Showing posts with label рдЦрддрдиा. Show all posts
Showing posts with label рдЦрддрдиा. Show all posts

рд╕्рдд्рд░ी рд╢ोрд╖рдг рдХा рд╕ाрд░्рд╡рднौрдо рд╕рдоाрдЬрд╢ाрд╕्рдд्рд░

рдЙрд░्рдоिрд▓ा рд╢рд░्рдоा

рд╕рд╣ाрдпрдХ рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкрдХ, рдЕрди्рдирджा рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд╣рдЬाрд░ीрдмाрдЧ, рдЭाрд░рдЦंрдб- 825301

рдЖрдЬ 21рд╡ीं рд╕рджी рдоें рдкрджाрд░्рдкрдг рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдЕрдиेрдХ рдХोрдиों рд╕े рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рд▓ेрдХрд░ рдкाрд▓ी рдЬा рд░рд╣ीं рдХुрдк्рд░рдеाрдУं рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЕрдЬीрдмोрдЧрд░ीрдм рд╡ рд╣ृрджрдп рд╡िрджाрд░рдХ рдЦрдмрд░ें рд╕ुрдирдиे рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ैं। рдРрд╕ा рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╕्рдд्рд░ी рд╣िंрд╕ा рдПрд╡ं рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХा рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд╕ाрд░्рд╡рднौрдо рд╕िрдж्рдзांрдд рд╣ै। рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЗрди рд╕ाрд░ी рдХुрдк्рд░рдеाрдУं рдХो рдЬाрд░ी рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬो рддрд░्рдХ рджिрдП рдЬाрддे рд╣ैं рд╡рд╣ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдпा рд╣िрдд рдоें рд╣ोрдиा рдмрддाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬрдмрдХि рд╣рдХीрдХрдд рдЗрд╕рд╕े рдкрд░े рд╣ै। рдпे рд╕ाрд░ी рд╕ाрдЬिрд╢ें рдкुрд░ु рд╖ों рдиे рдЕрдкрдиे рдЖрдиंрдж рдФрд░ рднोрдЧ рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдиिрд░्рдоिрдд рдХिрдпा рд╣ै рдЬिрд╕े рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рдЕрдкрдиी рдЕрдЬ्рдЮाрдирддा рд╡ рдЕрд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдХाрд░рдг рдЗрди рдХुрдк्рд░рдеाрдУं рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ рд░рд╣ीं рд╣ैं। рд╕्рдд्рд░ी-рд╢ोрд╖рдг рдХे рд╕рдоाрдЬрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рд╕ंрдмंрдз рдкिрддृрд╕рдд्рддाрдд्рдордХ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдкुрд░ुрд╖ рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рдХे рд╕ाрде рдЬुреЬा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдкिрддृрд╕рдд्рддा рдХे рдоुрдЦ्рдп рддрдд्рд╡ рд╣ैं- рд╣िंрд╕ा, рдЖрддंрдХ рд╡ рдкाрд╢рд╡िрдХрддा।

 рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рдордз्рдп рд╢ोрд╖рдг рд╡ рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХी рдПрдХ рд▓ौрд╣ рд╢ृंрдЦрд▓ा рд╕ी рд╣ै। рднрд▓े рд╣ी рд╢ोрд╖рдг рдХे рдХाрд░рдг рддрдеा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें рдеोрдб़ा-рдмрд╣ुрдд рдЕंрддрд░ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдкрд░рди्рддु рдпрд╣ рд╕рдд्рдп рд╣ै рдХि рд╕рднी рдЬрдЧрд╣ рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рдмрджрд╣ाрд▓ी рдоें рд╣ैं। рд╕рди् 1995 рдоें рдмीрдЬिंрдЧ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдЪौрдеे рд╡िрд╢्рд╡ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рднिрди्рди-рднिрди्рди рджेрд╢ों рд╕े рд╣рдЬाрд░ों рдорд╣िрд▓ा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдиे рднाрдЧ рд▓िрдпा рдеा рдЬिрдирдоें рдмेрдирдЬीрд░ рднुрдЯ्рдЯों, рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рд╣िрд▓ेрд░ी рдХ्рд▓िंрдЯрди, рдиाрд░्рд╡े рдХी рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЧ्рд░ोрд╣рд░рд▓ीрди, рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢ рд╕े рдЦाрд▓िрджा рдЬिрдпा, рдпुрдЧांрдбा рдХी рдЙрдкрд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдФрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХी рдорд╣ाрд╕рдЪिрд╡ рдЕрд░्рдЬेंрдЯीрдиा рдХी рдоांрдЧेрд▓ा рднी рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдеीं।

 рди рдХेрд╡рд▓ рдПрд╢िрдпाрдИ рджेрд╢ рдмрд▓्рдХि рдпूрд░ोрдк рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдЬैрд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рдХी рднी рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╡ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдк्рд░рддाреЬिрдд рдПрд╡ं рд╣िंрд╕ा рдХी рд╢िрдХाрд░ рд╣ैं। рд╡рд╣ाँ рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рд▓ाрдЦों рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╣िंрд╕ा рдХा рд╢िрдХाрд░ рд╣ोрдХрд░ рдоृрдд्рдпु рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддीं рд╣ैं।

 рдоुрд╕्рд▓िрдо рджेрд╢ों рдХे рдСрдХрдбे рддो рдФрд░ рднी рдЪिंрддाрдЬрдирдХ рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ें рд╡рд╣ाँ рди рддो рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдФрд░ рди рд╣ी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдПрд╡ं рд╕рдоाрдирддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдмीрдЬिंрдЧ рдХे рдЗрд╕ рд╡िрд╢्рд╡ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рдмेрдиреЫीрд░ рднुрдЯ्рдЯों рдиे рдХрд╣ा рдеा рдХि рд╕्рдд्рд░िрдпों рдкрд░ рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рд╣िंрд╕ा рдХा рдХ्рд░ूрд░рддрдо рд░ूрдк рд╣ै, рдЬिрд╕े рд╣рдеिрдпाрд░ рдХी рддрд░рд╣ рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рд▓ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдмोрд╕рдиिрдпा рдХे рджрд░्рджрдиाрдХ рд╣ाрджрд╕े рдоें рдЬрд╣ाँ рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рдЕрдоाрдиुрд╖िрдХ рд╣िंрд╕ा рдХा рд╢िрдХाрд░ рд╣ुрдИ рдеीं, рд╕ाрд░ी рдоाрдирд╡рддा рдХो рдПрдХ рдмाрд░ рддो рдЭрдХрдЭोрд░ рд╣ी рджिрдпा рдеा। рд╕ीрд░िрдпा рдоें рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рдРрд╕ी рд╣ी рджрд░्рджрдиाрдХ рд╕्рдеिрддि рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬा।

 "рдкाँрдЪ рдЕрдл्рд░ीрдХी рджेрд╢ों -рд╡ोрдд्рд╕рд╡ाрдиा, рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдл्рд░ीрдХा, рд╕्рд╡ाрдЬीрд▓ैंрдб, рдЬिंрдмाрд╡े рдоें рд╣ुрдП рд╕рди् 1993 рдХे рдПрдХ рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 42 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рдиिрдпрдоिрдд рд░ूрдк рд╕े рдШрд░ों рдоें рдкрддिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдкीрдЯी рдЬाрддी рд╣ैं। рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдл्рд░ीрдХा рдоें рд╣рд░ рдбेреЭ рдоिрдирдЯ рдоें рдПрдХ рд╕्рдд्рд░ी рдкрд░ рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। 60 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдФрд░рддों рдкрд░ рдШрд░ों рдоें рдпौрди-рджुрд░ाрдЪाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рдбрдм्рд▓्рдпू реж рдЖрдИрежрдПрд▓режрдбीрежрдПрежрдПрдлреж рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдкुрд╕्рддрдХ 'рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рдЗрдЬ рдкрдм्рд▓िрдХ' рдоें рд╕рди् 1983 рд╕े 1993 рддрдХ рдХे рджрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХे рд░िрдХॉрд░्рдб рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдЕрдзिрдХрддрд░ рд▓реЬрдХिрдпों рдХी рд╣рдд्рдпा рдЙрдирдХे рдкिрддा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдоौрдд рдХे 263 рдХेрд╕ेрдЬ рдоें рд╕े 249 рдФрд░рддें рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬो рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╣िंрд╕ा рдоें рдорд░рддी рд╣ैं।" 1

 рд╡िрд╢्рд╡ рдорд╣िрд▓ा рд╕рдо्рдоेрд▓рди рднिрди्рди-рднिрди्рди рдЖंрджोрд▓рдиों рдФрд░ рдоंрдЪों рд╕े рдорд╣िрд▓ाрдУं рдкрд░ рд╕ाрд░्рд╡рднौрдо рдЙрдд्рдкीреЬрди, рд╣िंрд╕ा рд╡ рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ों рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдорд╣िрд▓ा рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा। рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рд╣рд░ рд╡рдХ्рдд рд╢ोрд╖рдг рдХी рд╢िрдХाрд░ рд╣ोрддी рд╣ैं। рд╢ांрддि рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдШрд░ों рдоें рддрдеा рдпुрдж्рдз рдХे рд╕рдордп рдЖрдХ्рд░ांрддाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рджी рдЧрдИ рдпाрддрдиा рдХो рдЭेрд▓рддी рд╣ैं। рдРрд╕ी рд╡िрдХрдЯ рд╕्рдеिрддि рдоें рднी рд╡рд░्рд╖ 1995-2005 рдХे рджрд╢рдХ рдХो рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рджрд╢рдХ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╕ीрдоाрдУं рдкрд░ рдпुрдж्рдз рдиीрддि рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХोрдИ рдаोрд╕ рдХाрдиूрдиी рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдирд╣ीं рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рд╕ांрдк्рд░рджाрдпिрдХ рджंрдЧों рдоें, рдпुрдж्рдзों рдоें рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдФрд░ рдиिрдЬी рд╡ैрдордирд╕्рдпрддा рдХे рдмрджрд▓े рдоें рд╕्рдд्рд░िрдпों рдкрд░ рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХो рдЕрдЪूрдХ рдЕрд╕्рдд्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ीрд░िрдпा рдФрд░ рди्рдпुрдирддрдо рдкाрдкुрдЖ рдЧुрдпाрдиा рдХी рджुрд░ाрд╡рд╕्рдеा рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдЫुрдкा рд╣ुрдЖ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХ्рд░рдо рдоें рд╣рдо рд╡िрд╢्рд╡ рднрд░ рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЕрдм рднी рдкोрд╖िрдд рд╣ो рд░рд╣ी рдХुрдЫ рдХुрдк्рд░рдеाрдУं рдХा рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬो рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓ рд╕рдоाрдЬ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдХрд▓ंрдХ рд╣ैं।

 рдпрд╣ рд╕рд░्рд╡рд╡िрджिрдд рд╣ै рдХि рдЪीрди, рддाрдЗрд╡ाрди рддрдеा рдЬाрдкाрди рдоें рд╕ुंрджрд░рддा рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рдкैрд░ों рдХे рдкंрдЬे рдХрднी рд╡िрдХрд╕िрдд рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддे рдеे। рдПрдХ рд╕рджी рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЗрд╕े рдХрдИ рджेрд╢ों рдоें рдк्рд░рддिрдмंрдзिрдд рдХिрдпा рдЬा рдЪुрдХा рд╣ै। рдлुрдЯ рдмाрдЗंрдбिंрдЧ рдХी рдпрд╣ рдк्рд░рдеा рдЪीрди рдоें рддрдХрд░ीрдмрди 1,000 рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें рд░рд╣ी। 'рд▓ोрдЯрд╕ рдлीрдЯ' рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдпрд╣ рдЕрдиोрдЦी рдкрд░ंрдкрд░ा рдХाрдлी рджрд░्рджрдиाрдХ рд╣ोрддी рдеी। рдЗрд╕рд╕े рдкंрдЬे рдЗрддрдиे рдЕрд╡िрдХрд╕िрдд рддрдеा рд╡िрдХृрдд рд╣ो рдЬाрддे рдеे рдХि рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдЕрдкрдиे рд╢рд░ीрд░ рдХा рд╡рдЬрди рддрдХ рдвोрдиे рдоें рдЕрд╕рдорд░्рде рд╣ोрддी рдеीं। 'рдЗрд╕ рдмेрд╣ूрджा рдк्рд░рдеा рдоें рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рд▓реЬрдХिрдпों рдХे рдкैрд░ рд╕рдЦ्рдд рдкрдЯ्рдЯी рд╕े рдмांрдзे рдЬाрддे рдеे рддाрдХि рдкैрд░ рдХрдорд▓ рдХे рдЖрдХाрд░ рдХे рдФрд░ рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рд╣ो। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд▓реЬрдХी рдХे рдкैрд░ों рдХो рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдФрд░ рдЬрдбी-рдмूрдЯिрдпों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдоोрдб़ा рдЬाрддा рдеा рдФрд░ рдиिрдХрд▓ी рд╣рдб्рдбिрдпों рдХो рдкрдд्рдерд░ рд╕े рдХुрдЪрд▓ा рдЬाрддा рдеा। рдЕंрдЧूрдаे рдХो рдЫोреЬ рд╕ाрд░ी рдЙंрдЧрд▓िрдпां рдкंрдЬे рдХी рддрд░рдл рдоोреЬрдХрд░ рдкрдЯ्рдЯिрдпों рдХो рдмрд╣ुрдд рдХрд╕рдХрд░ рдмांрдзा рдЬाрддा рдеा।"2 рд▓реЬрдХिрдпों рдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рдЙрдирдХे рдЫोрдЯे рдкैрд░ рджेрдЦрдХрд░ рд╣ी рдХिрдП рдЬाрддे рдеे। рдЗрд╕ рдХुрдк्рд░рдеा рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рд░рдЦрдиे рдХे рдкीрдЫे рдЙрдирдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ 'рд╕ेрдХ्рд╕ुрдЕрд▓ рдЕрдЯ्рд░ेрдХ्рд╢рди' рд░рд╣ा рд╣ै। 1950 рдХे рдПрдХ рд░िрдкोрд░्рдЯ рд╕े рдкрддा рдЪрд▓ा рд╣ै рдХि рдЪाрд▓ीрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЙрдо्рд░ рддрдХ 57 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдорд╣िрд▓ाрдПँ рддेрдЬ рдЧрддि рд╕े рдЪрд▓ рдирд╣ीं рд╕рдХрддी рдеीं рдФрд░ рдкрдЪाрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЙрдо्рд░ рддрдХ 73 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рд╡्рд╣ीрд▓рдЪेрдпрд░ рдХे рд╕рд╣ाрд░े рдХाрдо рдЪрд▓ाрддी рдеीं।

 рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдХुрдЫ рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рд╡ рдЕрд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдЕрдл्рд░ीрдХा рдоें рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рдЪрд▓ी рдЖ рд░рд╣ी рдХुрдк्рд░рдеा 'рдм्рд░ेрд╕्рдЯ рдЖрдпрд░рдиिंрдЧ' рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдм्рд░िрдЯेрди рдоें рднी рдкрдирдкрдиे рд▓рдЧी рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдеा рдоें рдЫोрдЯी рдмрдЪ्рдЪिрдпों рдХे рдм्рд░ेрд╕्рдЯ рдХो рдЧрд░्рдо рдкрдд्рдерд░ рд╕े рджрдмाрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдм्рд░ेрд╕्рдЯ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХो рд░ोрдХा рдЬा рд╕рдХे। рдЗрд╕рдХे рдПрд╡рдЬ рдоें рдпрд╣ рд╣рд╡ाрд▓ा рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ें рдкुрд░ुрд╖ों рдХी рдЧंрджी рдиिрдЧाрд╣ों, рдпौрди рд╢ोрд╖рдг рддрдеा рджुрд╖्рдХрд░्рдо рдЬैрд╕ी рдШрдЯрдиाрдУं рд╕े рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

 рдЧाрд░्рдЬिрдпрди рдкрдд्рд░िрдХा рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд▓ंрджрди, рдПрд╕ेрдХ्рд╕, рдпॉрд░्рдХрд╢ाрдпрд░ рдФрд░ рдкрд╢्рдЪिрдоी рдоिрдбрд▓ैंрдб्рд╕ рдХे рд╕ाрдоुрджाрдпिрдХ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддाрдУं рдиे рдРрд╕े рдХрдИ рдоाрдорд▓ों рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдмрддाрдпा, рдЬिрд╕рдоें рд▓реЬрдХिрдпों рдХो рдЫोрдЯी рдЙрдо्рд░ рдоें рд╣ी рдмेрд╣рдж рджрд░्рджрдиाрдХ, рдЕрдкрдоाрдирдЬрдирдХ рдФрд░ рдиिрд░рд░्рдердХ рдк्рд░рдеा рдХो рдЭेрд▓рдиे рдкрдб़рддा рд╣ै।

 "рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдиे рднी рд╡рд░्рдгिрдд рдХिрдпा рд╣ै рдпे рдкрд░ंрдкрд░ा рджुрдиिрдпा рдХे рдЙрди рдкाँрдЪ рдмрдб़े рдЕрдкрд░ाрдзों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै, рдЬो рдЕंрдбрд░рд░ेрдЯेрдб рдХ्рд░ाрдЗрдо рдХे рддрд╣рдд рдЖрддे рд╣ैं рдФрд░ рд▓िंрдЧ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣िंрд╕ा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। ...рдоेрдбिрдХрд▓ рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдФрд░ рдкीреЬिрдд рдЗрд╕ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХो 'рдЪाрдЗрд▓्рдб рдПрдм्рдпूрдЬ' рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЬो рдоाрдирд╕िрдХ рдФрд░ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдиिрд╢ाрди рдХी рдЫाрдк рдЫोреЬ рджेрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдЗрди्рдлेрдХ्рд╢рди рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╕्рддрдирдкाрди рдХрд░ाрдиे рдоें рдЕрд╕рдорд░्рдерддा, рд╕्рддрдиों рдоें рд╡िрдХृрддि рдФрд░ рдХैंрд╕рд░ рдХा рднी рдЦрддрд░ा рдмрдб़े рдЬाрддा рд╣ै।"3

 рд╣рдоाрд░े рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рд╕्рдеिрддि рдХрдИ рдЕрди्рддрд░्рд╡िрд░ोрдзों рд╕े рднрд░ी рд╣ुрдИ рд╣ै। рд╕рдорд╕्рдд рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдХुрдЫ рджрд╢рдХों рд╕े рд╕्рдд्рд░ीрд╡ाрджी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рд╕्рдд्рд░ी рдоुрдХ्рддि рдЪेрддрдиा рдХो рд▓ेрдХрд░ рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рд▓िрдЦा рдЬा рдЪुрдХा рд╣ै рдФрд░ рд▓िрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╕ंрдмंрдз рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдл्рд░ांрд╕ीрд╕ी рд▓ेрдЦिрдХा рдмोрдЙрд╡ा рдиे рдаीрдХ рд╣ी рдХрд╣ा рд╣ै- ' рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╡ рдкрд░ंрдкрд░ाрдПँ рдкुрд░ुрд╖ों рдиे рдмрдиाрдПँ рд╣ैं, рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ों рдиे рдЕрдкрдиे рдмрдиाрдП рдЗрд╕ рд╡िрдзाрди рдоें рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рджोрдпрдо рджрд░्рдЬा рджिрдпा рд╣ै।'

 рд╕्рдд्рд░िрдпों рдоें рдоाрд╕िрдХ рдзрд░्рдо рдПрдХ рд╕рд╣рдЬ рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рд╕ंрдмंрдз рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕рд░्рдЬрдиाрдд्рдордХ рд╢рдХ्рддि рд╕े рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдоाрд╕िрдХ рдзрд░्рдо рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдХोрдИ рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рд╕्рдеिрддि рд╡ рд╢рдм्рдж рдирд╣ीं рд╣ैं। рднाрд░рдд рдХे рдХрдИ рд╣िрд╕्рд╕ों рдоें рдоाрд╣рд╡ाрд░ी рдХे рджौрд░ाрди ' рдЕрдЫूрдд' рдЬैрд╕ा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рди рдХेрд╡рд▓ рднाрд░рдд рдоें рдмрд▓्рдХि рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдЕрдиेрдХ рднाрдЧों рдоें рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рд░ूрдк рдоें рдпрд╣ рд╕рдорд╕्рдпा рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ै рдЬो рд▓ैंрдЧिрдХ рд╣ीрдирддा рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рддी рд╣ै। рдиेрдкाрд▓ рдоें рдПрдХ рд╢рдм्рдж рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै- 'рдЫौрдкрджी'। рдЗрд╕ рдХुрдк्рд░рдеा рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рдоाрд╕िрдХ рдзрд░्рдо рдХे рджौрд░ाрди рдШрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ 5 рд╕े 7 рджिрдиों рддрдХ рдХिрд╕ी рд╕ुрдирд╕ाрди рдЭोрдкреЬी рдоें рдпा рдХрд╣ीं рдорд╡ेрд╢िрдпों рдХे рддрдмेрд▓े рдоें рд░рд╣рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдЙрди्рд╣ें рднोрдЬрди, рдкाрдиी рд╡ рдЕрди्рдп рдХрдИ рдиिрд╖ेрдзों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░рдеा 2005 рд╕े рд╣ी рдиेрдкाрд▓ рдоें рдХाрдиूрдиी рддौрд░ рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмंрдзिрдд рд╣ै। рдлिрд░ рднी рдЗрд╕рдХा рдкाрд▓рди рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рдХुрдк्рд░рдеा рди рдХेрд╡рд▓ рдиेрдкाрд▓ рдмрд▓्рдХि рднाрд░рдд рдХे рдХрдИ рд╣िрд╕्рд╕ों рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдХुрдк्рд░рдеा рдХे рдХाрд░рдг рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рдХрдИ рддрд░рдл рдХे рдоाрдирд╕िрдХ рд╡ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдХрд╖्рдЯों рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै рдФрд░ рдХрднी-рдХрднी рддो рдпрд╣ рд╕ंрдХ्рд░ाрдордХ рдпा рдЬाрдирд▓ेрд╡ा рднी рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдлрд░рд╡рд░ी 2019 рдоें рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХी рдПрдХ рдХिрд╢ोрд░ी рддूрдлाрди рдЖрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЙрд╕ी рдЭोрдкреЬी рдоें рджрдм рдХрд░ рдорд░ рдЧрдИ рдЬिрд╕рдоें рдЙрд╕े рдоाрд╕िрдХ рдзрд░्рдо рдХे рджौрд░ाрди рд░рдЦा рдЧрдпा рдеा।

 "рднाрд░рдд рдХी 70 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдк्рд░рдЬрдирди рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╕ंрдХ्рд░рдордг рд╕े рдкीреЬिрдд рд╣ै। рдЬिрд╕рдХा рдЕрд╣рдо् рдХाрд░рдг рднाрд░рдд рдоें рд▓рдЧрднрдЧ рддीрди-рдЪौрдеाрдИ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рддि рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рд░рд╣рдиा рд╣ै। рдЬिрд╕ рдХाрд░рдг рд╡े рдЙрдкрдпोрдЧी рд╕ेрдиेрдЯ्рд░ी рдкैрдб्рд╕ рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдлрдЯे- рдкुрд░ाрдиे рдкोрдЫेрдиुрдоा рдХрдкрдб़े, рднूрд╕ा, рд▓рдХреЬी рдХा рдмुрд░ाрджे, рд╕рдб़े-рдЧрд▓े рдХाрдЧрдЬ, рдЕрдЦрдмाрд░, рдЧрдд्рддे, рд░ाрдЦ рдЖрджि рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддीं рд╣ैं।"4 рдЖрдЬ рд╡िрд╢्рд╡ рднрд░ рдоें рдЗрд╕ рдХुрдк्рд░рдеाрдУं рдХे рдк्рд░рддि рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдХрд░рдиे рдХा рдоुрд╣िрдо рдЪрд▓ рдкрдб़рддा рд╣ै। рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╡िрдоेрди рд╡рд░्рд▓्рдб рдмैंрдХ рдЬैрд╕ी рдЕрдиेрдХ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧрдардиों рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдХो рдоुрдЦ्рдпрдзाрд░ा рдХे рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै। 28 рдордИ рдХो 140 рджेрд╢ों рдж्рд╡ाрд░ा 'рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрд╕िрдХ рдзрд░्рдо рджिрд╡рд╕' рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

 рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╣िंрджू рдФрд░ рдоुрд╕्рд▓िрдо рдзрд░्рдоों рдоें рдоाрд╣рд╡ाрд░ी рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЧрд╣рд░ा рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै। рд╕рдоाрдЬ рд╕ेрд╡ी рдбॉ рдЕрд░्рдЪрдиा рд╕рдЪрджेрд╡ рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै- ' рдоाрдЬ рдоें рдкीрд░िрдпрдб рдХो рд▓ेрдХрд░ 21 рд╡ीं рд╕рджी рдоें рднी рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдирд╣ीं рдмрди рдкाрдИ рд╣ै। рдкीрд░िрдпрдб рдХे рджौрд░ाрди рдкौрдзों рдХो рдкाрдиी рджेрдиे рд╕े рдордиा рдХрд░рдиा, рдЦाрдиा рдмрдиाрдиे рд╕े рд░ोрдХрдиा, рджूрд╕рд░ों рдХा рдЦाрдиा рдпा рдкाрдиी рдЫूрдиे рд╕े рдордиा рдХрд░рдиा, рддीрди-рдЪाрд░ рджिрди рддрдХ рдЬрдоीрди рдкрд░ рд╕ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдмोрд▓рдиा, рдмिрд╕्рддрд░ рдФрд░ рдмрд░्рддрди рдЕрд▓рдЧ рдХрд░ рджेрдиा, рд╣рдл्рддे рднрд░ рддрдХ рдкूрдЬा-рдкाрда рдХрд░рдиे рдФрд░ рдоंрджिрд░ рдЬाрдиे рд╕े рд░ोрдХрдиा рдЬैрд╕े рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЖрдЬ рднी рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ै।'

 рджुрдиिрдпाрднрд░ рдоें рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рдпौрди-рд╢ुрдЪिрддा рдХो рд▓ेрдХрд░ рдПрдХ рдЧ्рд░ंрдеि рд╣ै। рдпрд╣ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рд╕िрдж्рдз рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд╕्рдд्рд░ी рд╕ाрдоंрддी рд╕рдоाрдЬ рдоें рддрдеा рдЖрдЬ рднी рдПрдХ рд╡рд╕्рддु рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦी рдЬाрддी рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЙрд╕рдХा рдоाрд▓िрдХ рд╣ी рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдкрд░ рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡ाрдоी рдХे рд▓िрдП 'рдкрд╡िрдд्рд░ ' рдмрдиे рд░рд╣рдиे рдХा рджрдмाрд╡ рд░рд╣рддा рд╣ै рддрдеा рдЙрд╕े рдЗрд╕े рд╕ाрдмिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рддрд░ीрдХों рд╕े рдЕрдЧ्рдиि рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рджेрдиी рдкрдб़рддी рд╣ै। рдпूрд░ोрдкीрдп рд╕ाрдоंрддों рдоें, рдЬो рдк्рд░ाрдпः рдпुрд╡ा рд╕्рдд्рд░ी рдХे рдмूрдв़े рдкрддि рдпा рд╕्рд╡ाрдоी рд╣ोрддे рдеे, 'рдЪेрд╕्рдЯिрдЯी рдмेрд▓्рдЯ' рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рдеे। рд╡े рд╕्рдд्рд░ी рдХो рдоेрдЯрд▓ рдХा рдЕंрддःрд╡рд╕्рдд्рд░ рдкрд╣рдиाрдХрд░ рдЙрд╕рдХी рдЪाрдмी рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рд▓े рдЬाрддे рдеे। рдпрд╣ी рдмाрдд рдЦाрдб़ी рджेрд╢ों рдоें рднी рджेрдЦी рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдмाрдд рддो рдЬрдЧрдЬाрд╣िрд░ рд╣ै рдХि рд▓ेрдбी рдбाрдпрдиा рдХो рдк्рд░िंрд╕ рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рдкूрд░्рд╡ 'рд╡рд░्рдЬिрдиिрдЯी рдЯेрд╕्рдЯ 'рдХрд░рд╡ाрдиा рдкрдб़ा рдеा।

 рдЖрдЬ рднी рджुрдиिрдпा рдХे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рднाрдЧों рдоें рдпौрди-рд╢ुрдЪिрддा рдХो рд▓ेрдХрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХा рдЬो рджрдорди рд╣ोрддा рд╣ै рд╡рд╣ рджुрдЦрдж рдФрд░ рдЪौंрдХाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। "рдоिрд╕्рд░ рдХे рдХुрдЫ рдЧाँрд╡ों рдоें рд╕ुрд╣ाрдЧрд░ाрдд рдХो рджूрд▓्рд╣ा рдФрд░ рджुрд▓्рд╣рди рдХे рдХुрдЫ рд░िрд╢्рддेрджाрд░ рд╡िрд╡ाрд╣िрдд рдЬोрдб़े рдХे рдХрдорд░े рдХे рдмाрд╣рд░ рдмैрдарддे рд╣ैं рддाрдХि рд╕ुрдмрд╣ рджेрдЦрдХрд░ рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдХрд░ें рдХि рдЪाрджрд░ рдкрд░ рд░рдХ्рдд рдХा рдиिрд╢ाрди рд╣ै рдЕрддः рджुрд▓्рд╣рди рд╡рд░्рдЬिрди рдеी, рдпрджि рдЪाрджрд░ рдкрд░ рд░рдХ्рдд рди рдоिрд▓ा, рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рдоाрди рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд▓рдб़рдХी рдХुрдоाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै, рддो рд▓реЬрдХी рдХा рдХрдд्рд▓ рд▓реЬрдХी рдХे рд░िрд╢्рддेрджाрд░ों рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, 'рдСрдирд░ рдХिрд▓िंрдЧ' рдХे рдиाрдо рджेрдХрд░।"5

 рдпौрди-рд╢ुрдЪिрддा рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдпौрди рджाрд╕рддा рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ुрдИ। рдкрд░िрд╡ाрд░ рдПрд╡ं рд╕рдоाрдЬ рдоें рдПрдХ рд╕्рдд्рд░ी рдХे рд╡рдЬूрдж, рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рд╕े рдмрдврдХрд░ рдЙрд╕рдХा рдХौрдоाрд░्рдп рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рджुрд╖्рдкрд░िрдгाрдо рд╕्рд╡рд░ूрдк рдкिрддृрд╕рдд्рддा рдмाрдд-рдмाрдд рдоें рдЕрдкрдиे рд╢рдд्рд░ुрдУं рд╡ рд╡िрд░ोрдзिрдпों рдХी рдмрд╣ु-рдмेрдЯिрдпों рдХे рд╕ाрде рдпौрдиाрдХрд░्рд╖рдг рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдХो рд╣ी рдпुрдж्рдз рдФрд░ рдЭрдЧрдбे рдХा рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рджाрд╡ рдоाрдирдиे рд▓рдЧा। рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕्рд╡рд░ूрдк рди рдХेрд╡рд▓ рдпुрдж्рдз рдоें рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░, рдЬрдмрд░рди рд╡िрд╡ाрд╣ рдЖрджि рдХे рд░ूрдк рдоें рджिрдЦрддा рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдкिрддृрд╕рдд्рддा рдХा рдХ्рд░ोрдз рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдХा рд╕рдорд╕्рдд рд╡ाрдХ्рдп рд╡िрди्рдпाрд╕ рдЗрд╕ी рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╣ै। рдкूрд░े рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд 'рдСрдирд░ рдХिрд▓िंрдЧ' рдЗрд╕ी рдкिрддृрд╕рдд्рддाрдд्рдордХ рдиिрд░्рд▓рдЬ्рдЬ рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХा рдкрд░िрдЪाрдпрдХ рд╣ै।

 рднाрд░рдд рдоें рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдк्рд░ांрдд рдХे рдХंрдЬрд░рднाрдЯ рд╕рдоुрджाрдп рдоें рдЖрдЬ рднी рджुрд▓्рд╣рдиों рдХी рдХौрдоाрд░्рдп рдЬाँрдЪ рдХрд░рдиे рдХी рд╢рд░्рдорд╕ाрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдХुрдк्рд░рдеा рд╣ै। рд╢ाрджी рдХी рд░ाрдд рд╕ुрдмрд╣ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдмिрд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмिрдЫा рд╕рдлेрдж рдХрдкреЬे рдкрд░ рдЦूрди рдХी рдЬाँрдЪ рдХрд░рддी рд╣ैं। рджुрд▓्рд╣рди рдХो рдХрдорд░े рдоें рдЬाрдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рд╕ाрд░े рдЖрднूрд╖рдг рддрдеा рд╣рд░ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдиुрдХीрд▓ी рдЪीрдЬें рдЙрддाрд░ рджेрдиी рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдХे рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рд╕्рдеाрди рдоें рдиुрдХीрд▓ी рдЪीрдЬ рдЪुрднोрдХрд░ рдЦूрди рди рд▓рдЧाрдИ рдЬा рд╕рдХे। рдЪाрджрд░ рдкрд░ рдЦूрди рди рдкाрдП рдЬाрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдкंрдЪाрдпрдд рдХे рдХाрдиूрди рдЕंрддрд░्рдЧрдд рджुрд▓्рд╣рди рдХो рдк्рд░рддाреЬिрдд рд╡ рдоाрд░ा-рдкीрдЯा рдЬाрддा рд╣ै। рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЗрд╕ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рддीрди рдпुрд╡ाрдУं рдиे 'рд╕्рдЯाрдк рдж рд░िрдЪुрдЕрд▓' рдиाрдо рд╕े рдПрдХ рдХैंрдкेрди рдЗрд╕ рдХुрдк्рд░рдеा рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЪрд▓ाрдпा рд╣ै।

 рдЕрдм рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рд╣ै рдЬрдм рдкुрд░ुрд╖ рдЕрдкрдиी рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╢ुрдЪिрддा рдХो рд╕ाрдмिрдд рдХрд░рдиे рд╣ेрддु рдмाрдз्рдп рдирд╣ीं рд╣ै рддो рдлिрд░ рд╕ाрд░ी рдиैрддिрдХрддा рдХा рджाрдпिрдд्рд╡ рд╕्рдд्рд░ी рдХे рдХंрдзे рдкрд░ рдХ्рдпों? рд╕्рд╡рдпं рд╕्рдд्рд░ी рдХो рднी рдЕрдкрдиी рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╕ोрдЪ рд▓ाрдЧू рдХрд░ рджेрд╣ рд╕े рдКрдкрд░ рдЙрдардХрд░ рд╕ोрдЪрдиा рд╣ोрдЧा। рд╕ाрде рд╣ी рдпौрди рд╕ंрдмंрдзों рдХो рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрд░्рдеों рдоें рд▓ेрдиा рд╣ोрдЧा।

 рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рдХोрдИ рд╕рдоाрдЬ рд╣ो, рд╡рд╣ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рд╕ाрде рд╕рджा рдкрдХ्рд╖рдкाрддी рд░рд╣ा рд╣ै। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЙрд╕рд╕े рдпрд╣ी рдЙрдо्рдоीрдж рдХी рдЬाрддी рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рдЕрдзीрди рд░рд╣рдХрд░ рдХाрдо рдХрд░े। рдРрд╕े рдоें рд╕्рдд्рд░ी рдХो рдпौрдиेрдЪ्рдЫा рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рдиे рдпा рдпौрди рдЖрдиंрдж рд▓ेрдиे рдХी рдмाрдд рд╕ोрдЪрдиा рдкाрдк рдХे рд╕рдоाрди рд╣ै। рдЗрд╕ी рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХे рдкрд░िрдгाрдорддः рдкुрд░ुрд╖ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рддрд░рдл- рддрд░рдл рдХे рд╖рдбрдпंрдд्рд░ рдХрд░рддे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рд╕्рдд्рд░ी рдЦрддрдиा (рдлीрдоेрд▓ рдЬेрдиिрдЯрд▓рдо्рдпूрдЯेрд╢рди) рдРрд╕ी рдЕрдоाрдирд╡ीрдп рдХुрдк्рд░рдеा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕्рдд्рд░ी рдпौрди рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд░рдЦрдиा рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै।

 рдЗрд╕्рд▓ाрдоी рджेрд╢ों рдоें рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рдпोрдиि рднंрдЧ рдХрд░рдиे рдХी рдХुрдк्рд░рдеा рдЖрдЬ рднी рдмрджрд╕्рддूрд░ рдЬाрд░ी рд╣ै। "рдФрд░рддों рдХी рд╕ुрди्рдирдд рдкрд░ рдоिрд╕्рд░ рджेрд╢ рдХी рдирд╡рд▓ рдЕрд▓ рд╕ाрджрд╡ी рдХी рдкुрд╕्рддрдХ ' рдж рд╣ीрдбेрди рдкेрд╕ рдСрдл рдИрд╡' рд╡ीрдорди рдЗрди рдж рдЕрд░рдм рдФрд░ рдХ्рд░ूрд░ рд░ूрдк рджुрдиिрдпा рдХे рд╕ाрдордиे рдЙрдж्рдШाрдЯिрдд рд╣ुрдЖ। рд╕ुрди्рдирдд рдХे рдмाрдж 30 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд▓рдб़рдХिрдпाॅ рдЬाрди рд╕े рд╣ाрде рдзो рдмैрдарддी рд╣ैं। 43 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕ंрдХ्рд░рдордг рд╕े рдкीреЬिрдд рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЕрдзिрдХрддрд░ рд▓рдб़рдХिрдпाॅ рдЙрд╕ рдмрд░्рдмрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рд╕े рдЧुрдЬрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдоाрдирд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं।"6

 рд╕्рдд्рд░ी рд╕ुрди्рдирдд ( рдПрдлрежрдЬीрежрдПрдореж) рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдмाрд░े рдоें рдХोрдИ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЬाрдирдХाрд░ी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдХрдо рд╕े рдХрдо 2000 рд╡рд░्рд╖ рдкुрд░ाрдиी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░рдеा рдк्рд░ाрдЪीрди рдЗрдЬिрдк्рдЯ рдоें рдЖрднिрдЬाрдд्рдп рд╡рд░्рдЧ рдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдХा рд╕ूрдЪрдХ рдеा।

 рдпूрдиिрд╕ेрдл ( UNICEF) рдиे рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдпा рд╣ै рдХि рд╡рд░्рд╖ 2016 рддрдХ рд▓рдЧрднрдЧ 200 рдоिрд▓िрдпрди рдФрд░рддें рдЬो рд╡िрднिрди्рди 30 рджेрд╢ों рд╕े рд╣ैं, рдЗрд╕ рдк्рд░рдеा рдХी рднेंрдЯ рдЪрдв़ рдЪुрдХी рд╣ैं। рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдЪिрдХिрдд्рд╕ीрдп рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХे рдЖंрд╢िрдХ рдпा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╕े рд╕्рдд्рд░ी рднрдЧрдиाрд╕ा рдпा рдЬрдирдиांрдЧ рдХे рд╕ाрде рдЕрди्рдп рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдЫेрдб़рдЫाрдб़ рдЦрддрдиा рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। (WHO,UNICEF and UNFPA,1997).

 рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд 1- 14 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдмрдЪ्рдЪिрдпों рдХी рднрдЧрдиाрд╕ा рдХाрдЯ рджी рдЬाрддी рд╣ै। рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдпрд╣ рдЕंрдЧ рд╣ी рд╕्рдд्рд░ी рдХी рдоाрд╕िрдХ рдзрд░्рдо рдФрд░ рдк्рд░рд╕рд╡ рдкीреЬा рдХो рдХрдо рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рдмрдЪ्рдЪी рдорд╣ीрдиों рджрд░्рдж рд╕े рддрдб़рдкрддी рд╣ै рддрдеा рдХрднी-рдХрднी рдЙрд╕рдХी рдоौрдд рддрдХ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै।

 рд╕्рдд्рд░ी рд╕ुрди्рдирдд рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЕрдл्рд░ीрдХी рджेрд╢ों рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд╕ाрде рд╣ो рд░рд╣े рдЗрд╕ рдкाрд╢рд╡िрдХ рдХृрдд्рдп рдХा рдирдЧ्рди рд╕рдЪ рд╣рдоाрд░े рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХो рднी рд╕рдХрддे рдоें рдбाрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕ुрдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣िрди्рджी рдХрдеाрдХाрд░ рдЬрдп рд╢्рд░ी рд░ाрдп рдиे рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЗрд╕ рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдХी рднीрд╖рдг рдпाрддрдиा рдХो рдЙрд╕ी рдЕंрддрд░ंрдЧ рдЖрдд्рдоीрдпрддा рдФрд░ рдоाрд░рдХ рдк्рд░рднाрд╡ोрдд्рдкाрджрдХ рдХे рд╕ंрдЧ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ 'рджрд░्рджрдЬा' рдоें рдкुрдирд░्рд╕ृрдЬрди рдХिрдпा рд╣ै।рдЗрд╕ी рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдПрдХ рдФрд░ рдкुрд╕्рддрдХ рдлрд╣рдоीрдиा рджुрд░्рд░ाрдиी рдХी 'рдХुрдл्рд░' рднी рд▓िрдЦी рдЧрдИ рд╣ै।

 рднाрд░рдд рдоें 2018 рдоें рдоाрд╕ूрдоा рдиाрдордХ рдПрдХ рдорд╣िрд▓ा рдиे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╢्рд░ी рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХे рдиाрдо рдПрдХ рдЦुрд▓ा рдЦрдд рд▓िрдЦा рдЬिрд╕рдоें рдЙрд╕рдиे рдПрдлрежрдПрдорежрдЬीреж рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЖрдЧे рд▓िрдЦा рдХि "рдмिрд╣ाрд░ рд╕рдоुрджाрдп рдоें рд╕ाрд▓ों рд╕े 'рдЦрддрдиा рдк्рд░рдеा ' рдпा 'рдЦрдл्рдЬ рдк्рд░рдеा ' рдХा рдк्рд░рдЪрд▓рди рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдорд╣िрд▓ाрдПँ рди рдХेрд╡рд▓ рдоाрдирд╕िрдХ рд╕ंрддुрд▓рди рдЦो рдмैрдарддी рд╣ैं рдмрд▓्рдХि рд╢рд░ीрд░ рдХो рднी рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬो рдмрдЪ рдЬाрддी рд╣ै, рдЗрд╕ рдХुрдк्рд░рдеा рд╕े рдЬुреЬी рджрд░्рджрдиाрдХ рдпाрджें рддाрдЙрдо्рд░ рдЙрдирдХे рд╕ाрде рд░рд╣рддी рд╣ै।' 2015 рдоें рдмिрд╣ाрд░ рд╕рдоुрджाрдп рдХी рдХुрдЫ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдиे рдПрдХрдЬुрдЯ рд╣ोрдХрд░ 'We Speak out FGM' рдиाрдордХ рдХैंрдкेрди рд╢ुрд░ू рдХिрдпा।

 рдЗрд╕ рдЕрдоाрдирд╡ीрдп рдк्рд░рдеा рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рдХे рд▓िрдП рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХाрд░्рдп рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। 1994 рдоें рдХाрд╣िрд░ा рдоें рд╕ंрдкрди्рди рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рдпрд╣ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдорд╣िрд▓ा рд╕ुрди्рдирдд рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдорд╣िрд▓ा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХो рдЦрддрд░ा рд╣ै।

 рдпूрдПрди рдиे рд╕ाрд▓ 2030 рддрдХ рдЗрд╕े рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиे рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рд░рдЦा рд╣ै। рджुрдиिрдпा рдоें рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдХрд░ीрдм 20 рдХрд░ोреЬ рдмрдЪ्рдЪिрдпों рдХा рдЦрддрдиा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЗрд╕рдоें рд╕े рдЖрдзे рд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╕िрд░्реЮ рддीрди рджेрд╢ों- рдоिрд╕्рд░, рдЗрдеिрдпोрдкिрдпा рдФрд░ рдЗंрдбोрдиेрд╢िрдпा рдоें рд╣ोрддा рд╣ै।

 рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕рдоुрджाрдп рдоें рдПрдХ рд╡िрдХृрдд рдХुрдк्рд░рдеा рд╣ै- 'рд╣рд▓ाрд▓ा'। рдпрд╣ рдоुрдЦ्рдпрддः рд╕ुрди्рдиी рдоुрд╕рд▓рдоाрдиों рдХे рдХुрдЫ рд╕ंрдк्рд░рджाрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЬрдм рдХोрдИ рддрд▓ाрдХрд╢ुрджा рдФрд░рдд рдЕрдкрдиे рдкрддि рд╕े рджुрдмाрд░ा рд╢ाрджी рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै рддो рдЙрд╕े рдПрдХ рдЕрдЬрдирдмी рдХे рд╕ाрде рд╢ाрджी рдХрд░рдХे рдХрдо рд╕े рдХрдо рдПрдХ рд░ाрдд рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рдмिрддाрдиी рдкрдбрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╣рдордмिрд╕्рддрд░ рд╣ोрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

 рдиिрдХाрд╣ рд╣рд▓ाрд▓ा рдХी рд╡िрд╡ाрджिрдд рдк्рд░рдХिрдпा рдХा рдлाрдпрджा рдЙрдаाрдХрд░ рдЕрдзिрдХрддрд░ рдоौрд▓рд╡ी рдоुрд╕्рд▓िрдо рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рдордЬрдмूрд░ी рдХा рдлाрдпрджा рдЙрдаाрддे рд╣ुрдП рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдПрдХ рд░ाрдд рдЧुрдЬाрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдХाрдо рдХे рд▓िрдП рдмрдХाрдпрджा рдЗрди्рд╣ोंрдиे 'рд░ेрдЯ' рддрдп рдХрд░ рд░рдЦा рд╣ै। рдкрд╢्рдЪिрдоी рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рд╣ाрдкुрдб़ рдЬिрд▓े рдоें рдЕंрдбрд░ рдХрд╡рд░ рд░िрдкोрд░्рдЯ्рд╕ рдиे рд╕िрдЦेрдб़ा рдЧाँрд╡ рдоें рдорджрд░рд╕ा рдЪрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓ा рдЬाрд╣िрджा рд╕े рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХी рдЬिрд╕рдиे 'рдиिрдХाрд╣ рд╣рд▓ाрд▓ा ' рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी 'рд╕рд░्рд╡िрд╕ рд░ेрдЯ' рдПрдХ рд╕े рджे рд▓ाрдЦ рдХे рдмीрдЪ рдмрддाрдИ।

 "рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдмрд░ेрд▓ी рдоें рддीрди рддрд▓ाреШ рдФрд░ рд╣рд▓ाрд▓ा рдХा рдоाрдорд▓ा рдЖрдпा। рдПрдХ рд╢рдЦ्рд╕ рдиे рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рдХो рддрд▓ाрдХ рджेрдХрд░ рдШрд░ рд╕े рдмेрдШрд░ рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рджुрдмाрд░ा рддрд▓ाрдХрд╢ुрджा рдкрдд्рдиी рдХो рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рд╣ी рдкिрддा рдХे рд╕ाрде рдиिрдХाрд╣ рд╣рд▓ाрд▓ा рдХрд░ा рджिрдпा। рдмрд╣ु рдХे рд╕ाрде рд╕рд╕ुрд░ рдХा рдиिрдХाрд╣ рдХрд░ाрдиे рдХा рдпрд╣ рд╕िрд▓рд╕िрд▓ा рдпрд╣ीं рдирд╣ीं рд░ूрдХा। рджुрдмाрд░ा рддрд▓ाрдХ рджेрдиे рдХे рдмाрдж рд╢ौрд╣рд░ рдЕрдм рднाрдИ рд╕े рд╣рд▓ाрд▓ा рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЕрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै।" 7

 рдпрд╣ рдЕрдзिрдХांрд╢ рдоुрд╕्рд▓िрдо рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХा рджंрд╢ рд╣ै рдЬिрд╕рдиे рдФрд░рдд рдХी рдЗрдЬ्рдЬрдд, рдоाрди-рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рдЕрд╕्рдоिрддा рдкрд░ рдРрд╕ा рдзрдм्рдмा рд▓рдЧाрдпा рд╣ै рдХि рдХрдИ рдФрд░рддें рдЙрд╕ рджाрдЧ рд╕े рдЙрдмрд░ рдирд╣ीं рдкा рд░рд╣ीं рд╣ैं।

 рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖: рдЗрди рд╕ाрд░ी рдХुрдк्рд░рдеाрдУं рдХो рдордж्рджेрдирдЬрд░ рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рд╡िрдЪाрд░рдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдЗрди рдХुрдк्рд░рдеाрдУं рдХा рдкाрд▓рди рд╕्рдд्рд░ी рд╣िрдд рдоें рди рд╣ोрдХрд░ рд╕्рдд्рд░ी рджрдорди рдХा рд╣ी рдПрдХ рддрд░ीрдХा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдкिрддृрд╕рдд्рддाрдд्рдордХ рд╕рдоाрдЬ рдЕрдкрдиी рдордирдоाрдиी рдХाрдпрдо рд░рдЦ рд╕рдХे рдХ्рдпोंрдХि рдХिрд╕ी рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ोрддी рдиाрд░ी рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдЙрди्рд╣ें рдбрд░ाрддा рд╣ै। рд╕рдоाрдЬ рдХोрдИ рднी рд╣ो рд╕्рдд्рд░ी рдХे рдк्рд░рддि рд╣рдоेрд╢ा рдкрдХ्рд╖рдкाрддी рд░рд╣ा рд╣ै।

рд╕ंрджрд░्рдн рд╕ूрдЪी:
1. рд╣िрди्рджी рдЕрдиुрд╢ीрд▓рди, рдЬूрди 2004, рдкृреж- 36
2. www.twnews.in, рдЗрд╕ рдЬрдЧрд╣ рдмेрдЯिрдпों рдХे рдкैрд░ ...рдЕрдоीрд░ рд╕्рдоाॅрд▓ рд▓ेрдЧ्рд╕, 06 рдоाрд░्рдЪ, 2018
3. www.amarujala.com, рдкुрд░ुрд╖ों рд╕े рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП ...рдЕрдл्рд░ीрдХा рдХे рдмाрдж рдЕрдм рдм्рд░िрдЯेрди рдоें рднी
4. hindi.pratilipi.com
5. m-hindi.webdunia.com, рдЗрдЬ्рдЬрдд рдХा рдЕрд░्рде рдпौрди рд╢ुрдЪिрддा рд╣ी рдХ्рдпों?
6. рд╣िрди्рджी рдЕрдиुрд╢ीрд▓рди, рдЬूрди 2004, рдкृреж-36
7. aajtak.intoday.in, рд╣рд▓ाрд▓ा: рдкрддि рдХे рд╕ाрде рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд╕ुрд░ ...рджेрд╡рд░ рд╕े рд╢ाрджी рдХा рджрдмाрд╡, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी/рдмрд░ेрд▓ी, 9 рдЬुрд▓ाрдИ, 2018.