Showing posts with label рдЫेрджी рд╕ाрд╣. Show all posts
Showing posts with label рдЫेрджी рд╕ाрд╣. Show all posts

рдЕрднिрдирд╡ рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдердо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХрд╡ि рдоैрдеिрд▓ीрд╢рд░рдг рдЧुрдк्рдд рдХी рдХाрд╡्рдп-рд╕ाрдзрдиा

рдЫेрджी рд╕ाрд╣
- рдбॉ. рдЫेрджी рд╕ाрд╣

рдЕрднिрдирд╡ рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдердо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХрд╡ि рдоैрдеिрд▓ीрд╢рд░рдг рдЧुрдк्рдд рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдЙрдж्рдмोрдзрдХ, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЬाрдЧрд░рдг рдХे рд╡ैрддाрд▓िрдХ рдФрд░ рдпुрдЧрдЪेрддрдиा рдХे рд╕рдЪ्рдЪे рдк्рд░рддिрдиिрдзि рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдеे। рд╡े рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рд╡ाрдгी рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдЖрджрд░्рд╢рд╡ाрджी рдХрд╡ि рдеे। рд╢्рд░ेрд╖्рда рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рдЕрддीрдд рдХा рдЧौрд░рд╡ рдЧाрдиेрд╡ाрд▓ा, рд╡рд░्рддрдоाрди рдХा рдмрд╣ुрдд рдмाрд░ीрдХ рд╕े рджेрдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХा рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╕ूрдд्рд░ рд╣ोрддा рд╣ै।

 рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХрд╡ि рдЧुрдк्рдд рдЬी рдиे рдк्рд░ाрдпः рдЕрдкрдиी рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд░рдЪрдиा рдоें рдЕрддीрдд рдХे рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рдЖрджрд░्рд╢ों рдХो рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै। рдЧुрдк्рдд рдЬी рдХे рдк्рд░рднाрдкूрд░्рдг рдХाрд╡्рдп рдоें рдЕрддीрдд рдХा рд╕ुंрджрд░ рд░ूрдк рд╡рд░्рддрдоाрди рдХो рдк्рд░ेрд░рдгा рдХा рд╕рдХ्рд╖рдо рднाрд╡ рд╕ौंрдкрддा рд╣ै рддाрдХि рдХुрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЫрдЯрдкрдЯाрддा рд╣ुрдЖ рд╡рд░्рддрдоाрди рдХोрдИ рдирдпी рд░ाрд╣ рдкा рд╕рдХे। ‘рд░ाрдоाрдпрдг, ‘рдорд╣ाрднाрд░рдд’ рдФрд░ ‘рд╢्рд░ीрдордж्рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा’ рдЬैрд╕े рд╕्рдеाрдпी рдЧ्рд░ंрдеों рдиे рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдЕрдзिрдХांрд╢ рдХрд╡िрдпों рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдФрд░ рд╣िंрджी рдХे рдк्рд░ाрдпः рд╕рднी рд╢्рд░ेрд╖्рда рдХрд╡िрдпों рдиे рдЙрдирдХे рдЖрднाрд░ рдХो рдк्рд░рд╕ाрдж рдХे рд░ूрдк рдоें рдЧ्рд░рд╣рдг рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЕрддीрдд рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдкрд╡िрдд्рд░ा рд╕рд▓िрд▓ा рдХी рддрд░рд╣ рднрд╡्рдпрддा рдХा рдк्рд░рдХाрд╢-рд╕्рддंрдн рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рдХрд▓्рдпाрдг рдХा рдЕрдоृрдд рдЫрд▓рдХрддा рд░рд╣рддा рд╣ै। ‘рд╕ाрдХेрдд’ рдХे рд░ाрдо рд╣ों рдпा ‘рдкंрдЪрд╡рдЯी’ рдХे рд▓рдХ्рд╖्рдордг, ‘рдж्рд╡ाрдкрд░’ рдХे рдХृрд╖्рдг рд╣ों рдпा рдмрд▓рд░ाрдо, рдЧुрдк्рдд рдЬी рдиे рдХрднी рднी рдЕрдкрдиे рдЖрджрд░्рд╢ рдХो рд╡िрд▓ुрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрдиे рджिрдпा। рднाрд░рддेंрджु рдиे рдЬिрд╕ рдЦреЬी рдмोрд▓ी рдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдХी рдФрд░ рдЙрд╕े рдкрд░िрдкрдХ्рд╡рддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХा рджाрдпिрдд्рд╡ рдЖрдЪाрд░्рдп рдорд╣ाрд╡ीрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдж्рд╡िрд╡ेрджी рдкрд░ рдкреЬा। рдЧुрдк्рдд рдЬी рдж्рд╡िрд╡ेрджी рдпुрдЧ рдХे рдХрд╡ि рд╣ोрдиे рдХे рдиाрддे рдЦреЬी рдмोрд▓ी рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдХे рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдЖंрджोрд▓рди рдХे рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рдеे। рд╢्рд░ी рдЧुрдк्рдд рдЬी рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдгीрдд ‘рдЬрдпрдж्рд░рде рд╡рдз’, ‘рд╕ैрд░ंрдз्рд░ी’ рдЖрджि рд░рдЪрдиाрдУं рдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгा рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рд╕ंрдЧ рд╣ी рд╣ैं। ‘рдк्рд░рджрдХ्рд╖िрдгा’, ‘рд╕ाрдХेрдд’ рдФрд░ ‘рдкंрдЪрд╡рдЯी’, рдЗрди рддीрди рдХाрд╡्рдп-рдЧ्рд░ंрдеों рдХा рдоूрд▓ рдЖрдзाрд░ рд░ाрдоाрдпрдг рд╣ै। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХрд╡ि рдЧुрдк्рдд рдЬी рдиे рдЗрди рд░рдЪрдиाрдУं рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдпुрдЧ рдХा рднी рдз्рдпाрди рд░рдЦा рд╣ै। ‘рд╕ाрдХेрдд’ рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд् рдХा рд╕рд░्рд╡рд╢्рд░ेрд╖्рда рдорд╣ाрдХाрд╡्рдп рд╣ै। рдЖрдЪाрд░्рдп рдорд╣ाрд╡ीрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдж्рд╡िрд╡ेрджी рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдгीрдд рдПрдХ рдиिрдмंрдз ‘рдХрд╡िрдпों рдХी рдЙрд░्рдоिрд▓ा рд╡िрд╖рдпрдХ рдЙрджाрд╕ीрдирддा’ рд╡рд╣ीं рд╕े рдк्рд░ेрд░рдгा рд▓ेрдХрд░ рдЧुрдк्рдд рдЬी рдиे ‘рд╕ाрдХेрдд’ рдорд╣ाрдХाрд╡्рдп рдХी рд░рдЪрдиा рдХी। рд░ाрдоाрдпрдг рдХी рдХрдеा рдХा рдПрдХ рд▓рдШु, рдЕрдд्рдпंрдд рд╣ी рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЕंрд╢ рд▓ेрдХрд░ рдкंрдЪрд╡рдЯी рдХी рд░рдЪрдиा рдХी। рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдЪिрдд्рд░рдг, рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдк, рдиाрдЯрдХीрдпрддा рдЖрджि рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдпрд╣ рдЫोрдЯी-рд╕ी рд░рдЪрдиा рдХाрдлी рдЕрдЪ्рдЫी рд╣ै। ‘рд╕ाрдХेрдд’ рдХे рд╕ाрде рдЗрд╕े рднी рдХрд╡ि рдХी рд╢्рд░ेрд╖्рдарддрдо рдХृрддि рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╢्рд░ी рдЧुрдк्рдд рдЬी рдХी рдРрд╕ी рд░рдЪрдиाрдПँ рднी рд╣ैं, рдЬिрдирдХा рдЖрдзाрд░ рдмौрдж्рдзрдХाрд▓ीрди рд╕ंрд╕्рдХрддि рдФрд░ рдХрдеा рд╣ै। рдЗрдирдоें ‘рдпрд╢ोрдзрд░ा’ рдФрд░ ‘рдЕрдирдШ’ рдХा рдиाрдо рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं। ‘рдЕрдирдШ’ рдкрдж्рдпрдмрдж्рдз рд░ूрдкрдХ рд╣ै рддрдеा рдмौрдж्рдзрдХाрд▓ीрди рдЬाрддрдХ рдХрдеा рдХा рд░ूрдкांрддрд░ рдоाрдд्рд░ा рд╣ै। ‘рдпрд╢ोрдзрд░ा’ рдПрдХ рдЦंрдб рдХाрд╡्рдп рд╣ै рдФрд░ рд╣िंрджी рдЬрдЧрдд् рдоें рдпрд╣ рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд░рдЪрдиा рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдкрдж्рдп-рдоिрд╢्рд░िрдд рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕े рдЪंрдкू-рдХाрд╡्рдп рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╢ोрдзрд░ा рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ा рдХा рдЙрдд्рдХрд░्рд╖ рджिрдЦрд▓ाрдХрд░ рдЬрдирдиी рдФрд░ рдкрдд्рдиी рдХा рд╕ुंрджрд░ рд░ूрдк рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░ рд╕рдХрдиे рдоें рдЧुрдк्рдд рдЬी рдиे рд╕рдлрд▓рддा рдкाрдпी рд╣ै। ‘рдЧुрд░ुрдХुрд▓’, ‘рддेрдЧрдмрд╣ाрджुрд░’, ‘рд░ंрдЧ рдоें рднंрдЧ’ рдЖрджि рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рд╣ैं। рджेрд╢рдк्рд░ेрдо, рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рджрд░्рд╢рди рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░ेрдо рдЧुрдк्рдд рдЬी рдХी рд╕рдорд╕्рдд рдХृрддिрдпों рдоें рд╣ैं। ‘рдХुрдгाрд▓ рдЧीрдд’ рдХे рдЧीрддों рдоें рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрдж рдФрд░ рд▓ोрдХрдХрд▓्рдпाрдг рдХी рднाрд╡рдиा рдХा рд╕्рд╡рд░ рдоुрдЦрд░ рд╣ै। рд╕рд░्рд╡े рднрд╡рди्рддु рд╕ुрдЦिрдиः рдХा рдЕрдкूрд░्рд╡ рдЖрджрд░्рд╢ рдЧुрдк्рдд рдЬी рдХा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЙрдирдХा рд╕рдорд╕्рдд рдХाрд╡्рдп рдЗрд╕ी рдк्рд░ेрд░рдгा рдХे рдЧौрд░рд╡ рд╕े рджीрдк्рдд, рдЗрд╕ी рд╡िрд░ाрдЯ् рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрдж рд╕े рднрд░ा-рдкूрд░ा рд╣ै। рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рдХी рд╢्рд░ेрд╖्рдарддा рдХा рдмреЬрдк्рдкрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╡ि рдХрд╡ि рдХрд╣рддा рд╣ै1                          

                                             ‘‘рднूрд▓ोрдХ рдХा рдЧौрд░рд╡,
                                             рдк्рд░рдХृрддि рдХा рд▓ीрд▓ाрд╕्рдерд▓ рдХрд╣ाँ?
                                             рдлैрд▓ा рдордиोрд╣рд░ рдЧिрд░ि рд╣िрдоाрд▓рдп рдФрд░
                                             рдЧंрдЧाрдЬрд▓ рдЬрд╣ाँ?
                                           рд╕ंрдкूрд░्рдг рджेрд╢ों рд╕े рдЕрдзिрдХ рдХिрд╕
                                             рджेрд╢ рдХा рдЙрдд्рдХрд░्рд╖ рд╣ै
                                           рдЙрд╕рдХा рдХि рдЬो рдЛрд╖ि рднूрдоि рд╣ै
                                            рд╡рд╣ рдХौрди рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рд╣ै।”

рд╡рд░्рддрдоाрди рднाрд░рдд рдХी рджрдпрдиीрдп рджрд╢ा рдХा рдоाрд░्рдоिрдХ рдЪिрдд्рд░ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╡ि рдХрд╣рддा рд╣ै- 2
     ‘‘рднाрд░рдд рдХрд╣ो рддो рдЖрдЬ рддुрдо рдХ्рдпा рд╣ो рд╡рд╣ी рднाрд░рдд рдЕрд╣ो।
      рд╣े рдкुрдг्рдпрднूрдоि! рдХрд╣ाँ рдЧрдпी рд╣ै рд╡рд╣ рддुрдо्рд╣ाрд░ी рд╢्рд░ी рдХрд╣ो?
      рдЕрдм рдХрдорд▓ рдХ्рдпा, рдЬрд▓ рддрдХ рдирд╣ीं, рд╕рд░ рдордз्рдп рдХेрд╡рд▓ рдкंрдХ рд╣ै;
      рд╡рд╣ рд░ाрдЬ рд░ाрдЬ рдХुрдмेрд░ рдЕрдм рд╣ा! рд░ंрдХ рдХा рднी рд░ंрдХ рд╣ै।

 рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдЕрдзोрдЧрддि рдХा рдЪिрдд्рд░ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╡ि рд░ोрд╖ рдХे рд╕्рд╡рд░ рдоें рдХрд╣рддा рд╣ै3
                       рд╣ा! рдЖрдЬ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоाрд░्рдЧ рднी рд╕ंрдХीрд░्рдг рд╣ोрдХрд░ рдХ्рд▓िрд╖्рдЯ рд╣ै।

     рдХुрд▓рдкрддि-рд╕рд╣िрдд рдЙрди рдЧुрд░ुрдХुрд▓ों рдХा рдз्рдпाрди рд╣ी рдЕрд╡рд╢िрд╖्рдЯ рд╣ै। рдмिрдХрдиे рд▓рдЧी рд╡िрдж्рдпा рдпрд╣ाँ рдЕрдм, рд╢рдХ्рддि рд╣ो рддो рдХ्рд░рдп рдХрд░ो, рдпрджि рд╢ुрд▓्рдХ рдЖрджि рди рджे рд╕рдХो рддो рдоूрд░्рдЦ рд░рд╣рдХрд░ рд╣ी рдорд░ो╬╝рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХрд╡ि рдЧुрдк्рдд рдЬी рдХे рдХाрд╡्рдп рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдпрд╣ рд╣ै╬╝рдЙрдирдХी рдкंрдХ्рддि-рдкंрдХ्рддि рдоें рд▓рд╣рд░ाрддा рд╣ुрдЖ рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрдж рд╣ै। рдЧुрдк्рдд рдЬी рдХा рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрдж ‘рднाрд░рдд-рднाрд░рддी’ рдХे рдХ्рд▓ेрд╢िрдд рд╕्рд╡рд░ों рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдпрд╢ोрдзрд░ा рдХे рд╡िрдпोрдЧ рдХे рдЕрд╢्рд░ुрдиिрд░्рдЭрд░ рддрдХ рд▓рд╣рд░ाрдиे рд╡ाрд▓ा рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрдж рд╣ै। ‘рдж्рд╡ाрдкрд░’ рдФрд░ ‘рд╕ैрд░ंрдз्рд░ी’ рдоें ‘рдк्рд░рджрдХ्рд╖िрдгा’ рдФрд░ ‘рдкंрдЪрд╡рдЯी’ рдоें ‘рдЪंрдж्рд░рд╣ाрд╕’ рддрдеा ‘рддिрд▓ोрдд्рддрдоा’ рдоें ‘рд╕ाрдХेрдд’ рдФрд░ ‘рдЕрдирдШ’ рдоें рдЖрд╡ाрдЬ рдмрджрд▓-рдмрджрд▓рдХрд░ рдк्рд░рддिрдз्рд╡рдиि рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрдж рд╣ै, рдЬो рдЙрдирдХी рдХाрд╡्рдп-рд╕ाрдзрдиा рдХा рдорд╣ाрдк्рд░ाрдг рд╣ै। рдоेрд░ी рджृрд╖्рдЯि рдоें ‘рднाрд░рдд-рднाрд░рддी’ рдЗрдирдХा рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдЧ्рд░ंрде рд╣ै। рдпрд╣ рдЖрд▓ोрдХ рджीрдк рдмрдирдХрд░ рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕ рд╕ुрдХृрддि рдХी рд╕ुрдк्рд░рднा рд╕े рдЧुрдк्рдд рдЬी рдХा рдпрд╢ рдЗрддрдиा рдлैрд▓ा рдХि рд╡े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХрд╡ि рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдЦ्рдпाрдд рд╣ुрдП। рдЗрд╕рдоें рдЧुрдк्рдд рдЬी рдиे рди рдХेрд╡рд▓ рдЕрдкрдиे рдЕрддीрдд рдХे рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рдЖрджрд░्рд╢ों рдФрд░ рдЙрд╕ рдпुрдЧ рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдХा рд╣ी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै рдЕрдкिрддु рд╡рд░्рддрдоाрди рдХी рдХुрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкрд░ рдЦुрд▓рдХрд░ рдЖँрд╕ू рднी рдмрд╣ाрдП рд╣ैंै। ‘рд╣рдо рдХौрди рдеे’ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрддीрдд рдХा рд╕ुंрджрд░ рдЪिंрддрди, ‘рдХ्рдпा рд╣ो рдЧрдпे рд╣ैं’ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЕрдж्рдпрддрди рдХा, рдЕрдкрдиे рдпुрдЧ рдХा рдиिрд░ूрдкрдг ‘рдФрд░ рдХ्рдпा рд╣ोंрдЧे рдЕрднी’ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рднрд╡िрд╖्рдп рдХा рдЗрд╢ाрд░ा╬╝рдЗрди рддीрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдХрд╡ि рдХी рдУрдЬрд╕्рд╡ी рдЪेрддрдиा рдк्рд░рдмुрдж्рдз рд╣ुрдИ рд╣ै। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХрд╡ि ‘рджिрдирдХрд░’ рдиे рдЗрд╕ी рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрдж рдХो ‘рдордиुрдЬ рдХी рдЖрд╢ा’ рдоें рд╢ाрд╢्рд╡рдд рджेрдЦा, рдоाрдЦрдирд▓ाрд▓ рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी рдЗрд╕рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рд▓िрдП рд╕्рдкрд░्рдзा рдФрд░ рдд्рдпाрдЧ рдХा рд╕ाрдзрдиा-рдкрде рдкрдХреЬे рд░рд╣े рдФрд░ рдиिрд░ाрд▓ा рдиे рдЙрд╕े рд╣ी ‘рд░ाрдо рдХी рд╢рдХ्рддि рдкूрдЬा’ рдоें рд╕рд╢рдХ्рдд рд╕рдд्рдп рдФрд░ рдЕрдЬेрдп рд╕िрдж्рдзांрдд рдХे рд░ूрдк рдоें рдкाрдпा। рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдиे ‘рд╣िрдоाрд▓рдп рдХे рдЖँрдЧрди рдоें рдк्рд░рдердо рдХिрд░рдгों рдХा рджे рдЙрдкрд╣ाрд░’ рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдЙрд╖ा рдХा рдЕрднिрдиंрджрди рдХिрдпा, рджिрдирдХрд░ рдиे рдкौрд░ुрд╖ рдХे рдкुँрдЬीрднूрдд рдЬ्рд╡ाрд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें ‘рдоेрд░े рдирдЧрдкрддि рдоेрд░े рд╡िрд╢ाрд▓’ рдХी рдпाрдЪрдиा рдХी। рдЧुрдк्рдд рдЬी рдиे рдЙрди рд╕рдорд╕्рдд рдкौрд░ाрдгिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдХो рд╕ँрднाрд▓рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै। рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рдХी рддрдд्рдХाрд▓ीрди рджुрд░्рджрд╢ा рдкрд░ рд╡्рдпрдеा рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЧुрдк्рдд рдЬी рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै4
      “рд╣рдо рдХौрди рдеे рдХ्рдпा рд╣ो рдЧрдпे рд╣ैं рдФрд░ рдХ्рдпा рд╣ोंрдЧे рдЕрднी।
            рдЖрдУ рд╡िрдЪाрд░ें рдЖрдЬ рдоिрд▓рдХрд░ рдпे рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рд╕рднी।”5

                рд╡рд░्рддрдоाрди рдХाрд╡्рдпрдзाрд░ा рдХे рд╕рд░्рд╡рд╢्рд░ेрд╖्рда рдХрд╡ि рд╢्рд░ी рдоैрдеिрд▓ीрд╢рд░рдг рдЧुрдк्рдд рдХा рдЖрд╡िрд░्рднाрд╡ рд╕ंрд╡рдд् 1943 рдоें рдЭाँрд╕ी рдХे рдЪिрд░рдЧाँрд╡ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рд╕ुрд╡िрдЦ्рдпाрдд рд▓ेрдЦрдХ рдбॉ. рдЖрд░. рдПрди. рдЧौреЬ рдиे рдЕрдкрдиी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдкुрд╕्рддрдХ ‘рд░ाрдЬрд╣ंрд╕ рд╣िंрджी рдиिрдмंрдз’ рдоें рд▓िрдЦा рд╣ै, ‘‘рдЧुрдк्рдд рдЬी рдХी рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд░рдЪрдиाрдПँ рдХрд▓рдХрдд्рддा рдХे рдЬाрддीрдп рдкрдд्рд░ा рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ рдХрд░рддी рдеीं। рдкंрдбिрдд рдорд╣ाрд╡ीрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдж्рд╡िрд╡ेрджी рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдЖрдиे рдкрд░ рдЙрдирдХी рд░рдЪрдиाрдПँ ‘рд╕рд░рд╕्рд╡рддी’ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧीं। рдж्рд╡िрд╡ेрджी рдЬी рдиे рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЙрдирдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХिрдпा рдФрд░ ‘рд╕рд░рд╕्рд╡рддी’ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рджिрдпा। рдж्рд╡िрд╡ेрджी рдЬी рд╕े рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рдкाрдХрд░ рдЧुрдк्рдд рдЬी рдХी рдХाрд╡्рдп-рдк्рд░рддिрднा рдЬाрдЧ рдЙрдаी рдФрд░ рд╢рдиैः-рд╢рдиैः рдЙрдирдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ोрдиे рд▓рдЧा।” рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рдЧुрдк्рдд рдЬी рдХी рдХाрд╡्рдп рдк्рд░рддिрднा рдкрд░ рдЧрд░्рд╡ рд╣ै। ‘рд╕ाрдХेрдд’ рдкрд░ рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХी рдУрд░ рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдоंрдЧрд▓ा рдк्рд░рд╕ाрдж рдкाрд░िрддोрд╖िрдХ рднी рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ рдеा। ‘рдЬрдп рднाрд░рдд’ рдЙрдирдХी рдирд╡ीрдирддрдо рдХृрддि рд╣ै। рд╕ुрдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЖрд▓ोрдЪрдХ рдмрдЪ्рдЪрди рд╕िंрд╣ рдХे рд╢рдм्рджों рдоें, “рдЧुрдк्рдд рдЬी рдПрдХ рд╕ाрдзрдХ рдХрд╡ि рд╣ै, рдЙрдирдХी рд╕ाрдзрдиा рдХी рдЪрд░рдоोрдкрд▓рдм्рдзि ‘рд╕ाрдХेрдд’ рд╣ै।”6

                 рдЧुрдк्рдд рдЬी рдХी рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХृрддि ‘рднाрд░рдд рднाрд░рддी’ (1931) рд╣ै। рдкुрдиः рдбॉ. рдмрдЪ्рдЪрди рд╕िंрд╣ рдиे рдЗрд╕ рд╕ुрдХृрддि рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд▓िрдЦा рд╣ै, ‘‘рд╣िंрджी рднाрд╖ा-рднाрд╖ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ा рдоें рдЗрддрдиे рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдЪेрддрдиा рдЬрдЧाрдиे рдХा рдЬो рдХाрдо рдЕрдХेрд▓े ‘рднाрд░рдд-рднाрд░рддी’ рдиे рдХिрдпा, рдЙрддрдиा рдЕрди्рдп рдкुрд╕्рддрдХों рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рднी рдирд╣ीं рдХिрдпा।”7

                    рдЧुрдк्рдд рдЬी рдж्рд╡िрд╡ेрджी рдпुрдЧ рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХрд▓ाрдХाрд░ рд╣ैं। рдЙрдирдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдЙрдкрджेрд╢ाрдд्рдордХ рд╡ाрдгी рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдХрд╡ि рдХा рдХрдерди рдж्рд░рд╖्рдЯрд╡्рдп рд╣ै, ‘‘рдирд░ рд╣ो рди рдиिрд░ाрд╢ рдХрд░ो рдорди рдХो, рдпрд╣ी рдкрд╢ु-рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╣ै рдХि рдЖрдк рд╣ी рд╕рджा рдЪрд░े, рд╡рд╣ी рдордиुрд╖्рдп рд╣ै рдЬो рдордиुрд╖्рдп рдХे рд▓िрдП рдорд░े’। рдЕрддрдПрд╡ рдЧुрдк्рдд рдЬी рдпुрдЧीрди рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдХे рдХрд╡ि рдеे। рд╡े рдпुрдЧрдзрд░्рдоी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдеे। рдПрдХ рдЖрд▓ोрдЪрдХ рдиे рдЙрдирдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрд╡ рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рд╣ै, “рд╡े рдЙрджाрд░ рд╣ँрд╕рдоुрдЦ рдоिрд▓рдирд╕ाрд░, рд╕рд╣ृрджрдп рдПрд╡ं рдоृрджुрднाрд╖ी рд╣ै।” рдк्рд░ो. рдирд▓िрди рд╡िрд▓ोрдЪрди рд╢рд░्рдоा рдиे рдЧुрдк्рдд рдЬी рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдХрд╣ा рдеा, “рдЧुрдк्рдд рдЬी рдЙрди рдХрд╡िрдпों рдоें рдирд╣ीं рд╣ै рдЬिрди рдкрд░ рд▓िрдЦрддे рд╣ुрдП рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рдЖрд▓ोрдЪрдХ рдмрди рдЬाрдиे рдФрд░ рдЖрд▓ोрдЪрдХ рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рд╣ो рдЬाрдиे рдХी рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╕्рдеिрддि рдоें рдЕрдкрдиे рдХो рдкाрд╡ें।” рдЧुрдк्рдд рдЬी рдХी рдХाрд╡्рдп-рдХृрддिрдпाँ рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдоाрдгрд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ैं рдХि рд╕ंрдЦ्рдпा рдФрд░ рдкрд░िрдоाрдг рдХा рдЖрдзिрдХ्рдп рд╕ाрд╣िрдд्рдпेрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╡्рдпрд░्рде рдирд╣ीं рдЬाрддा। рднाрд░рддेंрджु рдпुрдЧ рдоें рдЬिрд╕ рд╕्рд╡рджेрд╢ рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рдЬाрддीрдп рдЧौрд░рд╡ рдХी рднाрд╡рдиा рдХा рд╕ूрдд्рд░ाрдкाрдд рд╣ुрдЖ, рдЙрд╕рдХे рднाрд╡ी рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ूрдд्рд░ाрдзाрд░ рдЧुрдк्рдд рдЬी рдбॉ. рдЙрдоाрдХांрдд рдЧोрдпрд▓ рдиे рдаीрдХ рд╣ी рдХрд╣ा рд╣ै, ‘‘рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдк्рд░рд╡рдХ्рддाрдХे рд╕ाрде рд╣ी рдоैрдеिрд▓ीрд╢рд░рдг рдЬी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХрд╡ि рднी рд╣ैं। рдЗрдирдХी рдк्рд░ाрдпः рд░рдЪрдиाрдПँ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрддाрд╕े рдУрдд-рдк्рд░ोрдд рд╣ैं। рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрддा рдХे рдк्рд░рдЪाрд░-рдк्рд░рд╕ाрд░ рдоें ‘рднाрд░рдд-рднाрд░рддी’ рдХेрдпोрдЧрджाрди рдХो рднुрд▓ाрдпा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा। рдиिःрд╕ंрджेрд╣ рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╡िрд░ाрдЯ् рднाрд╡ों, рдорд╣ाрди рдЪрд░िрдд्рд░ों рддрдеा рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрджрдХे рдк्рд░рддि рдЕрдорд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдЧुрдк्рдд рдЬी рд╕рджैрд╡ рдпाрдж рдХिрдпे рдЬाрдПँрдЧे।

рд╕ंрджрд░्рдн
1. рдоैрдеिрд▓ीрд╢рд░рдг рдЧुрдк्рдд, ‘рднाрд░рдд-рднाрд░рддी’ рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рд╕ाрд╣िрдд्рдп-рд╕рджрди, рдЭाँрд╕ी, рдкृ. рд╕ं.-142.рд╡рд╣ी, рдкृ. рд╕ं.-953.рд╡рд╣ी, рдкृ. рд╕ं.-1264.рд╡рд╣ी, рдкृ. рд╕ं.-1635
2. рд▓ेрдЦрдХ рдбॉ. рдЖрд░.рдПрди. рдЧौреЬ, ‘рд░ाрдЬрд╣ंрд╕’ рд╣िंрджी рдиिрдмंрдз рд░ाрдЬрд╣ंрд╕ рдк्рд░ेрд╕, рд░ाрдордирдЧрд░ рдоेрд░рда, рдкृ. рд╕ं.-886
3. рд▓ेрдЦрдХ рдмрдЪ्рдЪрди рд╕िंрд╣, рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рджूрд╕рд░ा рдЗрддिрд╣ाрд╕
4. рд╡рд╣ी, рдкृ. рд╕ं.-313       

рдЫेрджी рд╕ाрд╣

рдЬрди्рдорддिрдеि: 1 рджिрд╕ंрдмрд░ 1950

рд╢िрдХ्рд╖ा: рдПрдо. рдП (рд╣िंрджी) ,рдкी-рдПрдЪ. рдбी (1983), рдбी. рд▓िрдЯ्. (1991)

рд╢ोрдз-рдиिрд░्рджेрд╢рди: рдкी. рдПрдЪ.рдбी рдХे рдЙрдд्рддीрд░्рдг рд╕ाрдд рддрдеा рдХाрд░्рдпрд░рдд рдкाँрдЪ рд╢ोрдзाрд░्рдеी।

рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдк्рд░рдХाрд╢рди:-рд╕ौ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЖрд▓ेрдЦ рд╡िрднिрди्рди рдкाрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд।

рд░рдЪрдиा рдХ्рд╖िрддिрдЬ:-
‘рдиाрдЧाрд░्рдЬुрди рдХी рдХрд╡िрддा рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдФрд░ рдкрд░िрд╡्рдпाрдк्рддि’, рдоीрдиाрдХ्рд╖ी рдк्рд░рдХाрд╢рди , рджिрд▓्рд▓ी ,рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡рд░्рд╖-2002,
‘рдк्рд░рдЧрддिрд╡ाрджी рдХрд╡िрддा рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рд╕рди्рджрд░्рдн’, рдоीрдиाрдХ्рд╖ी рдк्рд░рдХाрд╢рди , рджिрд▓्рд▓ी, рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡рд░्рд╖-2002
‘рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рджिрд╢ा рддрдеा рдЕрди्рдп рдиिрдмрди्рдз’, рд╕्рд╡рд░ाрдЬ рдк्рд░рдХाрд╢рди, рджिрд▓्рд▓ी, рд╡рд░्рд╖-2012
‘рдЖрд╕рдоाँ рдХрд╡िрддा рд╕ंрдХрд▓рди, рд╕ंрдЬрдп рдк्рд░рдХाрд╢рди, рджिрд▓्рд▓ी (2017),
‘рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ृрдЬрди рдФрд░ рдЪिंрддрди’ рд╕ंрдЬрдп рдк्рд░рдХाрд╢рди, рджिрд▓्рд▓ी (2017)

рд╕ंрдкाрджрди : рдирд╡ाрдЧрдд (рдХाрд╡्рдп-рд╕ंрдХрд▓рди)
рдирд╡ рдЕрд░्рдЪрдиा рдХे рд╕्рд╡рд░ (рдХाрд╡्рдп-рд╕ंрдХрд▓рди),

рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी рдк्рд░рд╕ाрд░рдг: рдк्рд░ाрдпः 50 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣िंрджी рд╡ाрд░्рддाрдПँ, рднाрдЧрд▓рдкुрд░ рдХेंрдж्рд░ рд╕े। рд░िрд╕ोрд░्рд╕ рдкрд░्рд╕рди: рдк्рд░ाрдпः рджрд╕ рдмाрд░ । рдЧ्рд░рди्рде рд╕рдоीрдХ्рд╖ा : рджрд╕ рдЧ्рд░рди्рде ।

рдкुрд░рд╕्рдХाрд░/рд╕рдо्рдоाрди:- рдмिрд╣ाрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рднाрд╖ा рдкрд░िрд╖рдж ,рдкрдЯрдиा рдж्рд╡ाрд░ा рдЧ्рдпाрд░рд╣ рд╣рдЬाрд░ рд░ुрдкрдпे рдХे рд╕рдо्рдоाрди рд░ाрд╢ि рд╕рд╣िрдд ‘рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ेрд╡ा рд╕рдо्рдоाрди’ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд। рд╕्рдиेрд╣ी рдЗंрдЯрд░рдиेрд╢рдирд▓ рдХ्рд▓рдм, рдмेрдЧुрд╕рд░ाрдп, рдмिрд╣ाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा 2100 рд░ुрдкрдпे рдХी рд╕рдо्рдоाрди рд░ाрд╢ि рд╕рд╣िрдд ‘рд╕्рдиेрд╣ी рдЗंрдЯрд░рдиेрд╢рдирд▓ рдЬрдирдкрджीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди ‘ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд, рднाрд░рддीрдп рджрд▓िрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдХाрджрдоी , рджिрд▓्рд▓ी рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдбॉ рдЕंрдмेрдбрдХрд░ рдиेрд╢рдирд▓ рдЕрд╡ाрд░्рдб’ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рддрдеा рджेрд╢ рдХी рджो рджрд░्рдЬрди рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдо्рдоाрдиिрдд-рдкुрд░рд╕्рдХृрдд।

рд╕рдо्рдкрд░्рдХ: +91 2324 5808, +91 4156 4415,
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 931 343 8740
рдИрдоेрд▓: chhedisah1950@gmail.com