рд╕ंрджीрдк рддाрдиाрдЬी рдХрджрдо
рднрд╡ाрдиीрдирдЧрд░, рддрд╣рд╕ीрд▓-рд╡ाрд▓рд╡ा, рдЬिрд▓ा-рд╕ांрдЧрд▓ी, рдкिрди-415302 (рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░)рдХрд╡िрддा рдоूрд▓рдд: рдпुрдЧ рд╕ंрджрд░्рднों рдХी рджेрди рд╣ोрддी рд╣ै। рдЙрд╕рдоें рдЕрддीрдд рдХे рдЪिрдд्рд░рдг рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд╕ंрдХेрдд рднी рдпुрдЧ рд╕ंрджрд░्рдн рд╕े рдЬुреЬрдХрд░ рд╣ी рдЖрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдЙрдЪिрдд рд╣ोрдЧा рдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд░рдЪрдиा рд╕рдордХाрд▓ीрди рд╣ोрддी рд╣ै। рдХिंрддु рдпुрдЧ рд╕ंрджрд░्рднों рдХे рд╕ाрде рдХाрд╡्рдп рдк्рд░рд╡ॄрдд्рддिрдпों рдоें рдиिрд░ंрддрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддा рдЪрд▓ा рдЖрдпा, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рд╡्рдпाрдкрдХрддा рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд░рдЪрдиा рд╕рдордХाрд▓ीрди рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХुрдЫ рдЕрди्рдп рдХाрд░рдг рднी рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै-рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХा। рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рдмाрдж рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ॄрдЬрди рдХे рдЬो рдирдП рдЖрдпाрдо рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдП рдЙрди्рд╣ें рд╡िрднिрди्рди рджрд╢рдХों рдоें рд╡िрднिрди्рди рдиाрдоों рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ैं। рдХрд╡िрддा рдХे рдмाрд░े рдоें рд╣рдо рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░े рддो рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХрд╡िрддा рдХे рд▓िрдП рд╕рдорд╕ाрдоाрдпिрдХ, рдпुрдЧीрди рдПрд╡ं рдЕрдж्рдпрддрди рдЖрджि рдиाрдоों рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ैं।
рд╕рдордХाрд▓ीрди рдоें рд╡рд░्рддрдоाрди рдмोрдз рд╣ी рдЕрддीрдд рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХा рд╡िрд╡ेрдХ рд╕рдо्рдордд рдмोрдз рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡рд░्рддрдоाрди рдмोрдз рд╣ी рд╕рдордХाрд▓ीрдирддा рдХो рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рджेрддा рд╣ै। рд╕рди 1960 рдХे рдмाрдж рдРрд╕ी рдЕрдиेрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ, рдзाрд░्рдоिрдХ рдШрдЯрдиाрдПँ рдШрдЯिрдд рд╣ुрдИ рдЬिрдирдХे рдХाрд░рдг рдЖрджрдоी, рдирд╡рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा, рдЙрд╕рд╕े рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдХाрд▓्рдкрдиिрдХ рдЖрд╢्рд╡ाрд╕рдиों рдХी рд╕्рдеिрддि рд╕े рдКрдмрдХрд░ рдПрдХ рдирдИ рд╕ोрдЪ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпрдд्рдирд╢ीрд▓ рд╣ुрдЖ। рдЖрдо рдЖрджрдоी рдоें рдЬрдм рдпрд╣ рд╕ोрдЪ рдЖрдпी рддрдм рдЙрд╕рдиे рд╕рдд्рддा рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдХो рдЦрдбा рдХрд░ рд▓िрдпा। рдХ्рдпोंрдХि рдЖрдо рдЖрджрдоी рдХा рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рдоोрд╣рднंрдЧ рд╣ोрдиे рд▓рдЧा। рдЖрдо рдЖрджрдоी рд░ाрдЬрдиीрддि, рд╕рдоाрдЬ, рдзрд░्рдо, рд╢िрдХ्рд╖ा, рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░, рд╢ोрд╖рдг, рднेрджрднाрд╡, рдЬाрддिрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рд╡рд░्рдгрд╕ंрдШрд░्рд╖ рдПрд╡ं рдоूрд▓्рдпों рдХा рд╡िрдиाрд╢ рдЬैрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдЧ्рд░рд╕्рдд рдеा। рдЬो рдЕрдзिрдХрддрд░ рд╕्рд╡ाрдзीрдирддा рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдХी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдеी। рдЬिрд╕рд╕े рд╕рдордХाрд▓ीрди рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХा рдЕрд╡िрд░्рднाрд╡ рдХрд╡िрддा рдоें рдкрд░िрд▓рдХ्рд╖िрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧा। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╕рдордХाрд▓ीрдирддा рдХा рд╕ीрдзा рдЖрд╢рдп рд╣ै-рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдЪ्рдЪा рд╣ोрдиा। рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХे рдк्рд░рддि рд╡्рдпрдХ्рддि рддрднी рд╕рдЪ्рдЪा рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрдм рд╡рд╣ рд╕ंрдХрдЯों рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдХिрдпे рдмिрдиा рд╕рдордп рдХे рдХ्рд░ूрд░ рдпрдеाрд░्рде рдХी рдЬ्рд╡ाрд▓ा рдоें рдЬрд▓рддा рд╣ुрдЖ рдЕрджрднुрдд рд╕ाрд╣рд╕ рдХे рд╕ाрде рд╕рдордп рдХो рдЪुрдиौрддी рднी рджेрддा рд╣ै। рдЬैрд╕ा рдХि рдХрдмीрд░ рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै -
“рд╣ौं рдШрд░ рдЬाрд▓्рдпौ рдЖрдкрдиा рд▓िрдпे рд▓ुрдХाрдаी рд╣ाрде
рдЬो рдШрд░ рдЬाрд▓ै рдЖрдкрдиा рдЪрд▓ै рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде।”1
рд╕рдордХाрд▓ीрдирддा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрдмीрд░ рдХी рдпрд╣ рдкрд░िрднाрд╖ा рд╕ाрд░्рд╡рдХाрд▓िрдХ рдПрд╡ं рд╕ाрд░्рдердХ рд╣ै। рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ाँ рдЬрд▓рдиा рдХ्рд░ूрд░ рдпрдеाрд░्рде рдХी рдЬ्рд╡ाрд▓ा рд╕े рдЬुрдЭрдиे рдХा рдкрд░्рдпाрдп рд╣ै। рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдк्рд░рддि рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рд╣ै। рд╡िрдЬेрди्рдж्рд░ рднी рд▓िрдЦрддे рд╣ै-“рд╕рдордХाрд▓ीрдирддा рдХा рдЕрд░्рде рднौрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЬो рдШрдЯिрдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै, рдоाрдд्рд░ рдЙрддрдиा рдирд╣ीं рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдЬो рдХुрдЫ рдХ्рд╖рддिрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╣ै। рдЙрдирдХी рдкुрдирд░्рд░рдЪрдиा рдХी рд╕ॄрдЬрдирд╢ीрд▓ рдЪेрд╖्рдЯाрдПँ рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХी рд╕рдоोрди्рдирдд рддрдеा рд╕ुंрджрд░ рдПрд╡ं рдордиोрд╣ाрд░ी рдмрдиाрдиे рдХी рдкрд░िрдХрд▓्рдкрдиा рд╣ी рдЙрд╕ी рд╕рдордХाрд▓ीрдирддा рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрдХ्рд╖ рд╣ै।”2
рдЖрдЬ рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХрд╡िрддा рдХे рдиाрдо рд╕े рдПрдХ рдирдпी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рдЧрдпी рд╣ै। рдпрд╣ рдирдпी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╕рди 1960 рдХे рдмाрдж рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдИ। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЖрдЬ рдЬрдм рд╣рдо рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХрд╡िрддा рд╢рдм्рдж рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рдЗрд╕рдХा рдЖрд╢рдп рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдпुрдЧ рдХी рдХрд╡िрддा рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рддो рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╢рдм्рдж рдХी рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि рдоें рдЬो ‘рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднाрд╡’ рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдЙрд╕ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХे рд╕ाрде рд╣ोрдиा рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдмिрдиा рд╕рдордХाрд▓ीрди рдмोрдз рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдкрдиी рдЕрд░्рдерд╡рдд्рддा рд╣ी рд╕िрдж्рдз рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा। рдЗрд╕ рджॄрд╖्рдЯि рд╕े рдХрд╡िрддा рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╕рдордХाрд▓ीрди рдмोрдз рдХा рд╣ी рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬिрд╕े рдЖрдЬ рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХрд╡िрддा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХा рдк्рд░ाрд░ंрдн рдиिрд░ाрд▓ा рд╕े рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдиिрд░ाрд▓ा рдоूрд▓рдд: рдЫाрдпाрд╡ाрджी рдХрд╡ि рдеे। рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдоें рднाрд╡ी рдХрд╡िрддा рдХे рдмीрдЬ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рдЕрд╕्рдлुрдЯ рд░ूрдк рдоें рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХрд╡िрддा рдЫрдаें рджрд╢рдХ рд╕े рд╣ी рд▓िрдЦी рдЬाрдиे рд▓рдЧी рдеी। рдЖрдЬ рдЬрдм рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХрд╡िрддा рдХी рдмाрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै рддो рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдЗрд╕рдХा рдЖрд╢рдп рдк्рд░рдпोрдЧрд╡ाрдж, рдирдИ рдХрд╡िрддा, рдЕрдХрд╡िрддा рдЬैрд╕ी рдХाрд╡्рдп рдЪेрддрдиाрдУं рд╕े рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдХ्рдпोंрдХि рдпे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдЕंрдзेрд░े рдоें рдЧुрдо рд╣ो рдЧрдпी рдХाрд╡्рдп рдк्рд░рд╡ॄрдд्рддिрдпाँ рд╣ैं। рдЬрдмрдХि рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХрд╡िрддा рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдЕрдкрдиी рдХुрдЫ рдирдпी рдоाрди्рдпрддाрдУं рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЙрднрд░ी рдХाрд╡्рдп-рдЪेрддрдиा рд╣ै।
рд╕рдордЧ्рд░ рд░ूрдк рдоें рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХрд╡िрддा рдПрдХ рдРрд╕ी рдХाрд╡्рдп-рдЪेрддрдиा рдХा рдиाрдо рд╣ै рдЬो рдЫрдаें рджрд╢рдХ рдХे рдмाрдж рдЙрднрд░ рдХрд░ рд╕ाрдордиे рдЖрдпी, рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рддрдд्рд╡ рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рд╣ै। рдЬो рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд╕े рдк्рд░рддिрдмрдз्рдж рд╣ै, рдЬिрдирдоें рдоोрд╣рднंрдЧ рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рджрдпрдиीрдпрддा рдирд╣ीं рд╣ै рд╡рд░рди् рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд╕े рдЬुреЬाрд╡ рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕ंрджрд░्рдн рдХी рдЬीрддी рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рд╕े рдЬूрдЭрддी, рдФрд░ рдЙрд╕рдкрд░ рдЪोрдЯ рдХрд░рддी рд╣ुрдИ рдЖрдЬ рдХी рдЙрд╕ рдХрд╡िрддा рдХो рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХрд╡िрддा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХрд╡िрддा рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрд╡िрдпों рдоें рд░ाрдорджрд░рд╢ рдоिрд╢्рд░, рдХेрджाрд░рдиाрде рд╕िंрд╣, рдиाрдЧाрд░्рдЬुрди, рдоुрдХ्рддिрдмोрдз, рдЪंрдж्рд░рдХांрдд рджेрд╡рддाрд▓े, рдзूрдоिрд▓, рдЕрд╢ोрдХ рд╡ाрдЬрдкेрдпी, рд╡िрдЬेंрдж्рд░ рднाрдЧрд╡рдд рд░ाрд╡рдд, рд░рдоेрд╢рдЪंрдж्рд░ рд╢ाрд╣, рдоंрдЧрд▓ेрд╢ рдбрдмрд░ाрд▓, рд╡िрдиोрджрдХुрдоाрд░ рд╢ुрдХ्рд▓, рд╢ोрднрдиाрде рдпाрджрд╡, рд░ाрдЬेрд╢ рдЬोрд╢ी, рд▓िрд▓ाрдзрд░ рдЬрдЧूрдбी рдПрд╡ं рд╡िрдирдп рджुрдмे рдЖрджि рдХрд╡िрдпों рдХे рдиाрдо рдЖрддे рд╣ैं। рдЗрдирдоें рд╕े рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХी рдХрд╡िрддाрдУं рдоें рдРрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдЖрдк рд╣рд░ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ै рдЬो рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рдЪिрди्рддрди, рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕े рдЧुрдЬрд░рддी рдХрдаिрдиाрдЗрдпों рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рддा рд╣ुрдЖ рдЙрдирд╕े рдЬुрдЭрддे рд╣ुрдП рдЙрдирдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░ рдЬाрдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд▓िрдП рдЦреЬा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рд╣рдо рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ै рдХि рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рд╡рд╕्рддुрдд: рдПрдХ рдРрд╕े рдХрд╡ि рд╣ै рдЬिрдирдХे рдЬीрд╡рди, рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдФрд░ рд╕ॄрдЬрди рдХो рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рдиा рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ै।
рд╕рдордХाрд▓ीрди рд╣िрди्рджी рдХाрд╡्рдп рдоें рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдПрдХ рдРрд╕े рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╣ै рдЬिрдирдХा рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдХाрд╡्рдп рдПрдХ рджूрд╕рд░े рд╕े рд╕рдоांрддрд░ рд╣ै, рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдкूрд░рдХ рд╣ै। рдЙрдирдХे рдХाрд╡्рдп рдоें рдЗрд╕рдХाрд░рдг рд╣ी рдпुрдЧीрди рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╕рд╢рдХ्рдд рд╣ै। рдоाрдирд╡ीрдп рдЬीрд╡рди рдХे рд╡िрд╡िрдз рдЖрдпाрдо рдЙрдирдХी рд▓рдо्рдмी рдХрд╡िрддाрдУं рдоें рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЖрдпाрдо рдоाрдирд╡ीрдп рдЬीрд╡рди рдХी рдЯрдХрд░ाрд╣рдЯ рдПрд╡ं рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХो рдЙрдж्рдШाрдЯिрдд рдХрд░рддे рд╣ै। рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдХрд╡ि рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдЕрдкрдиे рдпुрдЧीрди рдЪुрдиौрддिрдпों рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ै। рдРрд╕े рдорд╣ाрди рдХрд╡ि рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдЬी рдХा рдЬрди्рдо 13 рдирд╡рдо्рдмрд░ 1917 рдИрд╕्рд╡ी рдХो рдЧ्рд╡ाрд▓िрдпрд░ рдХे рдПрдХ рдХрд╕्рдмे рд╢्рдпौрдкुрд░ рдоें рдПрдХ рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдкिрддा рдоाрдзрд╡ рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдкुрд▓िрд╕ рдоें рдеे рдФрд░ рдоाрддा рдкाрд░्рд╡рддीрдмाрдИ рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдПрдХ рдзрд░्рдордкрд░ाрдпрдг рдорд╣िрд▓ा рдеी। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХी рдЖрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЙрдЬ्рдЬैрди, рд╡िрджिрд╢ा, рдЕрдордЭрд░ा, рд╕рд░рджाрд░рдкुрд░ा рдЖрджि рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рд╣ुрдИ। рд╡े рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдеे। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рдЕрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдПрд╡ं рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рд╕े рд╡े рдмेрдЪैрди рдеे। рдХॉрд▓ेрдЬ рдЬीрд╡рди рд╕े рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдоें рд░рд╕ рд▓ेрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдеा। рдкрд░िрдгाрдордд: рдЙрдирдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рднी рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдЫрдкрдиे рд▓рдЧी рдеी। рдХिंрддु рдкिрддा рдХी рдЪाрд╣ рдмेрдЯा рд▓ेрдЦрдХ рди рдмрдирдХрд░ рдХुрдЫ рдФрд░ рдмрдирдиे рдХी рдеी। рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рд╢рдорд╢ेрд░ рдмрд╣ाрджुрд░ рд╕िंрд╣ рдХा рдХрдерди рд╣ै-“рдкिрддा рдЪाрд╣рддे рдеे рдХि рдмेрдЯा рд╡рдХीрд▓ рдмрдиे। рдмреЬे-рдмреЬे рдоुрдХрджрдоे рд╣ाрде рдоें рд▓े। рдЦूрдм рдХрдоाрдпे рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдоें рдЙрдирд╕े рднी рдКрдкрд░ рдЙрдаे।”3 рдкрд░ рдмेрдЯा рд╡рдХीрд▓ рди рдмрдирдХрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдмрди рдмैрдаा। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд╡िрд░ोрдз рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╢ांрддाрдмाрдИ рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рдХिрдпा рдеा। рдЖрдЦिрд░ рдоाрддा-рдкिрддा рдХो рднी рдпрд╣ рд╡िрд╡ाрд╣ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा рдкреЬा рдеा। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдХाрд░рдг рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХा рд╕िрд▓рд╕िрд▓ा рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдЕंрддिрдо рд╕рдордп рдЪрд▓рддा рд░рд╣ा।
рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдЕрдз्рдпाрдкрдХ, рдкрдд्рд░рдХाрд░, рдХрд╡ि, рдХрдеाрдХाрд░ рдФрд░ рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ рднी рдеे। рдЗрдирдХी рдХрд╡िрддा рдоें рд╕ंрдШрд░्рд╖, рдШुрдЯрди, рдЯूрдЯрди, рд╢ोрд╖рдг рдФрд░ рдЦाрд▓ीрдкрди рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХे рд▓ेрдЦрди рдХाрд░्рдп рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд 1935 рдИ. рд╕े рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। 1935 рдХा рдХाрд▓ рдЫाрдпाрд╡ाрдж рдХा рдЙрдд्рдХрд░्рд╖ाрд╡рд╕्рдеा рдХा рд╕рдордп рдеा, рдХिंрддु рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЗрд╕ рдХाрд╡्рдп рдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ рд╕्рд╡рд░ рднी рдЙрдардиे рд▓рдЧे рдеे। рдЗрд╕рдХे рдмीрдЪ рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХे рд░рдЪрдиा рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕ंрдзिрдХाрд▓ рд╕े рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ोрддी рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХी рдХрд╡िрддाрдПँ рджीрд░्рдШ рд╕े рджीрд░्рдШोрдд्рддрд░ рд╣ोрддी рдЪрд▓ी рдЧрдИ। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдоूрд▓рдд: рдЬрдирд╡ाрджी рдХрд╡ि рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЕрдзिрдХांрд╢ рд░ूрдк рдоें рдХрд╡िрддाрдПँ рд╣ी рд▓िрдЦी рд╣ैं। рдЬो рддाрд░рд╕рдк्рддрдХ, рдЪाँрдж рдХा рдоुँрд╣ рдЯेрдвा рд╣ै рдФрд░ рднूрд░ी-рднूрд░ी рдЦाрдХ рдзूрд▓ рдЬैрд╕े рдХाрд╡्рдпрд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХी рд╣ैं। рдЬिрд╕рдоें рд╕े рдЖрдд्рдоा рдХे рдоिрдд्рд░ рдоेрд░े, рджूрд░ рддाрд░ा, рдоॄрдд्рдпू рдФрд░ рдХрд╡ि, рд╡िрд╣ाрд░, рдиाрд╢рджेрд╡рддा, рдЖрдд्рдо-рд╕ंрд╡ाрдж, рд╣े рдорд╣ाрди, рдм्рд░рд╣्рдорд░ाрдХ्рд╖рд╕, рдЕंрдзेрд░े рдоें, рд▓рдХреЬी рдХा рдмрдиा рд░ाрд╡рдг, рдЪрдо्рдмрд▓ рдХी рдШाрдЯी рдоें, рдУ рдорд╕ीрд╣ा, рдмाрд░рд╣ рдмрдЬे рд░ाрдд рдХे, рдПрдХ рдоिрдд्рд░ рдХे рдк्рд░рддि, рдЬिंрджрдЧी рдХा рд░ाрд╕्рддा, рдЙрд▓рдЯ-рдкुрд▓рдЯ рд╢рдм्рдж рдЖрджि рдХрд╡िрддाрдПँ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднी рд╣ैं।
рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХा рдпुрдЧ рдкрд░िрд╡ेрд╢-
рдоाрдирд╡ рд╕рдоाрдЬ рдоें рд░рд╣рдиेрд╡ाрд▓ा рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдФрд░ рдпुрдЧ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд░рд╣рддा рд╣ै। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдиे рднी рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдФрд░ рд╕ंрдЪेрддрди рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬीрд╡рди рдХी рдкрд░िрдеिрддिрдпों рдХो рдЪुрдиौрддिрдпों рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ें рд╕ाрд╣рд╕ी, рд╕ंрдХрд▓्рдкрд╢ीрд▓ рдФрд░ рдЬुрдЭाрд░ू рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рдЬाрддा рд╣ै। рдХ्рдпोंрдХि рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдФрд░ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рдЖрдзाрд░рдкрд░ рд╣ी рдоुрдХ्рддिрдмोрде рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ृрдЬрди рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдЕрд╡рдирддि рддрдеा рдЙрди्рдирддि рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै। рдХрднी-рдХрднी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдордиुрд╖्рдп рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдЕрдиुрдХूрд▓ рдФрд░ рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рд╣ुрдЖ рдХрд░рддी рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХे рдХाрд╡्рдп рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ, рдзाрд░्рдоिрдХ рддрдеा рд╕ांрд╕्рдХॄрддिрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╡िрд╡िрдз рд░ूрдкों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ो рд░рд╣ी рдеी। рдЗрди्рд╣ीं рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХो рд╣рдо рдиिрдо्рдирд░ूрдк рд╕े рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ै-
1. рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ -
рднाрд░рдд рдХी рд╕рдоाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ुрдЪाрд░ूрдкूрд░्рдг рдФрд░ рдЕрдиुрд╢ाрд╕िрдд рдмрдиाрдиे рдоें рдЬाрддि, рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╕рдоुрджाрдп рдФрд░ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпोрдЧрджाрди рдеा। рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд╕рдд्рддा рдХे рдХाрд░рдг рдордиुрд╖्рдп рдХो рдкूрд░े рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдЪिрди्рддा рдирд╣ीं рд░рд╣рддी рдеी। рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдоें рдордиुрд╖्рдп рдЕрдиुрд╢ाрд╕िрдд рд░рд╣рдХрд░ рдЕрдкрдиा рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рддा рдеा। рдкрд░ рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдоें рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдХो рдЙрдЪ्рдЪрд╡рд░्рдЧ, рдордз्рдпрдорд╡рд░्рдЧ рдФрд░ рдиिрдо्рдирд╡рд░्рдЧ рдЖрджि рддीрди рд╡рд░्рдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рдЬрдирддा рдХो рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдмुрд░ाрдИ рдПрд╡ं рдХुрдк्рд░рдеाрдУं рдХा рднी рд╢िрдХाрд░ рдмрдиाрдпा। рдмाрд▓рд╡िрд╡ाрд╣, рд╕рддीрдк्рд░рдеा, рдЫुрдЖрдЫूрдд, рдкрд░्рджाрдк्рд░рдеा рдЖрджि рдмुрд░ाрдИрдпाँ рднी рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рдеी। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдиे рд╕рдоाрдЬ рдоें рдлैрд▓े рдЕрд╡рд╕рд░рд╡ाрдж рдФрд░ рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рднрд▓ीрднाँрддि рдкрд╣рдЪाрдиा рдФрд░ рдЬाрддिрднेрдж, рд╡рд░्рдгрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рдиाрд░ी рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдФрд░ рд╢ोрд╖рдг рдЖрджि рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा।
рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рджुрдиिрдпा рдХो рдмрджрд▓рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рд╡े рдк्рд░рдпрдд्рдирд╢ीрд▓ рд╣ै рдФрд░ рд╢ोрд╖िрддों, рдкीрдбिрддों рдХी рдоुрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХा рдЕрди्рддрд░्рдорди рдмेрдЪैрди рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдХрд╡िрддा рдоें рдЬीрд╡рди рдХी рд╡िрд╖рдорддाрдУं, рдХुрдг्рдаाрдУं рдПрд╡ं рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рдХा рднрд░рдкूрд░ рдЪिрдд्рд░рдг рдХрд░рддे рд╣ै। ‘рдЪाँрдж рдХा рдоुँрд╣ рдЯेреЭा рд╣ै’ рдЗрд╕ рдХрд╡िрддा рдоें рднी рдХрд╡ि рдиे рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рд╡िрд╖рдорддाрдПँ рджूрд░ рд╣ोрдХрд░ рд╕ुंрджрд░ рдЬीрд╡рди рдХा рдЖрд▓ोрдХ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдиे рдХी рдмाрдд рдХी рд╣ै। рдЬैрд╕े-
“рд╕ुрдмрд╣ рд╣ोрдЧी рдХрдм рдФрд░ рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ोрдЧी рджूрд░ рдХрдм।
рд╕рдордп рдХा рдХрдг-рдХрдг рдЧрдЧрди рдХी рдХाрд▓िрдоा рд╕े।
рдмूंрдж-рдмूंрдж рдЪू рд░рд╣ा। рддреЬिрдд рдЙрдЬाрд▓ा рдмрди।”4
рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдЬूрдЭрддे рд╣ुрдП рдЙрди्рд╣ें рдЬ्рдЮाрдд рд╣ुрдЖ рдХि рдЬीрд╡рди рдХे рд╕рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдлैрд▓ी рд╣ुрдИ рд╡िрд╖рдорддाрдкूрд░्рдг рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХा рдХाрд░рдг рд╕рдоाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рджोрд╖рдкूрд░्рдг рд╣ोрдиा рд╣ै। рдЬिрд╕े рдмрджрд▓े рдмिрдиा рдордиुрд╖्рдп рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╕рдо्рднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै।
2. рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢-
рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░ рд░ाрдЬрдиीрддि рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдЧрд╣рд░े рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдкреЬрддा рд╣ै। рдХ्рдпोंрдХि рдЬрдирдЬीрд╡рди рдХो рд░ाрдЬрдиीрддि рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдХाँрдЧ्рд░ेрд╕ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рдмाрдж рднाрд░рдд рдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕рд░рдЧрд░्рдоी рдлैрд▓рдиे рд▓рдЧी। рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░िрдпों рдХी рд╕рд░рдЧрд░्рдоीрдпाँ рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдпी рдеी। рдХाँрдЧ्рд░ेрд╕ рдФрд░ рдоुрд╕्рд▓िрдо рд▓ीрдЧ рдХे рдиेрддा рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХा рдХुрдк्рд░рдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдоें рд▓рдЧ рдЧрдП рдеे। рдЬрдирддा рдЗрд╕рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдХрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рд╕े рдЬूрдЭ рд░рд╣ी рдеी। рднाрд░рдд рдоें рд╕рднी рдЬрдЧрд╣ рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрд╕ंрддोрд╖, рд╕ाрдо्рдк्рд░рджाрдпिрдХ рджंрдЧे, рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░, рдкूँрдЬीрдкрддिрдпों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░, рдЪुрдиाрд╡, рдЕрд╡рд╕рд░рд╡ाрдж, рд░िрд╢्рд╡рддрдЦोрд░ी, рд╕्рд╡ाрд░्рде рдкрд░ाрдпрдгрддा, рдЭूрдаे рдЖрд╢्рд╡ाрд╕рди рд╕े рдЬрдирддा рдиिрд░ाрд╢ рдХी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рд╕े рдЧुрдЬрд░рдиे рд▓рдЧी рдеी। рдЪुрдиाрд╡ों рдоें рдЬाрддिрд╡ाрдж рдХा рд╡्рдпाрдкрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдиौрдХрд░ी рддрдеा рдЕрди्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рднी рдЬाрддिрд╡ाрдж рдФрд░ рднाрдИ-рднрддीрдЬाрд╡ाрдж рдЬोрд░ рдкрдХреЬा рд░рд╣ा рд╣ै।
рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдиे рдЬрдм рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕्рдеिрддि рдкрд░ рд▓िрдЦрдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा। рддрдм рджेрд╢ рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдЖंрджोрд▓рди рдХा рд╕рдордп рдеा। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдЙрдирдХी рдХрд╡िрддाрдУं рдоें рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕्рд╡рд░ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рддा рд╣ै। рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рдЕрд╡рд╕рд░рд╡ाрдж, рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░, рдкрджрд▓ाрд▓рд╕ा, рдЦोрдЦрд▓ी рдиाрд░ेрдмाрдЬी рдХे рдЕрдиेрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдЙрдирдХी рдХрд╡िрддाрдУं рдоें рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╡े рдХрд╣рддे рд╣ै-“рдЬिрд╕ рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░, рдЕрд╡рд╕рд░рд╡ाрджिрддा рдФрд░ рдЕрдиाрдЪाрд░ рд╕े рдЖрдЬ рд╣рдоाрд░ा рд╕рдоाрдЬ рд╡्рдпрдеिрдд рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рд╕ूрдд्рд░рдкाрдд рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдиे рдХिрдпा। рд╕्рд╡ाрдзीрдирддा-рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рдЙрдкрд░ाрди्рдд рднाрд░рдд рдоें рджिрд▓्рд▓ी рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдк्рд░ांрддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддिрдпों рддрдХ рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдФрд░ рдЕрд╡рд╕рд░рд╡ाрджिрддा рдХे рдЬो рднी рджॄрд╢्рдп рджिрдЦाрдпी рджिрдП рдЙрдирдоें рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдХा рдмрд╣ुрдд рдмрдбा рд╣ाрде рд╣ैं।”5 рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХी рдХрд╡िрддा рдоें рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЪेрддрдиा рд╡рд╣ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрд╣рд▓ु рд╣ै рдЬो рдпुрдЧीрди рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдХो рдЕрдкрдиी рд╕рдо्рдкूрд░्рдгрддा рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдиे рдХेрд╡рд▓ рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпрд╡ाрджी рд╢рдХ्рддिрдпों рдХी рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓рддा рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдмрд▓्рдХि рднाрд░рдд рд╡рд░्рд╖ рдоें рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рд░ाрдЬрдиीрддि рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдХिрдпा рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рдЬो рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпрд╡ाрджी, рдкूँрдЬीрд╡ाрджी рдФрд░ рдмुрдз्рджिрд╡ाрджी рд▓ोрдЧों рдХी рдХ्рдпा рднूрдоिрдХा рд╣ै, рдЙрд╕े рдиिрдо्рди рдкंрдХ्рддिрдпों рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рд╣ै -
“рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпрд╡ाрджिрдпों рдХे / рдкैрд╕ों рдХी рд╕ंрд╕्рдХॄрддि
рднाрд░рддीрдп рдЖрдХॄрддि рдоें рдмँрдзрдХрд░ / рджिрд▓्рд▓ी рдХो
рд╡ाрд╢िंрдЧ्рдЯрди рд╡ рд▓ंрджрди рдХा рдЙрдкрдирдЧрд░ рдмрдиाрдиे рдкрд░ рддुрд▓ी рд╣ै !
рднाрд░рддीрдп рдзрдирддрди्рдд्рд░ी / рдЬрдирддрди्рдд्рд░ी рдмुрдз्рджिрд╡ाрджी
рд╕्рд╡ेрдЫा рд╕े рдЙрд╕ी рдХा рд╣ी рдХुрд▓ी рд╣ै।”6
3. рдЖрд░्рдеिрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢-
рдЖрд░्рдеिрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рд╣рд░ рдордиुрд╖्рдп рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкुрд░्рдг рд╕्рдеाрди рд░рдЦрддी рд╣ै। рднाрд░рдд рдХॄрд╖िрдк्рд░рдзाрди рджेрд╢ рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рднी рдХॄрд╖ि рдХो рд╡िрд╕्рддॄрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдФрд░ рд╕ुрдзाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрднिрди्рди рд╕ाрдзрди рдФрд░ рдЙрдкрдХрд░рдг рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдпे। рдЬрдоींрджाрд░ рдФрд░ рддाрд▓ुрдХेрджाрд░ рдХी рдЬрдоीрди рдХी рдЬрдм्рддी рдХрд░рдХे рднूрдоि рд╕ंрдмंрдз рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ाрдпे। рдХिрд╕ाрдиों рдХो рд╕ाрд╣ूрдХाрд░ों рдХे рд╢ोрд╖рдг рд╕े рдмрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣ाрдпрддा рджी। рдлिрд░ рднी рдкूँрдЬीрдкрддि рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдиे рдЬрдирддा рдоें рдЕрд╕ंрддोрд╖ рдФрд░ рдиिрд░ाрд╢ा рдХो рдЬрди्рдо рджिрдпा। рднाрд░рдд рдоें рдЖрдЬाрджी рдХे рдмाрдж рдЬिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдЙрджрдп рд╣ुрдЖ рд╡рд╣ рдкूँрдЬीрд╡ाрджी рд░ाрдЬ्рдп рд╣ै, рдФрд░ рдкूँрдЬीрдкрддि рд╡рд░्рдЧ рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рддा рд╣ै। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рджेрд╢ рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрддि рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдЕрд░्рдердиीрддिрдпों рдХो рд╕ूрдХ्рд╖्рдорддा рд╕े рджेрдЦ рд░рд╣े рдеे। ‘рдирдпा рдЦूрди’ рдФрд░ ‘рд╕ाрд░рдеी’ рдоें рд▓िрдЦे рдЕрдиेрдХ рд▓ेрдЦों рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЖрд░्рдеिрдХ рдЬрдЧрдд рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдФрд░ рдкрд░िрдгाрдоों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рдЕрдХाрд▓, рдХंрдЧाрд▓ी рддрдеा рдорд╣ंрдЧाрдИ рдЖрджि рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ैं। рдЧ्рд░ाрдоों рдоें рдЬрдоींрджाрд░ рдФрд░ рд╢рд╣рд░ों рдоें рдЙрдж्рдпोрдЧрдкрддि рдпा рдкूँрдЬीрдкрддि рдЖрдо рдЬрдирддा рдХा рд╢ोрд╖рдг рдХрд░рддी рд╣ै।
рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдЬीрд╡рди рдоें рдЖрдпी рдпांрдд्рд░िрдХрддा рдХा рдХाрд░рдг рдорд╢ीрдиीрдХрд░рдг рдХो рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдкूंрдЬीрд╡ाрджी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдоाрдирддे рд╣ै। рдФрдж्рдпोрдЧिрдХीрдХрд░рдг рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╕рдоाрдЬ рджो рд╡рд░्рдЧों рдоें рдмँрдЯ рдЧрдпा-рдПрдХ рдкूँрдЬीрдкрддि рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдордЬрджूрд░ рд╡рд░्рдЧ। рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрд╖рдорддा рдиे рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЕрд╡рд╕рд░рд╡ाрдж рдФрд░ рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХो рдмреЭाрд╡ा рджिрдпा। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдиे рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░рд╡ाрдж рдк्рд░рд╡ॄрдд्рддि рдХो рдкрд╣рдЪाрдирдХрд░ рд╕्рд╡ाрд░्рдердкрд░рддा рдХी рднрдпाрд╡рд╣рддा рдХो рдиिрдо्рди рдкंрдХ्рддिрдпों рдоें рджрд░्рд╢ाрдпा рд╣ै-
“рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ рд╡िрд╡ाрдж рдоें рдЧ्рд░рд╕्рдд рдХрдИ рд▓ोрдЧ / рд╕рдд्рдп рдХे рдмрд╣ाрдиे
рд╕्рд╡рдпं рдХो рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдк्рд░рд╕्рд╡ाрд╡िрдд рдХрд░рдиा / рдЕрд╣ं рдХो рддрде्рдп рдХे рдмрд╣ाрдиेI
рдоेрд░ी рдЬीрдн рдПрдХाрдПрдХ рддाрд▓ु рд╕े рдЪिрдкрдХрддी / рдЕрдХ्рд▓ рдХ्рд╖ाрд░рдпुрдХ्рдд рд╕ी рд╣ोрддी рд╣ै
рдФрд░ рдоेрд░ी рдЖँрдЦें рдЙрди рдмрд╣рд╕ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ो рдХे / рдХрдкрдбों рдоें рдЫिрдкी рд╣ुрдИ
рд╕рдШрди рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рд▓рдо्рдмी рдкूँрдЫ рджेрдЦрддी / рдФрд░ рдоैं рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ
рдХैрд╕े рд╕рдд्рдп рд╣ै рдвाँрдХ рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдмрдбे-рдмрдбे рдиाрдЦूрди
рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рд╣ैं рд╡े рдмाрдШ рдирдЦ / рдХौрди рдЕрднाрдЧा рд╡рд╣।”7
4. рдзाрд░्рдоिрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ -
рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╕рдн्рдпрддा рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдоें рджेрдЦा рдЧрдпा। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдзрд░्рдо рдХे рд╕ाрде рд╕ाрде рднाрд░рддीрдп рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рднी рдкреЬा। рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдЖрд▓ोрдХ рдЪाрд░ों рдУрд░ рдлैрд▓рдиे рд▓рдЧा। рдХрд░्рдордХाрдг्рдб рдПрд╡ं рд░ीрддिрдпों рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрд╕рд░ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ा। рдвोंрдЧ, рдмाрд╣्рдпाрдЪाрд░, рд░ूрдвिрдпाँ рдПрд╡ं рдзाрд░्рдоिрдХ рдХुрд░ीрддिрдпाँ рдмрдврддी рд╣ुрдИ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд▓рдЧी। рд╕्рд╡ाрдоी рджрдпाрдирди्рдж рдХे ‘рдЖрд░्рдп рд╕рдоाрдЬ’ рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕рдоें рд╕ुрдзाрд░ рд▓ाрдиे рдХा рдпुрдЧाрди्рддрдХाрд░ी рдХाрд░्рдп рд╣ुрдЖ। рдкрд░ рд╡े рдЙрди्рд╣ें рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рд╕рдоाрдк्рдд рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдпे। рднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╕ुрдзाрд░рд╡ाрджी рдЖрди्рджोрд▓рди рдХा рдмрд╣ुрдд рдмрдбा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд░рд╣ा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрди्рд╣ीं рдХे рдХाрд░рдг рджेрд╢ рдоें рдЕрд╢िрдХ्рд╖िрдд рдЬрдирддा рдоें рдПрдХ рдирдпे рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдЬाрдЧрд░рдг рджेрдЦा рдЧрдпा। рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рднाрд╡рдиा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдиे рднी рдк्рд░ाрдЪीрди рдоूрд▓्рдпों рдХो рдЫोрдбрдХрд░ рдирд╡ीрди рдоूрд▓्рдпों рдХो рдЕрдкрдиा рд▓िрдпा। рд░ीрддि-рд░िрд╡ाрдЬ, рдХрд░्рдордХाрдг्рдб, рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХो рдЕрдкрдиे рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдХрд░ рджेрддे рд╣ै। рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рд╕рдд्рддा рдЕрдз्рдпाрдд्рдо рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣ा рджिрдЦाрд╡ा, рдвोंрдЧीрдкрди рдПрд╡ं рдЖрдбрдо्рдмрд░ рдкрд░ рдХрд░ाрд░ा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХिрдпा рд╣ै। рдкुрд░ाрдиी рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рдзाрд░्рдоिрдХ рдк्рд░рд╡ॄрдд्рддि, рд╕ंрд╕्рдХॄрддि рддрдеा рдИрд╢्рд╡рд░ рд╕рдд्рддा рдХे рднрдп рдХे рдЖреЬ рдоें рдЪрд▓ рд░рд╣े рдЕрди्рдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ों, рд╡ рдзрд░्рдоांрдбрдмрд░ рдкрд░ рднी рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХिрдпा рд╣ै। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдИрд╢्рд╡рд░ рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХрд░рддे рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдИрд╢्рд╡рд░рд╡ाрджी рджрд░्рд╢рди рдХा рдореЫाрдХ рдЙреЬाрдпा рд╣ै। рдЬो рдИрд╢्рд╡рд░ рдХो рдоाрдирддे рд╣ै, рдЙрдирдкрд░ рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣рддे рд╣ै -
“рдоाрдд्рд░ рдЕрдирд╕्рддिрдд्рд╡ рдХा рдЗрддрдиा рдмрдбा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ / рдРрд╕े рдзुрдк्рдк рдЕंрдзेрд░े рдХा рдЗрддрдиा рддेрдЬ рдЙрдЬाрд▓ा
рд▓ोрдЧ рдмाрдЧ / рдЕрдиाрдХाрд░ рдм्рд░рд╣्рдо рдХे рд╕ीрдоाрд╣ीрди рд╢ूрди्рдп рдХे
рдмुрд▓рдмुрд▓े рдоें рдпाрдд्рд░ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЧोрд▓-рдЧोрд▓ / рдЧोрд▓-рдЧोрд▓
рдЦोрдЬрддे рд╣ै рдЬाрдиे рдХ्рдпा рдмेрдЫोрд░ рд╕िрдлрд░ рдХे рдЕँрдзेрд░े рдоें рдмिрд▓ा рдмрдд्рддी рд╕рдлрд░ / рднी рдЦूрдм рд╣ै।”8
5. рд╕ांрд╕्рдХॄрддिрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ -
рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рд╕ंрд╕्рдХॄрддि рдХो рдЬрдб рд╕्рдеिрддि рдирд╣ीं, рдиिрд░ंрддрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоाрдирддे рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЬрдм рд╡े рд╕ांрд╕्рдХॄрддिрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХी рдмाрдд рдХрд░рддे рд╣ै рддो рдЬрдб рд░ीрддि-рд░िрд╡ाрдЬों, рдХрд░्рдордХाрдг्рдбों рдФрд░ рдоिрде्рдпा рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ों рдХो рдЙрд╕рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ांрд╕्рдХॄрддिрдХ, рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдкрд░ рдЙрдЪ्рдЪрд╡рд░्рдЧ рдХा рдЕрдзिрдкрдд्рдп рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрдд: рдЬрдирддा рдХे рдордиोрднाрд╡, рдЙрд╕рдХे рдХрд╖्рдЯ, рдЙрд╕рдХा рд╕ंрдШрд░्рд╖, рдЙрд╕рдХी рдиिрд░्рдоाрдг рдХ्рд╖рдорддा, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рдХрд▓ा рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддी। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЖрдпे рдкрд░िрд╡рд░्рддрди, рдмрджрд▓े рд╣ुрдП рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рд╕ांрд╕्рдХॄрддिрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдХो рдиिрд░ंрддрд░ рдкрд░рдЦрддे рд░рд╣े рдеे। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рд╡िрджेрд╢ी рд╕्рд░ोрддों рд╕े рдк्рд░ेрд░рдгा рд▓ेрдиे рдХा рд╡िрд░ोрдз рдирд╣ीं рдХрд░рддे। рдЖрдЬ рдЬрдм рджुрдиिрдпा рдЫोрдЯी рд╣ोрддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै рддो рджूрд╕рд░ों рдХे рдЕрдиुрднрд╡ों рд╕े рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгा рд▓ेрдиा рдЧрд▓рдд рдирд╣ीं рд╣ै।
рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХे рдк्рд░рддि рджेрд╢ рдХी рд╕ंрд╕्рдХॄрддि рдФрд░ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХे рдк्рд░рддि рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХो рд▓рдЧाрд╡ рд╣ै। рд╡рд╣ рдЙрдирдХी рдХрд╡िрддाрдУं рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рд╣ुрдЖ рд╣ै। рджेрд╢ рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░ेрдо рдХी рд╕рд╢рдХ्рдд рднाрд╡рдиा рдЗрд╕ рдХрд╡ि рдоें рдХूрдЯ-рдХूрдЯ рдХрд░ рднрд░ी рд╣ै। рдЙрдирдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдмрд▓िрджाрдиी, рдд्рдпाрдЧी рджेрд╢рднрдХ्рддों рдХे рд╕рдо्рдоाрди рдоें рд╣рдоे рдк्рд░ेрдо рддрдеा рдд्рдпाрдЧ рднाрд╡рдиा рдХी рдЧंрдз рдлैрд▓ाрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕рдкрд░ рдХрд╡ि рдЕрдкрдиे рд╢рдм्рджों рдоें рдХрд╣рддे рд╣ै-
“рдЬिрдирдХे рд╕्рд╡рднाрд╡ рдХे рдЧंрдЧाрдЬрд▓ рдиे / рдпुрдЧों-рдпुрдЧों рдХो рддाрд░ा рд╣ै।
рдЬिрдирдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рд╣рдоाрд░ा рд╣ै।
рдХрд▓्рдпाрдг рд╡्рдпрдеाрдУं рдоें рдШुрд▓рдХрд░ / рдЬिрди рд▓ाрдЦों рд╣ाрдеों рдкैрд░ों рдиे рдпрд╣ рджुрдиिрдпा
рдкाрд░ рд▓рдЧाрдпी рд╣ै / рдЬिрдирдХे рдХी рдкूрдд рдкाрд╡рди рдЪрд░рдгों рдоें
рд╣ुрд▓рд╕े рдорди / рдпे рдХिрдпे рдиिрдЫाрд╡рд░ рдЬा рд╕рдХрддे рд╕ौ-рд╕ौ рдЬीрд╡рди।”9
рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдиे рдЦुрд▓ी рдЖँрдЦों рд╕े рдЬीрд╡рди рдЬрдЧрдд् рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ, рдзाрд░्рдоिрдХ рддрдеा рд╕ांрд╕्рдХॄрддिрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдФрд░ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХो рджेрдЦा рдеा। рдЗрди рд╕्рдеिрддिрдпों рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдд्рд░ाрд╕рджी, рджुрдЦ рддрдеा рд╢ोрд╖рдг рдХे рдЪрдХ्рд░ рдХो рднोрдЧा рдеा рдФрд░ рдШुрдЯ-рдШुрдЯрдХрд░ рдЬिрдпा рднी рдеा। рдЬीрд╡рди рдЬрдЧрдд् рдХे рдЗрд╕ рдпрдеाрд░्рде рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЪिрди्рддрди рдХे рдзрд░ाрддрд▓ рдкрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рднी рдХिрдпा рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдмрдиाрд╡рдЯी рдирд╣ीं рд╣ै। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХा рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХा рдХाрд╡्рдп рд╣ै, рдЬрдирдЬाрдЧрд░рдг рдХा рдХाрд╡्рдп рд╣ै। рдЙрдирдХे рдХाрд╡्рдп рдоें рдЖрдо рдЖрджрдоी рдХी рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдорд╣рдХрддी рд╣ै। рдЙрдирдХी рдХрд╡िрддा рдЖрдо рдЖрджрдоी рдХे рд╕рдд्рдп рдФрд░ рдпрдеाрд░्рде рдХा рдЖрдИрдиा рд╣ै। рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХी рдХрд╡िрддा рдПрдХ рдРрд╕ी рд╕рдЪ्рдЪाрдпी рд╣ै рдЬो рдиिрд░ंрддрд░ рд╕ोрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиा рд╕рдорд╕्рдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдПрдХ рдоाрдирд╡рд╡ाрджी рджॄрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХो рдЕрдкрдиाрдХрд░ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рд╣ै।
рд╕ंрджрд░्рдн рдЧ्рд░ंрде
1. рдХрдмीрд░, рд╕ाрдЦी, рд╕ंрдкाрджрдХ - рдЬрдпрджेрд╡ рд╕िंрд╣, рдкॄ. рдХ्рд░-80
2. рдкрд╣рд▓, рдЕंрдХ-37, рд╕ंрдкाрджрдХ - рдЬ्рдЮाрдирд░ंрдЬрди, рдкॄ. рдХ्рд░-17
3. рдЪाँрдж рдХा рдоुँрд╣ рдЯेрдвा рд╣ै рдоुрдХ्рддिрдмोрдз, рдкॄ. рдХ्рд░-13
4. рдЪाँрдж рдХा рдоुँрд╣ рдЯेрдвा рд╣ै рдоुрдХ्рддिрдмोрдз, рдкॄ. рдХ्рд░-68
5. рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рд░рдЪрдиाрд╡рд▓ी, рдЦрдг्рдб - 4 рд╕ंрдкाрджрдХ - рдиेрдоिрдЪंрдж्рд░ рдЬैрди, рдкॄ. рдХ्рд░-317
6. рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рд░рдЪрдиाрд╡рд▓ी, рдЦрдг्рдб - 2 рд╕ंрдкाрджрдХ - рдиेрдоिрдЪंрдж्рд░ рдЬैрди, рдкॄ. рдХ्рд░-77
7. рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рд░рдЪрдиाрд╡рд▓ी, рдЦрдг्рдб - 2 рд╕ंрдкाрджрдХ - рдиेрдоिрдЪंрдж्рд░ рдЬैрди, рдкॄ. рдХ्рд░-181
8. рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рд░рдЪрдиाрд╡рд▓ी, рдЦрдг्рдб - 2 рд╕ंрдкाрджрдХ - рдиेрдоिрдЪंрдж्рд░ рдЬैрди, рдкॄ. рдХ्рд░-189
9. рдЪाँрдж рдХा рдоुँрд╣ рдЯेрдвा рд╣ै рдоुрдХ्рддिрдмोрдз, рдкॄ. рдХ्рд░-196
10. рдоुрдХ्рддिрдмोрдз: рдХрд╡ि рдФрд░ рдХाрд╡्рдп рдбॉ. рдЕрдп्рдпुрдм рдкрдаाрдг