рдХрд╡िрдЧрдг рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рд╕рдлрд▓ рдк्рд░рдпोрдХ्рддा рд░рд╣े рд╣ैं। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдПрдХ-рдПрдХ рдЕрдХ्рд╖рд░ों рд╕े рдкрдж्рдп рдмрдиाрдиे рдХी рдХुрд╢рд▓рддा рдХрд╡िрдпों рдоें рджेрдЦी рдЧрдИ рд╣ै। рд╢рдм्рджों рдХे рдЦिрд▓ाреЬी рдпा рд╢рдм्рджों рдХे рдЬाрджूрдЧрд░ों рдХे рд╕ाрде рд╕ाрде рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬрди рдХे рд▓िрдП рднी рдпрд╣ рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд▓ा рд╣ै। рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рд╢рдм्рджोрд╜рд░्рдерддрд╢्рдЪ рджुःрдЦेрдиोрдЪ्рдпрдд рдЗрддि рджुрд░्рд╡ाрдЪрдХрдо्। рддрд╕्рдп рдк्рд░рдпोрдЧाः рдХ्рд░ीрдбाрд░्рдеा рд╡ाрджाрд░्рдеाрд╢्рдЪ।35 рдпрдеा- рдХाрд╡्рдпाрджрд░्рд╢े- рджंрд╖्рдЯ्рд░ाрдЧ्рд░рдж्рдз्рд░्рдпा рдк्рд░ाрдЧ्рдпो рдж्рд░ाрдХ्рдХ्рд╖्рдоाрдордо्рдм्рд╡рди्рддः рд╕्рдеाрдоुрдЪ्рдЪिрдХ्рд╖ेрдк। рджेрд╡рдз्рд░ुрдЯ्рдХ्рд╖िрдж्рдз्рдпृрдд्рд╡िрдХ्рд╕्рддुрдд्рдпो рдпुрд╖्рдоाрди्рд╕ोрд╜рд╡्рдпाрдд्рд╕рд░्рдкाрдд्рдХेрддुः।।

31. рдкुрд╕्рддрдХрд╡ाрдЪрдирдо् (рдЧ्рд░рди्рде-рд╡ाрдЪрди рдХी рдХрд▓ा):- рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдоें рдПрдХрддीрд╕рд╡ीं рдХрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдХрдеिрдд рдкुрд╕्рддрдХрд╡ाрдЪрдирдо् рд╕рджैрд╡ рдПрдХ рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд▓ा рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖ा рдЬрдЧрдд् рдоें рдпрд╣ рдПрдХ рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рдХрд▓ा рд╣ै। рдЫाрдд्рд░ों, рдЕрдз्рдпाрдкрдХों рдХे рд╕ाрде рд╕ाрде рд╕рдорд╕्рдд рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡िрдпों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рднрд░рддाрджिрдХाрд╡्рдпाрдиां рдкुрд╕्рддрдХрд╕्рдеाрдиां рд╢ृंрдЧाрд░ाрджिрд░рд╕ाрдкेрдХ्рд╖рдпा рдЧीрддрддः рд╕्рд╡рд░ेрдг рд╡ाрдЪрдирдо्। рдЕрдиुрд░ाрдЧрдЬрдирдиाрд░्рдердоाрдд्рдорд╡िрдиोрджाрд░्рдеं рдЪ।36

32. рдиाрдЯрдХाрдЦ्рдпाрдпिрдХाрджрд░्рд╢рдирдо् (рдиाрдЯрдХ рдФрд░ рдЖрдЦ्рдпाрдпिрдХा рдХा рдЬ्рдЮाрди):- рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЕрдд्рдпрди्рдд рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдиाрдЯрдХों, рдХाрд╡्рдпों рддрдеा рдХрдеा-рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХी рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдПрд╡ं рдкाрд░िрднाрд╖िрдХ рд╢рдм्рджाрд╡рд▓िрдпों рдХे рдЬ्рдЮाрди рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдпрд╣ рдХрд▓ा рд╕рд░्рд╡рджा рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рдХाрд╡्рдпेрд╖ु рдЧрдж्рдпрдкрдж्рдпेрд╖ु рдиाрдЯрдХрд╕्рдп рдмрд╣ुрдк्рд░рдкंрдЪрдд्рд╡ाрдд्, рдЖрдЦ्рдпाрдпिрдХाрдпाрд╢्рдЪ рдк्рд░рдзाрдирдЧрдж्рдпрдд्рд╡ाрдж्рджрд░्рд╢рдиं рдкрд░िрдЬ्рдЮाрдирдоिрддि। рдЖрджрд░ाрд░्рдеं рд╡िрд╢ेрд╖ाрднिрдзाрдирдо्, рдХाрд╡्рдпрджрд░्рд╢рдирдоिрддि рдиोрдХ्рддрдо्।37

33. рдХाрд╡्рдпрд╕рдорд╕्рдпाрдкूрд░рдгрдо् (рд╕рдорд╕्рдпाрдкूрд░्рддि рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдк्рд░ाрдЪीрди рдХрд▓ा рд╣ै। рдЫाрдд्рд░ों, рдЕрдз्рдпेрддाрдУं рддрдеा рдХрд╡िрдпों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдПрдХ рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рд╕рдорд╕्рдпрддे рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЗрддि рд╕рдорд╕्рдпा। рдХाрд╡्рдпрд╕्рдп рд╢्рд▓ोрдХрд╕्рдп рд╕рдорд╕्рдпा рдкाрдж рдЗрдд्рдпрд░्рдеः। рддрд╕्рдпाः рдкूрд░рдгं рдХ्рд░ीрдбाрд░्рдеं рд╡ाрджाрд░्рдеं рдЪ।38

34. рдкрдЯ्рдЯिрдХाрд╡ाрдирд╡ेрдд्рд░рд╡िрдХрд▓्рдкाः (рдмेंрдд рд╕े рдЖрд╕рди-рдЪрдЯाрдИ рдЖрджि рдмрдиाрдиे рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдХुрдЯीрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧों рдоें рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЬीрд╡िрдХोрдкाрд░्рдЬрди рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬрди рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЪрдЯाрдИ, рдЖрд╕рдиी рдЖрджि рдмрдиाрдиा рдоुрдЦ्рдпрддः рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЖрддा рд╣ै। рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рдкрдЯ्рдЯिрдХा рдЫुрд░िрдХा। рдкрдЯ्рдЯिрдХाрдпा рд╡ाрдирд╡िрдХрд▓्рдкाः рдЦрдЯ्рд╡ाрдпा рдЖрд╕рдирд╕्рдп рдЪ рд╡ेрдд्рд░ैрд░्рд╡ाрдирд╡िрдХрд▓्рдкाः рдк्рд░рддीрддाрд░्рдеाः।39

35. рддрдХ्рд╖рдХрд░्рдоाрдгि (рдЦрд░ाрджрдиे рдПрд╡ं рдоीрдиाрдХाрд░ी рдЕрд░्рдеाрдд् рдирдХ्рдХाрд╢ी рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХрд▓ा рдЖрдЬ рднी рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдЗрд╕рдХी рдЙрдкाрджेрдпрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рдХुрди्рджрдХрд░्рдоाрдг्рдпрдж्рд░рд╡्рдпाрд░्рдеाрдиि।40

36. рддрдХ्рд╖рдгрдо् (рдмреЭрдИрдЧीрд░ी рдХी рдХрд▓ा):- рдЗрд╕ рдХрд▓ा рд╕े рд╕рднी рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ैं। рднाрд░рдд рд╣ी рдирд╣ीं рдЕрдкिрддु рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдФрд░ рдЙрдкрдпोрдЧ рд▓рдХреЬी рдХे рд╕ाрдоाрди рдмрдиाрдиे рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ рдРрд╕ी рдХрд▓ा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдЪрд▓ाрдиे рдоें рдХुрд╢рд▓ рддрдХ्рд╖рдХ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдЬाрдирдХाрд░ рд▓ोрдЧों рдХी рдоाँрдЧ рд╣рдоेрд╢ा рд░рд╣ी рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдЕрднिрдпांрдд्рд░िрдХी рдХे рдЫाрдд्рд░ों рдХो рднी рдпрд╣ рдХрд▓ा рд╕िрдЦाрдИ рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рд╡рд░्рдзрдХिрдХрд░्рдо। рд╢рдпрдиाрд╕рдиाрдж्рдпрд░्рдердо्।41

37. рд╡ाрд╕्рддुрд╡िрдж्рдпा (рдордХाрди рдмрдиाрдиे рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдПрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡िрдж्рдпा рдХे рд░ूрдк рдоें рднाрд░рдд рд╕рд╣िрдд рдЕрдзिрдХांрд╢ рджेрд╢ों рдоे рдЬाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдордХाрди рдмрдиाрдиा рднрд▓े рд╣ी рд░ाрдЬрдоिрд╕्рдд्рд░ी рдХा рдХाрдо рд╣ो рдкрд░ рдЗрд╕рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╕िрд╡िрд▓ рдЗрди्рдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдЖрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рджा рдЙрдкрдпोрдЧी рд░рд╣ी рд╣ै। рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - рдЧृрд╣рдХрд░्рдоोрдкрдпोрдЧिрдиी।42

38. рд░ूрдк्рдпрдкрд░ीрдХ्рд╖ा (рд░рдд्рди-рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЬौрд╣рд░ी рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд░рдд्рдиों рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рд░ूрдк्рдпрдоाрд╣рддрдж्рд░рд╡्рдпं рджीрдиाрд░ाрджि, рд░рдд्рдиं рд╡рдЬ्рд░рдордгिрдоुрдХ्рддाрджि, рддेрд╖ां рдЧुрдгрджोрд╖рдоूрд▓्рдпाрджिрднिः рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ांрдЧрдо्।43

39. рдзाрддुрд╡ाрджः (рдзाрддुрдУं рдХे рдкाрддрди, рд╢ोрдзрди, рдоेрд▓рди рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ै। рдЖрдЬ рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рднूрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рддрдеा рдЕрднिрдпाрди्рдд्рд░िрдХी рдХे рд▓ोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХो рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें ‘рдХ्рд╖ेрдд्рд░рд╡ाрджः’ рднी рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд▓ोрдЧ рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдоाрд╣िрд░ рд╣ुрдЖ рдХрд░рддे рдеे। рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - “рд╕ рд╣ि рдоृрдд्рдк्рд░рд╕्рддрд░рд░рдд्рдирдзाрддूрдиां рдкाрддрдирд╢ोрдзрдирдоेрд▓рдиाрджिрдЬ्рдЮाрдирд╣ेрддुрд░рд░्рдеाрд░्рдеः।44”

40. рдордгिрд░ाрдЧाрдХрд░рдЬ्рдЮाрдирдо् (рдкрдж्рдорд░ाрдЧ рдЖрджि рдордгिрдпों рдХे рд░ंрдЧрдиे рдПрд╡ं рдЦाрди рдЬाрдирдиे рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдоें рд░рдд्рдиों рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдХрд▓ा рд╣ै। рдЕрдЦिрд▓ рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдЬाрдирдХाрд░ рд▓ोрдЧों рдХी рдоाँрдЧ рд╣ै। рдоाрдирд╡ рд╕рдоाрдЬ рд╕рджिрдпों рд╕े рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЕрдиुрд░ाрдЧी рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕्рдлрдЯिрдХрдордгीрдиां рд░ंрдЬрдирд╡िрдЬ्рдЮाрдирдорд░्рдеाрд░्рдеं рднूрд╖рдгाрд░्рдеं рдЪ। рдкрдж्рдорд░ाрдЧाрджिрдордгीрдиाрдордд्рдкрдд्рддिрд╕्рдеाрдирдЬ्рдЮाрдирдорд░्рдеाрд░्рдердо्।45

41. рд╡ृрдХ्рд╖ाрдпुрд░्рд╡ेрджрдпोрдЧाः (рд╡ृрдХ्рд╖ों рдХे рд░ोрдкрдг рд╡рд░्рдж्рдзрди рдЖрджि рдХी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХा рдЬ्рдЮाрди):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдХृрд╖ि рдХрд░्рдо рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдПрдХ рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рд╕рд░्рд╡рд╡िрджिрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рд░ोрдкрдгрдкुрд╖्рдЯिрдЪिрдХिрдд्рд╕ाрд╡ैрдЪिрдд्рд░्рдпрдХृрддो рдЧृрд╣ोрдж्рдпाрдиाрд░्рдеाः।46

42. рдоेрд╖рдХुрдХ्рдХुрдЯрд▓ाрд╡рдХрдпुрдж्рдзрд╡िрдзिः( рднेреЬ, рдоुрд░्рдЧा рдПрд╡ं рдмрдЯेрд░ рдХी рдпुрдж्рдзрдХрд▓ा ):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдордиोрд░ंрдЬрди рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдЖрдЬ рднी рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЬीрд╡рди्рдд рд░ूрдк рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рднाрд░рдд рдХे рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рд╕рдоाрдЬ рдоें рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЖрдЬ рднी рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै। рд╡िрджेрд╢ों рдоें рднी рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рджेрдЦा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - “ рд╕рдЬीрд╡рдж्рдпूрддрд╡िрдзाрдирдоेрддрдо्। рддрдд्рд░ोрдкрд╕्рдеाрдиाрджिрднिрд╢्рдЪрддुрд░ंрдЧैрд░्рдпुрдж्рдзрд╡िрдзाрдиं рдХ्рд░ीрдбाрд░्рдеं рд╡ाрджाрд░्рдеं рдЪ।47”

43. рд╢ुрдХрд╕ाрд░िрдХाрдк्рд░рд▓ाрдкрдирдо् (рддोрддा-рдоैрдиा рдХो рд░рдЯाрдиे-рдкреЭाрдиे рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдордиोрд░ंрдЬрди рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рддोрддा-рдоैрдиा рдХो рднाрд╖ा рд╕िрдЦाрдиे рдЕрд░्рдеाрдд् рд░рдЯाрдиे рдХी рдХрд▓ा рднाрд░рдд рд╡рд░्рд╖ рдоें рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рд╕े рд╣ोрддे рдЖ рд░рд╣ी рд╣ै। рдпрдж्рдпрдкि рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЕрднी рднी рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै рдкрд░рди्рддु рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЗрд▓ाрдХों рддрдХ рд╣ी рд╕ीрдоिрдд рд╣ोрдХрд░ рд░рд╣ рдЪुрдХी рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдк्рд░ाрдпः рдЪрд░्рдЪा рдоिрд▓ рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬрдпрдоंрдЧрд▓ा рдЯीрдХा рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - “ рд╢ुрдХрд╕ाрд░िрдХा рд╣ि рдоाрдиुрд╖рднाрд╖рдпा рдк्рд░рд▓ाрдкिрддाः рд╕ुрднाрд╖िрддं рдкрдарди्рддि рд╕рди्рджेрд╢ं рдЪ рдХрдердпрди्рддि।48”

44. рдЙрдд्рд╕ाрджрдиे рд╕ंрд╡ाрд╣рдиे рдХेрд╢рдорд░्рджрдиे рдЪ рдХौрд╢рдо् (рдЙрдмрдЯрди, рдоाрд▓िрд╢ рдФрд░ рдХेрд╢ рдорд░्рджрди рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЕрддीрдд рд╕े рдЖрдЬ рддрдХ рдЕрдкрдиे рд╡िрднिрди्рди рд░ूрдкों рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै। рдЖрдЬ рдХрд▓ рд╢рд╣рд░ों рдоें рднी рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХो рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдЕрдиेрдХ рд╡िрдз рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - рдорд░्рджрдиं рдж्рд╡िрд╡िрдзрдо् -рдкाрджाрдо्рдпां рд╣рд╕्рддाрдн्рдпां рдЪ। рддрдд्рд░ рдкाрджाрдн्рдпां рдпрди्рдорд░्рджрдиं рддрджुрдд्рд╕ाрджрдирдоुрдЪ्рдпрддे। рд╣рд╕्рддाрдн्рдпां рдпрдЪ्рдЫिрд░ोрд╜рдн्рдпंрдЧрдХрд░्рдорддрдд्рдХेрд╢рдорд░्рджрдирдо्। рдХेрд╢ाрдиां рддрдд्рд░ рдоृрдж्рдпрдоाрдирдд्рд╡ाрдд्рддैрд░ेрд╡ рддрдж्рд╡्рдпрдкрджेрд╢ः। рд╢ेрд╖ांрдЧेрд╖ु рдорд░्рджрдиं рд╕ंрд╡ाрд╣рдирдо्। рдХेрд╢рдЧ्рд░рд╣рдгрдордд्рд░ाрджрд░ाрд░्рдердо्। рддрдд्рд░ рдХौрд╢рд▓ं рдкрд░ाрдзрдиाрд░्рдердо्।49

45. рдЕрдХ्рд╖рд░рдоुрд╖्рдЯिрдХाрдХрдердирдо् (рд╕ांрдХेрддिрдХ рдХрдерди рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдПрдХ рдмौрдж्рдзिрдХ рдХрд▓ा рд╣ै। рд╕ांрдХेрддिрдХ рдХрдерди рдпा рдХोрдб рд╡рд░्рдб рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХो рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХрд▓ा рд╕рд░्рд╡рджा рдЙрдкрдпोрдЧी рд░рд╣ी рд╣ै। рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдгां рдоुрд╖्рдЯिрд░िрд╡ рдоुрд╖्рдЯिрдХा рдЧुрдк्рддिрд░िрддि। рд╕ा рд╕ाрднाрд╕ा рдиिрд░ाрднाрд╕ा рдЪ। рддрдд्рд░ рд╕ाрднाрд╕ा рдЕрдХ्рд╖рд░рдоुрдж्рд░ेрдд्рдпुрдЪ्рдпрддे। рддрдеा рдХрдердиं рдЧूрдврд╡рд╕्рддुрдорди्рдд्рд░рдгाрд░्рдеं рдЧ्рд░рди्рдерд╕ंрдХ्рд╖ेрдкाрд░्рдеं рдЪ। рддрд╕्рдпा рдЖрдЪाрд░्рдпрд░рд╡िрдЧुрдк्рддेрди рдЪрди्рдж्рд░рдк्рд░рднाрд╡िрдЬрдпрдХाрд╡्рдпे рдк्рд░рдХрд░рдгं рдкृрдердЧुрдХ्рддрдо्। рдж्рд╡िрддीрдпेрди рд░ाрд╢ीрдиां рд▓рдЧ्рдиाрдд्рдк्рд░рднृрддि рдоूрд░्рддिрдзрдирд╕рд╣рдЬрдмाрди्рдзрд╡рд╕ुрддрд╢рдд्рд░ुрдХрд▓рдд्рд░рдиिрдзрдирдзрд░्рдордХрд░्рдоाрдпрд╡्рдпрдпा рдЗрддि рд╡िрд╢ेрд╖рд╕ंрдЬ्рдЮाः। рдЗрддрд░ाрд░्рдзेрди рдлाрд▓्рдЧुрдиाрджрдпो рдоाрд╕ा рдЗрддि। рдиिрд░ाрднाрд╕ा (рднूрдд) рдоुрдж्рд░ेрдд्рдпुрдЪ्рдпрддे।50

46. рдо्рд▓ेрдЪ्рдЫिрддрд╡िрдХрд▓्рдкाः (рдЧुрдк्рдд рднाрд╖ा рдХा рдЬ्рдЮाрди):- рдЖрдзुрдиिрдХ рдпुрдЧ рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЬ्рдЮाрди рдХाрдлी рд▓ाрднрдк्рд░рдж рд╣ै। рд╕ेрдиा, рдкुрд▓िрд╕ рд╕рд╣िрдд рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ рдЗрд╕ рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░рддी рд╣ुрдИ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЕрдкрдиे рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХो рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░ рд▓ेрддी рд╣ैं। рдпрд╣ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХрд▓ा рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - рдпрдд्рд╕ाрдзुрд╢рдм्рджोрдкрдиिрдмрдж्рдзрдордк्рдпрдХ्рд╖рд░рд╡िрди्рдпाрд╕ाрджрд╕्рдкрд╖्рдЯाрд░्рдеं рддрди्рдо्рд▓ेрдЪ्рдЫिрддं рдЧूрдврд╡рд╕्рддुрдорди्рдд्рд░ाрд░्рдердо्। рддрд╕्рдп рд╡िрдХрд▓्рдкा рдмрд╣рд╡ः рдкूрд░्рд╡ाрдЪाрд░्рдпोрдХ्рддाः।51

47. рджेрд╢рднाрд╖ाрд╡िрдЬ्рдЮाрдирдо् (рд╡िрднिрди्рди рджेрд╢ рдХी рднाрд╖ाрдУं рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХी рдХрд▓ा):- рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд▓рдЧрднрдЧ рдЪाрд░ рд╣рдЬाрд░ рдХे рдЖрд╕ - рдкाрд╕ рднाрд╖ाрдПँ рдмोрд▓ी рдЬाрддी рд╣ैं। рдмाрд▓िрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рд╕िрд░्рдл рдЕрдиुрдоाрди рд╣ी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡्рдпрдХ्рддि рддीрди-рдЪाрд░ рднाрд╖ाрдУं рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЕрди्рдп рднाрд╖ा рд╕рдордЭ рднी рдирд╣ीं рд╕рдХрддा। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдиौ-рджрд╕ рдмोрд▓िрдпों рдХे рдмाрдж рдмрд╕ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд╡िрднрди्рди рджेрд╢ рдХी рднाрд╖ाрдУं рдХा рдЬ्рдЮाрди рдХी рдХрд▓ा рд╕рд░्рд╡рдеा рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рднाрд╖ा рдХे рдЬ्рдЮाрди рд╕े рджेрд╢-рд╡िрджेрд╢ рдоें рди рдХेрд╡рд▓ рдХाрдо рдХрд░рдиे рдоें рдЖрд╕ाрдиी рд╣ोрддी рд╣ै рдЕрдкिрддु рд╡рд╣ाँ рдХी рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рднी рдкрд░िрдЪрдп рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ी рдпрд╣ рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧ्рд░рди्рде рдХрд╣рддे рд╣ैं - рдЕрдк्рд░рдХाрд╢्рдпрд╡рд╕्рддुрдЬ्рдЮाрдкрдиाрд░्рдеं рддрдж्рджेрд╢ीрдпैрд╡्рд░्рдпрд╡рд╣ाрд░ाрд░्рдеं рдЪ।52

48. рдкुрд╖्рдкрд╢рдХрдЯिрдХा (рдлूрд▓ों рд╕े рд░рде, рдЧाреЬी, рдкाрд▓рдХी рдЖрджि рд╕рдЬाрдиे рдХी рдХрд▓ा):- рдкुрд╖्рдкрд╢рдХрдЯिрдХा рдиाрдордХ рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЖрдЬ рдХрд▓ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдПрдХ рдиूрддрди рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै। рдЙрдд्рд╕рд╡ों рдоें рдЧाреЬी, рдШрд░ рдЖрджि рдлूрд▓ों рд╕े рд╕рдЬाрдиे рдХा рд░िрд╡ाрдЬ рдЖрдЬ рднी рд╣ै। рд╢ाрджी-рд╡्рдпाрд╣ рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рдкुрд╖्рдкाрдгि рдиिрдоिрдд्рддीрдХृрдд्рдпाрд╣ं рдк्рд░рдгीрддा।53

49. рдиिрдоिрдд्рддрдЬ्рдЮाрдирдо् (рд╢рдХुрди-рдЕрд╢рдХुрди рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХी рдХрд▓ा):- рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╢ुрднाрд╢ुрдн рдХी рдЪрд░्рдЪा рдк्рд░ाрдЪीрдирдХाрд▓ рд╕े рд╣ोрддे рдЖрдпी рд╣ै। рдХрдм, рдХ्рдпा, рдХрд╣ाँ рдФрд░ рдХैрд╕े рдХ्рдпा рд╢ुрдн рд╣ै рдФрд░ рдХ्рдпा рдЕрд╢ुрдн рдЗрд╕рдХा рдЬ्рдЮाрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рдкрд░ рдЕрдиेрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╡ैрджिрдХों рдФрд░ рдкौрд░ाрдгिрдХों рдХे рд╕ाрде рд╕ाрде рдмौрдж्рдзों рдПрд╡ं рдЬैрдиिрдпों рдХे рдпрд╣ाँ рднी рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХी рдХрдж्рд░ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕्рд▓ाрдо рдоें рднी рдХрд╣ीं рдХрд╣ीं рдпрд╣ рджेрдЦा рдЧрдпा рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рд╡ाрдЩ्рдордп рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - “рдиिрдоिрдд्рддं рдзрд░्рдордХ्рд╖рдоाрд╡рд░्рдЧेрд╜рди्рддрд░्рдЧрддं рд╢ुрднाрд╢ुрднाрджेрд╢рдкрд░िрдЬ्рдЮाрдирдлрд▓рдо्। рддрдд्рд░ рдЪ рдк्рд░рд╖्рдЯुрд░рднिрдЬ्рдЮाрдиाрд░्рдердо्, рдПрд╡ं рд░ूрдк рдпा рд╕्рдд्рд░िрдпा рддрд╡ рд╕рдо्рдк्рд░рдпोрдЧ рдЗрддि рдХाрдоोрдкрд╣рд╕िрддрдк्рд░ाрдпा рдЖрджेрд╢ा рдЗрддि। рдиिрдоिрдд्рддрдЬ्рдЮाрдирдоिрддि рд╕ाрдоाрди्рдпेрдиोрдХ्рддрдо्।54”

50. рдпрди्рдд्рд░рдоाрддृрдХा (рдпрди्рдд्рд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рднी рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд▓ाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै। рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рд╕рдЬीрд╡ाрдиां рдиिрд░्рдЬीрд╡ाрдиां рдпрди्рдд्рд░ाрдгां рдпाрдиोрджрдХрд╕ंрдЧ्рд░ाрдоाрд░्рдеं рдШрдЯрдиाрд╢ाрд╕्рдд्рд░ं рд╡िрд╢्рд╡рдХрд░्рдордк्рд░ोрдХ्рддрдо्।55

51. рдзाрд░рдгрдоाрддृрдХा (рд╕्рдорд░рдгрд╢рдХ्рддि рдмрдвाрдиे рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рднी рдмौрдж्рдзिрдХ рд╣ै। рд╕ुрдиी рд╣ुрдИ рдмाрддों рдХो рдпाрдж рд░рдЦрдиे рдХी рдпрд╣ рдХрд▓ा рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рд╕े рд╣ी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рд▓िрдП рд╕ुрд╢्рд░ुрд╖ा, рд╢्рд░рд╡рдг, рдЧ्рд░рд╣рдг рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдмाрдж рдзाрд░рдг рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдЖрддी рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - “рд╢्рд░ुрддрд╕्рдп рдЧ्рд░рди्рдерд╕्рдп рдзाрд░рдгाрд░्рдеं рд╢ाрд╕्рдд्рд░рдо्। рдпрдеोрдХ्рддрдо् -‘рд╡рд╕्рддु рдХोрд╖рд╕्рддрдпा рдж्рд░рд╡्рдпं рд▓рдХ्рд╖рдгं рдХेрддुрд░ेрд╡ рдЪ। рдЗрдд्рдпेрддे рдзाрд░рдгाрджेрд╢ाः рдкंрдЪांрдЧрд░ुрдЪिрд░ं рд╡рдкुः।।56”

52. рд╕рдо्рдкाрда्рдпрдо् (рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдкाрдарди рдХी рдХрд▓ा) - рдпрд╣ рдХрд▓ा рднी рдмौрдж्рдзिрдХ рдХрд▓ा рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдкाрдарди рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдПрдХ рд╕рд░ाрд╣рдиीрдп рдХрд▓ा рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - рд╕рдо्рднूрдп рдХ्рд░ीрдбाрд░्рдеं рд╡ाрджाрд░्рдеं рдЪ। рддрдд्рд░ рдкूрд░्рд╡рдзाрд░िрддрдоेрдХो рдЧ्рд░рди्рдеं рдкрдарддि, рдж्рд╡िрддीрдпрд╕्рддрдоेрд╡ाрд╢्рд░ुрддрдкूрд░्рд╡ं рддेрди рд╕рд╣ рддрдеैрд╡ рдкрдарддि।57

53. рдоाрдирд╕ीрдХाрд╡्рдпрдХ्рд░िрдпा (рдЖрд╢ु рдХाрд╡्рдп рдХрд▓ा):- рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдоें рдЧрдгिрдд рдпрд╣ рдХрд▓ा рдмौрдж्рдзिрдХ рдХрд▓ा рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рдЬो рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рджोрдиों рдЬрдЧрд╣ рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ी рдЖрд╢ु рдХाрд╡्рдп рдХрд░рдиे рдХी рдХрд▓ा рдЬ्рдЮाрди рддрдеा рдк्рд░рдд्рдпुрдд्рдкрди्рдирдорддिрдд्рд╡ рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдмрддाрддे рд╣ुрдП рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рдордирд╕ि рднрд╡ा рдЪिрди्рддा। рджृрд╢्рдпाрджृрд╢्рдпрднेрджрд╡िрд╖рдпा рдж्рд╡िрдзा। рддрдд्рд░ рдХрд╢्рдЪिрдж्рд╡рдпंрдЬрдиाрдХ्рд╖рд░ैः рдкрдж्рдоोрдд्рдкрд▓ाрдж्рдпाрдХृрддिрднिрд░्рдпрдеाрд╕्рдеिрддाрдиुрд╕्рд╡ाрд░рд╡िрд╕рд░्рдЬрдиीрдпрдпुрддैः рд╢्рд▓ोрдХрдордиुрдХ्рддाрд░्рдеं рд▓िрдЦрддि। рдЕрди्рдпрд╢्рдЪ рдоाрдд्рд░ाрд╕рди्рдзिрд╕ंрдпोрдЧाрд╕ंрдпोрдЧрдЪ्рдЫрди्рджोрд╡िрди्рдпाрд╕ाрджिрднिрд░рдн्рдпाрд╕ाрджрддीрд╡ाрдХ्рд╖рд░ं рдкрдарддि। рдЗрддि рджृрд╢्рдпрд╡िрд╖рдпा। рдпрджा рддु рддрдеैрд╡ рддाрдиि рдпрдеाрдХ्рд░рдордоाрдЦ्рдпाрддाрдиि рд╢्рд░ुрдд्рд╡ा рдкूрд░्рд╡рд╡рджुрди्рдиीрдп рдкрдарддि, рддрджा рджृрд╢्рдпрд╡िрд╖рдпा рди рднрд╡рддि। рд╕ा рдЪाрдХाрд╢рдоाрдирд╕ीрдд्рдпुрдЪ्рдпрддे। рддрджुрднрдпं рдХ्рд░ीрдбाрд░्рдеं рд╡ाрджाрд░्рдеं рдЪ। рдХाрд╡्рдпрдХ्рд░िрдпेрддि। рд╕ंрд╕्рдХृрддрдк्рд░ाрдХृрддрдкрдн्рд░ंрд╢рдХाрд╡्рдпрд╕्рдп рдХрд░рдгं рдк्рд░рддीрддрдк्рд░рдпोрдЬрдирдо्।58

54. рдЕрднिрдзाрдирдХोрд╢ः (рд╢рдм्рдж-рдХोрд╢ рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рднी рдмौрдж्рдзिрдХ рдХрд▓ा рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЙрдкрдпोрдЧी рд╢рдм्рджрдХोрд╢ों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рдХрд▓ा рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рд╣ी рдЬ्рдЮाрди-рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧी рд░рд╣ा рд╣ै। рд╡ैрд╕े рдк्рд░ाрдЪीрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рдЙрдд्рдкрд▓рдоाрд▓ाрджिः।59

55. рдЫрди्рджोрдЬ्рдЮाрдирдо् (рдЫрди्рдж рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдмौрдж्рдзिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рд╡ैрджिрдХ рдХाрд▓ рд╕े рд╣ी рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рдоें рд╣ो्рд░рддे рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХे рдмाрдж рд▓ौрдХिрдХ рдЫрди्рджों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╣ुрдЖ। рдЫрди्рдж рдХा рдЬ्рдЮाрди рдХाрд╡्рдп рд░рдЪрдиा рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдХाрд╡्рдп рд░рдЪрдиा рдоें рдпрд╣ рд╕рджैрд╡ рд▓ाрднрдк्рд░рдж рд╣ै। рди рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдоें рдЕрдкिрддु рдЕрди्рдп рднाрд╖ाрдУं рдоें рдЫрди्рдж рдХा рдЬ्рдЮाрди рдХрд╡िрдпों, рд▓ेрдЦрдХों рдФрд░ рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡िрдпों рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - рдкिंрдЧрд▓ाрджिрдк्рд░рдгीрддрд╕्рдпрдЪ्рдЫрди्рджрд╕ो рдЬ्рдЮाрдирдо्।60

56. рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓्рдкः (рдХाрд╡्рдпाрд▓ंрдХाрд░рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдПрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдХрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЬ्рдЮाрди рдХрд╡िрдпों, рд▓ेрдЦрдХों рдХे рд╕ाрде рд╕ाрде рд╡рд░्рддрдоाрди рдпुрдЧ рдоें рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдпрд╣ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдоें рд╕ाрдзрдХ рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - рдХाрд╡्рдпрдХрд░рдгрд╡िрдзिः рдХाрд╡्рдпाрд▓ंрдХाрд░ рдЗрдд्рдпрд░्рдеः। рдд्рд░िрддрдпрдордкि рдХाрд╡्рдпрдХ्рд░िрдпांрдЧрдо् рдкрд░рдХाрд╡्рдпाрд╡рдмोрдзाрд░्рдеं рдЪ।61

57. рдЫрд▓िрддрдХрдпोрдЧाः (рд╡ेрд╖ рдмрджрд▓рдХрд░ рдЫрд▓рдиे рдХी рдХрд▓ा):- рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рд╡ेрд╖ рдмрджрд▓рдХрд░ рдордиोрд░ंрдЬрди рдХрд░рдиे, рдЫрд▓рдиे рдЖрджि рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдХрд╣ा рднी рдЧрдпा рд╣ै - рдкрд░рд╡्рдпाрдоोрд╣рдиाрд░्рдеाः।62

58. рд╡рд╕्рдд्рд░рдЧोрдкрдиाрдиि (рд╡рд╕्рдд्рд░рдЧोрдкрди рдХрд▓ा):- рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдоें рдпрд╣ рдХрд▓ा рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рдк्рд░рд╢ंрд╕рдиीрдп рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - рд╡рд╕्рдд्рд░ेрдгाрдк्рд░рдХाрд╢्рдпрджेрд╢рд╕्рдп рд╕ंрд╡рд░рдгं рдпрдеा рддрдж्рднूрдпрдоाрдирдордкि рддрд╕्рдоाрди्рдиाрдкैрддि। рдд्рд░ुрдЯिрддрд╕्рдпाрдд्рд░ुрдЯिрддрд╕्рдпेрд╡ рдкрд░िрдзाрдирдо्। рдорд╣рддो рд╡рд╕्рдд्рд░рд╕्рдп рд╕ंрд╡рд░рдгाрджिрдиाрд▓्рдкीрдХрд░рдгрдо्। рдЗрддि рдЧोрдкрдиाрдиि।65

59. рдж्рдпूрддрд╡िрд╢ेрд╖ः (рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдж्рдпूрддрдХ्рд░ीреЬा рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЖрдЬрдХрд▓ рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЙрдд्рд╕рд╡ों рдоें рдордиोрд░ंрдЬрдиाрд░्рде рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि - рдиिрд░्рдЬीрд╡рдж्рдпूрддрд╡िрдзाрдирдоेрддрдд्। рддрдд्рд░ рдпे рдк्рд░ाрдк्рдд्рдпाрджिрднिः рдкंрдЪрджрд╢рднिрд░ंрдЧैрд░्рдоुрд╖्рдЯिрдХ्рд╖ुрд▓्рд▓рдХाрджрдпो рдж्рдпूрддрд╡िрд╢ेрд╖ाः рдк्рд░рддीрддाрд░्рдеाः।66

60. рдЖрдХрд░्рд╖рдХ्рд░ीрдбा (рдкाрд╕ा рдлेंрдХрдиे-рдЦрд▓рдиे рдЖрджि рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЦेрд▓ рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рд▓ूрдбो, рд╢рддрд░ंрдЬ, рд░рд╕्рд╕ाрдХрд╕्рд╕ी, рдЪौрд╕рд░ рдЖрджि рдЦेрд▓ों рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕े рдкाрд╢рдХрдХ्рд░ीрдбा рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।

61. рдмाрд▓рдХ्рд░ीрдбрдирдХाрдиि (рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдЦिрд▓ौрдиे рдмрдиाрдиे рдХी рдХрд▓ा)ः- рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдЖрдЬ рднी рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рдЬрд╣ाँ рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдЦिрд▓ौрдиे рдмрдиाрдиे рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдеी рд╡рд╣ीं рдЖрдЬ рдпрд╣ рдХрд▓ा рдПрдХ рдмреЬे рдмाрдЬाрд░ рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ рдЪुрдХी рд╣ै। рдорд╢ीрди рдХे рдЖрдиे рд╕े рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХो рд╡िрдХाрд╕ рд╣ी рдоिрд▓ा рд╣ै। рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрднी рднी рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдХрд╣ा рднी рдЧрдпा рд╣ै - рдЧृрд╣рдХрди्рджुрдХрдкुрдд्рд░िрдХाрджिрднिрд░्рдпाрдиि рдмाрд▓ाрдиां рдХ्рд░ीрдбрдиाрдиि рддाрдиि рдмाрд▓ोрдкрдХ्рд░рдоाрд░्рдеाрдиि।67

62. рд╡ैрдирдпिрдХीрдиाрдо् (рд╡िрдирдп рдХो рд╕िрдЦाрдиे рд╡ाрд▓ी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рд╕рд░्рд╡рдЬрди рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдХрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХी рдХрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ै। рд╕рдо्рднाрд╖рдг рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдХो рдк्рд░рднाрд╡ोрдд्рдкाрджрдХ рдвंрдЧ рд╕े рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░ाрдиा рд╕िрдЦाрддी рд╣ै। рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд╡िрдирдо्рд░рддा рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдХो рд╕рд╣рдЬ рд░ूрдк рд╕े рд░рдЦрдиे рдХा рдЬ्рдЮाрди рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - рд╕्рд╡рдкрд░рд╡िрдирдпрдк्рд░рдпोрдЬрдиाрдж्рд╡ैрдирдпिрдХ्рдп рдЖрдЪाрд░рд╢ाрд╕्рдд्рд░ाрдгि рд╣рд╕्рдд्рдпाрджिрд╢िрдХ्рд╖ा рдЪ।68

63. рд╡ैрдЬрдпिрдХीрдиाрдо् (рд╡िрдЬрдп рджिрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╡िрдж्рдпा рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХी рдХрд▓ा):- рдпрд╣ рдПрдХ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ैं। рд╕ैрди्рдп-рд╕ंрдЧрдардиों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд▓ा рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - рд╡िрдЬрдпрдк्рд░рдпोрдЬрдиा рд╡ैрдЬрдпिрдХ्рдпः। рджैрд╡्рдпो рдоाрдиुрд╖्рдпрд╢्рдЪ। рддрдд्рд░ рджैрд╡्рдпोрд╜рдкрд░ाрдЬिрддाрджрдпः। рдоाрдиुрд╖्рдпो рдпाः рд╕ांрдЧ्рд░ाрдоिрдХ्рдпः рд╢рд╕्рдд्рд░рд╡िрдж्рдпाः।69

64. рд╡्рдпाрдпाрдоिрдХी (рдХрдИ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЦेрд▓, рдЖрдЦेрдЯ рдФрд░ рдХрд╕рд░рдд рдХрд░рдиे рдХी рдХрд▓ा рдЬ्рдЮрджрд╡ूрд╕рдордХрд╣рдо рд╡ िрд╣рд▓рдЙрджंेрдЬрдкрдмे):- рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдоें рдЕंрддिрдо рдХрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рдиाрдо рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЙрдд्рдпрди्рдд рд╣ी рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХा рд╡рд░्рддрдоाрди рдХाрд▓ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдЦेрд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рд╕рд░्рдХрд╕ рдЖрджि рдоें рдпрд╣ рдХрд▓ा рдЬीрд╡िрдХोрдкाрд░्рдЬрди рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै - рд╡्рдпाрдпाрдордк्рд░рдпोрдЬрдиा рд╡्рдпाрдпाрдоिрдХ्рдпो рдоृрдЧрдпाрдж्рдпाः। рдПрддाрд╕्рддिрд╕्рд░ рдЖрдд्рдоोрдд्рдХрд░्рд╖рд░рдХ्рд╖рдгाрд░्рдеा рдЬीрд╡ाрд░्рдеाः।70

 рд╣рдоाрд░े рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХुрдЫ рднी рди рдмोрд▓ рдкाрдиे рд╡ाрд▓ा рдЧूँрдЧा рд╡्рдпрдХ्рддि рднी рдЬिрд╕े рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдорд░्рде рд╣ो рдЬाрдП, рдЙрд╕े рдХрд▓ा рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдРрд╕ा рд╣рдоाрд░े рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै। рдЬीрд╡рди рдХो рд╕ुрдЦрдкूрд░्рд╡рдХ рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП, рдЬिрди्рджрдЧी рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ुрдирд░ рд╡ рдХौрд╢рд▓ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдХрд▓ा рдмुрдж्рдзि, рд╡िрд╡ेрдХ рд╡ рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╕े рдЖрддी рд╣ै। рдзрди-рд╕рдо्рдкрджा, рд╕ाрдзрди-рд╕ुрд╡िрдзाрдПँ рдЙрд╕рдХे рдЙрдкाрд░्рдЬрди рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рддो рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं рдХिрди्рддु рд╕рдм рдХुрдЫ рдирд╣ीं। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдХрд▓ाрд╣ीрди рдХो рдЕрд╕рдн्рдп рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдРрд╕ा рд╡्рдпрдХ्рддि рдХрд▓्рдкрдиाрд╣ीрди рд╣ोрддा рд╣ै, рд░ुрдЪिрд╕ंрдкрди्рди рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

 рдорди рдкрд░ рд╕ंрдпрдо, рдкूрд░्рдг рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рд╕рдЪ्рдЪी рдк्рд░рд╕рди्рдирддा рдХे рд▓िрдП рдЬीрдиे рдХी рдХрд▓ा рдХा рдЬाрдирдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рднोрдЧрдоाрдд्рд░ рдХो рдЬीрд╡рди рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рдоाрдирдиे рд╡ाрд▓े рдпрд╣ рдХрд▓ा рдирд╣ीं рд╕ीрдЦ рд╕рдХрддे। рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХी рдХрд▓ा рдХा рд╕ीрдзा рд╕рдо्рдмрди्рдз рдЕрдкрдиे рдЕрди्рджрд░ рд╡ рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕рдж्рд╡ृрдд्рддिрдпों рдХे рд╕ंрд╡рд░्рдзрди рд╡ рджुрд╖्рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпों рдХे рдЙрди्рдоूрд▓рди рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै। рд╣рдоाрд░े рд╣рд░ рдХाрдо рдоें рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯрддा рд╣ो, рд╣рдоाрд░े рд╣рд░ рдЦ्рдпाрд▓ рдоें рдмेрд╣рддрд░ी рд╣ो рддाрдХि рдЬिрди्рджрдЧी рдХो рдк्рд░рд╕рди्рдирддा рдкूрд░्рд╡рдХ рдЬिрдпा рдЬा рд╕рдХे।


рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдгिрдд рдЗрди рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХो рдоुрдЦ्рдпрддः рдкाँрдЪ рд╡рд░्рдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै -
1. рдЪाрд░ू (рд▓рд▓िрддрдХрд▓ा):- рдиृрдд्рдп, рдЧीрдд, рд╡ाрдж्рдп, рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा, рдк्рд░рд╕ाрдзрди рдЖрджि рдХрд▓ाрдПँ рдЪाрд░ू рдЕрд░्рдеाрдд् рд▓рд▓िрддрдХрд▓ा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЖрддी рд╣ैं।
2. рдХाрд░ू (рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд▓ाрдПँ):- рдиाрдиा рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡्рдпंрдЬрди рдмрдиाрдиे рдХी рдХрд▓ा, рдХреЭाрдИ, рдмुрдиाрдИ, рд╕िрд▓ाрдИ рдХी рдХрд▓ा рддрдеा рдХुрд░्рд╕ी, рдЪрдЯाрдИ рдЖрджि рдмुрдирдиे рдХी рдХрд▓ाрдПँ “рдХाрд░ू” рд╡рд░्рдЧ рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЖрддी рд╣ैं।
3. рдФрдкрдиिрд╖рджिрдХ рдХрд▓ाрдПँ:- рдФрдкрдиिрд╖рджिрдХ рдХрд▓ाрдУं рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╡ाрдЬीрдХрд░рдг, рд╡рд╢ीрдХрд░рдг, рдоाрд░рдг, рдоोрд╣рди, рдЙрдЪ्рдЪाрдЯрди, рдпрди्рдд्рд░, рдорди्рдд्рд░ों рдПрд╡ं рддрди्рдд्рд░ों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ, рдЬाрджू-рдЯोрдиा рдЖрджि рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдХрд▓ाрдУं рдХा рдкрд░िрдЧрдгрди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
4. рдмुрдж्рдзिрд╡ैрдЪрдХ्рд╖рдг्рдп рдХрд▓ाрдПँ - рдЗрд╕рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдкрд╣ेрд▓ी рдмुрдЭाрдиा, рдЕрди्рдд्рдпाрдХ्рд╖рд░ी, рд╕рдорд╕्рдпाрдкूрдд्рд░्рддि, рдХ्рд▓िрд╖्рдЯ рдХाрд╡्рдп рд░рдЪрдиा, рд╢ाрд╕्рдд्рд░рдЬ्рдЮाрди, рднाрд╖ाрдЬ्рдЮाрди, рд╡ाрдХ्рдкрдЯुрддा, рднाрд╖рдгрдХрд▓ा, рднेреЬ-рдоुрд░्рдЧा-рддीрддрд░-рдмрдЯेрд░ рдЖрджि рдХो рд▓реЬाрдиे рдХी рдХрд▓ा, рддोрддा-рдоैрдиाрджि рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХो рдмोрд▓ी рд╕िрдЦाрдиे рдХी рдХрд▓ा рдЖрджि рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै।
5. рдХ्рд░ीреЬा-рдХौрддुрдХ:- рдХ्рд░ीреЬाрдХौрддुрдХ рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдж्рдпूрддрдХ्рд░ीреЬा, рд╢рддрд░ंрдЬ, рд╡्рдпाрдпाрдо, рдиाрдЯ्рдпрдХрд▓ा, рдЬрд▓рдХ्рд░ीреЬा, рдЖрдХрд░्рд╖рдХ्рд░ीреЬा рдЖрджि рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдХрд▓ाрдУं рдХा рдкрд░िрдЧрдгрди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

 рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖рддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡ाрдЩ्рдордпों рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдПँ рди рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧी рд░рд╣ी рд╣ैं рдЕрдкिрддु рд╡рд░्рддрдоाрди рдХाрд▓ рдоें рднी рдЗрд╕рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдмрд░рдХрд░ाрд░ рд╣ै। рдпрдж्рдпрдкि рдЪौंрд╕рда рдХрд▓ाрдУं рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ीрди рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрдкрдпोрдЧी рдХрд╣ा рдЧрдпा рдкрд░ рдЖрдЬ рдХे рджौрд░ рдоें рдпрд╣ рд▓िंрдЧ, рд╡рд░्рдг, рд╕्рдеाрди, рдЬाрддि рдХी рд╕ीрдоा рдХो рддोреЬрддे рд╣ुрдП рд╕рд░्рд╡ рд╕ाрдоाрди्рдп рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рдХी рдЗрди рдк्рд░ाрдЪीрди рдХрд▓ाрдУं рдХो рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рднाрд╡ी рдкीреЭी рдХो рдЗрд╕े рд╕िрдЦाрдиे рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рднी рд╣рдоाрд░ी рдмрдирддी рд╣ै। рдХрд▓ा рд╣рдоाрд░े рдЕрди्рджрд░ рдХрд░्рдордг्рдпрддा рдХा рднाрд╡ рдЬрдЧाрддी рд╣ै। рд╣рдоें рдХрд░्рдорд╢ीрд▓ рдмрдиाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдХрд░्рдо рдХो рдкूрдЬा рдХा рдкрд░्рдпाрдп рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬीрд╡рди рдХो рдХрд░्рдордХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП рд╢ैрд▓ी, рдиिрдпрдоों рдПрд╡ं рдиीрддि рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдЙрдЪिрдд рдЙрдкाрдп рдФрд░ рддрд░ीрдХे рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдХो рд╕ुрди्рджрд░ рддрдеा рд╕рдлрд▓ рдмрдиाрддे рд╣ैं, рдмрд╢рд░्рддे рд╣рдо рд╡рд╣ рдХрд▓ा рдЬाрдирддे рд╣ों, рдЬो рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рдпрджि рд╢िрдХ्рд╖ा, рдЬ्рдЮाрди, рдЕрдиुрднрд╡ рддрдеा рдирдпा рд╡ рдЕрдЪ्рдЫा рд╕ीрдЦрдиे рдХी рд▓рд▓рдХ рд╣ो рддो рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХी рдХрд▓ा рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╕рдордЭ рдоें рдЖрддी рд╣ै, рд╕ीрдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╕рдж्рдЧुрдгों рд╡ рд╕рджाрдЪрд░рдг рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкреЬрддी рд╣ै। рджुрд░्рдЧुрдгों рд╕े рджूрд░ рд░рд╣рдХрд░ рд╡्рдпрд╕рдиों рдХो рддिрд▓ांрдЬрд▓ि рджेрдиी рдкреЬрддी рд╣ै। рд╕ुрдЬीрд╡рди рдХा рдЕрднिрд▓ाрд╖ी рдмрдирдХрд░ рд╕рдж्рдмुрдж्рдзि рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХो рд╕рдЬрдЧ рд╕рдЪेрд╖्рдЯ рд░рд╣рдиा рдкреЬрддा рд╣ै।

-----------рдЗрддि рд╢ुрднрдо् ---------


рд╕рди्рджрд░्рдн рд╕ंрдХेрдд:-

1. рдорд╣ाрднाрд╖्рдп
2. рдХाрд╡्рдпाрджрд░्рд╢
3. рдЫрди्рджोрдоंрдЬрд░ी
4. рдорд╣ाрднाрд░рдд
5. рдиीрддिрд╢рддрдХрдо् рднрд░्рддृрд╣рд░ि рдХृрдд рдкрдж्рдп 13
6. рдХाрдорд╕ूрдд्рд░рдо् рдоुрдиिрд╡ाрдд्рд╕्рдпाрдпрдирдХृрдд
7. рдХाрдорд╕ूрдд्рд░рдо् рдЬрдпрдордЩ्рдЧрд▓ा рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд╢्рд░ीрдпрд╢ोрдзрд░рд╡िрд░рдЪिрдд
8. рддрдд्рд░ैрд╡
9. рддрдд्рд░ैрд╡
10. рддрдд्рд░ैрд╡
11. рддрдд्рд░ैрд╡
12. рддрдд्рд░ैрд╡
13. рддрдд्рд░ैрд╡
14. рддрдд्рд░ैрд╡
15. рддрдд्рд░ैрд╡
16. рддрдд्рд░ैрд╡
17. рддрдд्рд░ैрд╡
18. рддрдд्рд░ैрд╡
19. рддрдд्рд░ैрд╡
20. рддрдд्рд░ैрд╡
21. рддрдд्рд░ैрд╡
22. рддрдд्рд░ैрд╡
23. рддрдд्рд░ैрд╡
24. рддрдд्рд░ैрд╡
25. рддрдд्рд░ैрд╡
26. рддрдд्рд░ैрд╡
27. рддрдд्рд░ैрд╡
28. рддрдд्рд░ैрд╡
29. рддрдд्рд░ैрд╡
30. рддрдд्рд░ैрд╡
31. рддрдд्рд░ैрд╡
32. рддрдд्рд░ैрд╡
33. рддрдд्рд░ैрд╡
34. рддрдд्рд░ैрд╡
35. рддрдд्рд░ैрд╡
36. рддрдд्рд░ैрд╡
37. рддрдд्рд░ैрд╡
38. рддрдд्рд░ैрд╡
39. рддрдд्рд░ैрд╡
40. рддрдд्рд░ैрд╡
41. рддрдд्рд░ैрд╡
42. рддрдд्рд░ैрд╡
43. рддрдд्рд░ैрд╡
44. рддрдд्рд░ैрд╡
45. рддрдд्рд░ैрд╡
46. рддрдд्рд░ैрд╡
47. рддрдд्рд░ैрд╡
48. рддрдд्рд░ैрд╡
49. рддрдд्рд░ैрд╡
50. рддрдд्рд░ैрд╡
51. рддрдд्рд░ैрд╡
52. рддрдд्рд░ैрд╡
53. рддрдд्рд░ैрд╡
54. рддрдд्рд░ैрд╡
55. рддрдд्рд░ैрд╡
56. рддрдд्рд░ैрд╡
57. рддрдд्рд░ैрд╡
58. рддрдд्рд░ैрд╡
59. рддрдд्рд░ैрд╡
60. рддрдд्рд░ैрд╡
61. рддрдд्рд░ैрд╡
62. рддрдд्рд░ैрд╡
63. рддрдд्рд░ैрд╡
---------

рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЧ्рд░рди्рде:-

1. рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рдмोрдз рд╕्рд╡рд░ूрдк (рдИрдмुрдХ) - рд╣рдЬाрд░ी рдк्рд░рд╕ाрдж рдж्рд╡िрд╡ेрджी
2. рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рдд рдХे рдХрд▓ाрдд्рдордХ рд╡िрдиोрдж
3. рдХ्рд╖ेрдоेрди्рдж्рд░ рдФрд░ рдЙрдирдХा рд╕рдоाрдЬ - рд▓рдЦрдирдК: рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди 1984
4. рд╢्рд░ीрд╡ाрдд्рд╕рдпाрдпрдирдоुрдиिрдк्рд░рдгीрддं рдХाрдорд╕ूрдд्рд░рдо् (рдбॉ. рдкाрд░рд╕рдиाрде рдж्рд╡िрд╡ेрджी) рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी: рдЪौрдЦрдо्рдмा рд╕ुрд░рднाрд░рддी рдк्рд░рдХाрд╢рди 2010
5. рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрдж्рдзрддि, (рд▓рдЬ्рдЬा рд░ाрдо рддोрдорд░) рд╕ुрд░ुрдЪि рдк्рд░рдХाрд╢рди
6. рд╣рдоाрд░ी рдкрд░ंрдкрд░ा (рд╕ंрдкाрджрдХ: рд╡िрдпोрдЧी рд╣рд░ि) рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी: рд╕рд╕्рддा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдордг्рдбрд▓ 2011
7. рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╣िрди्рджी рд╢рдм्рджрдХोрд╢ - рд╡ाрдорди рд╢िрд╡рд░ाрдо рдЖрдк्рдЯे
8. рдорд╣ाрднाрд╖्рдп рдорд╣рд░्рд╖ि рдкрддंрдЬрд▓ि рдХृрдд
9. рдХाрд╡्рдпाрджрд░्рд╢ рджрдг्рдбी рдк्рд░рдгीрдд
10. рдЫрди्рджोрдоंрдЬрд░ी
11. рдорд╣ाрднाрд░рдд
12. рдиीрддिрд╢рддрдХрдо् рднрд░्рддृрд╣рд░ि рдХृрдд
13. рдХाрдорд╕ूрдд्рд░рдо् рд╡ाрдд्рд╕्рдпाрдпрди рдХृрдд
14. рд╡ाрдд्рд╕्рдпाрдпрди рдХाрдорд╕ूрдд्рд░: рдбॉ. рд╕рддीрд╢ рдЧोрдпрд▓
15. рдиीрддिрд╕ाрд░
16. рд╢्рд░ीрдордж्рднाрдЧрд╡рдд рдкुрд░ाрдг
17. рд╢िрд╡рддрдд्рдд्рд╡рд░рдд्рдиाрдХрд░
18. рд▓рд▓िрддрд╡िрд╕्рддрд░рд╕ूрдд्рд░
19. рдХрд▓ाрд╡िрд▓ाрд╕ рдХ्рд╖ेрдоेрди्рдж्рд░ рдХृрдд
20. рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж
21. рдЬрдпрдордЩ्рдЧрд▓ा рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд╢्рд░ीрдпрд╢ोрдзрд░рд╡िрд░рдЪिрдд
22. рдХंрджрд░्рдкрдЪूрдбाрдордгि рд╡ीрд░рд╕िंрд╣рджेрд╡рд░рдЪिрдд
23. рдоेрдШрджूрддрдо् рдорд▓्рд▓िрдиाрде рд╕ंрдЬीрд╡िрдиी рдЯीрдХा