рдбॉ. рд░ूрдкा рдЪाрд░ी
рдЕрд╕ोрд╕िрдПрдЯ рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░, рд╣िंрджी рд╡िрднाрдЧ, рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░рдмोрдзिрдиी рдоंрдбрд▓, рд╢्рд░ी рдорд▓्рд▓िрдХाрд░्рдЬुрди рдФрд░ рд╢्рд░ी рдЪेрддрди рдоंрдЬु рджेрд╕ाрдИ рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдХाрдгрдХोрдг рдЧोрд╡ाрдЪрд▓рднाрд╖: +91 985 015 2578
рдЖрдЬ рдЗрдХ्рдХीрд╕рд╡ीं рд╢рддी рдоें рд╣рдо рд╡िрд╡िрдз рд╡िрдорд░्рд╢ों рдХी рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдиाрд░ी рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рдоंрдЪ рдкрд░ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рд╕ाрд╣рд╕ рдФрд░ рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓рддा рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд рд░ूрдк рдоें рдЖрдпाрдо рдЦुрд▓рддे рд╣ैं। 15 рд╡ीं рд╢рддी рдХे рд░ाрдаोрдб рд╡ंрд╢ рдХी рдХрди्рдпा рдиे рдЕрдиेрдХ рдХрдЯु рдЖрд░ोрдкों рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЕрдкрдиे рдЗрд╖्рдЯ рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рдпं рдХो ‘рдЬोрдЧिрди’ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХिрдпा। рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЗрд╖्рдЯ рднрдХ्рддि рдоें рд░рдордоाрдг рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рдЕрдиोрдЦे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХрд░рд╡ाрдпा। рдоीрд░ा рдиे рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рднрдЧрд╡ाрди рдХे рдХрдИ рд░ूрдкों рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ै। рднрдЧрд╡ाрди рдоीрд░ा рдХे рд▓िрдП рдк्рд░िрдп, рд╕рдЦा, рдкрддि рдФрд░ рдЙрдж्рдзाрд░рдХ рднी рд╣ै। рдоीрд░ा рдХा рдХाрд╡्рдп рдЬीрд╡рди рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХा рд░рд╣ा рд╣ै।
рдоीрд░ाрдмाрдИ рдХा рдЬрди्рдо 1498 рдИ. рд╕े 1504 рдИ. рдХे рдмीрдЪ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдоेреЬрддा рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдХुрдХреЬी рдЧाँрд╡ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЗрдирдХे рдкिрддा рд░рддрдирд╕िंрд╣ рдФрд░ рдкिрддाрдорд╣ рджूрджा рд╕िंрд╣ рдеे। рдмрдЪрдкрди рдоें рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ीреШृрд╖्рдг рдХी рдоूрд░्рддि рдХे рдк्рд░рддि рдоीрд░ा рдХी рд▓рд▓рдХ рдмрд╣ुрдд рдеी। рд╡рд╣ рдоूрд░्рддि рдХी рдкूрдЬा рдЕрд░्рдЪा рдоें рдЗрддрдиी рдбूрдм рдЧрдпी рдХि рд╕рд╣рдЬ рднाрд╡ рд╕े рдЧा рдЙрдаी –
рдкाрдпो рдЬी рдоैंрдиे рд░ाрдо рд░рддрди рдзрди рдкाрдпो।
рд╡рд╕्рддु рдЕрдоोрд▓िрдХ рджी рдоेрд░े рд╕рддрдЧुрд░ु рдХिрд░рдкाрдХрд░ рдЕрдкрдиाрдпो।
рдЬрдирдо рдЬрдирдо рдХी рдкूंрдЬी рдкाрдИ рдЬрдЧ рдоें рд╕рднी рдЦोрд╡ाрдпो॥
1516 рдИ. рдоें рдоीрд░ा рдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рдоेрд╡ाреЬ рдХे рд╢ाрд╕рдХ рд░ाрдгा рд╕ांрдЧा рдХे рдЬ्рдпेрд╖्рда рдкुрдд्рд░ рднोрдЬрд░ाрдЬ рдХे рд╕ाрде рд╣ुрдЖ। рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ рднोрдЬрд░ाрдЬ рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рдоीрд░ा рдХी рднрдХ्рддि рднाрд╡рдиा рдХो рдЙрджाрд░ рд╣ृрджрдп рд╕े рджेрдЦрддे рдеे। рдоीрд░ा рдЕрдкрдиे рджिрд╡्рдп рдк्рд░ेрдо рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХрд░рддी рдеी –
рд╣ेрд░ी рдоैं рддो рдк्рд░ेрдо рджिрд╡ाрдиी, рдоेрд░ो рджрд░рдж рди рдЬाрдиे рдХोрдп।
рд╕ूрд▓ी рдКрдкрд░ рд╕ेрдЬ рд╣рдоाрд░ी, рдХिрд╕ рдмिрдз рд╕ोрдиा рд╣ोрдп।
рдЧрдЧрди рдордг्рдбрд▓ рдоेँ рд╕ेрдЬ рдкिрдпा рдХी, рдХिрд╕ рдмिрдз рдоिрд▓рдиा рд╣ोрдп।
рдШाрдпрд▓ рдХी рдЧрддि рдШाрдпрд▓ рдЬाрдиै, рдХी рдЬिрди рд▓ाрдИ рд╣ोрдп।
рдЬौрд╣рд░ рдХी рдЧрддि рдЬौрд╣рд░ рдЬाрдиै, рдХी рдЬिрди рдЬौрд╣рд░ рд╣ोрдп।
рджрд░рдж рдХी рдоाрд░ी рдмрди-рдмрди рдбोрд▓ूं, рдмेрдж рдоिрд▓ा рдирд╣िं рдХोрдп।
рдоीрд░ां рдХी рдк्рд░рднु рдкीрд░ рдоिрдЯैрдЧी, рдЬрдм рдмैрдж рд╕ांрд╡рд▓िрдпा рд╣ोрдп।
рд╣ेрд░ी рдоैं рддो рдк्рд░ेрдо рджिрд╡ाрдиी, рдоेрд░ो рджрд░рдж рди рдЬाрдиे рдХोрдп।
рд╕ूрд▓ी рдКрдкрд░ рд╕ेрдЬ рд╣рдоाрд░ी, рдХिрд╕ рдмिрдз рд╕ोрдиा рд╣ोрдп।
рдЧрдЧрди рдордг्рдбрд▓ рдоेँ рд╕ेрдЬ рдкिрдпा рдХी, рдХिрд╕ рдмिрдз рдоिрд▓рдиा рд╣ोрдп।
рдШाрдпрд▓ рдХी рдЧрддि рдШाрдпрд▓ рдЬाрдиै, рдХी рдЬिрди рд▓ाрдИ рд╣ोрдп।
рдЬौрд╣рд░ рдХी рдЧрддि рдЬौрд╣рд░ рдЬाрдиै, рдХी рдЬिрди рдЬौрд╣рд░ рд╣ोрдп।
рджрд░рдж рдХी рдоाрд░ी рдмрди-рдмрди рдбोрд▓ूं, рдмेрдж рдоिрд▓ा рдирд╣िं рдХोрдп।
рдоीрд░ां рдХी рдк्рд░рднु рдкीрд░ рдоिрдЯैрдЧी, рдЬрдм рдмैрдж рд╕ांрд╡рд▓िрдпा рд╣ोрдп।
1523 рдИ. рдоें рднोрдЬрд░ाрдЬ рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ुрдИ। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдкिрддा рдФрд░ рд╕рд╕ुрд░ рдХी рднी рдоृрдд्рдпु рд╣ुрдИ। рдЖрдЪाрд░्рдп рдкрд░рд╢ुрд░ाрдо рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдоीрд░ा рдХी рдоाँ рдХा рдиिрдзрди, рдкिрддाрдорд╣, рдкिрддा, рд╢्рд╡рд╕ुрд░ рдФрд░ рдкрддि рдХी рдоृрдд्рдпु, рдЧृрд╣рдХрд▓рд╣ рдиे рдоीрд░ा рдХे рднीрддрд░ рд╡िрд░рдХ्рддि рдХा рднाрд╡ рднрд░ рджिрдпा। рд╡рд╣ рд╢्рд░ीреШृрд╖्рдг рднрдЧрд╡ाрди рдХी рдоूрд░्рддि рдХे рд╕ाрдордиे рдЖрдиंрдж рдордЧ्рди рд╣ोрдХрд░ рдиाрдЪрддी рдФрд░ рдЧाрддी рдеी। рдЕрдиुрд╢्рд░ुрддिрдпाँ рдмрддाрддी рд╣ैं рдХि рдоीрд░ा рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдХृрд╖्рдг рдХी рдоूрд░्рддि рдХो рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рд░рдЦрддी рдеी। рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рдоें рднी рдкूрдЬा рдХрд░рддी рдеी। рдоैрдиेрдЬрд░ рдкाрдг्рдбेрдп рдХे рдХрдерди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ ‘рдоीрд░ा рдХो рдЕрдкрдиे рд╡िрд╡ेрдХ рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдЬिрд╕ рдЕрдЧ्рдиि рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╕े рдЧुрдЬрд░рдиा рдкреЬा, рдЙрд╕рд╕े рднрдХ्рддिрдХाрд▓ рд▓े рдХिрд╕ी рджूрд╕рд░े рдХрд╡ि рдХो рдирд╣ीं। рдХрдмीрд░, рдЬाрдпрд╕ी рдФрд░ рд╕ूрд░ рдХे рд╕ाрдордиे рдЪुрдиौрддिрдпाँ рдФрд░ рдХрдаिрдиाрдЗрдпाँ рднाрд╡ рдЬрдЧрдд рдХी рдеीं। рдоीрд░ा рдХे рд╕ाрдордиे рднाрд╡рдЬрдЧрдд рд╕े рдЕрдзिрдХ рднौрддिрдХ рдЬрдЧрдд рдХी рд╕ीрдзे рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬीрд╡рди рдХी рдЪुрдиौрддिрдпाँ рдФрд░ рдХрдаिрдиाрдЗрдпाँ рдеी। рдПрдХ рд╕्рдд्рд░ी, рд╡рд╣ рднी рдоेреЬрддा рдХे рд░ाрдаौрд░ рд░ाрдЬрдкूрдд рдХुрд▓ рдХी рдмेрдЯी рдФрд░ рдоेрд╡ाреЬ рдХे рдорд╣ाрд░ाрдгा рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдмрд╣ू, рдКрдкрд░ рд╕े рд╡िрдзрд╡ा। рдпрд╣ी рдеा рдоीрд░ा рдХा рдЕрдкрдиा рд▓ोрдХ। рдЙрд╕рдХे рдзрд░्рдо рдФрд░ рдЙрд╕рдоें рд╕्рдд्рд░ी рдХी рд╕्рдеिрддि рдХा рдЕрдиुрдоाрди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рднी рдХрдаिрди рд╣ै। рдоीрд░ा рдиे рдЙрд╕рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЦुрд▓ा рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХिрдпा। рдЙрд╕ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ी рд╣ै рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдХाрд╡्рдп।’1
рдоीрд░ा рд╕ाрдзु рд╕ंрдЧрддि рдФрд░ рдХृрд╖्рдг рдк्рд░ेрдо рдоें рдЗрддрдиा рд░ाрдо рдЧрдИ рдеी рдХि рдоाрдиो рд╡рд╣ рд▓ौрдХिрдХ рд╕ंрд╕ाрд░ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рдЧрдИ рдеी। рдоीрд░ा рдХी рд╕рдЦी рдКрджा рдЪाрд╣рддी рдеी рдХि рдоीрд░ा рд░ाрдЬ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ें рдЬिрд╕рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдоीрд░ा рдХे рдХाрд╡्рдп рдоें рдЖрдпा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдоीрд░ा рдиे рдЙрд╕рдХी рдХिрд╕ी рдмाрдд рдХो рдирд╣ीं рд╕ुрдиा рдФрд░ рдХрд╣ा рдХि рдХृрд╖्рдг рдк्рд░ेрдо рдХी рдмाрдд рдЪाрд╣े рдЬрдЧрдд рд╕े рдЫिрдкी рд╣ो рдкрд░ рд╕ाрдзुрдУं рд╕े рдирд╣ीं рдЫिрдкी рд╣ै। рд╕ाрдзु рд╕ंрдЧрддि рд╣ी рдоेрд░े рд▓िрдП рд╕рдм рдХुрдЫ рд╣ै। рдоैं рд░ाрдгा рдХा рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рд╕ुрдиूंрдЧी। рдоेрд░े рд╕्рд╡ाрдоी рд╕िрд░्рдл рдЧिрд░िрдзрд░ рд╣ै। рдоीрд░ा рдХा рдХрдерди рд╣ै –
рдо्рд╣ाрд░ी рдмाрдд рдЬрдЧрдд рд╕ू рдЫाрдиी, рд╕ाрдзा рд╕ूं рдирд╣ीं рдЫाрдиी рд░ी।
рд╕ाрдзू рдоाрддा-рдкिрддा рдХुрд▓ рдоेрд░े, рд╕ाрдзू рдиिрд░рдорд▓े рдЬ्рдЮाрдиी рд░ी।
рд░ाрдгा рдиे рд╕рдордЭाрдпो рдмाрдИ, рдКрджा рдоैं рддो рдПрдХ рди рдоाрдиी рд░ी।
рдоीрд░ा рдХे рдк्рд░рднु рдЧिрд░рдзрд░ рдиाрдЧрд░ рд╕ंрддрди рд╣ाрде рдмिрдХाрдиी рд░ी ॥
рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдоें рдиाрд░िрдпां рдкूрд░्рдгрд░ूрдк рд╕े рдкिрддा, рдкрддि рдпा рдкुрдд्рд░ рдкрд░ рдЖрд╢्рд░िрдд рд╣ुрдЖ рдХрд░рддी рдеी। рдШрд░ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХी рдЕрдиुрдорддि рдХे рдмिрдиा рдиाрд░ी рдШрд░ рдХे рдмाрд╣рд░ рдирд╣ीं рдиिрдХрд▓ рд╕рдХрддी рдеी। рдоीрд░ा рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдмाрдж рдЪिрдд्рддौреЬ рдХे рд░ाрдгा рд╕ांрдЧा рдХी рдкुрдд्рд░рд╡рдзू рдмрдиी рдФрд░ рд╢ीрдШ्рд░ рд╣ी рд╡ैрдзрд╡्рдп рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдИ। рджेрдЦा рдЬाрдП рддो рдпрд╣ рдХाрд▓ рдЕрдд्рдпंрдд рдХрдаिрди рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХा рдеा। рдордз्рдпрдпुрдЧ рдоें рдоीрд░ा рдПрдХ рдРрд╕ी рдиाрд░ी рд╣ै рдЬिрд╕рдиे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд░ूреЭिрдпों рдФрд░ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдоाрди्рдпрддाрдУं рдХो рддिрд▓ांрдЬрд▓ि рджी рдеी। рдоीрд░ा рдиे рдЕрдкрдиी рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХा рдоाрд░्рдЧ рд╕्рд╡рдпं рдк्рд░рд╢рд╕्рдд рдХिрдпा। рдкрддि рдХे рджेрд╣ांрдд рдХे рдмाрдж рд╕्рдд्рд░ी рд╕рддी рдЬाрдиा рдкрд╕ंрдж рдХрд░рддी рдеी рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХी рдкाрдд्рд░ рд╣ोрддी рдеी। рд▓ेрдХिрди рдоीрд░ा рдиे рдРрд╕ा рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдмрд▓्рдХि рднрдЧрд╡ाрди рдХो рд╣ी рдЕрдкрдиा рдкрддि рдоाрди рд▓िрдпा। рдоीрд░ा рдиे рд╕ाрдзुрдУं рдХे рд╕ंрдЧ рдмैрдардХрд░ рдЕрд▓ौрдХिрдХ рдЖрдиंрдж рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдХी।
рдо्рд╣ाрд░ा рд░ी рдЧिрд░िрдзрд░ рдЧोрдкाрд▓, рджूрд╕рд░ो рди рдХोрдИ।
рднाрдпा рдЫांреЬрдпां рдмांрдзा рдЫांреЬрдпां, рдЫाреЬрдпां рд╕рдЧां рд╕ूрдпां।
рд╕ाрдзा рд╕ंрдЧ рдмैрда –рдмैрда рд▓ोрдХ рд▓ाрдЬ рдЦूंрдпा।
рдо्рд╣ाрд░ा рд░ी рдЧिрд░िрдзрд░ рдЧोрдкाрд▓, рджूрд╕рд░ो рди рдХोрдИ।
рднाрдпा рдЫांреЬрдпां рдмांрдзा рдЫांреЬрдпां, рдЫाреЬрдпां рд╕рдЧां рд╕ूрдпां।
рд╕ाрдзा рд╕ंрдЧ рдмैрда –рдмैрда рд▓ोрдХ рд▓ाрдЬ рдЦूंрдпा।
рдоीрд░ा рдиे рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рдФрд░ рд▓ोрдХрд▓ाрдЬ рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рди рдХрд░ рдЕрдкрдиे рдЧिрд░िрдзрд░ рдЧोрдкाрд▓ рдХी рдЖрд░ाрдзрдиा рдХी। рд░ीрддि-рд░िрд╡ाрдЬों рдХे рдмंрдзрди рдоें рди рдЬрдХреЬрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдЗрдЪ्рдЫा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЬीрд╡рди рдЬीрдпा। рдоीрд░ा рдХे рдХाрд╡्рдп рдоें рдЬीрд╡рди рдХा рджрд░्рдж рд╣ै, рдпाрддрдиा рд╣ै рд╕ाрдоंрддी рд╕рдоाрдЬ рдХे рдк्рд░рддि рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рд╣ै, рдиाрд░ी рдХे рд╕्рд╡ाрдзीрдирддा-рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै। рдоीрд░ा рдХो рдХрдаिрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рдЧिрд░िрдзрд░ рдкрд░ рдЗрддрдиा рднрд░ोрд╕ा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд╕рдд्рддा рдХो рд▓рд▓рдХाрд░рддी рд╣ै। рдоीрд░ा рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдЕрдЧрд░ рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдиाрд░ाрдЬ рд╣ो рдЧрдпा рддो рдоुрдЭे рд░ाрдЬ рджрд░рдмाрд░ рд╕े рдиिрдХाрд▓ рд▓ेрдЧा рд▓ेрдХिрди рднрдЧрд╡ाрди рд░ूрда рдЧрдпा рддो рдаिрдХाрдиा рдкाрдиा рдХрдаिрди рд╣ो рдЬाрдПрдЧा। рдоीрд░ा рдХो рд░ाрдЬрдкрд░िрд╡ाрд░, рд░ाрдЬрд╕рдд्рддा рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдУं рд╕े рдЙрд▓рдЭрдиा рдкреЬा рдФрд░ рдЗрд╕ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдоें рдЙрд╕рдиे рд╣ाрд░ рдирд╣ीं рдоाрдиी। рдПрдХ рдмाрдд рдпрд╣ां рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдХि рдЬрдм рддрдХ рдоीрд░ा рд░ाрдЬрджрд░рдмाрд░ рдоें рдЧिрд░िрдзрд░ рдХी рдкूрдЬा рдХрд░рддी рдеी рддрдм рдХिрд╕ी рдХो рдЖрдкрдд्рддि рдирд╣ीं рдеी। рд░ाрдгा рд╕ांрдЧा рдХा рд╡िрд░ोрдз рддрдм рдЦреЬा рд╣ो рдЧрдпा рдЬрдм рдоीрд░ा рдЕрдд्рдпंрдд рд╕्рд╡рдЫंрдж рднाрд╡рдиा рд╕े рд╕ाрдзु рд╕ंрддों рдХी рдоंрдбрд▓ी рдоें рдЬाрдХрд░ рдоिрд▓рдиे рд▓рдЧी। рд░ाрдЬ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рдпрд╣ рд╕्рд╡рдЫंрджрддा рдЕрдЦрд░рдиे рд▓рдЧी। рд▓ेрдХिрди рдоीрд░ा рдиे рдХिрд╕ी рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рди рдХिрдП рдмिрдиा рдЕрдкрдиी рднрдХ्рддि рдХा рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдЕрдЦंрдб рд░ूрдк рдоें рд░рдЦा। рдоीрд░ा рдиिрд░्рднрдп рд╣ोрдХрд░ рдХрд╣рддी рд╣ै
рд╕ीрд╕ोрджрдпो рд░ूрдардпो рдо्рд╣ाрд░ो рдХोрдИ рдХрд░ рд▓ेрд╕ी।
рдо्рд╣ें рддो рдЧुрдг рдЧोрд╡िंрдж рдХे рдЧाрд╕्рдпां рд╣ो рдоाрдИ
рд░ाрдгो рдЬी рд░ूрдардпां рдмाрд░ो рджेрд╕ рд░рдЦाрд╕ी
рд╣рд░ि рд░ूрдардпां рдХुрдо्рд╣рд▓ाрд╕्рдпां рд╣ो рдоाрдИ
рднрдХ्рддिрдХाрд▓ рдоें рдоीрд░ा рдиे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд░ूреЭिрдпों рдФрд░ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдоाрди्рдпрддाрдУं рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХा рд╡рд░рдг рдХिрдпा। рд╡рд╣ рди рд░ाрдЬा рднोрдЬрд░ाрдЬ рдХे рд╢рд╡ рдХे рд╕ाрде рд╕рддी рдЧрдпी рди рд╣ी рд╡िрдзрд╡ाрдУं рдХी рддрд░рд╣ рд╕рдоाрдЬ рд╕े рджूрд░ рд░рд╣ी। рд░ाрдгा рд╕ांрдЧा рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕рдоाрдЬ рдоें рдШुрд▓рдиा рдоिрд▓рдиा рдЪाрд▓ू рд░рд╣ा, рд╕ंрддों рдХे рд╕ाрде рдиाрдЪрддी рдЧाрддी рд░рд╣ी рдФрд░ рджिрди рд░ाрдд рдИрд╢्рд╡рд░ рднрдХ्рддि рдоें рд░рд╣ी। рдЦुрд▓े рд░ूрдк рд╕े рдкрд░рджा рдк्рд░рдеा рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा। рдиाрд░ी рдХा рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдоीрд░ा рдХे рдХाрд╡्рдп рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЧिрд░िрдзрд░ рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиा рд▓िрдпा рдеा -
рдоेрд░े рддो рдЧिрд░िрдзрд░ рдЧोрдкाрд▓, рджूрд╕рд░ो рди рдХोрдИ
рдЬाрдХे рд╕िрд░ рдоोрд░ рдоुрдХुрдЯ, рдоेрд░ो рдкрддि рд╕ोрдИ
рдЫाрдбि рджрдИ рдХुрд▓ рдХी рдХाрдиि рдХрд╣ा рдХрд░ि рд╣ै рдХोрдИ
рд╕ंрддрди рдвिрдЧ рдмैрдаि –рдмैрдаि, рд▓ोрдХрд▓ाрдЬ рдЦोрдИ
рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рд░ाрдЬा рдмрди рдЧрдП рддрдм рдоीрд░ा рдХे рд╣рд░ рдХृрддि рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рд╣ोрдиे рд▓рдЧी। рдоीрд░ा рдХो рдЬाрди рд╕े рдоाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдпрдд्рди рд╣ोрдиे рд▓рдЧे। рддрдм рдоीрд░ा рдХрд╣ рдЙрдаी –
рдирд╣िं рднाрд╡ै рдеाрд░ो рджेрд╕реЬ рд▓ीрдЬो рд░ंрдЧрд░ूрдбो।
рдеाрд░ा рджेрд╕ा рдоें рд░ाрдгा рд╕ाрдз рдирд╣ीं рдЫे, рд▓ोрдЧ рдмрд╕े рд╕рдм рдХूреЬो।
рдЧрд╣рдгा рдЧांрдаी рд░ाрдЬा рд╣рдо рд╕рдм рдд्рдпाрдЧा-рдд्рдпाрдЧा рдХрд░ рд░ो рдЪूреЬो।
рдХाрдЬрд▓ рдХीрдаी рд╣рдо рд╕рдм рдд्рдпाрдЧो, рдд्рдпाрдЧो рд╣ै рдмांрдзрди рдЬूрдбो।
рдоीрд░ा рдХे рдк्рд░рднु рдЧिрд░िрдзрд░ рдиाрдЧрд░, рд╡рд░ рдкाрдпौ рдЫै рд░ूреЬो।
рдЕрд░्рдеाрдд рд░ाрдЬा, рддुрдо्рд╣ाрд░ा рджेрд╢ рд▓िрдП рд░рд╣рдиा। рдоुрдЭे рд╕ुंрджрд░ рд╡рд░ рдоिрд▓ рдЧрдпा рд╣ै। рдоुрдЭे рдХिрд╕ी рднौрддिрдХ рд╢्рд░ुंрдЧाрд░ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै। рдоैंрдиे рдЬूреЬा рдмांрдзрдиा рднी рдЫोреЬ рджिрдпा рд╣ै рдФрд░ рдоुрдЭे рдХिрд╕ी рдЖрднूрд╖рдг рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै। рдоैं рдпрд╣ рд╕्рдеाрди рдд्рдпाрдЧ рд░рд╣ी рд╣рдо рдХ्рдпोंрдХि рддुрдо्рд╣ाрд░े рджेрд╢ рдоें рд╕ाрдзु рд╕рдЬ्рдЬрди рдирд╣ीं рд░рд╣ рдЧрдП।
рдоीрд░ा рдХे рдХाрд╡्рдп рдоें рдЕрднूрддрдкूрд░्рд╡ рджृреЭрддा рд╣ै, рдЖрдд्рдорд╢рдХ्рддि рд╣ै। рдЕрдЬ्рдЮाрдд рд╕рдд्рддा рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдЯूрдЯ рдк्рд░ेрдо, рднрдХ्рддि рд╣ै। рдк्рд░ेрдо рдоें рдоांрд╕рд▓ рднाрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░ेрдо рдоें рддрди्рдордпрддा рд╣ै, рд╕рдорд░्рдкрдг рд╣ै рдФрд░ рдЕрдирди्рдпрддा рд╣ै। рдоीрд░ा рдХी рд╡िрд░рд╣рднрдХ्рддि рдЕрдд्рдпंрдд рдоाрд░्рдоिрдХ рд╣ै। рдоीрд░ा рдХी рд╡िрд░рд╣ рд╡ेрджрдиा рдоें рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдЙрдЪ्рдЪ рдХोрдЯि рдХी рд╣ै। рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ, рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдиे рдоीрд░ा рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा। рдЙрд╕рдХे рдХाрд╡्рдп рдоें рдоाрдирд╡ीрдп рдФрд░ рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рдХे рд╕्рд╡рд░ рдиिрдХрд▓рддे рд╣ै।
рдоीрд░ा рдиे рд╡िрдирдп рдХे рдкрдж рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд▓िрдЦे рд╣ैं, рдЬिрд╕рдоें рдЕрд╕ीрдо рджрдпा рдФрд░ рдХрд░ुрдгा рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдоीрд░ा рдЕрдкрдиे рдЧिрд░िрдзрд░ рдХी рдХृрдкा рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣рддी рд╣ै –
рддुрдо рд╕ुрдгौ рджрдпाрд▓ рдо्рд╣ाрд░ी рдЕрд░рдЬी,
рднрд╡ рд╕ाрдЧрд░ рдоें рдмрд╣ी рдЬाрдд рд╣ूं, рдХाреЭो рддो рдеाрд░ो рдорд░рдЬी।
рдпौ рд╕ंрд╕ाрд░ рд╕рдЧो рдирд╣ीं рдХोрдИ, рд╕ाँрдЪा рд╕рдЧा рд░рдШुрдмрд░ рдЬी॥
рдоीрд░ा рднрдЧрд╡ाрди рдХी рдХृрдкा рдХे рд▓िрдП рдмेрдЪैрди рд╣ै। рд╡рд╣ рдХрдаिрди рд╕े рдХрдаिрди рдкрде рдкрд░ рдЪрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд╣ै।
рдоीрд░ा рдордЧрди рднрдИ рд╣рд░ि рдХे рдЧुрди рдЧाрдп।
рд╕ांрдк рдкिрдЯाрд░ा рд░ाрдгा рднेрдЬ्рдпा, рдоीрд░ा рд╣ाрде рджिрдпो рдЬाрдп।
рди्рд╣ाрдп рдзोрдп рдЬрдм рджेрдЦрдг рд▓ाрдЧी, рд╕ाрд▓िрдЧрд░ाрдо рдЧрдЗ рдкाрдп।
рдЬрд╣рд░ рдХा рдк्рдпाрд▓ा рд░ाрдгा рднेрдЬ्рдпा, рдЕрдоृрдд рджीрди्рд╣ рдмрдиाрдп।
рди्рд╣ाрдп рдзोрдп рдЬрдм рдкीрд╡рдг рд▓ाрдЧी, рд╣ो рдЕрдорд░ рдЕंрдЪाрдп।
рд╕ूрд▓ рд╕ेрдЬ рд░ाрдгा рдиे рднेрдЬी, рджीрдЬ्рдпो рдоीрд░ा рд╕ुрд▓ाрдп।
рд╕ाँрдЭ рднрдИ рдоीрд░ा рд╕ोрд╡рдг рд▓ाрдЧी, рдоाрдиो рдлूрд▓ рдмिрдЫाрдп।
рдоीрд░ा рдХे рдк्рд░рднु рд╕рджा рд╕рд╣ाрдИ, рд░ाрдЦे рд╡िрдШрди рд╣рдЯाрдп।
рднрдЬрди рднाрд╡ рдоें рдорд╕्рдд рдбोрд▓рддी, рдЧिрд░рдзрд░ рдкै рдмрд▓ि рдЬाрдп।
рдоीрд░ा рдордЧрди рднрдИ рд╣рд░ि рдХे рдЧुрди рдЧाрдп।
рд╕ांрдк рдкिрдЯाрд░ा рд░ाрдгा рднेрдЬ्рдпा, рдоीрд░ा рд╣ाрде рджिрдпो рдЬाрдп।
рди्рд╣ाрдп рдзोрдп рдЬрдм рджेрдЦрдг рд▓ाрдЧी, рд╕ाрд▓िрдЧрд░ाрдо рдЧрдЗ рдкाрдп।
рдЬрд╣рд░ рдХा рдк्рдпाрд▓ा рд░ाрдгा рднेрдЬ्рдпा, рдЕрдоृрдд рджीрди्рд╣ рдмрдиाрдп।
рди्рд╣ाрдп рдзोрдп рдЬрдм рдкीрд╡рдг рд▓ाрдЧी, рд╣ो рдЕрдорд░ рдЕंрдЪाрдп।
рд╕ूрд▓ рд╕ेрдЬ рд░ाрдгा рдиे рднेрдЬी, рджीрдЬ्рдпो рдоीрд░ा рд╕ुрд▓ाрдп।
рд╕ाँрдЭ рднрдИ рдоीрд░ा рд╕ोрд╡рдг рд▓ाрдЧी, рдоाрдиो рдлूрд▓ рдмिрдЫाрдп।
рдоीрд░ा рдХे рдк्рд░рднु рд╕рджा рд╕рд╣ाрдИ, рд░ाрдЦे рд╡िрдШрди рд╣рдЯाрдп।
рднрдЬрди рднाрд╡ рдоें рдорд╕्рдд рдбोрд▓рддी, рдЧिрд░рдзрд░ рдкै рдмрд▓ि рдЬाрдп।
рдоीрд░ा рдХा рдХिрд╕ी рдзрд░्рдо рдпा рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рд╕े рдХोрдИ рд╕ंрдмंрдз рдирд╣ीं рдеा। рдЙрд╕рдХा рд╕ाрд░ा рдЬीрд╡рди рдордиाрдУ рдХृрд╖्рдгрдордп рд╣ुрдЖ рдеा। рдХृрд╖्рдг рдХे рдЧुрдгрдЧाрди рдоें рд╣ी рдЕрдкрдиा рдЬीрд╡рди рдмिрддा рджिрдпा рдеा। рдЬрдм рд░ाрдгा рд╕ांрдЧा рдиे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рддрдм рдоीрд░ा рд╡ृंрджाрд╡рди рдЪрд▓ी рдЧрдИ। рдЕрдЯूрдЯ рднрдХ्рддि рдХे рдХाрд░рдг рдоीрд░ा рдХे рдорди:рдкрдЯрд▓ рдкрд░ рд╢्рд░ीреШृрд╖्рдг рдХी рдЫрдмि рдЕंрдХिрдд рд╣ो рдЧрдИ рдеी। рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рднрдХ्рддि рдоें рдЙрд╕рдХा рдЕрди्рддрд░्рдорди рдЗрддрдиा рджृреЭ рдеा рдХि рд╡рд╣ рдХुрд▓-рдХрд▓рд╣ рддрдеा рд░ाрдЬрджंрдб рд╕े рднрдпрднीрдд рди рд╣ो рдкाрдИ।
рдоीрд░ा рдиे рдЧिрд░िрдзрд░ рдЧोрдкाрд▓ рдХा рдкрддि рд░ूрдк рдоें, рдПрдХрдиिрд╖्рда рднाрд╡ рд╕े рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рд╣ै:
рдоेрд░े рддो рдЧिрд░рдзрд░ рдЧोрдкाрд▓ рджूрд╕рд░ों рди рдХोрдИ।
рдЬाрдХे рд╕िрд░ рдоोрд░ рдоुрдХुрдЯ, рдоेрд░ो рдкрддि рд╕ोрдИ॥
рдЫाँрдбि рджрдИ рдХुрд▓ рдХी рдХाрдиि, рдХрд╣ा рдХрд░ि рд╣ै рдХोрдИ।
рд╕ंрддाрди рдвिрдЧ рдмैрдаि-рдмैрдаि рд▓ोрдХрд▓ाрдЬ рдЦोрдИ ॥
рдЕंрд╕ुрд╡рди рдЬрд▓ рд╕ींрдЪि рд╕ींрдЪि рдк्рд░ेрдо рдмेрд▓ рдмोрдИ।
рдЕрдм рддो рдмेрд▓ рдлैрд▓ि рдЧрдИ, рдЖрдгंрдж рдлрд▓ рд╣ोрдИ ॥
рдоेрд░े рддो рдЧिрд░рдзрд░ рдЧोрдкाрд▓ рджूрд╕рд░ों рди рдХोрдИ।
рдЬाрдХे рд╕िрд░ рдоोрд░ рдоुрдХुрдЯ, рдоेрд░ो рдкрддि рд╕ोрдИ॥
рдЫाँрдбि рджрдИ рдХुрд▓ рдХी рдХाрдиि, рдХрд╣ा рдХрд░ि рд╣ै рдХोрдИ।
рд╕ंрддाрди рдвिрдЧ рдмैрдаि-рдмैрдаि рд▓ोрдХрд▓ाрдЬ рдЦोрдИ ॥
рдЕंрд╕ुрд╡рди рдЬрд▓ рд╕ींрдЪि рд╕ींрдЪि рдк्рд░ेрдо рдмेрд▓ рдмोрдИ।
рдЕрдм рддो рдмेрд▓ рдлैрд▓ि рдЧрдИ, рдЖрдгंрдж рдлрд▓ рд╣ोрдИ ॥
рдХुрд▓ рдХी рдХाрдиि –рдХुрд▓ рдХी рдорд░्рдпाрджा рдЫोрдбрдХрд░ рдФрд░ рд╕ंрддों рдХे рд╕ाрде рдмैрдардХрд░ рдоीрд░ा рдиे рдЖрдиंрдж рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा। рдоीрд░ा рдиे рд▓ोрдХ рд▓ाрдЬ рдЫोрдбрдХрд░ рдХृрд╖्рдг рдХी рдмेрд▓ рдХो рдЖंрд╕ुрдУं рд╕े рд╕ींрдЪा। рд╕ंрддों рдХी рд╕ंрдЧрддि рд╕े рдмेрд▓ рдкрд▓्рд▓рд╡िрдд рд╣ुрдИ рдЙрд╕ рдмेрд▓ рдоें рдлрд▓ рд▓рдЧрдиे рд╕े рдЖрдд्рдоिрдХ рдЖрдиंрдж рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ।
рдоीрд░ा рдХे рдкрджों рдоें рднрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рдЪрд░рдо рдЙрдд्рдХрд░्рд╖ рдкрд░ рд╣ै। рдоीрд░ा рдХी рд╡ाрдгी рдЬ्рд╡ाрд▓ा рдмрдиाрдХрд░ рдлूрдЯ рдкреЬी рд╣ै।
рджрд░рд╕ рд╡िрди рджूрдЦрдг рд▓ाрдЧे рдиैрди।
рдЬрдм рд╕े рддुрдо рдмिрдЫрд░े рд╣ो рд╕्рд╡ाрдоी рдХрдмрд╣ु рди рдкाрдпो рдЪैрди।
рд╕рдм рд╕ुрдгрдд рдоोрд░े рдЫрддिрдпा рдХांрдкे рдоीрдаे –рдоीрдаे рдмैрди।
рд╡िрд░рд╣ рд╡्рдпрдеा рдХाрд╕े рдХрд╣ुं рд╕рдЬрдиी рдмрд╣ рдЧрдИ рдХрд░рд╡рдд рдРрди ॥
рдЬрдм рдоीрд░ा рд╣рд░ि рдХी рдЖрд╡ाреЫा рд╕ूрдирддी рд╣ै рддрдм рд╡рд╣ рдЧा рдЙрдарддी рд╣ै –
рд╕ुрдиी рд░ी рдоैंрдиे рд╣рд░ि рдЖрд╡рди рдХी рдЖрд╡ाрдЬ।
рдорд╣рд▓ рдЪрдвि-рдЪреЭि рдЬोрдКं рдоेрд░ी рд╕рдЬрдиी рдХрдм рдЖрд╡े рдорд╣ाрд░ाрдЬ।
рджाрджुрд░ рдоोрд░ рдкрдкрдИрдпा рдмोрд▓े рдХोрдЗрд▓ рдордзुрд░े рд╕ाрдЬ।
рдЙрдоंрдЧ्рдпो рдЗंрджु рдЪрд╣ु рджिрд╕ि рдмрд░рд╕ै рджाрдоिрдгी рдЫोреЬी рд▓ाрдЬ।
рдзрд░рддी рд░ूрдк рдирд╡ा рдирд╡ा рдзрд░िрдпा рдЗंрдж्рд░ा рдоिрд▓рди рдХे рдХाрдЬ।
рдоीрд░ा рдХे рдк्рд░рднु рд╣рд░ि рдЕрд╡िрдиाрд╕ी рд╡ेрдЧ рдоिрд▓ो рдорд╣ाрд░ाрдЬ ॥
рджрд░рд╕ рд╡िрди рджूрдЦрдг рд▓ाрдЧे рдиैрди।
рдЬрдм рд╕े рддुрдо рдмिрдЫрд░े рд╣ो рд╕्рд╡ाрдоी рдХрдмрд╣ु рди рдкाрдпो рдЪैрди।
рд╕рдм рд╕ुрдгрдд рдоोрд░े рдЫрддिрдпा рдХांрдкे рдоीрдаे –рдоीрдаे рдмैрди।
рд╡िрд░рд╣ рд╡्рдпрдеा рдХाрд╕े рдХрд╣ुं рд╕рдЬрдиी рдмрд╣ рдЧрдИ рдХрд░рд╡рдд рдРрди ॥
рдЬрдм рдоीрд░ा рд╣рд░ि рдХी рдЖрд╡ाреЫा рд╕ूрдирддी рд╣ै рддрдм рд╡рд╣ рдЧा рдЙрдарддी рд╣ै –
рд╕ुрдиी рд░ी рдоैंрдиे рд╣рд░ि рдЖрд╡рди рдХी рдЖрд╡ाрдЬ।
рдорд╣рд▓ рдЪрдвि-рдЪреЭि рдЬोрдКं рдоेрд░ी рд╕рдЬрдиी рдХрдм рдЖрд╡े рдорд╣ाрд░ाрдЬ।
рджाрджुрд░ рдоोрд░ рдкрдкрдИрдпा рдмोрд▓े рдХोрдЗрд▓ рдордзुрд░े рд╕ाрдЬ।
рдЙрдоंрдЧ्рдпो рдЗंрджु рдЪрд╣ु рджिрд╕ि рдмрд░рд╕ै рджाрдоिрдгी рдЫोреЬी рд▓ाрдЬ।
рдзрд░рддी рд░ूрдк рдирд╡ा рдирд╡ा рдзрд░िрдпा рдЗंрдж्рд░ा рдоिрд▓рди рдХे рдХाрдЬ।
рдоीрд░ा рдХे рдк्рд░рднु рд╣рд░ि рдЕрд╡िрдиाрд╕ी рд╡ेрдЧ рдоिрд▓ो рдорд╣ाрд░ाрдЬ ॥
рд▓ौрдХिрдХ рд╕े рдЕрд▓ौрдХिрдХ рд╕рдд्рддा рдХी рдУрд░ рдЙрди्рдоुрдЦ рд╣ोрдиा рд░рд╣рд╕्рдпрд╡ाрдж рд╣ै। рдоीрд░ा рдиे рдЕрдкрдиी рднрдХ्рддि рдоें рдирд╡рдзा рднрдХ्рддि рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдХिрдпा рд╣ै। рд╕ंрддों рдХे рдмीрдЪ рдмैрдардХрд░ рд╣рд░ि рдХी рдЪрд░्рдЪा рд╕ुрдирдиे рдоें рдЙрди्рд╣ें рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЖрдиंрдж рдЖрддा рд╣ै।
рдХुंрдЬрди –рдХुंрдЬрди рдлिрд░рдпां рд╕ांрд╡рд░ा, рд╕рдмрдж рд╕ुрдг्рдпां рдоुрд░рд▓ी рдХां।
рдоीрд░ा рд░े рдк्рд░рднु рдЧिрд░िрдзрд░ рдиाрдЧрд░, рднрдЬрди рдмिрдиा рдирд░ рдлीрдХां॥
рдоीрд░ा рдХीрд░्рддрди рдХे рдмिрдиा рдирд╣ीं рд░рд╣ рд╕рдХрддी рдеी। рдк्рд░рднु рдХे рдХीрд░्рддрди рдХो рд╡рд╣ рдоृрдд्рдпु-рдкाрд╢ рд╕े рд░рдХ्рд╖ा рдХा рдЙрдкाрдп рдоाрдирддी рд╣ै।
рдоीрд░ा рдХे рдк्рд░рднु рдЧिрд░िрдзрд░ рдиाрдЧрд░ рд╣рд░рдЦ-рд╣рд░рдЦ рдЬрд╕ рдЧाрдпो।
рд╡िрд░рд╣ рдоें рдбूрдмी рдоीрд░ा рдк्рд░рднु рдХा рдиिрд░ंрддрд░ рд╕्рдорд░рдг рдХрд░рддी рд╣ै।
рд░рдоैрдпा –рдмिрди рдиींрдж рдЖрд╡ै।
рдиींрдж рди рдЖрд╡ै рд╡िрд░рд╣ рд╕рддाрд╡े, рдк्рд░ेрдо рдХी рдЖंрдЪ рдвुрд▓ाрд╡ै।
рдоीрд░ा рдХे рдк्рд░рднु рдЧिрд░िрдзрд░ рдиाрдЧрд░ рд╣рд░рдЦ-рд╣рд░рдЦ рдЬрд╕ рдЧाрдпो।
рд╡िрд░рд╣ рдоें рдбूрдмी рдоीрд░ा рдк्рд░рднु рдХा рдиिрд░ंрддрд░ рд╕्рдорд░рдг рдХрд░рддी рд╣ै।
рд░рдоैрдпा –рдмिрди рдиींрдж рдЖрд╡ै।
рдиींрдж рди рдЖрд╡ै рд╡िрд░рд╣ рд╕рддाрд╡े, рдк्рд░ेрдо рдХी рдЖंрдЪ рдвुрд▓ाрд╡ै।
рдоीрд░ा рдиे рдЕрдиेрдХ рдкрдж рд░рдЪे рд╣ैं рдЬिрд╕рдоें рд╡рд╣ рдк्рд░рднु рдХे рдЪрд░рдгों рдоें рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ोрдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддी рд╣ै। рдорди, рд╡рдЪрди рдФрд░ рдХрд░्рдо рд╕े рд╡рд╣ рдк्рд░рднु рдХे рдЪрд░рдгों рдоें рд▓ीрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै।
рдо्рд╣ाрд░ां рд▓рдЧां рд▓рдЧрдг рд╕िрд░ि рдЪрд░рдгा рд░ी।
рдоीрд░ा рдХे рдк्рд░рднु рдЧिрд░िрдзрд░ рдиाрдЧрд░ рд╕рд░рдгाрд░ी।
рднрдЧрд╡ाрди рдХी рдоूрд░्рддि рдкрд░ рдЬрдм рдкुрд╖्рдк рдЕрдерд╡ा рдлрд▓ рдЪреЭाрдП рдЬाрддे рд╣ैं рддрдм рдЙрд╕े рдЕрд░्рдЪрди рдХрд╣рд▓ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдоीрд░ा рд╣рд░ि рдХी рд╣ाрде рдмिрдХाрдгी, рдЬрдгрдо рдЬрдгрдо рдХी рджाрд╕ी
рдоीрд░ा рд╕рд░рдг рдЧрд╣ां рдЪрд░рдгाрд░ी, рд▓ाрдЬ рд░рдЦा рдорд╣ाрд░ाрдЬ।
рдоीрд░ा рд╣рд░ि рдХी рд╣ाрде рдмिрдХाрдгी, рдЬрдгрдо рдЬрдгрдо рдХी рджाрд╕ी
рдоीрд░ा рд╕рд░рдг рдЧрд╣ां рдЪрд░рдгाрд░ी, рд▓ाрдЬ рд░рдЦा рдорд╣ाрд░ाрдЬ।
рднрдЧрд╡ाрди рдХो рдЕрдкрдиा рд╕्рд╡ाрдоी рд╡ рд╕्рд╡рдпрдо рдХो рдЙрдирдХा рд╕ेрд╡рдХ рдЬाрдирдХрд░ рдкूрдЬा рдХрд░рдиा рдЗрд╕ рднाрд╡ рдХो рджाрд╕्рдп рднрдХ्рддि рдХрд╣рддे рд╣ै। рдоीрд░ा рдиे рд╕्рд╡рдпрдо рдХी рд╕рдд्рддा рдХो рдирдХाрд░ा рд╣ै।
рдоीрд░ा рдХे рдк्рд░рднु рд╣рд░ि рдЕрд╡िрдиाрд╢ी,
рддुрдо рдоेрд░े рдаाрдХुрд░ рдоैं рддेрд░ी рджाрд╕ी।
рдоीрд░ा рдХे рдк्рд░рднु рд╣рд░ि рдЕрд╡िрдиाрд╢ी,
рддुрдо рдоेрд░े рдаाрдХुрд░ рдоैं рддेрд░ी рджाрд╕ी।
рдоीрд░ा рдХे рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХा рдиाрдо рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдХुрдЫ рд░рдЪрдиाрдПँ рд╡िрд╡ाрджों рдХे рдШेрд░े рдоें рдлंрд╕ी рд╣ुрдИ рд╣ै।
1) рдирд░рд╕ीрдЬो рд░ो рдоोрд╣ेрд░ो
2) рдЧीрдд рдЧोрд╡िंрдж –рдЯीрдХा
3) рд░ाрдЧ рдЧोрд╡िंрдж
4) рд╕ोрд░рдаा рдХे рдкрдж
5) рдоीрд░ाрдмी рдорд▓ाрд░
6) рдЧрд░्рд╡ांрдЧीрдд
7) рд╕्рдлुрдЯ рдкрдж
1) рдирд░рд╕ीрдЬो рд░ो рдоोрд╣ेрд░ो
2) рдЧीрдд рдЧोрд╡िंрдж –рдЯीрдХा
3) рд░ाрдЧ рдЧोрд╡िंрдж
4) рд╕ोрд░рдаा рдХे рдкрдж
5) рдоीрд░ाрдмी рдорд▓ाрд░
6) рдЧрд░्рд╡ांрдЧीрдд
7) рд╕्рдлुрдЯ рдкрдж
рдоीрд░ा рдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рдЧेрдп рд╣ैं рдФрд░ рдЧेрдп рдкрдж рд╕्рд╡рдд: рдкूрд░्рдг рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЧेрдп рдкрджों рдХी рдЕंрддिрдо рдкंрдХ्рддि рдоें рдЕрдкрдиा рдиाрдоोрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдоीрд░ा рдиे рдЗрд╕ рдкрдж्рдзрддि рдХो рдЕрдкрдиाрдпा рд╣ै। рдЬैрд╕े – ‘...рдоीрд░ा рд░े рдк्рд░рднु рдЕрд░рдЬी рдо्рд╣ाрд░ी…। рдЗрди рдЧेрдп рдкрджों рдоें рднाрд╡рдиाрдУं рдХा рдк्рд░рдХрдЯीрдХрд░рдг рд╣ोрддा рд╣ै। рдоीрд░ाрдмाрдИ рдХा рдЬीрд╡рди рд╕ंрдШрд░्рд╖рдордп рд░рд╣ा рдЬिрд╕рдХी рдЪрд░्рдЪा рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдХी рд╣ै। рдЧेрдп рдкрджों рдоें рднाрд╡рдиाрдУं рдХा рдк्рд░рдХрдЯीрдХрд░рдг рд░рд╣рддा рд╣ैं। рдоीрд░ा рдиे рдЧिрд░िрдзрд░ рдХे рднाрд╡рдЬрдЧрдд рдоें рдбुрдмрдХिрдпां рд▓рдЧाрдИ рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдПрдХ рдУрд░ рдорд░्рдпाрджा рдеी, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмंрдзрди рдФрд░ рдиिंрджा рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдеा, рд╡рд╣ां рдоीрд░ा рдиे рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХрд░ рднाрд╡рдЬрдЧрдд рдоें рд▓ीрди рд╣ोрдиा рдЦुрдж рдХे рд▓िрдП рд╕рдлрд▓рддрдо рдоाрди рд▓िрдпा।
рдкрдЧ рдмांрдз рдШुंрдШрд░िрдпा рдиाрдЪी рд░ी।
рд▓ोрдЧ рдХрд╣ै рдоीрд░ा рднрдпी рдмाрд╡рд░ी, рд╕ाрд╕ू рдХрд╣ै рдХुрд▓рдиाрд╕ी рд░ी।
рдмिрд╖ рд░ो рдк्рдпाрд▓ो рд░ाрдгा рднेрдЬ्рдпो, рдкीрд╡ै рдоीрд░ा рд╣ांрд╕ी рд░ी।
рддрди рдорди рд╡ाрд░ूं рд╣рд░ि рдЪрд░рдг рдоें, рджрд░рд╕рдг рдЕрдорд░िрдд рдкाрд╕्рдпां рд░ी।
рдоीрд░ा рд░े рдк्рд░рднु рдЧिрд░рдзрд░ рдиाрдЧрд░, рдеाрд░ी рд╕рд░рдиा рдЖрд╕्рдпां рд░ी ॥
рдоीрд░ा рдХे рдкрджों рдоें рднाрд╡ों рдХी рдПрдХрддा рд╣ै, рддीрд╡्рд░ рд░ाрдЧाрдд्рдордХрддा рд╣ै, рдиिрдЬीрдкрди рдФрд░ рдЖрдд्рдордиिрд╡ेрджрди рд╣ै। рдкрджों рдоें рд╣ै рднाрд╡рдиाрдУं рдХी рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХрддा рдФрд░ рд╕рдЪ्рдЪाрдкрди। рдоीрд░ा рдХे рдкрджों рдоें рд╕ंрдЧीрдд рдХे рд╡िрднिрди्рди рд░ाрдЧों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЧाрдпрди рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рд╕े рдЫंрджों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд╕рд╡ैрдпा, рджोрд╣ा, рдЙрдкрдоाрди, рдХुंрдбрд▓ рдЖрджि рд╕рднी рдЫंрджों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ुрдЖ рд╣ैं। рдпрд╣ рдкрдж рдЧुрдЬрд░ाрддी, рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдФрд░ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рднाрд╖ा рдоें рд░рдЪे рд╣ैं। рдоीрд░ा рдХे рдкрджों рдоें рдЕрд▓ंрдХाрд░ों рдХा рдмрд╣ुрдд рдХрдо рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ुрдЖ рд╣ै।
рдоीрд░ा рдХे рдкрдж рдордз्рдпрдпुрдЧ рдоें рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдеे рдФрд░ рдЖрдЬ рднी рд╣ै рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рдирдХाрд░ा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдХी рднाрд╡ рднूрдоि рдкрд░ рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдХी рдк्рд░ेрдо рдЕрд░्рдЪрдиा рдоें рд╣ृрджрдп рд╕े рд╕рд╣рдЬ рднाрд╡ाрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХी। рдк्рд░рддिрд░ोрдзाрдд्рдордХ рд╢рдХ्рддिрдпों рд╕े рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдкрджों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдирд╡ीрди рдЖрд╢ा, рдЖрд╕्рдеा рдФрд░ рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдХा рд╕ंрдЪाрд░ рдХिрдпा। рдоीрд░ा рдХाрд╡्рдп рдХा рдХी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХрддा рдЖрдЬ рднी рд╣ै рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рднी рд░рд╣ेрдЧी।
рдЯिрдк्рдкрдгी
1. рднрдХ्рддि рдЖंрджोрд▓рди рдФрд░ рд╕ूрд░рджाрд╕ рдХा рдХाрд╡्рдп (2001) –рдкृ .21