Showing posts with label рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рд╕ंрдЬрдп. Show all posts
Showing posts with label рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рд╕ंрдЬрдп. Show all posts

рдЬीрд╡рди рдХे рдЦुрд░рджрд░े рдзрд░ाрддрд▓ рдХे рдпрдеाрд░्рде рдХो рдЪिрдд्рд░िрдд рдХрд░рддे рд▓рдШुрдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдПрд╡ं рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣: рдЕрднिрд▓ाрд╖ा

рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’

28, рд╕ाрд░ंрдЧ рд╡िрд╣ाрд░, рдордеुрд░ा-6; рдЪрд▓рднाрд╖: +91 987 063 1805; рдИрдоेрд▓: drdinesh57@gmail.com

рдкुрд╕्рддрдХ: рдЕрднिрд▓ाрд╖ा (рд▓рдШु рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдПрд╡ं рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
рдЖрдИрдПрд╕рдмीрдПрди: 978.93.49362.86.4
рд░рдЪрдиाрдХाрд░: рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рд╕ंрдЬрдп
рдкृрд╖्рда: 136; рдоूрд▓्рдп: ₹ 250 рд░ुрдкрдпे; рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡рд░्рд╖: 2025
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рдЕрдж्рд╡िрдХ рдкрдм्рд▓िрдХेрд╢рди, рджिрд▓्рд▓ी-92

рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’
рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░, рд░ेрд▓ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдПрд╡ं рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рд╕рд╣िрдд рдЕрдиेрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХे рдЕрдиेрдХ рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╕рдо्рдоाрдиों рд╕े рдЕрд▓ंрдХृрдд, рдЬिрдирдХी рд▓ेрдЦрдиी рд╕े рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╡िрд╡िрдз рд╡िрдзाрдУं рдХी рдкाँрдЪ рджрд░्рдЬрди рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдХृрддिрдпों рдПрд╡ं 1300 рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै рд╕ाрде рд╣ी рдЬिрдирдХी рдХрдИ рдкुрд╕्рддрдХों рдХा 155 рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рднाрд╖ाрдУं рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै рдРрд╕े рдк्рд░рдЦ्рдпाрдд् рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╢्рд░ी рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рд╕ंрдЬрдп рдХे рдирдпे рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдЕрднिрд▓ाрд╖ा рдХो рдкреЭрдиे рдХा рд╕ौрднाрдЧ्рдп рдоिрд▓ा। рдкुрд╕्рддрдХ ‘рдЕрднिрд▓ाрд╖ा’ рдоें рд╢्рд░ी рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рд╕ंрдЬрдп рдХी 5 рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдПрд╡ं рдПрдХ рд▓рдШु рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╕рдоाрд╣िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें 44 рдкृрд╖्рдаों рдоें рд▓рдШु рдЙрдкрди्рдпाрд╕ ‘рдЕрднिрд▓ाрд╖ा’ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╡िрдж्рд╡ाрди рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдиे рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╡िрд╖рдп ‘рдмाрд▓ рдпौрди рд╢ोрд╖рдг’ рдкрд░ рдЕрдкрдиी рд▓ेрдЦрдиी рдЪрд▓ाрдИ рд╣ै। рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рдиाрдпिрдХा рдоाрдзुрд░ी рдХे рдиौ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЙрдо्рд░ рдоें рд╣ी рдЙрд╕рдХे рдордХाрди рдоाрд▓िрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдП рдЧрдпे рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХा рджुрд╖्рдк्рд░рднाрд╡ рдЙрд╕рдХे рд╕्рдоृрддि рдкрдЯрд▓ рдкрд░ рдЧ्рд░рди्рдеि рдмрдирдХрд░ рдмैрда рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдмाрдж рдЕрдкрдиे рдкрддि рдХे рд╕ंрд╕рд░्рдЧ рдХे рд╕рдордп рдмेрд╣ोрд╢ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै।

рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдмреЬी рд╣ी рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдХे рд╕ाрде рдкाрдд्рд░ों рдХा рдЪрдпрди рдХिрдпा рд╣ै। рдоाрдзुрд░ी рдЬिрд╕рдХे рд╕ाрде рдмрдЪрдкрди рдоें рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рд╣ुрдЖ рдЙрд╕рдХा рдкрддि рдЖрдХाрд╢ рдПрдХ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╣ै рдЬो рдЙрд╕рдХे рдмेрд╣ोрд╢ рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдХो рд╕ंрдпрдо рдкूрд░्рд╡рдХ рд╢ाрди्рдд рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдЗंрдЬेрдХ्рд╢рди рд▓рдЧाрдХрд░ рдаीрдХ рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ै। рдоाрдзुрд░ी рдХा рдмреЬा рднाрдИ рдиिрд░्рдорд▓ рднी рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╣ै। рдЬрдм рдЖрдХाрд╢ рдХो рдмाрд░-рдмाрд░ рдЙрд╕ рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै рддो рд╡рд╣ рдиिрд░ाрд╢ рддो рд╣ोрддा рд╣ै рдХिрди्рддु рдПрдХ рдорд░ीрдЬ рдХे рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдоाрдзुрд░ी рдХे рднाрдИ рдиिрд░्рдорд▓ рд╕े рдПрдХ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдмाрдд рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдиुрд░ोрдз рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕ाрд░ी рдмाрддें рдмрддाрддा рд╣ै। рдиिрд░्рдорд▓ рд╕े рдоाрдзुрд░ी рдХे рд╕ाрде рдмрдЪрдкрди рдоें рдШрдЯिрдд рдЙрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдХрд░ рдЖрдХाрд╢ рдЙрд╕рдХे рдорди рдХी рдЧ्рд░рди्рдеि рдХो рдиिрдХाрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ी рдмाрд╣рд░ी рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХी рдЬрдЧрд╣ рдоाрдзुрд░ी рдХी рднाрднी рд╕ुрдирдпрдиा рдЬो рдПрдХ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ैं рдХो рдпрд╣ рдХाрд░्рдп рд╕ौрдкрдиे рдХा рднी рд╕ुрдЭाрд╡ рджेрддा рд╣ै рддाрдХि рдЕрди्рдп рдмाрд╣рд░ी рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдкूрдЫे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рд╡ाрд▓ों рд╕े рдоाрдзुрд░ी рдХो рдЕрдкрдоाрдиिрдд рди рд╣ोрдиा рдкреЬे--
‘рд╡े рдХोрдИ рдЧैрд░ рдирд╣ीं рд╣ैं। рдХिрд╕ी рдмाрд╣рд░ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╕ाрд░ी рдмाрддें рдмрддाрдХрд░ рддрдоाрд╢ा рдмрдиाрдиे рд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ै рдХि рднाрднी рдЬी рдХो рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдоें рд▓िрдпा рдЬाрдпे। рд╡े рдЖрдкрдХी рдкрдд्рдиी рд╣ैं। рдЖрдкрдХे рдШрд░ рдХी рдЗрдЬ्рдЬрдд рдЙрдирдХो рднी рдЙрддрдиी рд╣ी рдк्рдпाрд░ी рд╣ोрдЧी рдЬिрддрдиी рдХि рдЖрдкрдХो। рдлिрд░ рд╡рд╣ рдХोрдИ рд╕ाрдзाрд░рдг рдШрд░ेрд▓ू рдорд╣िрд▓ा рддो рд╣ैं рдирд╣ीं рдЬो рдмाрдд рдХा рдмрддंрдЧреЬ рдмрдиाрдХрд░ рдлैрд▓ा рджेंрдЧी। рд╡рд╣ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ोрдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдПрдХ рд╕्рдд्рд░ी рднी рд╣ैं। рдЕрддः рд╡рд╣ рдоाрдзुрд░ी рдХे рджрд░्рдж рдХो рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ рдЙрд╕рдХा рдмेрд╣рддрд░ рдиिрджाрди рдвूंрдв рд╕рдХрддी рд╣ैं।’ (рдкृрд╖्рда-43)

рдиिрд░्рдорд▓ рдЖрдХाрд╢ рдХी рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдХрд░ рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рд╕ुрдирдпрдиा рдХो рд╕ाрд░ी рдмाрддें рдмрддाрддा рд╣ै рдФрд░ рдлिрд░ рд╕ुрдирдпрдиा рдХे рд╕ुрдЭाрд╡ рдкрд░ рдЪाрд░ों рдорд╕ूрд░ी рдШूрдордиे рдХा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдмрдиाрддे рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рд╕ुрдирдпрдиा рд▓рдЧाрддाрд░ рдЪाрд░ рджिрди рддрдХ рдоाрдзुрд░ी рдХो рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рдХाрдЙंрд╕рд▓िंрдЧ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЕрд╕рдлрд▓ рд░рд╣ी рддो рдЙрд╕рдиे рдоाрдзुрд░ी рдХो рд╕рдордЭाрдиे рдХा рдЕंрддिрдо рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा---
рд╕ुрдирдпрдиा рдиे рдоाрдзुрд░ी рдХा рдЪेрд╣рд░ा рдЕрдкрдиे рд╣ाрдеों рдоें рд▓े рд╕्рдиेрд╣рднрд░े рд╕्рд╡рд░ рдоें рд╕рдордЭाрдпा “рдоाрдзुрд░ी рдмрдЪрдкрди рдоें рдЬो рджुрд░्рдШрдЯрдиा рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕ाрде рдШрдЯिрдд рд╣ुрдИ рдеी рдЙрд╕рдоें рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдХोрдИ рджोрд╖ рдирд╣ीं рдеा। рдлिрд░ рддुрдо рдЙрд╕рдХा рдмोрдЭ рдХ्рдпों рдвो рд░рд╣ी рд╣ो? рд░ाрд╕्рддे рдоें рдХोрдИ рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдШрдЯिрдд рд╣ो рдЬाрдП рддो рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рддो рдирд╣ीं рдХि рд░ाрд╕्рддे рдкрд░ рдЪрд▓рдиा рд╣ी рдЫोреЬ рджिрдпा рдЬाрдп। рддुрдо рдПрдХ рдиिрд╖िрдж्рдз рдоाрд░्рдЧ рдкрд░ рдЬрдмрд░рди рдврдХेрд▓े рдЬाрдиे рдХी рдд्рд░ाрд╕рджी рдФрд░ рдЬीрд╡рди рд╕ाрдеी рдХे рд╕ाрде рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдпाрдд्рд░ा рдХे рд╕ुрдЦ рдоें рдлрд░्рдХ рдХो рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ो। рд╡рд╣ рдордХाрди рдоाрд▓िрдХ рдПрдХ рд░ाрдХ्рд╖рд╕ рдеा рддो рдЖрдХाрд╢ рдПрдХ рджेрд╡рддा рд╣ैं। рдПрдХ рд░ाрдХ्рд╖рд╕ рдХे рдиाрдЦूрдиी рдкंрдЬों рдХी рд╡िрдХрд░ाрд▓рддा рдФрд░ рдХिрд╕ी рджेрд╡рддा рдХे рд╣ाрдеों рдХे рд╕्рдиेрд╣рдордпी рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХे рдЕрди्рддрд░ рдХो рд╕рдордЭो। рдПрдХ рд░ाрдХ्рд╖рд╕ рдиे рддुрдо्рд╣ें рдЕрдкрдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдеा рдЗрд╕ рдЦाрддिрд░ рддुрдо рдПрдХ рджेрд╡рддा рдХो рдЕрдкрдоाрдиिрдд рдордд рдХрд░ो। рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕ рдмрджрдирд╕ीрдм рджेрд╡рддा рдХो рддो рдпрд╣ рднी рдирд╣ीं рдоाрд▓ूрдо рдХि рдЙрд╕рдХा рддिрд░рд╕्рдХाрд░ рдХ्рдпों рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।“ (рдкृрд╖्рда-52)
рдФрд░ рдЗрд╕ рдЖрдЦिрд░ी рдк्рд░рдпाрд╕ рдоें рд╕ुрдирдпрдиा рдХो рд╕рдлрд▓рддा рдоिрд▓ी।

рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкाँрдЪ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рд╕े рдкрд╣рд▓ी рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै-‘рдк्рдпाрд░ рдЧुрдиाрд╣ рдирд╣ीं। рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рдХे рдХрдеाрдирдХ рдХो рд╕рдоेрдЯे рдПрдХ рдРрд╕े рдиाрдпрдХ рдХी рд╣ै рдЬो рдЖрд░्рдоी рдоें рд▓ैрдл्рдЯीрдиेंрдЯ рдХे рдкрдж рдкрд░ рд╕ेрд╡ाрд░рдд рд╣ै। рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╕ाрде рдкреЭी рдЙрд╕рдХी рдк्рд░ेрдоिрдХा рджीрдкा рдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рдЙрд╕рдХे рдоाрддा-рдкिрддा рд▓ैрдл्рдЯीрдиेंрдЯ рдХे рд╕ाрде рдХेрд╡рд▓ рдЗрд╕рд▓िрдП рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рдХ्рдпोंрдХि рд▓ैрдл्рдЯीрдиेंрдЯ рдХे рдкिрддा рдЬी рдХрднी рджीрдкा рдХे рдкाрдкा рдХी рдХрдо्рдкрдиी рдоें рдЙрдирдХे рдЕрдзीрдирд╕्рде рд░рд╣े рдеे। рдФрд░ рд╡े рджीрдкा рдХो рд╣рд╡ाрдИ рдЬрд╣ाрдЬ рд╕े рдмैंрдЧрд▓ोрд░ рд▓े рдЬाрдХрд░ рдЪुрдкрдЪाрдк рдЙрд╕рдХी рд╢ाрджी рдХिрд╕ी рдФрд░ рдХे рд╕ाрде рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं।
рдЕрдкрдиी рдмрд╣рди рдХा рдкрдд्рд░ рдкाрддे рд╣ी рд▓ैрдл्рдЯीрдиेंрдЯ рдХ्рд░ोрдзिрдд рд╣ो рдЙрдарддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдмॉрд╕ рдоेрдЬрд░ рд╣ेрдорди्рдд рд╕े рдПрдХ рдорд╣ीрдиे рдХी рдЫुрдЯ्рдЯी рд▓ेрдХрд░ рд▓рдЦрдирдК рдФрд░ рдмैंрдЧрд▓ोрд░ рдоें рджीрдкा рдХी рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рдХो рдЦोрдЬрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै рдХिрди्рддु рдПрдХ рдХी рдЬрдЧрд╣ рдбेреЭ рдорд╣ीрдиे рдХी рдЫुрдЯ्рдЯी рдоें рднी рд╡рд╣ рдХुрдЫ рдкрддा рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрддा। рдЖрдЦिрд░ рдШрд░ рд╡ाрд▓ों рдХे рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХि-
“рджीрдкा рдЕрдм рдЕрдкрдиी рдирдИ рджुрдиिрдпा рдоें рдЦुрд╢ рд╣ै। рдпрджि рджुрдЦी рд╣ोрддी рддो рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рдЕрд╡рд╢्рдп рдХрд░рддी। рдоुрдЭे рдЕрдм рдЙрд╕рдХी рдЬिрди्рджрдЧी рдоें рджрдЦрд▓ рджेрдХрд░ рдЙрд╕рдХी рдЦुрд╢िрдпों рдХो рдЦрд░ाрдм рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।” (рдкृрд╖्рда-60)

рд╡рд╣ рд╡ाрдкрд╕ рдб्рдпूрдЯी рдкрд░ рдЖ рдЧрдпा। рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рднी рджीрдкा рдХो рдЦुрд╢ рд╣ी рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣рддा рдеा। рдпे рд╕ाрд░ी рдмाрддें рдЙрд╕рдиे рд▓ौрдЯрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдмॉрд╕ рдоेрдЬрд░ рд╣ेрдорди्рдд рдХो рднी рдЬ्рдпों рдХी рдд्рдпों рдмрддा рджीं рдЬिрдирдХो рд╕ुрдирдХрд░ рд╣ेрдорди्рдд рдиे рдХोрдИ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдирд╣ीं рджी। рд▓ेрдХिрди рд▓ैрдл्рдЯीрдиेंрдЯ рдХो рдпрд╣ рдмाрдд рдЕрдЬीрдм рд▓рдЧрддी рдХि рдоेрдЬрд░ рд╣ेрдорди्рдд рдЙрд╕рдХा рдкрд╣рд▓े рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиे рд▓рдЧे рдеे।
рдЕрдЪाрдирдХ рдЪौрдХी рдирдо्рдмрд░ 1241 рдкрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ैрдиिрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рд╣рдорд▓ा рдХिрдП рдЬाрдиे рдкрд░ рдоेрдЬрд░ рд╣ेрдорди्рдд рдХा рд╕ैрдиिрдХों рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╡рд╣ाँ рдкрд╣ुँрдЪрдиा, рд╕ाрде рдоें рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдкूрд░्рд╡рдХ рд▓ैрдл्рдЯीрдиेंрдЯ рднी рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдЧрдпा рдпрд╣ рдХрд╣рдХрд░ рдХि-
“рд╕рд░ рдЬрдм рджेрд╢ рдХी рдЕрд╕्рдоिрддा рдкрд░ рдЖँрдЪ рдЖрддी рд╣ै рддो рд╕рдЪ्рдЪा рдлौрдЬी рдЕрдкрдиे рд╕ुрдЦ-рджुрдЦ рд╕рдм рднूрд▓ рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХा рдПрдХ рд╣ी рд▓рдХ्рд╖्рдп, рдПрдХ рд╣ी рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд░рд╣ рдЬाрддा рд╣ै। рд╡ो рд╣ै рджेрд╢ рдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиा।” (рдкृрд╖्рда-61)

рдкाрдХिрд╕्рддाрдиिрдпों рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдХे рддрдеा рд╕рддрд░्рдХрддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдЪौрдХी 1241 рдкрд░ рд╣ी рдЫोреЬрдХрд░ рд▓ैрдл्рдЯीрдиेंрдЯ рдХे рд╕ाрде рдоेрдЬрд░ рд╣ेрдорди्рдд рд╡ाрдкрд╕ рд▓ौрдЯ рд░рд╣े рдеे рдХि рд░ाрд╕्рддे рдоें рдкрд╣ाреЬी рдХे рдкीрдЫे рд╕े рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ैрдиिрдХों рдиे рдЙрдирдХी рдЬीрдк рдХे рджो рдЯाрдпрд░ों рдХो рдЧोрд▓ी рд╕े рдмрд░्рд╕्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा। рдЧाреЬी рд╕े рдХूрджрдХрд░ рджोрдиों рдПрдХ рдкрд╣ाреЬी рдХे рдкीрдЫे рдЫुрдк рдЧрдпे рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рд╕े рдЕрдзिрдХांрд╢ рдкाрдХिрд╕्рддाрдиिрдпों рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджिрдпा। рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рд╕े рдЧोрд▓ीрдмाрд░ी рдмрди्рдж рд╣ोрдиे рдкрд░ рдоेрдЬрд░ рд╣ेрдорди्рдд рдиे рд▓ै्рдЯीрдиेंрдЯ рдХो рди рдЬाрдиे рджेрдХрд░ рд╕्рд╡рдпं рдкрд╣ाреЬी рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рдХрд░ рдЭाँрдХा рддो рдПрдХ рдЧोрд▓ी рдЙрдирдХे рджांрдпे рдХंрдзे рдХे рдиीрдЪे рдЖ рдзंрд╕ी рдЬिрд╕рд╕े рдоेрдЬрд░ рд╣ेрдорди्рдд рдмेрд╣ोрд╢ рд╣ो рдЧрдпे।

рд▓ैрдл्рдЯीрдиेंрдЯ рдиे рдоेрдЬрд░ рд╣ेрдорди्рдд рдХो рдЗрд▓ाрдЬ рд╣ेрддु рд▓े рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬैрд╕े рд╣ी рдоेрдЬрд░ рдХी рдХрдорд░ рдоें рд╣ाрде рдбाрд▓рдХрд░ рдЙрдаाрдпा, рдоेрдЬрд░ рдХी рдЬेрдм рд╕े рдЙрдирдХा рдкрд░्рд╕ рдлिрд╕рд▓ рдХрд░ рдиीрдЪे рдЧिрд░ рдЧрдпा। рдкрд░्рд╕ рдоें рд╕ाрдордиे рд╣ी рдПрдХ рдлोрдЯो рджेрдЦрдХрд░ рд▓ैрдл्рдЯीрдиेंрдЯ рдЪौंрдХ рдЙрдаा। рдлोрдЯो рдоें рдоेрдЬрд░ рдХे рд╕ाрде рджुрд▓्рд╣рди рдХे рд╢्рд░ृंрдЧाрд░ рдоें рджीрдкा рдЦреЬी рдеी। рдЕрдЪाрдирдХ рд▓ैрдл्рдЯीрдиेंрдЯ рдХे рд╡िрдЪाрд░ рдмрджрд▓ рдЧрдпे-
“рддो рдпрд╣ी рд╣ै рд╡рд╣ рд░рдХीрдм рдЬिрд╕рдиे рдоेрд░ी рджुрдиिрдпा рдЙрдЬाреЬी рд╣ै। рдоैंрдиे рдЗрд╕े рдХрд╣ाँ-рдХрд╣ाँ рдирд╣ीं рдвूреЭा рдФрд░ рдпрд╣ рдЖрд╕्рддीрди рдХे рд╕ाँрдк рдХी рддрд░рд╣ рдоेрд░े рд╕ाрде рд╣ी рдеा। рдЕрдкрдиा рд╢ुрднрдЪिंрддрдХ рд╕рдордЭ рдХрд░ рдоैं рдЗрд╕े рдЕрдкрдиी рджाрд╕्рддाрди рд╕ुрдиाрддा рд░рд╣ा рдФрд░ рдпрд╣ рдоेрд░े рдЬрдЦ्рдоों рдкрд░ рдорд░рд╣рдо рд▓рдЧाрдиे рдХा рдиाрдЯрдХ рдХрд░рддा рд░рд╣ा। рдЬिрд╕े рдоैं рдЕрдкрдиा рд░ाрдЬрджाрд░ рд╕рдордЭрддा рд░рд╣ा рдЙрд╕ी рдиे рдоेрд░े рджिрд▓ рдоें рдЦंрдЬрд░ рдШोंрдХा рд╣ै। рдЗрд╕े рдЬीрдиे рдХा рдХोрдИ рд╣рдХ рдирд╣ीं рд╣ै।” (рдкृрд╖्рда-64)
рд╡рд╣ рдоेрдЬрд░ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХी рд╕ोрдЪ рд╣ी рд░рд╣ा рдеा рдХि рддрднी рдоेрдЬрд░ рдХी рдмेрд╣ोрд╢ी рдЯूрдЯ рдЧрдИ। рдФрд░ рдЬрдм рдоेрдЬрд░ рдиे рд▓ैрдл्рдЯीрдиेंрдЯ рд╕े рдХрд╣ा рдХि рдоैं рдмрдЪूंрдЧा рдирд╣ीं рдЖрдк рдоेрд░े рдмाрдж рджीрдкा рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░ рд▓ेрдиा рддो рд╡рд╣ рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рд╕े рдЙрдЫрд▓ рдкреЬा-
“рддो рдХ्рдпा рдЖрдк рд╕рдм рдХुрдЫ рдЬाрдирддे рд╣ैं?”
“рд╣ाँ, рджीрдкा рдиे рдкрд╣рд▓ी рд░ाрдд рд╣ी рдоुрдЭे рд╕рдм рдХुрдЫ рдмрддा рджिрдпा рдеा। рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рддुрдо्рд╣ाрд░ी ...рдлोрдЯो рднी рдеी। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдкрд╣рд▓े рджिрди рддुрдо्рд╣ें рджेрдЦрдХрд░ рдоैं... рдмुрд░ी рддрд░рд╣ рдЪौंрдХ рдкреЬा рдеा। (рдкृрд╖्рда-65)

рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рдиे рдХрд╣ाрдиी рдХो рдЪрд░рдо рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪाрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ाрдиी рдХे рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдХो рдпрд╣ाँ рд╕िрдж्рдз рдХिрдпा рд╣ै-
“рд╕рдм рдХुрдЫ рдЬाрдирдиे рдХे рдмाрдж рднी рдЖрдк рдоुрдЭрд╕े рдЗрддрдиा рд╕्рдиेрд╣ рдХрд░рддे рд░рд╣े। рдоुрдЭрд╕े рдирдлрд░рдд рдирд╣ीं рдХी?”
рдоेрдЬрд░ рд╣ेрдорди्рдд рдХे рд╣ोрда рдмुрд░ी рддрд░рд╣ рд╕ूрдЦ рд░рд╣े рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬुрдмाрди рдлिрд░ा рдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЧीрд▓ा рдХिрдпा рдлिрд░ рдмोрд▓े-‘рдХिрд╕ рдмाрдд рдХी рдирдлрд░рдд? рддुрдо рджोрдиों рдиे рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХो рдк्рдпाрд░... рдХिрдпा рдеा рдФрд░ рдк्рдпाрд░ рдХोрдИ рдЧुрдиाрд╣ рдирд╣ीं ... рд╣ै। рдпрд╣ рддो рдПрдХ рдкрд╡िрдд्рд░ рдЕрд╣рд╕ाрд╕ рд╣ै। рдЙрд╕рдоें рдирдлрд░рдд рдХा рд╕्рдеाрди рдХрд╣ाँ? рджीрдкा рдиे рдЕрд╕рд▓िрдпрдд рдмрддाрдХрд░ рдЕрдкрдиी рдИрдоाрдирджाрд░ी рдФрд░ рдкрд╡िрдд्рд░рддा рдХा рдкрд░िрдЪрдп...рджिрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЬो рдХुрдЫ рд╣ुрдЖ рдЙрд╕рдоें ... рддुрдо्рд╣ाрд░ा рджोрд╖ рдХрд╣ाँ рд╣ै? рддुрдо рддो рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рд╢िрдХाрд░ рд╣ो рдЧрдпे। рдЗрд╕рд▓िрдП рдирдлрд░рдд рдХे рдирд╣ीं рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рдХे рдкाрдд्рд░ рд╣ो। рд╣ाँ, рджोрд╖ी рддो рдоैं рд╣ूँ। рдЬाрдиे-рдЕрдирдЬाрдиे рджो рдк्рд░ेрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рдмीрдЪ рджीрд╡ाрд░ рдмрди рдЧрдпा। рдЕрдЧрд░ рд╣ो рд╕рдХे рддो рдоुрдЭे рдоाрдл рдХрд░ рджेрдиा рдФрд░...рджीрдкा...рдХो рдЕрдкрдиा рд▓ेрдиा।” (рдкृрд╖्рда-65)

рдХрд╣рдХрд░ рдоेрдЬрд░ рдмेрд╣ोрд╢ рд╣ो рдЧрдпे рддो рд▓ैрдл्рдЯीрдиेंрдЯ рдХे рдорди рдоें рдоेрдЬрд░ рдХी рдорд╣ाрдирддा рдХे рд▓िрдП рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рдЕрдкрдиी рд╕ोрдЪ рдХे рд▓िрдП рдЧ्рд▓ाрдиि рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ुрдИ। рдЙрд╕рдиे рдоेрдЬрд░ рдХो рдЕрдкрдиी рдкीрда рдкрд░ рд▓ाрджा рдФрд░ рд╢ीрдШ्рд░ाрддिрд╢ीрдШ्рд░ рдЙрдкрдЪाрд░ рдХैंрдк рдХी рдУрд░ рджौреЬ рдЪрд▓ा। рдФрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬी рдиे рдЕрдиेрдХ рдоोреЬों рдХे рдмाрдж рдХрд╣ाрдиी рдХो рд╕ुрдЦाрди्рдд рдмрдиा рджिрдпा।

рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рджूрд╕рд░ी рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै ‘рдЕрдкрдиा-рдЕрдкрдиा рд╕рдд्рдп।
рдмрджрд▓рддे рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдордиुрд╖्рдп рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХी рд╢ाрд▓ीрдирддा рдФрд░ рд╕ुрд╡िрдЪाрд░ों рдоें рд╣्рд░ाрд╕ рд╣ोрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдХिрд╕ рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХिрдпा рдЬाрдпे рдФрд░ рдХिрд╕ рдкрд░ рдирд╣ीं, рдпрд╣ рддрдп рдХрд░рдиा рдмрд╣ुрдд рдХрдаिрди рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдЬрдм рдиाрд░ी рдЬाрддि рдиे рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдХे рд▓िрдП рдШрд░ рдХी рджेрд╣рд░ी рд╕े рдХрджрдо рдмाрд╣рд░ рд░рдЦे рд╣ैं рддो рдЙрдирдХो рд╡िрд╖рдо рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рд╕ाрдордиा рднी рдХрд░рдиा рдкреЬा рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдкुрд░ुрд╖ рдХी рдордиोрдорд▓िрдирддा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рдиाрд░ी рдХी рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ рд╣ै। рдХिрди्рддु рдпрд╣ рднी рд╕рдд्рдп рд╣ै рдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкुрд░ुрд╖ рдПрдХ рд╕ा рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЗрд╕ी рдмाрдд рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдпрд╣ рдХрд╣ाрдиी рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै। рдкूрд░ी рдХрд╣ाрдиी рдХा рддाрдиा-рдмाрдиा рд╡िрдж्рд╡ाрди рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдиे рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдоाрд░्рдоिрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рдмुрдиा рд╣ै।
рдиौрдХрд░ी рдХे рд▓िрдП рдиिрдХрд▓ी рдЖрд░ाрдз्рдпा рдЕрдкрдиे рдЙрдд्рддрдо рдЪрд░िрдд्рд░ рдФрд░ рд╕ुрд▓рдЭे рд╡िрдЪाрд░ों рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдХрднी рд╡рд╣ рдХрдо्рдкрдиी рдХे рдЪेрдпрд░рдоैрди рдХे рд╢िрд╖्рдЯ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рдЖрд╢्рд╡рд╕्рдд рд╣ोрддी рд╣ै рддो рдХрднी рдордзुрд░िрдоा рдЬैрд╕ी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рдмाрддों рдоें рдЙрд▓рдЭрдХрд░ рдЪेрдпрд░рдоैрди рдХे рдк्рд░рддि рд╕рд╢ंрдХिрдд рднी-
“рдмाрддों рд╣ी рдмाрддों рдоें рдЬрдм рдЖрд░ाрдз्рдпा рдиे рдкूрдЫा рдХि рдЪेрдпрд░рдоैрди рдХो рдХैрд╕े рдкрддा рдЪрд▓ा рдХि рдоैं рд╕ीрдЯ рд╕े рдЦреЬी рд╣ो рдЧрдИ рд╣ूँ рдпा рдЧрд▓рдд рдлाрдЗрд▓ рдЙрдаा рд░рд╣ी рд╣ूँ рддो рдордзुрд░िрдоा рдоुँрд╣ рдмрдиाрддे рд╣ुрдП рдмोрд▓ी, ‘рдЕрд░े рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдШाрдШ рд╣ै...рдЙрд╕рдиे рдСрдлिрд╕ рдХे рд╕рднी рдХрдорд░ों рдоें рдХ्рд▓ोрдЬ рд╕рд░्рдХिрдЯ рдЯीрд╡ी рдХैрдорд░े рд▓рдЧा рд░рдЦे рд╣ैं। рдЕрдкрдиे рдХрдХ्рд╖ рдоें рдмैрдаा-рдмैрдаा рд╡рд╣ рдЙрдирд╕े рдФрд░рддों рдХो рдШूрд░рддा рд░рд╣рддा рд╣ै। (рдкृрд╖्рда-71)
рдХिрди्рддु рдЬрдм рдордзुрд░िрдоा рдХी рдЭूрдаी рдмाрддों рдХी рдЕрд╕рд▓िрдпрдд рдХा рдкрддा рдЪрд▓ा рддो рдЖрд░ाрдз्рдпा рдХो рдЕрдлрд╕ोрд╕ рд╣ुрдЖ।
рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╣ी рдРрд╕ा рд╣рдо рд╕рдмрдХे рд╕ाрде рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╣рдо рджूрд╕рд░ों рдХी рдмाрддों рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрд░рдХे рдХिрд╕ी рдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрдЪिрдд-рдЕрдиुрдЪिрдд рдзाрд░рдгा рдмрдиा рд▓ेрддे рд╣ैं। рдкрд╣рд▓े рднी рдЖрд░ाрдз्рдпा рдПрдХ рдмाрд░ рдЪूрдХ рдЧрдИ рдеी рдЬрдм рдЙрд╕рдХी рдмूрдЖ рдиे рдЙрд╕рдХी рдордо्рдоी рдФрд░ рдЙрд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рдПрдХ рд▓реЬрдХे рдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрд▓्рдЯा-рд╕ीрдзा рдмोрд▓ा рдФрд░ рдЖрд░ाрдз्рдпा рдХी рдордо्рдоी рдиे рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫे рд▓реЬрдХे рд╕рдд्рдпрд╡्рд░рдд рдХो рдЖрд░ाрдз्рдпा рдХी рд╢ाрджी рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा। рдЖрд░ाрдз्рдпा рдиे рднी рдоाँ рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХिрдпा।

рдХрд╣ाрдиी рдХрдИ рдоोреЬों рдкрд░ рдкाрдардХ рдХो рдЖрдЧे рдФрд░ рдЖрдЧे рдкреЭрддे рдЬाрдиे рдкрд░ рд╡िрд╡рд╢ рдХрд░рддी рд╣ुрдИ рдЬीрд╡рди рдХे рдХрдИ рддрде्рдпों рдХा рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рдХрд░рддी рдирдЬрд░ рдЖрддी рд╣ै рдЬैрд╕े ‘рдЕрди्рдп рдХी рдмाрдд рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрд░рдХे рдХिрд╕ी рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдзाрд░рдгा рдирд╣ीं рдмрдиा рд▓ेрдиी рдЪाрд╣िрдП।’ рдФрд░ ‘рд╕्рдд्рд░ी рдЕрдЧрд░ рди рдЪाрд╣े рддो рдкुрд░ुрд╖ рдЙрд╕рдХो рдЫू рднी рдирд╣ीं рд╕рдХрддा।’ рддрдеा ‘рд╣рд░ рдкुрд░ुрд╖ рдПрдХ рд╕ा рдирд╣ीं рд╣ोрддा।’ рдЖрджि-рдЖрджि।
рдЕрди्рдд рдоें рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рдиे рдЪेрдпрд░рдоैрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪрд░िрдд्рд░рд╡ाрди рд╕рдд्рдпрд╡्рд░рдд рдХा рдЦुрд▓ाрд╕ा, рдЖрд░ाрдз्рдпा рдХे рд╕ाрдордиे рдХрд░ाрдХрд░ рдФрд░ рджोрдиों рдХो рдк्рд░рдгрдп-рдмрди्рдзрди рдоें рдмंрдзрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣рдордд рдХрд░рдХे рдХрд╣ाрдиी рдХो рд╕ुрдЦाрди्рдд рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै।
“рд╡рд╣ рдЬो рд▓реЬрдХा рдеा’ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдЕрдЧрд▓ी рдХрд╣ाрдиी рдХा рдЬिрд╕े рднाрд╡рдк्рд░рд╡рдг рдмрдиाрддे рд╣ुрдП рд╢рдм्рджों рдХो рдоोрддी рдХी рддрд░рд╣ рдЬреЬा рд╣ै рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬी рдиे।

рдЙрдж्рдпोрдЧрдкрддि рдк्рд░рдХाрд╢ рдиे рдЕрдкрдиे рджूрд╕рд░े рдЙрдж्рдпोрдЧрдкрддि рдоिрдд्рд░ рдУрдмेрд░ाрдп рд╕े рдЕрдкрдиी рд╡िрджुрд╖ी рдФрд░ рд░ूрдкрдорддी рдкुрдд्рд░ी рд░ूрдкाрд▓ी рдХे рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рд▓реЬрдХा рдкूрдЫा рдЬिрд╕рдХे рдЙрдд्рддрд░ рдоें рдУрдмेрд░ाрдп рдиे рдЕрдкрдиी рдХрдо्рдкрдиी рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рдЖрдИ рдЖрдИ рдЯी рдордж्рд░ाрд╕ рдХे рдкाрд╕ рдЖрдЙрдЯ рдПрдХ рд▓реЬрдХे рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдпा। рдк्рд░рдХाрд╢ рдиे рдмिрдиा рджेрд░ рдХिрдП рдУрдмेрд░ाрдп рдХे рдкाрд╕ рд░ूрдкाрд▓ी рдХा рдлोрдЯो рдФрд░ рдмाрдпोрдбाрдЯा рднेрдЬ рджिрдпा рдЬिрд╕े рдУрдмेрд░ाрдп рдиे рдЙрд╕ рд▓реЬрдХे рдХो рджे рджिрдпा।
рджूрд╕рд░े рджिрди рдЬрдм рдк्рд░рдХाрд╢ рдиे рдУрдмेрд░ाрдп рд╕े рд▓реЬрдХे рдХी рд░ाрдп рдЬाрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдкूрдЫा рддो рдУрдмेрд░ाрдп рдиे рдЬो рдЙрдд्рддрд░ рджिрдпा рдЙрд╕े рд╕ुрдирдХрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХो рдЭрдЯрдХा рд▓рдЧा-
“рд╕ॉрд░ी рдпाрд░, рдЙрд╕рдиे рд╢ाрджी рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै।” рдЙрдзрд░ рд╕े рдУрдмेрд░ाрдп рд╕ाрд╣рдм рдХा рдиिрд░ाрд╢ा рдоें рдбूрдмा рд╕्рд╡рд░ рд╕ुрдиाрдИ рджिрдпा।
“рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпों? рдХ्рдпा рдЙрд╕े рдФрд░ рджрд╣ेрдЬ рдЪाрд╣िрдП?” рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рд╕्рд╡рд░ рдкीреЬा рд╕े рднрд░ рдЙрдаा।
“рд╡рд╣ рддो рджрд╣ेрдЬ рдХे рд╕рдЦ्рдд рдЦिрд▓ाрдл рд╣ै।”
“рддो рдлिрд░ рдЗрдирдХाрд░ рдХा рдХाрд░рдг?”
“рдоैंрдиे рдмрд╣ुрдд рдкूрдЫा, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдиे рдмрддाрдпा рдирд╣ीं।” рдУрдмेрд░ाрдп рд╕ाрд╣рдм рдиे рдЧрд╣рд░ी рд╕ाрд╕ рднрд░ी рдлिрд░ рдмोрд▓े, ”рд▓ेрдХिрди рдЖрдЬ рд╢ाрдо рдХी рдл्рд▓ाрдЗрдЯ рд╕े рд╡рд╣ рддुрдо рд▓ोрдЧों рд╕े рдоिрд▓рдиे рд▓рдЦрдирдК рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै।” (рдкृрд╖्рда-86)
рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдХрд╣ाрдиी рдл्рд▓ैрд╢рдмैрдХ рдоें рдЪрд▓ी рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ 16 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдХी рдШрдЯрдиाрдПँ рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд рд╣ो рдЙрдарддी рд╣ैं рдЬрдм рд░ूрдкाрд▓ी рдХी рдоाँ, рд╣िрдоाрдиी рдмाрдЬाрд░ рдоें рдоिрд▓े рдПрдХ рдЕрдиाрде рд▓реЬрдХे рд╡ीрд░ेрди्рдж्рд░ рдХो рдЕрдкрдиे рдШрд░ рд▓े рдЖрдИ рдеीं। рдкрддि рдХे рд╡िрд░ोрдз рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЙрд╕े рдШрд░ рдоें рд░рдЦा, рдкреЭाрдпा рдФрд░ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдПрдбрдоीрд╢рди рднी рджिрд▓ा рджिрдпा। рд░ूрдкाрд▓ी рддो рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдШुрд▓рдоिрд▓ рдЧрдИ рдеी рдФрд░ рдЙрд╕ी рдХे рд╕ाрде рдЦेрд▓рддी-рдХूрджрддी рд░рд╣рддी рдеी।
рдЕрдЪाрдирдХ рдПрдХ рджिрди рд╣िрдоाрдиी рдХे рдЧрд▓े рдХा рд╣ीрд░ों рдХा рд╣ाрд░ рдЦो рдЧрдпा рдЬिрд╕ рдХाрд░рдг рдк्рд░рдХाрд╢ рдиे рд╢рдХ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡ीрд░ेрди्рдж्рд░ рдХो рдЦूрдм рдоाрд░ा-рдкीрдЯा рднी рдФрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдХे рд╣рд╡ाрд▓े рднी рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рд╣िрдоाрдиी рджुрдЦी рд╣ोрддे рд╣ुрдП рдЙрд╕े рдкुрд▓िрд╕ рдеाрдиे рд╕े рдЫुреЬाрдХрд░ рд▓े рддो рдЖрдИ рдХिрди्рддु рд╡ीрд░ेрди्рдж्рд░ рдПрдХ рдХाрдЧрдЬ рдкрд░ ‘рдмाрдмूрдЬी рдоैं рдЪोрд░ рдирд╣ीं рд╣ूँ’ рд▓िрдЦрдХрд░, рдШрд░ рдЫोреЬрдХрд░ рдЪрд▓ा рдЧрдпा рдеा। рдмाрдж рдоें рд╣ीрд░ों рдХा рд╣ाрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рд░рд╕ोрдЗрдпा рд╕े рдмрд░ाрдордж рд╣ो рдЧрдпा рддो рдк्рд░рдХाрд╢ рдХो рдмрд╣ुрдд рдкрдЫрддाрд╡ा рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд╡ीрд░ेрди्рдж्рд░ рдХो рдвूंрдврдиे рдХा рдмрд╣ुрдд рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा। рдЬрдм рдирд╣ीं рдоिрд▓ा рддो рдк्рд░рдХाрд╢ рдиे рдкीрд▓ीрднीрдд рдХी рдЕрдкрдиी рдХрдо्рдкрдиी рдмेрдЪрдХрд░ рд▓рдЦрдирдК рдоें рджूрд╕рд░ी рдлैрдХ्рдЯ्рд░ी рдбाрд▓ рджी।
рд╡ीрд░ेрди्рдж्рд░ рдиे рдЕрдкрдиी рдХुрд╢ाрдЧ्рд░ рдмुрдж्рдзि рдХे рдмрд▓ рдкрд░ рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддि рдЖрджि рдХे рд╕рд╣ाрд░े рдкреЭाрдИ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдордж्рд░ाрд╕ рд╕े рдЖрдИрдЖрдИрдЯी рдХрд░рдХे рдУрдмेрд░ाрдп рд╕ाрд╣рдм рдХी рдХрдо्рдкрдиी рдоें рдиौрдХрд░ी рдХрд░ рд▓ी।
рдУрдмेрд░ाрдп рд╕ाрд╣рдм рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рд▓рдЦрдирдК рдЖрд╡ाрд╕ рдХा рдкрддा рдоिрд▓рддे рд╣ी рд╡рд╣ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рдоिрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рддुрд░рди्рдд рднाрдЧा рдЖрдпा। рд╡िрдж्рд╡ाрди рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рдиे рдмрд╣ुрдд рд╣ी рднाрд╡ुрдХрддाрдкूрд░्рдг рд╕ंрд╡ाрджों рдХे рдмीрдЪ рд╡ीрд░ेрди्рдж्рд░ рд╕े рдХрд╣рд▓рд╡ाрдпा рд╣ै-
“рд░ूрдкाрд▓ी рдХा рд╣ाрде рдоुрдЭे рджे рджीрдЬिрдП। ...рдоैं рдЙрд╕рдХे рд╣ाрдеों рд╕े рдЕрдкрдиे рд╣ाрдеों рдкрд░ рд░ाрдЦी рдмंрдзрд╡ाрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ। рдоैं рдЙрд╕рдХे рд╣ाрдеों рдХो рдкीрд▓ा рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ। рд╡рд╣ рдоेрд░ी рдмрд╣рди рд╣ै рдЙрд╕рдХी рд╢ाрджी рдХрд░рдиे рдХा рд╣рдХ рдоुрдЭे рджे рджीрдЬिрдП।” (рдкृрд╖्рда-98)
рдЕрди्рдд рдоें рдк्рд░рдХाрд╢ рдЕрдкрдиी рднूрд▓ рдХे рд▓िрдП рдкрд╢्рдЪाрддाрдк рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡ीрд░ेрди्рдж्рд░ рд╕े рдоाрдлी рдоांрдЧрддे рд╣ुрдП рдЙрд╕рд╕े рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рд╣ी рдкुрдд्рд░ рдХी рднाँрддि рд░рд╣рдиे рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдпрд╣ рдХрд╣ाрдиी рднी рдЕрдкрдиे рдЪрд░рдо рдмिрди्рджु рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪрдХрд░ рд╕ुрдЦाрди्рдд рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै।
‘рдпрд╣ рдк्рдпाрд░ рдирд╣ीं рдкाрдЧрд▓рдкрди рд╣ै’ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдЕंрддिрдо рдХрд╣ाрдиी рдХा। рдХрд╣ाрдиी рдоें рднाрд░рддीрдп рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдк्рд░ेрдо рдХी рдкрд░ाрдХाрд╖्рдаा рдХो рджрд░्рд╢ाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। 

рдЕрдкрдиी рдоुँрд╣рдмोрд▓ी рдмрд╣рди рдирдо्рд░рддा рдХे рд╡िрд╡ाрд╣ рдоें рдЖрдпे рд░рдгрд╡ीрд░ рдХी рдоुрд▓ाрдХाрдд рд▓рди्рджрди рд╕े рдЖрдИ рдирдо्рд░рддा рдХी рдЪрдЪेрд░ी рдмрд╣рди рдиीрд▓िрдоा рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै। рдиीрд▓िрдоा рдХी рд╕ुрди्рджрд░рддा рдкрд░ рдоोрд╣िрдд рд░рдгрд╡ीрд░ рдЙрд╕рд╕े рд╢ाрджी рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै рддो рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдиीрд▓िрдоा рднी рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╕े рдк्рд░ेрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै।
рдиीрд▓िрдоा рдФрд░ рд░рдгрд╡ीрд░ рдХी рд╕рдЧाрдИ рдХрд░ рджी рдЬाрддी рд╣ै। рдПрдХ рд░ाрдд рдЕрдЪाрдирдХ рдиीрд▓िрдоा рдХे рдкेрдЯ рдоें рднрдпंрдХрд░ рджрд░्рдж рд╣ोрдиे рдкрд░ рдирд░्рд╕िंрдЧ рд╣ोрдо рдоें рднрд░्рддी рдХिрдпा рдЧрдпा। рдмाрдпोрдк्рд╕ी рдХे рдмाрдж рдиीрд▓िрдоा рдХा рдСрдкрд░ेрд╢рди рдпрд╣ рдХрд╣ рдХрд░ рдХрд░ा рджिрдпा рдЧрдпा рдХि рдЫोрдЯा рд╕ा рдЯ्рдпूрдорд░ рдеा। рд╕ाрде рд╣ी рд░рдгрд╡ीрд░ рдиे рдиीрд▓िрдоा рдХे рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдаीрдХ рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдПрдХ рдорд╣ीрдиे рдХे рдЕрди्рджрд░ рдЙрд╕рд╕े рд╢ाрджी рдХрд░ рд▓ी рдШрд░ рд╡ाрд▓ों рдХो рдЕрдкрдиी рд╢рдкрде рджिрд▓ाрдХрд░ рдХि рдиीрд▓िрдоा рдХो рд╕рдЪ рди рдмрддाрдпा рдЬाрдп। рдХिрди्рддु рдЬрдм рдиीрд▓िрдоा рдХो рдкрддा рдЪрд▓ा рдХि рдмाрдпोрдк्рд╕ी рдоें рдХैंрд╕рд░ рдиिрдХрд▓рдиे рдкрд░ рдЙрд╕рдХे рдЧрд░्рднाрд╢рдп рдХो рдиिрдХाрд▓ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рддो рд╡рд╣ рд░рдгрд╡ीрд░ рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдиाрд░ाрдЬ рд╣ो рдЧрдИ। рдЙрд╕рдиे рд░рдгрд╡ीрд░ рдХो рдмрд╣ुрдд рдмुрд░ा-рднрд▓ा рдХрд╣ा। рддो рдирдо्рд░рддा рд╕े рдирд╣ीं рд░ुрдХा рдЧрдпा рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рдиीрд▓िрдоा рдХो рдбाँрдЯा-
“рд░рдгрд╡ीрд░ рднैрдпा рдЬाрдирддे рдеे рдХि рдЗрд╕ рд░рд╣рд╕्рдп рдХो рддुрдорд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдПрдХ рдорд╣ीрдиा рдЫिрдкाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдПрдХ рдорд╣ीрдиा рдкूрд░ा рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддुрдорд╕े рд╢ाрджी рдХрд░ рд▓ी। рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рдЬाрдирддे рдеे рдХि рдЗрд╕ рдХрдЯु рд╕рдд्рдп рдХो рдЬाрдирдиे рдХे рдмाрдж рддुрдо рдХрднी рд╢ाрджी рдирд╣ीं рдХрд░ोрдЧी। рдЕрдкрдиी рдЕрдкूрд░्рдгрддा рдХो рдХिрд╕ी рджूрд╕рд░े рдХी рдЬिрди्рджрдЧी рдкрд░ рдирд╣ीं рдеोрдкोрдЧी। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕рдд्рдп рдЙрдЬाрдЧрд░ рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддुрдЭे рдЕрдкрдиा рд▓िрдпा рдФрд░ рд╣рдо рд╕рдм рдХो рд╣ोрда рд╕ी рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рд╕ौрдЧंрдз рджे рджी।”
рдЗрддрдиा рдХрд╣рдХрд░ рдирдо्рд░рддा рдкрд▓рднрд░ рдХे рд▓िрдП рд░ुрдХी рдлिрд░ рдмोрд▓ी, “рддू рдХрд╣ा рдХрд░рддी рдеी рди рдХि рднाрд░рддीрдп рдпुрд╡рдХ рд╣ी рд╕рдЪ्рдЪा рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЕрдм рд╕рдЪ्рдЪे рдк्рдпाрд░ рдХा рдирдоूрдиा рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦ, рдлिрд░ рдЬिрддрдиा рдЬी рдЪाрд╣े рдЗрд╕ рдкाрдЧрд▓ рдХो рдХोрд╕ рд▓ेрдиा рдЬो рддेрд░े рдк्рдпाрд░ рдоें рджीрд╡ाрдиा рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै।” (рдкृрд╖्рда-134)

рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рдЬी рдХी рд▓ेрдЦрдиी рд╕े рдиिрд╕ृрдд рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ ‘рдЕрднिрд▓ाрд╖ा’ рдХी рд╕рднी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╡िрд╕्рддृрдд рдХैрдирд╡ाрд╕ рдкрд░ рдлैрд▓ी рд╣ुрдИ рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ, рд╕ुрдЦाрди्рдд рдФрд░ рдкाрдардХ рдХे рд╣ृрджрдп рдХो рднाрд╡рд╡िрд╣्рд╡рд▓ рдХрд░ рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ैं। 
рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें рд╕рдоाрд╣िрдд рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╕ोрдж्рджेрд╢्рдп рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдз्рдпेрдп рдмाрд▓ рдпौрди рд╢ोрд╖рдг рдХी рдкीреЬा рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдиाрд░ी рдорди рдкрд░ рдЖрдЬीрд╡рди рдкреЬрдиे рд╡ाрд▓े рдХुрдк्рд░рднाрд╡ рдХो рджрд░्рд╢ाрдиा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рдЬी рдиे рдЕрдкрдиी рднूрдоिрдХा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि-
‘рдмाрд▓ рдпौрди рд╢ोрд╖рдг, рдм्рд░рд╣्рдоाрдг्рдб рдХा рдХ्рд░ूрд░рддрдо рдЕрдкрд░ाрдз рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХे рд╕ाрде рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕рдШाрдд рд╣ै। рдмрдЪрдкрди рдЬीрд╡рди рдХी рд╕рдмрд╕े рдоाрд╕ूрдо рдФрд░ рдиिрд░्рдорд▓ рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╡рд╣ рд╕рдордп рд╣ै рдЬрдм рдмрдЪ्рдЪा рдк्рд░ेрдо, рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рджुрдиिрдпा рдоें рдЬीрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдЗрд╕ी рдмрдЪрдкрди рдХे рд╕ाрде рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдЬैрд╕ा рд░ाрдХ्рд╖рд╕ी рдХृрдд्рдп рд╣ोрддा рд╣ै рддो рд╡рд╣ рдЙрд╕ рдмрдЪ्рдЪी рдХे рд╢рд░ीрд░ рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдХी рдЕंрддрд░ाрдд्рдоा рдХो рднी рд▓рд╣ूрд▓ुрд╣ाрди рдХрд░ рджेрддा рд╣ै। ...рдЙрд╕рдХा рдорди рд╣рд░ рд░िрд╢्рддे рдкрд░ рд╕ंрджेрд╣ рдХрд░рдиा рд╕ीрдЦ рд▓ेрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рдмाрд╣рд░ рд╕े рд╣ँрд╕рддी рд╣ै, рдЬीрд╡рди рдХे рджाрдпिрдд्рд╡ рдиिрднाрддी рд╣ै рд▓ेрдХिрди рднीрддрд░ рд╣ी рднीрддрд░ рдЙрд╕рдХा рдЕंрддрд░्рдорди рдЕрдирджेрдЦी рдмेреЬिрдпों рдоें рдЬрдХреЬा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЧ्рд░рди्рдеि, рдпрд╣ рдЕрдирджेрдЦा рдЬрд╣рд░, рдЙрд╕े рдЙрдо्рд░рднрд░ рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдирд╣ीं рджेрддा। (рдкृрд╖्рда-7)
рдЬीрд╡рди рдХे рдЦुрд░рджрд░े рдзрд░ाрддрд▓ рдХे рдпрдеाрд░्рде рдХो рдЪिрдд्рд░िрдд рдХрд░рддे рд▓рдШुрдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдПрд╡ं рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдЕрднिрд▓ाрд╖ा рдЕрдиुрдкрдо рдХृрддि рд╣ै। рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рдпрд╣ рдХृрддि рд╢्рд░ी рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рдЬी рдХी рдпрд╢-рдХीрд░्рддि рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХा рдХाрд░рдХ рдмрдиेрдЧी, рдРрд╕ी рдЖрд╢ा рд╣ै।

рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдмोрд▓рддे рдЪिрдд्рд░ рд╡ рдоोрд╣рдХ рдХрд▓ेрд╡рд░ рдоें рд╢िрдХ्рд╖ाрдк्рд░рдж, рдЕрдж्рднुрдд рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рд╕рд╣ेрдЬे рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣-‘‘рдмाрджрд▓ рд░ोрдиे рд▓рдЧा’’

рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’

28, рд╕ाрд░ंрдЧ рд╡िрд╣ाрд░, рдордеुрд░ा-6; рдЪрд▓рднाрд╖: +91 987 063 1805; рдИрдоेрд▓: drdinesh57@gmail.com


рдкुрд╕्рддрдХ: рдмाрджрд▓ рд░ोрдиे рд▓рдЧा (рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
рдЖрдИрдПрд╕рдмीрдПрди: 978.93.48256.64.5
рд▓ेрдЦрдХ: рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рд╕ंрдЬрдп
рдкृрд╖्рда: 64, рдоूрд▓्рдп: ₹ 260 рд░ुрдкрдпे, рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡рд░्рд╖: 2025
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рдЕрдж्рд╡िрдХ рдкрдм्рд▓िрдХेрд╢рди, рджिрд▓्рд▓ी-92

рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╡िрд╡िрдз рд╡िрдзाрдУं рдпрдеा рдХрд╣ाрдиी, рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиी, рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рдмाрд▓ рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рд╡्рдпंрдЧ्рдп, рдЪिрдд्рд░ рдХрдеाрдПँ рдЖрджि рдоें 6 рджрд░्рдЬрди рд╕े рдЕрдзिрдХ рдкुрд╕्рддрдХों рдХे рд░рдЪрдпिрддा, рдк्рд░рдмुрдж्рдз рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░् рд╢्рд░ी рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рд╕ंрдЬрдп, рдХा рдирдпा рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣-"рдмाрджрд▓ рд░ोрдиे рд▓рдЧा", рдкреЭрдиे рдХा рд╕ौрднाрдЧ्рдп рдоिрд▓ा। рд╢्рд░ी рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ ‘рд╕ंрдЬрдп’ рдПрдХ рдРрд╕े рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╣ैं рдЬिрдирдХो рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рднाрд░рддेрди्рджु рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рд▓рдЦрдирдК рдХे рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╕рдо्рдоाрди-‘рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднाрд░рддी’, рд╕ोрд╣рди рд▓ाрд▓ рдж्рд╡िрд╡ेрджी, рдЕрдоृрддрд▓ाрд▓ рдиाрдЧрд░ рдмाрд▓рдХрдеा рд╕рдо्рдоाрди, рд░ेрд▓ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдХे рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕рд╣िрдд рдЕрдиेрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдПрд╡ं рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рдХिрдпा рдЬा рдЪुрдХा рд╣ै। рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рдЗрдирдХी рдХрдИ рдкुрд╕्рддрдХों рддрдеा рдЪिрдд्рд░рдХрдеाрдУं рдХा рд╡िрд╢्рд╡ рдХी 159 рднाрд╖ाрдУं рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рднी рдХिрдпा рдЬा рдЪुрдХा рд╣ै।

‘рдмाрджрд▓ рд░ोрдиे рд▓рдЧा’ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें 10 рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕рдоाрд╣िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдк्рд░рдХाрд╢рдХ рдиे рдкुрд╕्рддрдХ рдХो рдЪिрдХрдиे, рд╡िрднिрди्рди рд░ंрдЧों рдХे рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдЖрд░्рдЯ рдкेрдкрд░ों рдкрд░ рдЗрддрдиे рдордиोрдпोрдЧ рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдмрдЪ्рдЪे рд╣ी рдирд╣ीं рдмреЬे рд▓ोрдЧ рднी рдХрд╣ाрдиी рдкреЭрдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рд╣ी рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рд░ूрдк-рд░ंрдЧ рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдоुрдЧ्рдз рд╣ो рдЙрдарддे рд╣ैं।

рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдмाрд▓рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै- ‘рдкिंрдЯू рдЖрдЗрд╕ рдкाрд░्рд▓рд░’। рдкंрдд्рд░рддंрдд्рд░ рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХी рднाँрддि рд╣ी рдЗрд╕ рдХрд╣ाрдиी рдоें рдЬाрдирд╡рд░ों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдкрд░ोрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕ीрдЦ рджी рдЧрдИ рд╣ैं рдЬैрд╕े рдЖрдЗрд╕рдХ्рд░ीрдо, рдЯॉрдлी, рдмрд░्рдЧрд░, рдкिрдЬ्рдЬा рдЖрджि-рдЖрджि рдмाрдЬाрд░ рдХी рдЪीрдЬों рдХो рд╕्рд╡ाрдж рдХे рд▓िрдП рддो рдЦाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдкेрдЯ рднрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं। рдирд╣ीं рддो рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдЦрд░ाрдм рд╣ोрдиा рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ै। рджूрд╕рд░ी рдмाрдд, рджुрдХाрдирджाрд░ рд╕े рдЬो рднी рдЪीрдЬ рд▓ो рдЙрд╕рдХा рднुрдЧрддाрди рди рдХрд░рдиा рджрдг्рдбрдиीрдп рдЕрдкрд░ाрдз рд╣ै। рддीрд╕рд░ी рдмाрдд рдХि рдЭूрда рдмोрд▓рдХрд░ рдмрдЪрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рджрдг्рдб рдкा рдЬाрддा рд╣ै। рдХрд╣ाрдиी рдХा рдЬंрдмो, рдкिंрдЯू рдХी рдЖрдЗрд╕рдХ्рд░ीрдо рдХी рджुрдХाрди рдХो рддोреЬ-рдлोреЬ рдХрд░рдХे, рдорд╣ाрд░ाрдЬ рд╢ेрд░рд╕िंрд╣ рдХे рд╕ाрдордиे рдЦрд░ाрдм рдЖрдЗрд╕рдХ्рд░ीрдо рджेрдиे рдХी рдХрд╣рдХрд░ (рдЭूрда рдмोрд▓рдХрд░) рджрдг्рдбिрдд рд╣ोрдиे рд╕े рдмрдЪрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рдЗрд╕рдкрд░ рд╢ेрд░рд╕िंрд╣ рди्рдпाрдп рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣рддे рд╣ैं-

рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’
"рдЬрдм рдЖрдЗрд╕рдХ्рд░ीрдо рдХो рд╕्рд╡ाрдж рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдкेрдЯ рднрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЦाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рддो рджрд╡ाрдЗрдпों рдХो рднी рдкेрдЯ рднрд░рдХрд░ рд╣ी рдЦाрдиा рдкреЬेрдЧा। рдпрд╣ी рд╕рдЪ्рдЪा рди्рдпाрдп рд╣ोрдЧा।" рд╢ेрд░рд╕िंрд╣ рдиे рдлैрд╕рд▓ा рд╕ुрдиाрдпा।

рдЕрдм рддो рдЬंрдмो рдХी рд╣ाрд▓рдд рдЦрд░ाрдм। рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдЧрд▓рддी рдоाрдирдиे рдоें рд╣ी рднрд▓ाрдИ рдирдЬрд░ рдЖрдИ। (рдкृрд╖्рда-09)

рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рджूрд╕рд░ी рдХрд╣ाрдиी- ‘рдмाрджрд▓ рд░ोрдиे рд▓рдЧा’ рд╣ै рдЬिрд╕рдкрд░ рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рдиाрдо рднी рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХा рдПрдХ рд╢्рд▓ोрдХ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рднाрд╡ाрд░्рде рд╣ै рдХि рд╕рдЬ्рдЬрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХी рд╡िрдж्рдпा рджूрд╕рд░ों рдХो рдЬ्рдЮाрди рджेрдиे рдХे рд▓िрдП, рдзрди рджाрди рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рддрдеा рд╢рдХ्рддि рджूрд╕рд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддी рд╣ै рддрдеा рджुрд╖्рдЯों рдХी рдпे рддीрдиों рдЪीрдЬें рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдпाрдиि рд╡िрдж्рдпा, рджूрд╕рд░ों рд╕े рд╡िрд╡ाрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП, рдзрди, рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдХे рд▓िрдП рддрдеा рд╢рдХ्рддि рджूрд╕рд░ों рдХो рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ी рд╣ोрддी рд╣ै। рд╡िрдж्рд╡ाрди рд▓ेрдЦрдХ рд╢्рд░ी рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рдЬी рдиे рднी рдмреЬे рд╣ी рдЙрдд्рддрдо рддрд░ीрдХे рд╕े, рдмाрджрд▓ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдорди рдоें рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рдк्рд░рддिрд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХा рдкाрда рднी рд╕рд╣рдЬ рд╣ी рдкреЭा рджिрдпा рд╣ै। рдмाрджрд▓ рдЕрдкрдиे рдХрд░्рдо рд╕े рджूрд╕рд░ों рдХो рдбрд░ाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै рдХिрди्рддु рд╣рд╡ा рдЙрд╕े рдЙрд╕рдХे рдЬрди्рдо рдХा рд╕рд╣ी рдЕрд░्рде рдмрддाрддे рд╣ुрдП рдХрд╣рддी рд╣ै-

"рджोрд╕्рдд, рдмाрджрд▓ों рдХा рдЬрди्рдо рд▓ोрдЧों рдХो рдбрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं, рдорджрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддा рд╣ै। рддुрдо рд▓ोрдЧ рддो рдмрд╣ुрдд рдк्рдпाрд░े рд╣ोрддे рд╣ो рдЗрд╕ीрд▓िрдП рд╕рднी рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдЗंрддрдЬाрд░ рдХिрдпा рдХрд░рддे рд╣ैं।"

рд▓ेрдХिрди рдХрдИ рдмाрджрд▓ рдмрд░рд╕-рдмрд░рд╕ рдХрд░ рдмाреЭ рдХ्рдпों рд▓े рдЖрддे рд╣ैं?"- рдмाрджрд▓ рдиे рдкूрдЫा।

"рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдмाрджрд▓ рдирд╣ीं, рдЗंрд╕ाрди рджोрд╖ी рд╣ैं। рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкेреЬों рдХो рдХाрдЯ рдбाрд▓ा, рдирджी-рдиाрд▓ों, рддाрд▓ाрдмों рдХो рдЧंрджрдЧी рд╕े рдкाрдЯ рджिрдпा।(рдкृрд╖्рда-15)

рд╣рд▓ рдФрд░ рдмैрд▓, рдХрд╣ाрдиी рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╣рд▓ рдФрд░ рдмैрд▓ рдХी рдлूрдЯ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдПрдХрддा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै рддो ‘рдмाрдд рд╕рдордЭ рдоें рдЖ рдЧрдИ’ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдФрд░ рдмुрд░ी рдЖрджрддों рдХे рджुрд╖्рдкрд░िрдгाрдо рдХो рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

"рд╕рдм्рдЬिрдпों рдХा рд░ाрдЬा рдХौрди" рддрдеा ‘рдиाрд▓ी рдоें рд╕ूрдИ’ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рднी рдРрд╕ा рд╣ी рд╕ंрджेрд╢ рджे рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рди рдХोрдИ рдмреЬा рд╣ै рдФрд░ рди рдЫोрдЯा, рд╕рднी рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рдкूрд░рдХ рд╣ैं। рд╕рдм рдХे рдПрдХ рд╕ाрде рдоिрд▓рдЬुрд▓рдХрд░ рд░рд╣рдиे рдкрд░ рд╣ी рдЬीрд╡рди рдХी рд╕рдлрд▓рддा рд╣ै।

‘рдЯीрдЯू рддुрдо рдлिрд░ рдЖрдиा’ рдХрд╣ाрдиी рджूрд╕рд░ों рдХे рд╕ाрде рд╕рдж्рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рддो рдк्рд░рддिрдкाрджिрдд рдХрд░ рд╣ी рд░рд╣ी рд╣ै। рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдКंрдЯ рдХे рдмाрд░े рдоें рднी рдЕрдЪ्рдЫी рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░рджाрди рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै।

‘рд╢рд░ाрд░рддों рдХे рдЙрд╕्рддाрдж’ рдХрд╣ाрдиी рдкреЭрдХрд░ рдмрдЪ्рдЪे рд╣ँрд╕рддे-рд╣ँрд╕рддे рд▓ोрдЯ-рдкोрдЯ рд╣ुрдП рдмिрдиा рдирд╣ीं рд░рд╣ेंрдЧे рд╕ाрде рд╣ी рд╕ीрдЦ рднी рд▓ेंрдЧे рдХि рдХाрда рдХी рд╣ांрдбी рдЖрдЧ рдкрд░ рдмाрд░-рдмाрд░ рдирд╣ीं рдЪреЭрддी। рд╢рд░ाрд░рдд рдХा рджрдг्рдб рдоिрд▓рддा рд╣ी рд╣ै।

рд╡рд░्рддрдоाрди рдпुрдЧ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдпुрдЧ рд╣ै рдФрд░ рдпुрдЧ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк् рднी рдмрджрд▓ рдЬाрддा рд╣ै рдЬैрд╕े рдкंрдЪрддंрдд्рд░ рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдкрд╢ु -рдкрдХ्рд╖िрдпों рдЖрджि рдХा рдоाрдирд╡ीрдХрд░рдг рдХрд░рдХे рд▓ेрдЦрдХों рдиे рдХрд▓рдо рдЪрд▓ाрдИ рдеी, рдЖрдЬ рдХрдо्рдк्рдпुрдЯрд░, рдоोрдмाрдЗрд▓, рд╡ाрдЯ्рд╕рдПрдк, рдлेрд╕рдмुрдХ рдФрд░ рдЗंрд╕्рдЯाрдЧ्рд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдк्рд░рдЪрд▓рди рдоें рд╣ै। рд╢्рд░ी рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рдЬी рдмाрд▓ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЪिрддेрд░े рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХрд╣ाрдиी рдмрдЪ्рдЪों рдХा рднрд░рдкूрд░ рдордиोрд░ंрдЬрди рддो рдХрд░рддी рд╣ी рд╣ै, рдкрд░ोрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рд╕ीрдЦ рднी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै।

рдХрд╣ाрдиी рдЬрд▓ेрдмी рдФрд░ рд╕рдоोрд╕ा рдоें рднी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рднी рдоिрдаाрдЗрдпों, рдШी рдЖрджि рдХा рдоाрдирд╡ीрдХрд░рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдПрдХ рд╣ी рддेрд▓ рдоें рдмाрд░-рдмाрд░ рддрд▓ी рдЧрдИ рдЦाрдиे рдХी рдЪीрдЬों рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ाрдиि рддрдеा рддрдеा рдоोрдмाрдЗрд▓ рд╕े рдлोрдЯो рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рдк्рд░рд╕ाрд░िрдд рдХрд░ рдЙрд╕ рджुрдХाрдирджाрд░ рдХी рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд░, рдЧंрджрдЧी рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХो рд╣ाрдиि рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рд╡ाрд▓ी рдЪीрдЬों рд╕े рдЫुрдЯрдХाрд░ा рджिрд▓ाрдиे рдХी рдЬाрдЧ्рд░рддि рднी рдкैрджा рдХी рд╣ै рддो рдХрд╣ाрдиी- ‘рдХрдЯрд╣рд▓ рдиे рджौреЬाрдпा’ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ीрдЦ рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рдмिрдиा рд╕ोрдЪे, рджूрд╕рд░ों рдХी рдирдХрд▓ рдХрд░рдиा, рдк्рд░ाрдгों рдХो рд╕ंрдХрдЯ рдоे рдбाрд▓рдиे рдЬैрд╕ा рдХрд░्рдо рд╣ै।

рд╕рднी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рд╢िрд▓्рдк рдХी рдХрд╕ाрд╡рдЯ рдФрд░ рдЕрдж्рднुрдд рднाрд╖ा- рд╢ैрд▓ी, рдмाрд▓ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдкрдХреЬ, рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рд╢्рд░ी рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓‘рд╕ंрдЬрдп’ рдЬी рдХी рдк्рд░рдмुрдж्рдзрддा рдФрд░ рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд▓ेрдЦрди рдоें рдк्рд░рд╡ीрдгрддा рдХो рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣-"рдмाрджрд▓ рд░ोрдиे рд▓рдЧा’ рдХा рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд рдоें рднрд░рдкूрд░ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ोрдЧा рдРрд╕ी рдкूрд░्рдг рдЖрд╢ा рд╣ै।

рдЗंрд╕ाрдиिрдпрдд рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░-рднрдХ्рддि рдХी рднाрд╡рдиा рдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаाрдкрди рдХो рдЙрдж्рдпрдд рдЕрдж्рднुрдд рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ: рд░ॉрдХी рдЕрд╣рдордж рд╕िंрд╣

рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’

28, рд╕ाрд░ंрдЧ рд╡िрд╣ाрд░, рдордеुрд░ा-6; рдЪрд▓рднाрд╖: +91 987 063 1805; рдИрдоेрд▓: drdinesh57@gmail.com


рдкुрд╕्рддрдХ:
 рд░ॉрдХी рдЕрд╣рдордж рд╕िंрд╣ (рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
рд▓ेрдЦрдХ: рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рд╕ंрдЬрдп
ISBN: 978-93-91797-08-9
рдкृрд╖्рда: 152
рдоूрд▓्рдп: ₹ 380.00 рд░ुрдкрдпे
рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡рд░्рд╖: 2021
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рдХिрддाрдмрдШрд░ рдк्рд░рдХाрд╢рди, рджрд░िрдпाрдЧंрдЬ, рджिрд▓्рд▓ी


рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╡िрд╡िрдз рд╡िрдзाрдУं рдоें 56 рдХृрддिрдпों рдХे рд╕ृрдЬрдирдХрд░्рдд्рддा, рдк्рд░рдмुрдж्рдз рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░् рд╢्рд░ी рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рд╕ंрдЬрдп, рдЬिрдирдХी рдХрдИ рдкुрд╕्рддрдХों рдХा 155 рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рднाрд╖ाрдУं рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै, рдХा рдирдпा рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд░ॉрдХी рдЕрд╣рдордж рд╕िंрд╣ рдЕрдкрдиे рдЕрди्рджрд░ рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХрддा рдХी рдкрдХ्рд╖рдзрд░рддा рдХрд░рддी рд╣ुрдИ 12 рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рд╕рдоाрд╣िрдд рдХिрдП рд╣ुрдП рд╣ै।
рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдХрд╣ाрдиी ‘рдЙрд╕рдХी рд░ोрдЯी’ рд╣ै рдЬो рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рдоें рдкूрд░्рдг рд╕рдлрд▓ рд╣ुрдИ рд╣ै рдХि рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рд╕ाрд░ी рдзрди-рд╕ंрдкрджा рднी рднूрдЦ рдХे рдЖрдЧे рддुрдЪ्рдЫ рд╣ै।

рдЕрдкрдиे рдоाрддा-рдкिрддा рд╕े рдмिрдЫुреЬ рдЧрдпा рдмाрд▓рдХ рднूрдЦ рд╕े рд╡्рдпाрдХुрд▓ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдПрдХ рдаेрдХेрджाрд░ рдХे рд╣ाрдеों рдкреЬрдХрд░ рдХ्рд╖ुрдзा рддृрдк्рддि рдХे рдЖрд╢्рд╡ाрд╕рди рдХे рдмाрдж рдмाрд░ाрдд рдоें рдЕрдк्рдкू рд╣ाрдеी рдХा рдЪोрдЧा рдкрд╣рдирдХрд░ рдордиोрд░ंрдЬрди рдХрд░рддा рд╣ै рдХिрди्рддु рднूрдЦ рдХी рд╡्рдпाрдХुрд▓рддा рдмाрд░-рдмाрд░ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рд╕ाрдеिрдпों рд╕े рдпрд╣ рдкूрдЫрдиे рдкрд░ рд╡िрд╡рд╢ рдХрд░рддी рд╣ै рдХि рдЙрд╕े рд░ोрдЯी рдХрдм рдоिрд▓ेрдЧी।

рдХाрдлी рд▓ोрдЧ рдЦाрдиा рдЦाрдиे рдЬा рдЪुрдХे рдеे, рдмрдЪे-рдЦुрдЪे рдЖрдзा рдШंрдЯे рдоें рдиिрдмрдЯ рдЬाрдпेंрдЧे। рдЙрд╕рдиे рд╣िрд╕ाрдм рд▓рдЧाрдпा। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рджुрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХी рдкूрд░्рддि рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрдзрд░-рдЙрдзрд░ рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рд╡рд╣ рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдЦाрдиे рдХे рдкाँрдбाрд▓ рдХी рдУрд░ рдмреЭрдиे рд▓рдЧा। рд╡рд╣ाँ рдЕрднी рднी рдЙрддрдиा рдЦाрдиा рдмрдЪा рдеा рдХि рд╡рд╣ рд╕ाрд▓рднрд░ рдЦाрдП рддрдм рднी рдЦрдд्рдо рди рд╣ो рдХिрди्рддु рдЙрд╕े рддो рд╕िрд░्рдл рджो рд░ोрдЯिрдпाँ рд╣ी рдЪाрд╣िрдП рдеीं। (рдкृрд╖्рда-17)

рдХिрди्рддु рдХ्рдпा рдЙрд╕े рджो рд░ोрдЯी рдоिрд▓ीं? рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рдиे рдмреЬी рд╣ी рдоाрд░्рдоिрдХрддा рд╕े рдХрд╣ाрдиी рдХा рдЕंрдд рдХिрдпा рд╣ै।


рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’
рд╕्ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рджूрд╕рд░ी рдХрд╣ाрдиी, рдЧुрдиाрд╣, рдЬाрддि-рдзрд░्рдо рд╕े рдкрд░े рджेрд╢-рднрдХ्рддि рдХो рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╕िрдж्рдз рдХрд░рддी рд╣ुрдИ рдХрд╣ाрдиी рд╣ै।
рд░рдЬिрдпा рдФрд░ рд░рдЬрдиी, рджो рд╢рд░ीрд░ рдПрдХ рдЬाрди, рдЬिрд╕ рдмрд╕ рд╕े рд▓ौрдЯ рд░рд╣ी рдеीं рдЖрддंрдХрд╡ाрджिрдпों рдиे рдЙрд╕ рдмрд╕ рдХे рдпाрдд्рд░िрдпों рдХो рдзрд░्рдо рдФрд░ рдЬाрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЧोрд▓िрдпों рд╕े рднूрди рджिрдпा। рд░рдЬрдиी рдХो рднी рдЙрд╕рдХी рдЕрд╕्рдордд рд▓ूрдЯрдиे рдХे рдмाрдж рдоाрд░рдХрд░ рдлैंрдХ рджिрдпा рддो рд░рдЬिрдпा рдиे рдЖрддंрдХрд╡ाрджिрдпों рдХे рдХрдоाрдг्рдбрд░ рдХे рдХंрдзे рдкрд░ рдиाрдЦूрдиों рд╕े рдШाрд╡ рдХрд░ рджिрдпा।

рд░рдЬिрдпा рдХा рдиिрдХाрд╣ рдЬिрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕े рд╣ुрдЖ, рд╡рд╣ рдЖрддंрдХिрдпों рдХा рд╡рд╣ी рдХрдоाрдг्рдбрд░ рдиिрдХрд▓ा рдЬिрд╕рдиे рд░рдЬрдиी рдХी рдЗрдЬ्рдЬрдд рд▓ूрдЯी рдФрд░ рдЦूрди рдХिрдпा рдФрд░ рдмрд╕ рдХे рдиिрд░्рджोрд╖ рдпाрдд्рд░िрдпों рдХो рднूрди рдбाрд▓ा рдеा। рд░рдЬिрдпा рдХा рдЦूрди рдЦौрд▓ рдЙрдаा। рдЙрд╕рдиे рд╕ुрд╣ाрдЧрд░ाрдд рдХो рдЕрдкрдиे рд╢ौрд╣рд░ рдХे рд╕ो рдЬाрдиे рдкрд░ рдЙрд╕рдХे рд▓ैрдкрдЯाрдк рдХो рдЦोрд▓ा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдЕрдиेрдХ рдЖрддंрдХрд╡ाрджी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рд╡ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрди рд▓िрдпा। рд░рдЬिрдпा рдиे рдмिрдиा рджेрд░ рдХिрдП рдЗрд╕рдХी рд╕ूрдЪрдиा рдИрдоेрд▓ рд╕े рддुрд░рди्рдд рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рддрдеा рдЧृрд╣ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп, рдЖрд░्рдоी рд╣ैрдб рдХ्рд╡ाрдЯрд░ рдЖрджि рдХो рджे рджी। рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рдиे рдЬрд╣ाँ рдХрд╣ाрдиी рдХो рдзрд░्рдордиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░-рднрдХ्рддि рдХी рднाрд╡рдиा рд╕े рдУрдд-рдк्рд░ोрдд рдмрдиाрдпा рд╣ै рд╡рд╣ीं рд╣ोрдЯрд▓ рдХी рдмाрд░рд╣рд╡ीं рдоंрдЬिрд▓ рд╕े рдЧिрд░рдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд░рдЬिрдпा рдХा рдЬीрд╡िрдд рдмрдЪ рдЬाрдиा рджिрдЦाрдХрд░ рдЕрддिрд╢рдпोрдХ्рддिрдкूрд░्рдг рддрде्рдп рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рд╣ै।

рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рд╕ंрдЬрдп
рд░ॉрдХी рдЕрд╣рдордж рд╕िंрд╣, рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рддीрд╕рд░ी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै। рдХрд╣ाрдиी рдХा рдиाрдпрдХ рд░ॉрдХी рдЕрд╣рдордж рд╕िंрд╣ рдПрдХ рд╡ेрд╢्рдпा-рдкुрдд्рд░ рд╣ै। рдЙрд╕рдХा рдпрд╣ рдиाрдо рд░ॉрдХी рдЕрд╣рдордж рд╕िंрд╣ рдХैрд╕े рдкреЬा, рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рдиे рд╡िрд╕्рддृрдд рд░ूрдк рд╕े рдмрддाрдпा рд╣ै рдХिрди्рддु рдХрд╣ाрдиी рдХी рдЬो рдоूрд▓ рдЖрдд्рдоा рд╣ै рд╡рд╣ рджेрд╢-рднрдХ्рддि рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиा рд╣ी рд╣ै।

рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдЪौрдеी рдХрд╣ाрдиी- ‘рдХ्рд░ाрди्рддि рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै,, рдЫрдард╡ी рдХрд╣ाрдиी- рдХрд░्рдЬ, рд╕ाрддрд╡ीं-  рдк्рд░рддिрд╢ोрдз, рджрд╕рд╡ीं рдХрд╣ाрдиी- рд╡्рд╣ाрдЗрдЯ рдоेрд▓िंрдЧ, рдЧ्рдпाрд░рд╣рд╡ीं- рдоंрдЬिрд▓ рдХे рдХрд░ीрдм рдФрд░ рдмाрд░рд╣рд╡ीं рдХрд╣ाрдиी- рд╕ूрд░рдЬ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдХिрд░рдг рдРрд╕ी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╣ैं рдЬिрдирдХा рд╕्рд╡рд░ рдХрдИ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкुрд░ुрд╖ рд╡рд░्рдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдиाрд░ी рдХे рд╢ोрд╖рдг рдХो, рдиाрд░ी рдХे рд╕рдд्рдпрдо्, рд╢िрд╡рдо् рд╕ुрди्рджрд░рдо् рд░ूрдк рд╕рд╣िрдд рд╕рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рдХो рдФрд░ рдиाрд░ी рд╕ुрдЪिрддा рдХी рдкрдХ्рд╖рдзрд░рддा рдХрд░рддा рдирдЬрд░ рдЖрддा рд╣ै।

рд╡िрдЧрдд рдХाрд▓ рдоें рдиाрд░ी рдФрд░ рджрд▓िрддों рдкрд░ рд╣ुрдП рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ों рдХी рдкрд░ाрдХाрд╖्рдаा рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдЕрди्рдд рд╣ेрддु рд╡िрдЧुрд▓ рдмрдЬाрддी, рдХ्рд░ाрди्рддि рдХा рд╢ंрдЦрдиाрдж рдХрд░рддी рдХрд╣ाрдиी- ‘рдХ्рд░ाрди्рддि рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै’ рдХी рдиाрдпिрдХा, рдЧाँрд╡ рдХे рдЧрд░ीрдм рд╕ोрд╣рди рдХी рдеोреЬी рдкреЭी-рд▓िрдЦी рд░ूрдкрд╡рддी рдкрдд्рдиी рджुрд▓ाрд░ी рдкрд░ рдаाрдХुрд░ рд╕ाрд╣рдм рдХा рджिрд▓ рдлिрджा рд╣ुрдЖ рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджुрд▓ाрд░ी рдХो рд╣рдеिрдпाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдиेрдХ рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдХрд░ рдбाрд▓े।

"рдЬिрд╕ рдЧाँрд╡ рдХी рдЧрд▓िрдпों рдоें рд╡рд╣ рдШूंрдШрдЯ рдХाреЭрдХрд░ рдЪрд▓рдиे рдоें рднी рд╢рд░्рдоाрддी рдеी рдЙрди्рд╣ीं рдЧрд▓िрдпों рдоे рдЖрдЬ рд╡рд╣ рдиिрд░्рд╡рд╕्рдд्рд░ рджौреЬी рдЪрд▓ी рдЬा рд░рд╣ी рдеी। рдХोрдИ рджेрдЦ рд▓ेрдЧा рдЗрд╕рдХी рдЪिंрддा рдХрд░рдиे рдХी рдЙрд╕े рдлुрд░्рд╕рдд рдирд╣ीं рдеी। (рдкृрд╖्рда-51)

рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮ рд╡ोрдЯ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рднрд▓े рд╣ी рдЬाрддि-рдкाрддि рдХी рджुрд╣ाрдИ рджेрддे рд╣ों рдХिрди्рддु рд╢ोрд╖рдг рдХрд░рдиे рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╕рдмрдХी рдПрдХ рдЬाрддि рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдЕрдкрдиी рдЬाрддि рдХे рд╡िрдзाрдпрдХ рд╕े рджुрд▓ाрд░ी рдиे рд╕рд╣ाрдпрддा рдХी рдХाрдордиा рдХी рддो рдЙрд╕рдиे рднी рджुрд▓ाрд░ी рдХा рдЙрдкрднोрдЧ рд╣ी рдХिрдпा।

"рджुрд▓ाрд░ी рдмाрд░-рдмाрд░ рдЕрдкрдиी рдЬाрддि рдХी рджुрд╣ाрдИ рджेрддी рд░рд╣ी। рдоूрд░्рдЦ рдХो рдоाрд▓ूрдо рди рдеा рдХि рдЬाрддि рд╕िрд░्рдл рджो рд╣ी рд╣ोрддी рд╣ैं। рдПрдХ рд╢ोрд╖рдХ рдХी, рджूрд╕рд░ी рд╢ोрд╖िрдд рдХी।.......рдаाрдХुрд░ों рдХे рдЬुрд▓्рдо рддो рдЕрдиाрджि рдХाрд▓ рд╕े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдбंрдмрдиा рдФрд░ рдХрдоोрд╡ेрд╢ рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╕рдд्рдп рдеे। рдЙрд╕рдХा рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рддो рдЕрдкрдиों рдХे рдаाрдХुрд░ों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ोрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдк्рд░рддि рдЬ्рдпाрджा рдеा। (рдкृрд╖्рда-53, 54)

рдЖрдЦिрд░рдХाрд░ рдХ्рд╖ुрдм्рдз рджुрд▓ाрд░ी, рдиाрд░ी рдЬाрдЧ्рд░рддि рдХा рдмिрдЧुрд▓ рдмрдЬाрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд╣ो рд╣ी рдЧрдИ, "рдЫोрдЯी рдардХुрд░ाрдЗрди рдЖँрдЦें рдлाреЬ-рдлाреЬрдХрд░ рдЕрдкрдиी рднोрд▓ी-рднाрд▓ी рд╕ाрд╕ рдХो рджेрдЦ рд░рд╣ी рдеी। рдХ्рд░ाрди्рддि рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЪुрдХी рдеी। рдЙрд╕े рдЕрдм рдХोрдИ рд░ोрдХ рдирд╣ीं рд╕рдХрддा рдеा। (рдкृрд╖्рда-60)

рд╕ंрдЧ्рд░рд╣рд╣ рдХी рдкाँрдЪрд╡ीं рдФрд░ рдЫрдаी рдХрд╣ाрдиी- ‘рддुрдо рдиीрд╣ाрд░िрдХा рдирд╣ीं рд╣ो’ рдк्рд░ेрдо рд╕рдо्рдмрди्рдзों рдоें рд╢ुрдЪिрддा рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рджेрддी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рддो ‘рдХрд░्рдЬ’ рдХрд╣ाрдиी рдк्рд░ेрдо рд╕рдо्рдмрди्рдзों рдоें рд╢ुрдЪिрддा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕ाрдорд░्рде्рдпрд╡ाрди рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╣ी рджुрд░्рдмрд▓ рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░ рдкाрдиा рд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै рдХो рдкुрд╖्рдЯ рдХрд░рддी рд╣ै, "рд▓ेрдХिрди рдЬрд░ा рд╕ोрдЪो, рдЗрддрдиे рд╡рд░्рд╖ों рдоें рддुрдордиे рдХ्рдпा рд╣ाрд╕िрд▓ рдХिрдпा? рдЗрди рдЖрджिрд╡ाрд╕िрдпों рдХी рдиेрддा рддो рддुрдо рдмрди рдЧрдИं рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпा рдЗрдирдХी рдЬिंрджрдЧी рдмрджрд▓ рдкाрдИं? рдпे рдЖрдЬ рднी рд╡ैрд╕े рд╣ी рднूрдЦे рдФрд░ рдЕрдзрдиंрдЧे рд╣ैं рдЬैрд╕े рдмीрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдеे। (рдкृрд╖्рда-90)

рдбॉ. рдоीрддा рдж्рд╡ाрд░ा рдПрдХ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╣ोрдиे рдХे рдлрд░्рдЬ рдХो рдиिрднाрддे рд╣ुрдП, рдк्рд░рддिрд╢ोрдз рдХा рдЕрдж्рднुрдд рдФрд░ рдЕрдХрд▓्рдкрдиीрдп рддрд░ीрдХा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै-‘рдк्рд░рддिрд╢ोрдз’। рдоौрдХा рдоिрд▓рдиे рдкрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рдмुрд░ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╕े рдмрджрд▓ा рд▓ेрдиे рдХे рдоौрдХे рдХो рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХोрдИ рднी рдирд╣ीं рдЪूрдХрдиा рдЪाрд╣рддा рдХिрди्рддु рдпрд╣ рдЬाрдирддे рд╣ुрдП рднी рдХि рдЙрд╕рдХी рдЗрдЬ्рдЬрдд рд▓ूрдЯрдиे рд╡ाрд▓ा рд░ाрдгाрд╕िंрд╣ рд╣ी рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдоें рдШाрдпрд▓ рдорд░рдгाрд╕рди्рди рдорд░ीрдЬ рд╣ै рддो рдбॉ. рдоीрддा рдиे рдЙрд╕рдХा рдЗрд▓ाрдЬ рд╣ी рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЕрдкिрддु рдЙрд╕рдХे рдЧ्рд░ुрдк рдХा рдм्рд▓рдб рди рдоिрд▓рдиे рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдм्рд▓рдб рднी рджिрдпा।

рдЗंрд╕ाрдиिрдпрдд рдХी рдкрд░ाрдХाрд╖्рдаा рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪे рдЗрд╕ рдЕрдХрд▓्рдкрдиीрдп рдк्рд░рддिрд╢ोрдз рд╕े рд░ाрдгाрд╕िंрд╣ рднी рдЕрдЪрдо्рднिрдд рд░рд╣ рдЧрдпा।

"рдХрдордЬोрд░ рд╕рдордЭрдХрд░ рдЬिрд╕ рдиाрд░ी рдХे рдЪंрдж рдкрд▓ों рдХो рддुрдордиे рд░ौрджा рдеा рдЙрд╕рдХे рд░рдХ्рдд рдХे рдЪंрдж рдХрддрд░े рдЕрдм рд╣рд░ рдкрд▓ рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕्рд╡ाрднिрдоाрди рдХो рд░ौрджрддे рд░рд╣ेंрдЧे। (рдкृрд╖्рда-101)

рд╕्ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдЖрдард╡ीं рдХрд╣ाрдиी- ‘рдЖрдЦिрд░ी рд╕рд▓ाрдо’ рджेрд╢ рдкрд░ рд╢рд╣ीрдж рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рд╢्рд░рдж्рдзा рд╕ुрдорди рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░рддी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै। рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рдоें рд╢рд╣ीрдж рд╣ुрдП рдоेрдЬрд░ рднрд╡ाрдиीрд╕िंрд╣ рдХा рдкाँрдЪ рд╡рд░्рд╖ рдХा рдкुрдд्рд░ рдоोрд╣िрдд рдЬрдм рдоिрд▓рдЯ्рд░ी рдб्рд░ेрд╕ рдкрд╣рдирдХрд░ рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХो рдЬрдпрд╣िрди्рдж рдмोрд▓ा рддो рд╕рднी рднाрд╡ुрдХ рд╣ो рдЙрдаे। рджेрд╢-рднрдХ्рддि рдХी рднाрд╡рдиा рд╕े рдУрдд-рдк्рд░ेाрдд рдЗрд╕ рдХрд╣ाрдиी рдХा рддाрдиा-рдмाрдиा рдХुрдЫ рдЗрд╕ рдХुрд╢рд▓рддा рд╕े рдмुрдиा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд╕ाрд░ा рджृрд╢्рдп рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ рдХी рднांрддि рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╣ो рдЙрдарддा рд╣ै।

рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдиौрд╡ी рдХрд╣ाрдиी- ‘рдмेреЬिрдпाँ рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдХрдеाрдирдХ рдкрд░ рдмुрдиी рдЧрдИ рдХрд╣ाрдиी рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрд╣ाрдиी рдХा рдХрдеाрдирдХ рдЙрди рдЕрдиेрдХ рдЫрдж्рдорд╡ेрд╢рдзाрд░ी рдмाрдмाрдУं рдЬिрдирдХे рдЪंрдЧुрд▓ рдоें рдЖрдордЬрди рдЙрд▓рдЭे рд░рд╣рддे рд╣ुрдП рдардЧे рдЬाрддे рд╣ैं, рдХो рдХेрди्рдж्рд░ рдоें рд░рдЦрдХрд░ рдмुрдиा рдЧрдпा рд╣ै। 

рд╡िрдж्рд╡ाрди рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рд╢्рд░ी рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рдЬी рдиे рдЗрд╕ рдХрд╣ाрдиी рдоें рдЕрдж्рднुрдд рддрд░ीрдХे рд╕े рдмाрдмा рдХी рдЕрд╕рд▓िрдпрдд рдХा рдЦुрд▓ाрд╕ा рдХिрдпा рд╣ै। рдордЫрд▓ी рдкрдХреЬрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдХांрдЯे рдоें рдЖрдЯा рд▓рдЧाрдХрд░ рдбाрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै, рдПрдХ рднрдХ्рдд рднी рд╕्рд╡ाрдоी рдЬी рдХो 1-1 рд▓ाрдЦ рдХी рдЧрдб्рдбिрдпाँ рднेंрдЯ рдХрд░рдХे рдмाрдмा рдХे 20 рдХрд░ोреЬ рд░ुрдкрдпे рд▓ेрдХрд░ рдЪंрдкрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।

"рдЖрдкрдиे рдЕрдкрдиे рднрдХ्рддों рдХी рдмेреЬिрдпाँ рддोреЬрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рд╣ै рдФрд░ рдоैंрдиे рдЖрдкрдХी рдЗрди рдмेреЬिрдпों рдХो рддोреЬрдиे рдХी рдЫोрдЯी рд╕ी рдЪेрд╖्рдЯा рдХी рд╣ै। рдЖрдк рдЗрд╕े ‘рдзंрдзा рдЕрдкрдиा-рдЕрдкрдиा’ рднी рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं।" (рдкृрд╖्рда-118)

рдкрд░ोрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рдХрд╣ाрдиी рдИрд╢्рд╡рд░-рднрдХ्рддि рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЫрдж्рдо рдмाрдмाрдУं рдХी рдЕंрдзाрдзुंрдз рдХрдоाрдИ, рджूрд╕рд░ों рдХे рд▓िрдП рджिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╡рдЪрдиों рдкрд░ рдЦुрдж рд╣ी рдЕрдорд▓ рди рдХрд░рдиे рдХी рдЕрд╕рд▓िрдпрдд рдФрд░ рдЬрдирддा рдХो рдоूрд░्рдЦ рдмрдиाрдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХा рднी рдЦुрд▓ाрд╕ा рдХрд░рддी рд╣ै ।

‘рд╡्рд╣ाрдЗрдЯ рдоेрд▓िрдЧ’ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рджрд╕рд╡ीं рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рдЬो рдЕрдиेрдХाрдиेрдХ рд╕्рдХूрд▓-рдХॉрд▓ेрдЬों рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХो рдиिрдпрдоिрдд рди рдХрд░рдиे рддрдеा рдЙрди्рд╣ें рдкूрд░ा рд╡ेрддрди рди рджेрдХрд░ рдЙрдирдХे рд╢ोрд╖рдг рдХिрдП рдЬाрдиे рдХा рдЦुрд▓ाрд╕ा рддो рдХрд░рддी рд╣ी рд╣ै, рд╕ुрди्рджрд░ рдиाрд░ी рд╢िрдХ्рд╖िрдХाрдУं рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХрд░рдиे рдХे рд░рд╣рд╕्рдп рдкрд░ рд╕े рднी рдкрд░рджा рд╣рдЯाрддी рд╣ै, "рдЗрд╕ рд╕्рдХूрд▓ рдоें рдХोрдИ рднी рдЯीрдЪрд░ рдиिрдпрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдкूрд░ी рддрдирдЦ्рд╡ाрд╣ рднी рдЙрд╕ी рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ै рдЬो рджेрд╢рд░ाрдЬ рдХो рдЦुрд╢ рд░рдЦे। рдмाрдХिрдпों рд╕े рджрд╕्рддрдЦрдд рдкूрд░े рдкैрд╕ों рдкрд░ рдХрд░ाрдпे рдЬाрддे рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдкैрд╕े рдЖрдзे рд╣ी рджिрдП рдЬाрддे рд╣ैं"। (рдкृрд╖्рда-122)

рдХिрди्рддु рдЕрддि рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмाрдд рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рдмोрдзрди рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рдиे рдЗрд╕ рдХрд╣ाрдиी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХिрдпा рд╣ै рд╡рд╣ рдпрд╣ рдХि рдЖрдЬ рдиाрд░ी рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдРрд╕े рд╢ोрд╖рдгों рдХा рд╡िрд░ोрдзं рдХрд░рдиे рдоें рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╕े рд╕рдорд░्рде рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдЗрд╕рд▓िрдП рдХि рдЖрдЬ рдиाрд░ी рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै।

"рдоेрд░ा рдЪेрд╣рд░ा рджेрдЦрдиे рдХे рдмाрдж рд▓рдЧрддा рд╣ै рддूрдиे рдоेрд░े рдмाрдпोрдбाрдЯा рдХो рдаीрдХ рд╕े рдирд╣ीं рджेрдЦा рд╡рд░рдиा рдЬрд░ूрд░ рдЬाрди рдЬाрддा рдХि рдоुрдЭे рдЬूрдбो-рдХрд░ाрдЯे рдоें рдм्рд▓ैрдХ-рдмैрд▓्рдЯ рд╣ाрд╕िрд▓ рд╣ै। (рдкृрд╖्рда-125)

рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдЧ्рдпाрд░рд╣рд╡ीं рдХрд╣ाрдиी‘рдоंрдЬिрд▓ рдХे рдХрд░ीрдм’ рдлिрд▓्рдо рдЙрдж्рдпोрдЧ рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдиाрд░ी рд╢ोрд╖рдг рдХो рддрдеा рдиाрд░ी рд╕рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рджрд░्рд╢ाрддी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै।

"рдЖрдкрдиे рдоुрдЭे рдЧрд▓рдд рд╕рдордЭा рд╣ै। рдоैं рдХोрдИ рдРрд╕ी-рд╡ैрд╕ी рд▓реЬрдХी рдирд╣ीं рд╣ूँ рдЬो рд╕рдлрд▓рддा рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЧंрджे рд╕рдордЭौрддे рдХрд░ूंрдЧी।" (рдкृрд╖्рда-137)

"рдлिрд▓्рдоी рджुрдиिрдпा рдХी рдХीрдЪреЬ рдоें рдирд╣ाрдиे рдЖрдИ рд╣ो рдФрд░ рд╕рддी-рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рдмрдирдиे рдХा рдвोंрдЧ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ो?" (рдкृрд╖्рда-138)

рдмाрд╡рдЬूрдж рдЗрд╕рдХे, рдлिрд▓्рдо рдХी рд╣ीрд░ोрдЗрди, рд╣ीрд░ो рдХे рджुрд░्рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХा рдРрд╕ा рдЙрдд्рддрд░ рджेрддी рд╣ै рдХि рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдкूрд░ी рдЬिрди्рджрдЧी рдХिрд╕ी рдиाрд░ी рдЬाрддि рдХी рдУрд░ рдХुрджृрд╖्рдЯि рдбाрд▓рдиे рдХी рд╣िрдо्рдордд рднी рд╡рд╣ рди рдХрд░ рдкाрдпेрдЧा।

рд╕्ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдмाрд░рд╣рд╡ीं рдХрд╣ाрдиी- ‘рд╕ूрд░рдЬ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдХिрд░рдг’ рдРрд╕े рджो рд╕рд╣рдкाрдаिрдпों рдЕрд╡िрдиिрдХा рдФрд░ рдЕрд╡िрдиाрд╕ рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рдЬो рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдЬीрд╡рди рдоें рд╣рд░ рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा рдоें рдк्рд░рдердо рдЖрддे рд░рд╣े।

рд╕्ंрдпोрдЧрд╡рд╢ рдмीрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рдЙрдирдХी рдоुрд▓ाрдХाрдд рд╕рдоुрдж्рд░рддрдЯ рдкрд░ рдоुंрдмрдИ рдоें рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рд╕ंрдпोрдЧрд╡рд╢ рджोрдиों рд░ुрдХे рд╣ुрдП рднी рдПрдХ рд╣ी рд╣ोрдЯрд▓ рдХी рдПрдХ рд╣ी рдоंрдЬिрд▓ рдкрд░। рджोрдиों рдбिрдирд░ рдПрдХрд╕ाрде рдЕрд╡िрдиिрдХा рдХे рдХрдорд░े рдоें рдХрд░рдиा рддрдп рдХрд░рддे рд╣ैं। рдмाрддрдЪीрдд рдХे рджौрд░ाрди рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рд▓ोрди рдХे рдХाрдо рд╕े рд╡рд╣ рдкुрдгे рд╕े рдоुंрдо्рдмрдИ рдЖрдИ рд╣ै рдЙрд╕ рдмैंрдХ рдХा рд▓ोрди рд╕ैंрдХ्рд╢рди рдХрд░рдиा рдЕрд╡िрдиाрд╕ рдХे рд╣ाрде рдоें рд╣ै।

рдбिрдирд░ рдХे рдмाрдж рдЕрд╡िрдиाрд╕ рдоिрдд्рд░рддा рдХी рд╕ीрдоा рдХे рдкрд░े рдЬाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै рдЬिрд╕े рдЕрд╡िрдиिрдХा рд╕рдЦ्рддी рдХे рд╕ाрде рдаुрдХрд░ा рджेрддी рд╣ै-
"рдиुрдХрд╕ाрди!"-рдЕрд╡िрдиिрдХा рддреЬрдк рдЙрдаी,-"рдХ्рдпा рдХрд░ рд▓ोрдЧे рддुрдо? рдЬ्рдпाрджा рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдоेрд░ा рд▓ोрди рд╕ैंрдХ्рд╢рди рдирд╣ीं рдХрд░ोрдЧे? рдордд рдХрд░ो рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕े рд╕्рд╡ीрдХृрдд рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдоैं рдЕрдкрдиे рддрди рдХा рд╕ौрджा рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддी।"..... рдЕрд╡िрдиाрд╕ рдХी рдЬो рдоूрд░्рддि рдЗрддрдиे рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдЙрд╕рдХे рдЕрди्рддрд░्рдорди рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдеी рд╡рд╣ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЦंрдбिрдд рд╣ो рдЪुрдХी рдеी।......рдЙрд╕рдХी рдЖँрдЦों рд╕े рдСंрд╕ुрдУं рдХी рдзाрд░ рдмрд╣ рдиिрдХрд▓ी। (рдкृрд╖्рда-150)

рдЕрд╡िрдиिрдХा рдХी рдкूрд░ी рд░ाрдд рджुрд╢्рдЪिंрддाрдУं рдоें рдмीрддी рдеी рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕ुрдмрд╣ рдЪाрд░ рдмрдЬे рд╣ी рджрд░рд╡ाрдЬे рдкрд░ рджрд╕्рддрдХ рд╕ुрдирдХрд░ рдФрд░ рджрд░рд╡ाрдЬे рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдордо्рдоी рдФрд░ рдЕрд╡िрдиाрд╕ рдХी рдордо्рдоी рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдЪौрдХ рдЬाрдиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдеा।

рдЕрд╡िрдиाрд╕ рдХी рдордо्рдоी рдХी рдмाрдд рд╕ुрдирдХрд░ рдЕрд╡िрдиिрдХा рдХे рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рдХा рдЕंрдд рд╣ोрддा рд╣ै, "рдмेрдЯा, рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдИрдоाрдирджाрд░ी рджेрдЦ рдЕрд╡िрдиाрд╕ рдЕрдкрдиा рдЬीрд╡рди рдзрди्рдп рдоाрди рд░рд╣ा рд╣ै।рдЙрд╕рдиे рд╣рдо рджोрдиों рдХो рдлोрди рдХрд░рдХे рдХрд╣ा рдХि рдоेрд░ी рддрд▓ाрд╢ рдкूрд░ी рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै। рд╕ुрдмрд╣ рд╕ूрд░рдЬ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдХिрд░рдг рдиिрдХрд▓рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдоेрд░े рдк्рдпाрд░ рдХा рджीрдкрдХ рдЕрд╡िрдиिрдХा рдХे рдк्рдпाрд░ рдХी рдХिрд░рдгों рд╕े рдк्рд░рдЬ्рд╡рд▓िрдд рд╣ो рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕рд▓िрдП рдоैं рдкूрд░ी рд░ाрдд рдЪрд▓рдХрд░ рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХे рд▓िрдП рддुрдо्рд╣ाрд░ा рд╣ाрде рдоांрдЧрдиे рдЖрдИ рд╣ूँ। (рдкृрд╖्рда-151)

рд╕рднी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рд╢िрд▓्рдк рдХी рдХрд╕ाрд╡рдЯ рдФрд░ рдЕрдж्рднुрдд рднाрд╖ा-рд╢ैрд▓ी, рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рдХी рдк्рд░рдмुрдж्рдзрддा рдФрд░ рдХрд╣ाрдиी рдХौрд╢рд▓ рдоें рдк्рд░рд╡ीрдгрддा рдХो рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣-"рд░ॉрдХी рдЕрд╣рдордж рд╕िंрд╣’ рдХा рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд рдоें рднрд░рдкूрд░ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ोрдЧा рдРрд╕ी рдкूрд░्рдг рдЖрд╢ा рд╣ै।