- рдкिंрдХी рдкाрд░ीрдХ
рдЕрд╕िрд╕्рдЯेрди्рдЯ рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░, рд╣िрди्рджी рд╡िрднाрдЧ, рд╡рдирд╕्рдерд▓ी рд╡िрдж्рдпाрдкीрда (рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди)рд╕ाрд░ांрд╢: рд▓ोрдХ-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╡рд╕्рддुрддः рд▓ोрдХ рдХी рдоौрдЦिрдХ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрднिрдЬाрдд्рдп рд╕ंрд╕्рдХाрд░, рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдпрддा рдФрд░ рдкाрдг्рдбिрдд्рдп рдХी рдЪेрддрдиा рд╕े рдкрд░े рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╕рдоूрдЪे рд▓ोрдХ-рдоाрдирд╕ рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╕рдоाрдИ рд╣ुрдИ рд░рд╣рддी рд╣ै। рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХ-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдХ рд╡ाрдЩ्рдордп рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕рдо्рдкрджा рд╣ै। рдЗрд╕ी рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХ-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рд╕рдордЧ्рд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ौрди्рджрд░्рдп рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд▓ोрдХрдЧीрдд рдмреЬे рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ै।
рд▓ोрдХрдЧीрддों рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдпрдж्рдпрдкि рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░ाрдпः рд╕рднी рд░ाрдЬ्рдп рд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ै рддрдеाрдкि рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХрдЧीрддों рдоें рдЬो рднाрд╡ुрдХрддा, рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा, рдк्рд░ेрдо, рдХрд░ुрдгा рддрдеा рднाрд╖ाрдИ рд▓ाрд▓िрдд्рдп рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрди्рдпрдд्рд░ рджुрд░्рд▓рдн рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХे рд▓ोрдХрдЧीрддों рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдмंрдзों, рд▓ोрдХोрдд्рд╕рд╡ों рддрдеा рд▓ोрдХ рдЬीрд╡рди рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ों рдХो рдЕрдд्рдпрдирдд рд╕рдЬीрд╡ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдХрд▓्рдкрдиा рдФрд░ рднाрд╡ुрдХрддा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЗрд╕рдоें рдпрдеाрд░्рде рдХा рднी рджिрдЧ्рджрд░्рд╢рди рдХрд░ाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЧेрдп рддрдд्рд╡ рднी рд╣ै рдФрд░ рд╕ंрджेрд╢ рднी। рд╣рдо рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХ рдЧीрддों рдХो рд╕ुрдирдХрд░ рд╕ंрдпोрдЧ рдФрд░ рд╡िрдпोрдЧ рдХा рд╣ृрджрдп-рд╕्рдкрд░्рд╢ी рднाрд╡ो-рдоेрд╖ рдЧрд╣рд░ाрдИ рддрдХ рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЬрд╣ाँ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рдЧीрдд рднाрд░рдд рдХे рдЕрди्рдп рдк्рд░ांрддों рдХे рдЧीрддों рд╕े рднिрди्рди рд░рдЦे рдЬाрддे рд╣ैं।
рд▓ोрдХ-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╡рд╕्рддुрддः рд▓ोрдХ рдХी рдоौрдЦिрдХ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрднिрдЬाрдд्рдп рд╕ंрд╕्рдХाрд░, рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдпрддा рдФрд░ рдкाрдг्рдбिрдд्рдп рдХी рдЪेрддрдиा рд╕े рдкрд░े рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡िрд╢ेрд╖ рдХी рдХृрддि рдиा рд╣ोрдХрд░ рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рдоौрдЦिрдХ рдХ्рд░рдо рд╕े рдЕрддीрдд рд╕े рд╡рд░्рддрдоाрди рдФрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕े рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рд╕ंрдЪрд░िрдд рд╣ोрддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рд▓ोрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд╕рдоूрдЪे рд▓ोрдХ-рдоाрдирд╕ рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╕рдоाрдИ рд╣ुрдИ рд░рд╣рддी рд╣ै।
рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХ-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдХ рд╡ाрдЩ्рдордп рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕рдо्рдкрджा рд╣ै। рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рднाрд╖ा рдХी рдоाрд░рд╡ाреЬी, рдвूँрдвाрдбी, рдоाрд▓рд╡ी, рдоेрд╡ाрддी, рдмाрдЧреЬी рдмोрд▓िрдпों рдоें рд░рдЪिрдд рдпрд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдиिрд╡ाрд╕िрдпों рдХे рдХрдг्рда-рдХрдг्рда рдоें рд╡िрд░ाрдЬрдоाрди рд╣ै। рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЗрд╕рдХो рд▓िрдкिрдмрдж्рдз рднी рдХिрдпा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд▓ोрдХ-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╡िрдзाрдУं рдпрдеा- рд▓ोрдХрдЧीрддों, рд▓ोрдХ-рдХрдеाрдУं, рд▓ोрдХ-рдЧाрдеाрдУं, рд▓ोрдХ рдиाрдЯ्рдпों (рдЦ्рдпाрд▓), рдХрд╣ाрд╡рддों, рдкрд╣ेрд▓िрдпों, рд╕рд▓ोрдХां, рдкреЬो, рддрди्рдд्рд░-рдоंрдд्рд░ рдЖрджि рдХा рд▓ोрдХ рд╡ाрд░्рддाрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХी рдЖрдзुрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╕рдоीрдХ्рд╖рдг рдПрд╡ं рдЖंрдХрд▓рди рднी рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЖрдЬ рд╣рдоें рдЗрдирдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ-рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг- рд╡िрд╡ेрдЪрди рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै।
рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд▓ोрдХ-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рд╕рдордЧ्рд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ौрди्рджрд░्рдп рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рдХी рд╡िрднिрди्рди рд╡िрдзाрдУं рдоें рд╕े рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХрдЧीрддों рдХो рд▓ेрддे рд╣ैं।
рд▓ोрдХрдЧीрдд рд▓ोрдХрдХрдг्рда рдХी рдзрд░ोрд╣рд░ рд╣ै। рдПрдХ рдХрдг्рда рд╕े рджूрд╕рд░े рдХрдг्рда, рдПрдХ рдкीреЭी рд╕े рджूрд╕рд░ी рдкीреЭी рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдХрдЧीрдд рд╢рдм्рдж рдФрд░ рд╕्рд╡рд░ рдХे рджोрд╣рд░ाрд╡ рд╕े рд╕ंрдЪрд░िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
рд▓ोрдХрдЧीрддों рдХे рдоूрд▓ рдоें рд╕рдорд╖्рдЯीрдЧрдд рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ोрддी рд╣ै। рд▓ोрдХрдЧीрддों рдоें рд╣ृрджрдп рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯ, рд╕рдЪ्рдЪी , рдмेрд▓ाрдЧ рд╡ाрдгी рдЙрдЪ्рдЪрд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рд▓ोрдХрдЧीрдд рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рд░рдЪрдиा рдиा рд╣ोрдХрд░, рд╕рдоूрд╣рдЧрдд рд░рдЪрдиाрд╢ीрд▓рддा рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै। рдЬीрд╡рди рдХो рдЕрдЦрдг्рдбिрдд рд░ूрдк рд╕े рджेрдЦрдиे рдХी рджृрд╖्рдЯि рд▓ोрдХрдЧीрддों рдоें рдЬрдмрд░рджрд╕्рдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдбॉ. рд╕рдд्рдпेрди्рдж्рд░ рд▓ोрдХрдЧीрдд рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рджेрддे рд╣ुрдП рд▓िрдЦрддे рд╣ैं– "рд╡рд╣ рдЧीрдд рдЬो рд▓ोрдХрдоाрдирд╕ рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ो рдЕрдерд╡ा рдЬिрд╕рдоें рд▓ोрдХ рдоाрдирд╕ाрднाрд╕ рднी рд╣ो, рд▓ोрдХрдЧीрдд рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЖрдпेрдЧा। " 1
рд▓ोрдХ рдЧीрддों рдоें рдЬрдирддा рдХे рд╣ृрджрдп рдХी рд╕рд╣рдЬ рднाрд╡рдиाрдПँ рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╕рд░рд▓ рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЙрдирдоें рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдХृрдд्рд░िрдорддा рдирд╣ीं рдоिрд▓рддी। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЬрд╣ाँ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд▓ोрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд░рдд्рдиाрдХрд░ рд╣ै рд╡рд╣ीं рдпрд╣ाँ рдХे рд▓ोрдХрдЧीрдд рдЙрд╕рдХा рдПрдХ рдкрд░िрдкुрд╖्рдЯ рдЕंрдЧ рд╣ै। "рд▓ोрдХрдЧीрдд рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХे рдЬीрд╡рди рдХी рдЕрдиाрдпाрд╕ рдк्рд░рд╡ाрд╣ाрдд्рдордХ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै , рдЬो рд╕ुрд╕ंрд╕्рдХृрдд рддрдеा рд╕ुрд╕рдн्рдп рдк्рд░рднाрд╡ों рд╕े рдмाрд╣рд░ рд░рд╣рдХрд░ рдХрдо рдпा рдЕрдзिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЖрджिрдо рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं।" 2
рдпрд╣ाँ рдХा рд▓ोрдХрдоाрдирд╕ рдФрд░ рд▓ोрдХ рдЬीрд╡рди рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХрдЧीрддों рдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдФрд░ рд▓ौрдХिрдХ рдЬीрд╡рди рдХा рдХोрдИ рдкрд╣рд▓ू рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ै рдЬो рд▓ोрдХрдЧीрддों рдХी рд╕्рд╡рд░ рд▓рд╣рд░ी рд╕े рдЕрдЫूрддा рд░рд╣ рдЧрдпा рд╣ो। рдЬीрд╡рди рдХा рдЖрдиंрдж, рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдФрд░ рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрдмंрдзों рдХा рдЕрдиंрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдЗрди рдЧीрддों рдоें рдоुрдЦрд░ рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдк्рд░рдХृрддि рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ рдХे рд╕ंрдмंрдзों, рд╣ाрд╕्рдп рд╡ рд░ूрджрди рдХी рднाрд╡рдкूрд░्рдг рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рддрдеा рд▓ोрдХ рдЬीрд╡рди рдХे рд╕рднी рд░рд╕ों рдХो рд╣рдо рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХрдЧीрддों рдоें рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рд▓ोрдХрдЧीрддों рдоें рдХुрд░рдЬाँ, рдХौрдЖ, рд╣ँрд╕, рдкрдкीрд╣ा, рдоोрд░, рд╕ूрдЖ (рддोрддा), рд╕ाрд░рд╕ рдФрд░ рд╕ोрди рдЪिрд░ैрдпा рдЬैрд╕े рдкрдХ्рд╖ी рдк्рд░ेрдоी-рдк्рд░ेрдоिрдХाрдУं, рдк्рд░िрдпрддрдоों, рд╡िрд░рд╣рдгिрдпों рдЖрджि рдХे рд╕ुрдЦ-рджुःрдЦ рдХी рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рд╕ंрджेрд╢рд╡ाрд╣рдХ рдмрдиे рд╣ैं। рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдЬीрд╡рди рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдХाрдо рдФрд░ рд╢ृंрдЧाрд░ рднी рдЗрди рдЧीрддों рдХा рдЖрдзाрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрди рдЧीрддों рдоें рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрди्рджрддा рд╣ै рдХिрди्рддु рдЙрдЪ्рдЫृंрдЦрд▓рддा рдирд╣ीं рд╣ै।
рдпुрд╡ा рджрдо्рдкрдд्рддि рдХे рдмीрдЪ рднी рдиिрд░्рдорд▓ рдк्рд░ेрдо рдХी рдзाрд░ा рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ोрддी рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै। рдЬैрд╕े-
рдЙреЬ рдЙреЬ рд░े рдо्рд╣ाрд░ा рдХाрд│ा рд░े рдХाрдЧрд▓ा,
рдЬрдж рдо्рд╣ाрд░ा рдкीрдКрдЬी рдШрд░ рдЖрд╡ै।
рдЦीрд░ рдЦांрдбрд░ो рдЬीрдордг рдЬिрдоाँрдК,
рд╕ोрдиे рд╕ँ рдеाрд░ी рдЪोंрдЪ рдореЭाрдК। рдЬрдж рдо्рд╣ाрд░ा . . . .
рдЙреЬ рдЙреЬ рд░े рдо्рд╣ाрд░ा рдХाрд│ा рд░े рдХाрдЧрд▓ा
рдЬрдирдо рдЬрдирдо рдеाрд░ा рдЧुрдг рдЧाрдКँ। рдЬрдж рдо्рд╣ाрд░ा . . . .
рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХрдЧीрддों рдХे рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХा рдЖрдзाрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै -
1. рдЙрдд्рд╕рд╡ рд╡ рдд्рдпौрд╣ाрд░ рдХे рдЧीрдд
2. рд▓ोрдХ рджेрд╡ी-рджेрд╡рддाрдУं рдХे рдЧीрдд
3. рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдЧीрдд
4. рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рдХे рдЧीрдд
5. рд╡िрд╡िрдз рдЧीрдд
рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХрдЧीрддों рдХी рднाрд╡рднूрдоि рдмреЬी рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣ै। рдЬीрд╡рди рдХा рдРрд╕ा рдХोрдИ рдкрд╣рд▓ू рдпा рдкрдХ्рд╖ рдирд╣ीं, рдЬिрд╕ рдкрд░ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХрдЧीрдд рдиा рдоिрд▓рддे рд╣ो। рдк्рд░рдХृрддि рдХी рд╕ुрдХुрдоाрд░рддा рдФрд░ рдХрдаोрд░рддा, рд╕ंрдЧीрдд рдФрд░ рд░ूрджрди рджोрдиों рдЙрд╕рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рд╣ै।
рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдХिрд╕ाрди рдиे рдмाрджрд▓ рдХे рдЧीрдд рдЧाрдпे рд╣ैं - рдкुрд░рд╡ा рдФрд░ рд╕ूрд░рдпा рдкрд╡рди рдХे рдЧीрдд рдЧाрдпे рд╣ैं। рдмिрдЬрд▓िрдпों рдХे рд╕ौрди्рджрд░्рдп рдХो рдЕрдкрдиी рдЧीрддों рдоें рдмाँрдзा рд╣ै। рд╕ूрд░рдЬ, рдЪाँрдж рддाрд░े рдЙрд╕рдХे рдЧीрддों рдХे рдоुрдЦ्рдп рдЙрдкрдХрд░рдг рд╣ैं, рдЬीрд╡рди рдХी рдк्рд░ेрд░рдгाрдпें рд╣ैं। рд╡े рд▓ोрдХрдЬीрд╡рди рдХी рдХрд░ुрдгा рдФрд░ рд╕рд░рд╕ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд╕рдмрд▓ рдоाрдз्рдпрдо рдмрди рдХрд░ рд▓ोрдХрдЧीрддों рдоें рдЕрд╡рддрд░िрдд рд╣ुрдП рд╣ैं। рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдоांрдЧрд▓िрдХ рдХाрд░्рдп рдХे рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рдЙрд╕рдХी рдиिрд░्рд╡िрдШ्рди рд╕рдо्рдкрди्рдирддा рдХे рд▓िрдП рд╡िрдиाрдпрдХ рдХा рд╕्рдорд░рдг рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд╕рднी рдХाрд░्рдп рдЧрдгेрд╢-рдкूрдЬा рд╕े рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╣ोрддे рд╣ैं। рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рд╡िрдиाрдпрдХ рд▓ोрдХрдЧीрдд рдпрд╣ाँ рдХे рд╡ैрд╡ाрд╣िрдХ рдЧीрддों рдоें рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рд╣ै -
"рдЧреЭ рд░рдгрддрднँрд╡рд░ рд╕े рдЖрд╡ो рд╡िрдиाрдпрдХ
рдХрд░ो рдПрдХ рди рдЪीрддी рдмिрдбрджрдбी
рдмिрдбрдж рд╡िрдиाрдпрдХ рджीрдиँ рдЬी рдЖрдпा
рдЖрдп рдкрд╡ाрдпा рд╕ीрд▓्рд▓ै рдмреЬ рддрд▓्рд▓ै।
рдКँрдЪी рд╕ी рдоैреЬी рд▓ाрд▓ рдХिрд╡ाреЬी
рдХेрд▓्рд▓ рдЭрдмрд░ рдХै рд▓ाрдбेрд▓ा рд░े рдмाрд░рдгे। "3
рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХрдЧीрдд рдоें ‘рдкीрд▓्рд▓ो ’ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдЬिрд╕рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рдкीрд▓े рд░ंрдЧ рдХा рдЕै। ‘рдкिрд▓्рд▓ो рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдУреЭрдиे рдХे рдЙрд╕ рд╡рд╕्рдд्рд░ рдХा рдиाрдо рд╣ै рдЬिрд╕े рдХेрд╡рд▓ рдкुрдд्рд░рд╡рддी рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рд╣ी рдУреЭрддी рд╣ै।
рджिрд▓्рд▓ी рдП рд╕рд╣рд░ рд╕ै рд╕ाрдмा рдкोрдд рдоँрдЧाрд╡ो рдЬी,
рддो рд╣ाрде рдЗрдХीрд╕ी рдЧрдЬ рдмीрд╕ी рдЧрдбрдоाрд░ू рдЬी
рдкीрд▓्рд▓ा рд░ंрдЧाрдж्рдпो рдЬी। " 4
рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдЧीрддों рдоें рд╣ी рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡рд░्рдЧ ‘рднाрдд ’ рдХे рдЧीрддों рдХा рд╣ै। рднाрдд рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рднी рдЧीрдд рдЧाрдХрд░ рдкूрд░्рдг рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдпे рдЧीрдд рдмреЬे рд╣ी рд╕рд░рд╕ рддрдеा рдоाрд░्рдоिрдХ рд╣ै।
рд╕ूрддी рдУ рдмीрд░ा рдиिрд╕ рднрд░ рдиींрдж рдЬ рдУ,
рджेрд╡рд░ рдорд╕рд▓ो рдмीрд░ा рд░ाрд▓्рд▓िрдЬो рдЬी।
рдХрд░рддी рдП рднाрд╡рдЬ рдмीрд░ाँ рд░ो рдЧुрдоाрди рдЬ рдП,
рд╡ीрд░ рдмрдд्рддीрд╕ी рдеाрд░ा рд▓े рд░рдпा рдЬी।
рдордирдбै़ рдоें рдУ рдмीрд░ा рдЖрдИ рдКँрдЪी рдиीрдЪी рдкाрд▓्рд▓ рдЬ рдУ,
рд▓े рдШреЬрд▓ो рд╕рд░рд╡рд░ рдЧрдИ рдЬी।
рдЗрд╕ी рдХे рд╕ाрде рд╡िрд░рд╣ рдХे рдЧीрдд рднी рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХрдЧीрдд рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдкрддिрд╡्рд░рдд्рдп рдФрд░ рдиिрд░्рдорд▓ рдк्рд░ेрдо рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рд╣ै। рд╡िрд░рд╣िрдгी рдк्рд░िрдп рдХी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдоें рдиैрд╢рдЬाрдЧрд░рдг рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै - рдкрд▓рдХ рдкाрд╡реЬे рдмिрдЫाрдпे -
рдЪांрджрдб्рд▓ो рдЧрдпो рднंрд╡рд░рдЬी рдЧреЭ рдЧिрд░рдиाрд░ рдФрд░ рд░рд╕ीрд▓ा
рдХोрдИ рдХिрд░рдд्рдеां рддो рдЭुрдХ рдЖрдИ рд░े рдЧреЭ рдХांрдЧрд░े।
рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХрдЧीрддों рдоें рд╕्рдеाрдиीрдп рд╡рдирд╕्рдкрддि рдХा рднी рдЕрдЪ्рдЫा рд╡рд░्рдгрди рд╣ुрдЖ рд╣ै -
рдЦेрдЬреЬी, рдкीрдкрд▓, рдмреЬ, рдиीрдо рдЖрджि рдХो рдЙрдкрдоा рдФрд░ рдХрд╣ीं-рдХрд╣ीं рд░ूрдкрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рд▓ोрдХрдЧीрддों рдоें рдмाँрдзा рдЧрдпा рд╣ै। рдЪрдоेрд▓ी, рдоोрдЧрд░ा, рд╣рдЬाрд░ा, рдЧुрд▓ाрдм рдЖрджि рдлूрд▓ рдЙрдкрдоाрди рдФрд░ рдЙрдж्рджीрдкрди рдмрдирдХрд░ рдЗрди рд▓ोрдХрдЧीрддों рдоें рдЖрдпे рд╣ै। рдХेрд▓ा, рдЕрдиाрд░, рдиींрдмू, рдиाрд░ंрдЧी, рджाрдЦ рдЖрджि рдлрд▓ рд╢ृंрдЧाрд░ рд╡рд░्рдгрди рдХे рдЙрдкрдоाрди рдмрдиे рд╣ैं।
‘рд▓्рдпाрд╡ो рд░ंрдЧ рд░ंрд╕ीрдпा рдЧрд╣рд░ो рдЬी рдлूрд▓ рдЧुрд▓ाрдм рдХो ’
рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХрдЧीрддों рдоें рд╡ाрдд्рд╕рд▓्рдп рдФрд░ рд╢ृंрдЧाрд░ рдХा рд╡рд░्рдгрди рдЕрдзिрдХрддा рд╕े рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд▓ोрд░िрдпाँ, рд╣ाрд▓рд░े, рд╡ाрдд्рд╕рд▓्рдп рд░рд╕ рдк्рд░рдзाрди рд╣ै। рдЗрдирдоें рдоाँ рдиे рдЕрдкрдиे рд╢िрд╢ु рдХो рдЕрдЪ्рдЫा рдиाрдЧрд░िрдХ рдмрдирдиे рдХा рдЙрджрдмोрдзрди рднी рджिрдпा рд╣ै। рд╡ीрд░ рд▓ोрд░िрдпों рдоें рдоाँ рдЕрдкрдиे рд╢िрд╢ु рдХा рд╡ीрд░ рдпोрдж्рдзा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рд╡рдк्рди рджेрдЦрддी рд╣ै। рддрд▓рд╡ाрд░ рдХी рдЯंрдХाрд░ рдФрд░ рдкाрдпрд▓ рдХी рдЭंрдХाрд░ рджोрдиों рдХो рд╣ी рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рдЧीрддों рдоें рд╕рдоुрдЪिрдд рд╕्рдеाрди рдоिрд▓ा рд╣ै।
рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рд▓ोрдХрдЧीрддों рдХा рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдмреЬा рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣ै। рдЗрддрдиा рд╣ी рд╡्рдпाрдкрдХ рдЬिрддрдиा рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рддрдеा рдзाрд░्рдоिрдХ рдЬीрд╡рди рдХा। рд╢्рд░рдо рддрдеा рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдХो рд▓ेрдХрд░ рднी рдЕрдиेрдХ рд▓ोрдХрдЧीрдд рд░рдЪे рдЧрдпे рд╣ैं। рдоाрдирд╡ рдЬाрддि рдХे рд╢्рд░рдо рдЬрдиिрдд рдХाрд░्рдп рд╕ंрдЧीрдд рдкрд░ рдЯिрдХे рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЙрд╕рдХा рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рди рд╣ी рд╕ंрдЧीрдд рдХी рдЭंрдХाрд░ рд╣ै।
рджेрд╡рди рдиे рднौрдЬाрдИ рдмाрд╡рд▓рдиी рджांрддрд▓िрдпो
рджुрдзांрд░ा рдкिрдпाрдХрдб, рджेрд░рд╡рдЬी, рдЖрд╡рдг рджो рджांрддрд▓िрдпो
рдЫाрдЫांрд░ी рдкिрдпाрдХрдб, рднाрд╡рдЬ рдЖрд╡рдг рджो рджांрддрд▓िрдпो
рд╕ाрд╕ू рд░ा рдЪूрдЧ्рдпोреЬा, рджेрд╡рд░ рдЖрд╡рдг рджो рджांрддрд▓िрдпो
рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдЧीрдд рдЕंрд╢ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХ-рдЬीрд╡рди рдХे рд╢्рд░рдордордп рдкрдХ्рд╖ рдХो рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддा рд╣ै। рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХрдЧीрддों рдХो рд▓ेрдХрд░ рдбॉ. рд╣рдЬाрд░ी рдк्рд░рд╕ाрдж рдж्рд╡िрд╡ेрджी рдХा рдХрдерди рдж्рд░рд╖्рдЯрд╡्рдп рд╣ै "рд▓ोрдХрдЧीрддों рдХी рдПрдХ-рдПрдХ рдмрд╣ु рдХे рдЪिрдд्рд░рдг рдкрд░ рд░ीрддिрдХाрд▓ рдХी рд╕ौ рд╕ौ рдоुрдЧ्рдзाрдпें рдЦрдг्рдбिрддाрдпें рдФрд░ рдзीрд░ाрдпें рдиिрдЫाрд╡рд░ рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпे рдиिрд░рд▓ंрдХाрд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рдк्рд░ाрдгрдордпी рд╣ै рдФрд░ рд╡े рдЕрд▓ंрдХाрд░ рд╕े рдЬреЬी рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рдиिрд╖्рдк्рд░ाрдг рд╣ै। " 5
рдЕрддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХрдЧीрддों рдоें рдзाрд░्рдоिрдХ рдЖрд╕्рдеा рднी рд╣ै рдФрд░ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдорд░्рдкрдг рднाрд╡ рднी। рд╢्рд░рдо рдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рднी рд╣ुрдИ рд╣ै рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдоाрди्рдпрддाрдПँ рд╢рдХुрди-рдЕрдкрд╢рдЧुрди рдХा рд╡िрдЪाрд░ рднी। рд╕ुрдЦ-рджुःрдЦ рдоें рд▓ोрдХ рдоाрдирд╕ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджेрд╡ी-рджेрд╡рддाрдУं рдпрдеा-рд╡िрдиाрдпрдХ рдЧौрд░ी, рд╢ीрддрд▓ा рдоाрддा рдФрд░ рднैрд░ूрдЬी рдЖрджि рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рдЧुрдгрдЧाрди рднी рд▓ोрдХрдЧीрддों рдоें рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдиा рд╣ोрдХрд░ рд╕рдоूрдЪे рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЙрдд्рд╕рд╡ рд╡ рдд्рдпोрд╣ाрд░ों рдХे рдЧीрддों рдоें рднी рдпрд╣ рд╕рдоूрд╣ рдХे рдЬीрд╡рди рдХा рд╣рд░्рд╖ рдФрд░ рдЙрд▓्рд▓ाрд╕ рд╡्рдпрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
рд╕ंрджрд░्рдн рдЧ्рд░ंрде:
1 . рд▓ोрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди - рдбॉ. рд╕рдд्рдпेрди्рдж्рд░, рдкृ.рд╕ं. 390
2. Dr. Kunj Bihari Das, A Study of Orission Folk
3. рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рд▓ोрдХрдЧीрдд - рдк्рд░рдердо рднाрдЧ рд╕े
4. рд▓ोрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ा - рдбॉ. рдордиोрд╣рд░ рд╢рд░्рдоा
5. рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ा - рдбॉ. рдЬрдпрд╕िंрд╣ рдиीрд░рдЬ, рдбॉ. рднрд╡рдЧрддी рд▓ाрд▓ рд╢рд░्рдоा
