рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рдЫрдд्рд░рдкाрд▓
рдкुрд╕्рддрдХ: ‘рдиिрд░्рднीрдХ рдпोрдж्рдзाрдУं рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ’
рд▓ेрдЦрдХ: рд╢рд╢ि рдкाрдзा
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рдк्рд░рднाрдд рдк्рд░рдХाрд╢рди, 4/19 рдЖрд╕рдл рдЕрд▓ी рд░ोрдб
рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी - 110002
рдоूрд▓्рдп: ₹ 300/-
рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдХрд╡рдпिрдд्рд░ी рд╢рд╢ि рдкाрдзा рднाрд░рддीрдп рд╕ेрдиा рдХे рд╢ौрд░्рдп рдФрд░ рдмрд▓िрджाрди рд╕े рдЕрднिрднूрдд рд╣ो рдХрд░, рдЕрдкрдиी рдкिрдЫрд▓ी рдкुрд╕्рддрдХ “ рд╢ौрд░्рдп рдЧाрдеाрдПँ рдХे рдмाрдж рдПрдХ рдмाрд░ рдкुрдиः рднाрд░рддीрдп рд╡ीрд░ों рдХे рдЕрджрдо्рдп рд╕ाрд╣рд╕िрдХ рдмрд▓िрджाрди рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХे рдЬीрд╡ंрдд рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХी рдк्рд░ेрд░рдХ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХे рд╕ाрде рдкाрдардХों рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд╣ैं। рдЙрдирдХी 150 рдкृрд╖्рдаों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ “рдиिрд░्рднीрдХ рдпोрдж्рдзाрдУं рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ” рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े рдк्рд░рднाрдд рдк्рд░рдХाрд╢рди рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै рддрдеा рдЗрд╕рдоें 15 рд╕ंрд╕्рдорд░рдг рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ीрдд рд╣ैं। рдпрд╣ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕ैрдиिрдХों рдХे рд░рдХ्рдд рдХी рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдмूँрдж рдоें рдЬोрд╢ рдоाрд░рддी рдмрд▓िрджाрди рдХी рднाрд╡рдиा, рдХрд░्рддрд╡्рдп-рдиिрд╖्рдаा, рдФрд░ рдоृрдд्рдпु рд╕े рдЖँрдЦ рдоिрд▓ा рдХрд░ рд╢ूрд░рд╡ीрд░рддा рдХे рдирдП рдХीрд░्рддिрдоाрди рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं। рдЬिрди рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХे рдпुрд╡ा рдмेрдЯे рд▓рдХ्рд╖्рдп рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рдмाрдж рдоाँ рднाрд░рддी рдХी рдЧोрдж рдоें рдЪिрд░рдиिрдж्рд░ा рдоें рд╕ो рдЬाрддे рд╣ैं рдЙрди рдкрд░िрдЬрдиों рдХे рд╣ृрджрдп рдХी рджाрд░ुрдг рд╡ेрджрдиा, рдЯीрд╕рддी рд╕्рдоृрддिрдпों рдХी рдЕрдиंрдд рдпाрдд्рд░ा, рдХिрд╕ी рдпुрд╡ा рд╡ीрд░ рдиाрд░ी рдХे рдЖँрд╕ुрдУं рдоें рдбूрдмी рдЕंрддрд╣ीрди рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा, рдЧौрд░рд╡ рдХी рднाрд╡рдиा рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдоाँ рдХे рдХाँрдкрддे рдХंрда рдоें рд░ुрдХे рдЖँрд╕ुрдУं рдХे рд╡ेрдЧ рдФрд░ рдмेрдЯे рдХे рд╢рд╡ рдХो рдХрди्рдзा рджेрдиे рдХे рдмाрдж рдмाрдк рдХी рдЖрдпुрдкрд░्рдпрди्рдд рдЭुрдХी рдкीрда рдХे рдорд░्рдорд╕्рдкрд░्рд╢ी рдк्рд░рд╕ंрдЧ рднी рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
![]() |
| рд╢рд╢ि рдкाрдзा |
рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдкрд╣рд▓ी рддीрди рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдХрд╢्рдоीрд░ рдоें рдЖрддंрдХрд╡ाрджिрдпों рдХा рд╕рдлाрдпा рдХрд░рддे рдк्рд░ाрдгोрдд्рд╕рд░्рдЧ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╕ेрдиा рдХे рддीрди рд╡ीрд░ рдиाрдпрдХों рдХी рд╢рд╣ाрджрдд рдХी рдЕрдорд░ рджाрд╕्рддाрдиें рд╣ैं। “рдПрдХ рдЕंрддрд╣ीрди рдк्рд░ेрдо рдХрдеा” рдоें рдиाрдпрдХ рдоोрд╣рди рдЧोрд╕्рд╡ाрдоी, “рдЕрдкрдиी рдЖрдд्рдоा рдХा рдХрдк्рддाрди” рд╢рд╣ीрдж рдХрдк्рддाрди рджेрд╡िंрджрд░ рд╕िंрд╣ рдЬрд╕्рд╕ рдФрд░ рддीрд╕рд░ी рдХрд╣ाрдиी “рдиिрд░्рднीрдХ рдпोрдж्рдзा” рдоें рдХрдк्рддाрди рдордиीрд╖ рд╕िंрд╣ рдХी рдЕрдж्рднुрдд рд╡ीрд░рддा рдФрд░ рдорд╣ा-рдмрд▓िрджाрди рдХो рдЕрддि рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХे рд╕ाрде рд╕ंрдЬोрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЕрдзिрдХाँрд╢ рд╢рд╣ीрджों рдХी рдкрд▓рдЯрди рд╕े рд╕рдо्рдмрдж्рдз рд╡рд░िрд╖्рда рд╕ैрди्рдпाрдзिрдХाрд░ी рдХी рдкрдд्рдиी рд╣ोрдиे рдХे рдиाрддे рд╢рд╢ि рдЬी рдХो рдкрд▓рдЯрди рдХे рд╕рдоाрд░ोрд╣ों рдоें рд╢рд╣ीрдж рд╕ैрдиिрдХों рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ों рд╕े рдоिрд▓рдиे рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рдЬुрдЯाрдиे рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдФрд░ рд░ुрдЪि рд░рд╣ी рд╣ै рдЬिрд╕ рдХे рдкीрдЫे рд╢рд╣ीрджों рдХे рдмрд▓िрджाрди рдХो рдпुрд╡ा рдкीреЭी рдХो рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рдиे рддрдеा рдЙрдирдХे рдорди рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдк्рд░рддि рдХрд░्рддрд╡्рдп рднाрд╡рдиा рдЬाрдЧ्рд░рдд рдХрд░рдиे рдХा рдЬрдЬ्рдмा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрди рддीрдиों рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рдлॉрд░्рдоेрдЯ рдПрдХ рд╕рдоाрди рд╣ै। рдЗрдирдоें рдмрд▓िрджाрдиी рд╕ैрдиिрдХ рдХे рд╕рдо्рдоाрди рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХा рдЧौрд░рд╡рдкूрд░्рдг рдЪिрдд्рд░рдг, рд╢рд╣ीрдж рдХी рд╢ौрд░्рдп-рдЧाрдеा/рдк्рд░рд╢рд╕्рддिрдкрдд्рд░ рдХे рдЖрд▓ेрдЦ рдХा рд╡рд░्рдгрди рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░рдЬрдиों рддрдеा рд╕ैрди्рдп рд╕рд╣рдХрд░्рдоिрдпों рд╕े рд╢рд╣ीрдж рдХी рд╕्рдоृрддिрдпों рдХे рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХा рд╡рд░्рдгрди рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд╕рдд्рдпрдХрдеा рд▓ेрдЦрди рдоें рддрде्рдп рдЬुрдЯाрдиा рдмрд╣ुрдд рд╢्рд░рдорд╕ाрдз्рдп рдХाрдо рд╣ोрддा рд╣ै। рдиाрдпрдХ рдХे рд╕рд░्рд╡ांрдЧीрдг рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХे рдЫрд╡ि рдЙрднाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдиेрдХ рд╕рдо्рдмрдж्рдз рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рд╕े рднेंрдЯ рдХрд░ рдХे рддрде्рдпों рдХो рдкूрд░्рдг рд╕рдд्рдпрддा рдХे рд╕ाрде рдЬुрдЯाрдиा рдкреЬрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХाрд░्рдп рд▓ेрдЦिрдХा рдиे рдиिрд╣ाрдпрдд рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдХे рд╕ाрде рдиिрднाрдпा рд╣ै। рд╢рд╣ीрджों рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ों рд╕े рдмाрддрдЪीрдд рдоें рд╢рд╢ि рдЬी рдХे рднीрддрд░ рдХा рд▓ेрдЦрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╣ो рдЙрдарддा рд╣ै рдФрд░ рдкाрдардХों рдХे рд╣ृрджрдп рдХो рдж्рд░рд╡िрдд рдХрд░рддा рдЪрд▓рддा рд╣ै। рдиाрдпрдХ рдоोрд╣рди рдЧोрд╕्рд╡ाрдоी рдХी рдкрдд्рдиी рднाрд╡рдиा рд╣ो рдпा рд╢рд╣ीрдж рджेрд╡िंрджрд░ рдЬрд╕ рдХी рдмрд╣рди рд╣рд░рдк्рд░ीрдд рдЕрдерд╡ा рд╢рд╣ीрдж рдХрдк्рддाрди рддुрд╖ाрд░ рдорд╣ाрдЬрди рдХे рдкिрддा рджेрд╡рд░ाрдЬ – рд▓ेрдЦिрдХा рдиे рд╕рднी рд╕े рдЕрдд्рдпंрдд рдЕрдкрдирдд्рд╡ рд╕े рдЕрди्рддрд░ंрдЧ рдмाрддрдЪीрдд рдХрд░ рд╢рд╣ीрджों рдХे рдЬीрд╡рди рдХे рдЕрдиेрдХ рдкрдХ्рд╖ों рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рддि рдЖрджрд░ рдФрд░ рдЧौрд░рд╡ рдХी рднाрд╡рдиा рдЙрдд्рдкрди्рди рдХी рд╣ै। рдоोрд╣рди рдЧोрд╕्рд╡ाрдоी рдХी рдкрдд्рдиी рд╕े рдПрдХ рднेंрдЯ рдоें рдпрд╣ рдкूрдЫрдиे рдкрд░ рдХि рдЙрд╕े рдкрддि рдХे рд╢рд╣ीрдж рд╣ोрдиे рдХा рд╕рдоाрдЪाрд░ рдХैрд╕े рдоिрд▓ा рддो рдЙрд╕ рдХा рдЬрд╡ाрдм рдеा-- рдПрд╕ рдПрдо рд╕ाрд╣рдм рдХा рдлोрди рдЖрдпा рдеा рдХुрдЫ рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдЖ рд░рд╣ा рдеा рдХि рдХ्рдпा рдХрд╣ рд░рд╣े рд╣ैं рдмрд╕ рд╕ुрди्рди рд╕ी рдоैं рдпрд╣ी рд╕рдордЭ рд╕рдХी... । рд╢рд╢ि рдЬी рдЖрдЧे рд▓िрдЦрддी рд╣ैं, "рдЕрдм рд╡ो рдЪुрдк рдеी। рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдоैंрдиे рдЙрд╕рдХे рд╢рд░ीрд░ рдоें рдХрдо्рдкрди рджेрдЦा рдеा рдЙрд╕рдХी рдмрдЪ्рдЪी рдЪुрдкрдЪाрдк рдЕрдкрдиी рдоाँ рдХा рд╣ाрде рд▓ेрдХрд░ рдЙрд╕े рд╕рд╣рд▓ा рд░рд╣ी рдеी। рдХिрддрдиे рдЕрд╕рдордп рд╣ी рдмреЬे рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं рд╢рд╣ीрджों рдХे рдмрдЪ्рдЪे। рдХैрд╕े рд╕рдордЭ рд▓ेрддे рд╣ैं рдЕрдкрдиा рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡। рдоैंрдиे рдЙрд╕рдХे рдоौрди рдХो рдирд╣ीं рддोрдбा। рдЙрд╕рдХी рдЖрд░्рдж्рд░ рдЖँрдЦों рдХी рдкीреЬा рдоेрд░ी рдЖँрдЦों рдоें рднी рдк्рд░рддिрдмिंрдмिрдд рд╣ो рд░рд╣ी рдеी।" рдЗрди рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХी рдПрдХ рдЕрди्рдп рд╡िрд╢ेрд╖ рдмाрдд рдпрд╣ рдХी рдЗрди рдХрдеाрдУं рдоें рд╢рд╣ीрджों рдХे рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖рджрд░्рд╢ी рд╕рд╣рдХрд░्рдоिрдпों рдиे рдмाрддрдЪीрдд рдХे рджौрд░ाрди рдЖрддंрдХрд╡ाрджिрдпों рд╕े рдоुрдарднेреЬों рдоें рд╡ीрд░ рдиाрдпрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдЕрдк्рд░рддिрдо рд╡ीрд░рддा рдФрд░ рдпुрдж्рдз рдХौрд╢рд▓ рдХा рдЫोрдЯे рд╕े рдЫोрдЯा рд╡िрд╡рд░рдг рджे рдХрд░ рдХрдеा рдХे рддрде्рдпों рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдХी рд╣ै рдЬो рд╕рдд्рдпрдХрдеा рдХी рдкрд╣рд▓ी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै।
рджूрд╕рд░ी рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдЙрди рд╕ैрдиिрдХों рдХी рдЧाрдеाрдПँ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं рдЬो рдпुрдж्рдз рдоें рднीрд╖рдг рд░ूрдк рд╕े рдШाрдпрд▓ рдЕрдерд╡ा рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рджौрд░ाрди рдХिрд╕ी рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдХा рд╢िрдХाрд░ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЬीрд╡рди рднрд░ рдХे рд▓िрдП рд╡िрдХрд▓ांрдЧ рд╣ो рдЧрдП। рдРрд╕ी рджो рдХрдеाрдПँ “рдорди рдХे рдЬीрддे рдЬीрдд” рддрдеा “рдЙрдж्рдпрдо рд╕े рдЕрдзिрдХाрд░ рддрдХ рдмреЭाрддे реШрджрдо” рдкाрдардХों рдХो рдкреЭрдиे рдХो рдоिрд▓ेंрдЧी। рдкрд╣рд▓ी рдХрд╣ाрдиी рдХे рдиाрдпрдХ рдХрдк्рддाрди рдордиीрд╖ рд╕िंрд╣ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХी рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рдЫोреЬ рдХрд░ рдХрд░ рдШрд░ рд╡ाрд▓ों рдХो рдмिрди рдмрддाрдП NDA рдоें рдЪрд▓े рдЧрдП। 2012 рдХो рдЙрдирдХी рдкोрд╕्рдЯिंрдЧ рдХुрдкрд╡ाреЬा рдоें рд╣ुрдИ рдЬрд╣ा рд░ाрдд рднрд░ рдЪрд▓ी рдоुрдарднेреЬ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддрдоाрдо рдЖрддंрдХрд╡ाрджिрдпों рдХा рд╕рдлाрдпा рдХрд░ рджिрдпा рдХिрди्рддु рдЧोрд▓िрдпाँ рд▓рдЧрдиे рд╕े рд╕्рд╡рдпं рдЧंрднीрд░ рд░ूрдк рд╕े реЫреЩ्рдоी рд╣ो рдЧрдП। рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╕ीрдоिрдд рдеी। рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рджौрд░ाрди рдХुрдЫ рджिрди рд╡े рдХोрдоा рдоें рд░рд╣े। рд╢рдд्рд░ु рдкрд░ рд╡िрдЬрдп рддो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдИ рдХिрди्рддु рдЬीрд╡рди рдХा рдпुрдж्рдз рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा। рдЙрдирдХा рд░рдгрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдмрджрд▓ рдЪुрдХा рдеा рдбाрдХ्рдЯрд░ों рдиे рдШोрд╖рдгा рдХрд░ рджी рдХि рд╡े рдХрднी рдЕрдкрдиे рдкाँрд╡ рдкрд░ рдЦреЬे рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдпेंрдЧे। рдЪाрд░ рдмाрд░ рд╕्рдЯेрдо рд╕ेрд▓ рд╕рд░्рдЬрд░ी (stem cell surgery) рдФрд░ рдЕрд╕рд╣рдиीрдп рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдкीреЬा рдХे рдЪрд▓рддे рдХрдаोрд░ рд╡्рдпाрдпाрдо рдЖрджि рдХे рдмाрдж рдЕंрддрддः рд╡े рд╡्рд╣ीрд▓рдЪेрдпрд░ рдкрд░ рдмैрдардиे рдХे рдпोрдЧ्рдп рд╣ो рд╕рдХे। рджृрдв рдЗрдЪ्рдЫाрд╢рдХ्рддि рдФрд░ рдмुрд▓ंрдж рд╣ौрд╕рд▓े рдХे рд╕्рд╡ाрдоी рдХрдк्рддाрди рдордиीрд╖ рд╕िंрд╣ рдХा рдХрдерди рдеा – “рдоेрд░ा рдПрдХ рдЯाрд░рдЧेрдЯ рдЫूрдЯा рддो рдХ्рдпा рджूрд╕рд░ा рдоेрд░े рд╕ाрдордиे рд╣ै।” рдЙрдирдХा рджूрд╕рд░ा рдЯाрд░рдЧेрдЯ рдеा рдкिрд╕्рдЯрд▓ рд╢ूрдЯिंрдЧ рдХी рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा। рдЬिрд╕рдХा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдЕрдкंрдЧрддा рдФрд░ рднрдпंрдХрд░ рдкीреЬा рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдбрдЯрдХрд░ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХिрдпा, 2013 рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдиे рдЕрд╢ोрдХ рд╕рднाрдЧाрд░ рдоें рдоंрдЪ рд╕े рдиीрдЪे рдЖрдХрд░ рд╡्рд╣ीрд▓рдЪेрдпрд░ рдкрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╢ौрд░्рдп рдЪрдХ्рд░ рд╕े рд╡िрднूрд╖िрдд рдХिрдпा।
рдирд╡ीрди рдЧुрд▓िрдпा рдХी рдХрд╣ाрдиी рдиिрдпрддि рдХे рдХ्рд░ूрд░ рдЦेрд▓ рдХा рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рдЕрдирд░्рдердХाрд░ी рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд╕ैрди्рдп рдЕрдХाрджрдоी рдоें рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рдЕंрддिрдо рджिрди рдкрд░ेрдб рдХी рдкूрд░्рд╡рд╕ंрдз्рдпा рдоें рдПрдХ рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा рдХे рджौрд░ाрди рдиौ рдлुрдЯ рдХी рдКंрдЪाрдИ рд╕े рд╕िрд░ рдХे рдмрд▓ рдЧिрд░рдиे рд╕े рдЙрдирдХी рд░ीреЭ рдХी рд╣рдб्рдбी рдЧрд░्рджрди рдХे рдкाрд╕ рдЯूрдЯ рдЧрдИ। рдЙрдирдХा рд╕ाрд░ा рд╢рд░ीрд░ рд╕ुрди्рди рд╣ो рдЧрдпा рдЕрдм рдЙрдирдХा рднрд╡िрд╖्рдп рдбाрдХ्рдЯрд░ों рдХे рд╣ाрде рдоें рдеा। рдЙрдирдХे рд╕िрд░ рдоें рд╕ुрд░ाрдЦ рдХрд░ рдХे рд╕рд░िрдпे рдбाрд▓े рдЧрдП, рд╣िрд▓рдиे рдбुрд▓рдиे рдХी рд╕рдЦ्рдд рдкाрдмंрджी рд░рд╣ी। рдЧрд╣рд░ी рд╡ेрджрдиा рдХे рдкрд▓ों рдоें рднी рд╡े рд╡िрдЪрд▓िрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдП। рдХрдИ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡्рдпाрдпाрдо рдХे рд▓рдо्рдмे рдХрд╖्рдЯрджाрдпी рдЙрдкрдЪाрд░ рдиे рдЙрди्рд╣ें рд╡्рд╣ीрд▓рдЪेрдпрд░ рдкрд░ рдмैрдардиे рдХे рдХाрдмिрд▓ рдмрдиा рджिрдпा । рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рдПрдХ рдирдпा рдж्рд╡ाрд░ рдЦोрд▓ा рдФрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рд╕рдоीрдк рдПрдХ рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХेंрдж्рд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд▓े рд▓िрдпा। рдХेрд╡рд▓ рд▓ेрдХ्рдЪрд░ рд╕ुрдирдХрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे 99 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЕंрдХों рд╕े рдХोрд░्рд╕ рдкूрд░ा рдХिрдпा। рд╕ैрди्рдп рд╣рд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рджो рд╕ाрд▓ рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ें рд╕ौ реЮीрд╕рджी рд╡िрдХрд▓ांрдЧ рдоाрди рдХрд░ рд╕ेрдиा рд╕े рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा, рдЬीрд╡рди рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдоें рдкूрд░्рдг рдордиोрдмрд▓ рд╕े рд▓реЬрддे рд╣ुрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкुрдгे рдоें рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдердо рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдЙрдд्рддीрд░्рдг рдХी। рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддा рд╕े рдпुрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдирдИ рдЪुрдиौрддिрдпों рдХी рддрд▓ाрд╢ рд╢ुрд░ू рдХी рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдЪुрдиाрд╡ рдХिрдпा। рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХुрдЫ рдХрд░ рджिрдЦрдиे рдХी рднाрд╡рдиा рд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡рдпं рдЧाреЬी рдЪрд▓ा рдХрд░ рдкрд░्рд╡рддाрд░ोрд╣рдг рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें 18 рд╣реЫाрд░ рдЫрд╣ рд╕ौ 32 рдлुрдЯ рдКँрдЪे рдоाрд░्рд╕िрдоिрдХ-рд▓ा рджрд░्рд░े рдХो рдкाрд░ рдХрд░ рд▓िрдо्рдХा рдмुрдХ рдСреЮ рд░िрдХाрд░्рдб्рд╕ рдоें рдЕрдкрдиा рдиाрдо рджрд░्рдЬ рдХрд░рд╡ा рдХрд░ рдПрдХ рджुрд╕्рд╕ाрд╣рд╕рдкूрд░्рдг рдЙрдкрд▓рдм्рдзि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी। рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЖрдЧे рдЪрд▓ рдХрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдо рднाрдЧ्рдпрд╢ाрд▓ी рдмрдЪ्рдЪों, рдИंрдЯ рднрдЯ्рдаों рдХे рдмाрд▓ рдордЬрджूрд░ों рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд▓реЬрдХिрдпों рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा-рджीрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдЕрджा рдЪैрд░िрдЯेрдмрд▓ рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी। рднрд▓े рд╣ी рд╡े рдлौрдЬी рд╕ैрдиिрдХ рдирд╣ीं рдмрди рдкाрдП рдХिрди्рддु рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ैрдиिрдХ рдмрди рдХрд░ рд╡े рдорд╣рддि рднूрдоिрдХा рдиिрднा рд░рд╣े рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ैрдХреЬों рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдорди-рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХो рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдирд╡ рдЬाрдЧрд░рдг рдХे рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕े рд░ोрд╢рди рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ें рдХрдИ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ों рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЬा рдЪुрдХा рд╣ै, рд╡े рдПрдХ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдХрд╡ि рднी рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдЪंрдж рдкंрдХ्рддिрдпाँ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ैं:
рд╡िрд░ाрдЯ рд╡рдЯ рд╡ृрдХ्рд╖ рддू, рд╢рдХ्рддि рд╕े рд╕рдоृрдж्рдз рд╣ै,
рдЬीрд╡рди рдПрдХ рдпुрдж्рдз рд╣ै рдЬीрд╡рди рдПрдХ рдпुрдж्рдз рд╣ै।
рдЖंрдзिрдпाँ рдЪрд▓ рд░рд╣ीं, рд░ाрд╣ рдХुрдЫ рдЦрд▓ рд░рд╣ी
рд╣िрдо्рдордд рдЖँрдЦ рдорд▓ рд░рд╣ी, рд▓ौ рдлिрд░ рднी рдЬрд▓ рд░рд╣ी
рд╣ाрд░ рдХो рдиा рдоाрди рддू, рдЬीрдд рдХो рдкрд╣рдЪाрди рддू,
рд╕ाрд╣рд╕ рдФрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рддेрд░ा рджृрдв рд╣ै,
рдЬीрд╡рди рдПрдХ рдпुрдж्рдз рд╣ै рдЬीрд╡рди рдПрдХ рдпुрдж्рдз рд╣ै।
рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें рддीрд╕рд░ी рдХोрдЯि рдХी рд╡े рдХрдеाрдПँ рд╣ैं рдЬिрдирдоें рд╕ैрдиिрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рдХрд▓्рдпाрдг рдФрд░ рдоाрдирд╡ीрдп рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै। ”рдоिрдЯрдЯी рдХा рдоोрд╣” рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз 1965 рдоें рднाрд░рдд рдкाрдХ рдпुрдж्рдз рдоें рд╕ेрдиा рдХे рдоाрдирд╡ीрдп рд░ूрдк рдХे рджрд░्рд╢рди рд╣ोрддे рд╣ैं। рднाрд░рддीрдп рд╕ेрдиा рд▓ाрд╣ोрд░ рд╕े рдЪंрдж рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рджूрд░ рдмрд╕े рдмрд░्рдХी рдЧाँрд╡ рддрдХ рдЬा рдкрд╣ुँрдЪी। рдЧाँрд╡ рдХे рдЕрдзिрдХांрд╢ рд▓ोрдЧ рдШрд░ рдмाрд░ рдЫोреЬ рдХрд░ рдЪрд▓े рдЧрдП рдеे। рдЪिрд░ाрдЧрджीрди рдирдордХ рдПрдХ рд╡ृрдж्рдз рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рдХी рд░ुрдЧ्рдгрддा рдХे рдХाрд░рдг рдХрд╣ीं рдЬाрдиे рдоें рдЕрд╕рдорд░्рде рдеा। рднाрд░рддीрдп рд╕ैрдиिрдХ рдиे рдЙрд╕ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рд╣рд░ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХी। рд╕ैрдиिрдХों рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕ рдмрдЬुрд░्рдЧ рдХे рдмрд╣ुрдд рдЖрдд्рдоीрдп рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╣ो рдЧрдП। рдЙрд╕ рд╡ृрдж्рдз рдХा рдЬрди्рдо рдЬाрд▓ंрдзрд░ рдЬिрд▓े рдХे рдХिрд╕ी рдЧाँрд╡ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा рдФрд░ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рдХे рдШрд░ рдХी рдпाрдж рдмрд╣ुрдд рд╕рддाрддी рдеी। рдПрдХ рджिрди рдЙрд╕рдиे рдЭिрдЭрдХрддे рд╣ुрдП рдХрдк्рддाрди рдХेрд╢рд╡ рдкाрдзा рд╕े рд╡िрдирддी рдХी – рдоैं рдорд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЕрдкрдиी рдЬрди्рдо рднूрдоि рдХो рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ। рдХрдк्рддाрди рдХेрд╢рд╡ рдиे рд╢ीрдШ्рд░ рд╣ी рдЙрд╕рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдкूрд░ी рдХрд░ рджी। рдЕрдкрдиे рдЧाँрд╡ рдХो рджेрдЦ рдХрд░ рдЪिрд░ाрдЧрджीрди рднाрд╡ рд╡िрд╣्рд╡рд▓ рд╣ो рдЧрдпा рдФрд░ рдмрдЪрдкрди рдХे рд╕्рдоृрддिрдпों рдоें рдбूрдмрддा рдЙрддрд░рддा рд░рд╣ा рд▓ौрдЯрддे рд╕рдордп рдЧाँрд╡ рдХे рдоिрдЯ्рдЯी рдХो рдЪूрдорддे рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдЪाрджрд░ рдоें рдмांрдзрддे рд╣ुрдП рднीрдЧे рд╕्рд╡рд░ рдоें рдХрд╣ा – “рд╕ाрд╣рдм рдЬी, рдЕрдЧрд░ рджेрд╢ рдХा рдмंрдЯрд╡ाрд░ा рдирд╣ीं рд╣ोрддा рддो рдЖрдЬ рдоैं рдЗрд╕ी рдзрд░рддी рдкрд░ рдЦреЬा рд╣ोрддा рдФрд░ рдЕंрдд рд╕े рдЗрд╕ी рдоिрдЯ्рдЯी рдоें рд╕рдоा рдЬाрддा”। рддाрд╢рдХंрдж рд╕рдордЭौрддे рдХे рдмाрдж рд╕ेрдиा рддो рдмрд░्рдХी рд╕े рд▓ौрдЯ рдЖрдИ рдХिрди्рддु рдЕрдкрдиे рд╕्рдиेрд╣, рд╕рдж्рднाрд╡рдиा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ुрдЧंрдз рдЫोреЬ рдЖрдИ।
рдЗрд╕ рдХोрдЯि рдХी рджूрд╕рд░ी рдХрд╣ाрдиी рд╕ेрдиा рдж्рд╡ाрд░ा рдлिрд░ोрдЬрдкुрд░ рд╕ीрдоा рд╕े рд╕рдЯे 650 рдПрдХреЬ рд╡ीрд░ाрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рд╣рд░े рднрд░े рд╕ुрди्рджрд░ рдиंрджрди рд╡рди рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░рдиे рдХी рдЙрдж्рдпрдорд╢ीрд▓рддा рдХी рдк्рд░ेрд░рдХ рджाрд╕्рддाрди рд╣ै। рдпрд╣ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХे рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै рдХि рдЬрд╣ाँ рдпुрдж्рдз рдЬैрд╕ी рдЖрдкрджा рдЖрдиे рдкрд░ рд╕ैрдиिрдХ рд╢рдд्рд░ु рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд░ौрдж्рд░ рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं рддो рд╡рд╣ीँ рд╢ांрддिрдХाрд▓ рдоें рдЕрдкрдиी рдоाрддृрднूрдоि рдХी рд╕рдоृрдж्рдзि рдХे рд▓िрдП рднी рдХрд░्рддрд╡्рдпрдмрдж्рдз рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рд╡рди рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдЬीрддा рдЬाрдЧрддा рд╕рдмूрдд рд╣ै। рд╕ेрдиा рдХी рдкрд╣рд▓ рдкрд░ рднाрд░ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡рдХ рдЗрд╕ рд╣рд░िрдд рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдоें рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдП рдЖрдЧे рдЖрдП। рд╕рдлрд▓ рдиिрдпोрдЬрди рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рднाрд╡рдиा рд╕े рдпрд╣ рд╕्рдеाрди рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдкिрдХрдиिрдХ рд╕्рдкॉрдЯ рдмрди рдЧрдпा рдФрд░ 14 рд╣реЫाрд░ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡ृрдХ्рд╖ рдХрдИ рддाрд▓ाрдм рдЖрджि рдЖрдЧंрддुрдХों рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХрд░рдиे рд▓рдЧे। рдЗрд╕ рдХрдеा рдХे рдЕंрдд рдоें рд╢рд╢ि рдЬी рдХे рд╡िрдЪाрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рдХृрддि рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХी рдЪिрдд рдХो рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं। рд╡े рд▓िрдЦрддी рд╣ैं, “рдЖрдЬ рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╣рд░ рдк्рд░ाрдгी рдХा рдпрд╣ рдзрд░्рдо рдмрди рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдз्рдпाрди рд░рдЦे рдХि рд╣рдо рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдкीреЭी рдХे рд▓िрдП рдХैрд╕ी рджुрдиिрдпा рдЫोреЬ рдХे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं। рд╣рдоें рддो рдЕрдкाрд░ рд╕ौрди्рджрд░्рдп рд╕े рдкрд░िрдкूрд░्рдг рдзрд░рддी рд╡िрд░ाрд╕рдд рдоें рдоिрд▓ी рд▓ेрдХिрди рдЕрдм рддो рд╡ो рдЬीрд░्рдг-рд╢ीрд░्рдг рд╣ोрддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдзрди्рдп рд╣ैं рд╣рдоाрд░े рд╕ैрдиिрдХ рдЬो рд╕ीрдоाрдУं рдкрд░ рд░рдХ्рд╖ा рдХा рдзрд░्рдо рднी рдиिрднा рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрдкрджा рдХी рднी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рдоें рдЬुрдЯे рд╣ुрдП рд╣ैं।
рдЪौрдеी рд╢्рд░ेрдгी рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдЕрди्рдп рдЪंрдж рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд░рдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं। “рд╕्рдХрд░्рджू рдХी рдШेрд░ाрдмंрджी” рдХी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиा рдоें рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рдЖрдХ्рд░рдордгрдХाрд░िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рднाрд░рддीрдп рдпुрдж्рдз-рдмंрджिрдпों рдХी рдиृрд╢ंрд╕ рд╣рдд्рдпाрдУं рдХे рдмрд░्рдмрд░рддाрдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд▓ेрдЦिрдХा рдХे рдПрдХ рднुрдХ्рддрднोрдЧी рдкрд░िрдЬрди рдХी рд╡рд░्рд╖ों рдмाрдж рд╡िрд╕्рдордпрдХाрд░ी рд╡ाрдкрд╕ी рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै। “рдбाрдХिрдпा рдбाрдХ рд▓ाрдпा” рдПрдХ рд╕ंрд╕्рдорд░рдгाрдд्рдордХ рдХрдеा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдЪंрдж рджрд╢рдХ рдкूрд░्рд╡ рд╕ैрдиिрдХों рддрдеा рдЙрдирдХे рдкрд░िрдЬрдиों рдоें рдкрдд्рд░ों рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рджрд░्рд╢ाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд▓ेрдЦिрдХा рдиे рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХे рдХुрдЫ рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдЬोреЬ рдХрд░ рдХрдеा рдХो рд╕рд░рд╕ рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै। “рдЕрдиाрдо рд╕ैрдиिрдХ” рдХрдеा рдоें рдкूрд░्рд╡ोрдд्рддрд░ рдоें рдо्рдпाрди्рдоाрд░ рд╕े рд╕рдЯे рдЬंрдЧрд▓ рдоें рднाрд░рддीрдп рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдоोрд░्рдЪे рдЦोрджрддे рд╕рдордп рджूрд╕рд░े рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдХे рджो рдЬाрдкाрдиी рд╕ैрдиिрдХों рдХे рдЕрд╡рд╢ेрд╖, рджो рд╣ेрд▓рдоेрдЯ рдФрд░ рдЬंрдЧ рд▓рдЧी рджो рд░ाрдпрдлрд▓ें рдоिрд▓ीं। рд╕ेрдиा рдХी рдпूрдиिрдЯ рдиे рди рдХेрд╡рд▓ рдЕрдЬ्рдЮाрдд рд╕ैрдиिрдХों рдХा рдЕंрддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХिрдпा рдЕрдкिрддु рдПрдХ рд╕्рдоृрддि-рд╕्рдерд▓ рднी рдмрдиा рджिрдпा। рдпрд╣ рдХрдеा рд╣рдоाрд░ी рд╕ेрдиा рдХे рдоाрдирд╡ीрдп рдЧुрдгों рдФрд░ рд╕рдЪ्рдЪे рдЖрдЪрд░рдг рдХी рдоुँँрд╣ рдмोрд▓рддी рдоिрд╕ाрд▓ рд╣ै। “рдк्рд░рдзाрди рдоंрдд्рд░ी рдХा рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕рди्рджेрд╢” рдФрд░ “рдХрджрдо рдоिрд▓ा рдХрд░ рдЪрд▓ाрдиा рд╣ोрдЧा” рд╢्рд░ीрдорддी рдЗंрджिрд░ा рдЧाँрдзी рдФрд░ рд╢्рд░ी рдЕрдЯрд▓рдмिрд╣ाрд░ी рд╡ाрдЬрдкेрдпी рд╕े рдЬुреЬी рд╕्рдоृрддिрдпों рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै। рдХुрдЫ рдЕрди्рдп рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рд╡िрд╖рдп рднी рд╕ैрдиिрдХ рд╢рд╣ीрдж рдФрд░ рдпुрдж्рдз рдХी рд╡िрднीрд╖िрдХा рдЖрджि рд╣ै।
рднाрд╖ा рдХी рджृрд╖्рдЯि рдоें рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рдПрдХ рдЕрдиुрдкрдо рдЙрдкрд╣ाрд░ рд╣ै। рд╢рд╢ि рдЬी рдХी рднाрд╖ा рдмрд╣ुрдд рд╕рдоृрдж्рдз рдФрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдЧुрдг рд╕े рдкрд░िрдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЙрд╕рдоें рдПрдХ рд╕рд╣рдЬрддा рдФрд░ рд╡िрд╖рдпाрдиुрдХूрд▓рди рд╣ै рдЬो рдЙрдирдХे рд╕ंрд╕्рдорд░рдгों рдХो рд╕рд░рд╕ рдФрд░ рдкрдардиीрдп рдмрдиाрддी рд╣ैं। рд╡िрд╖рдп рдХे рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоुрдЦ्рдпрддा рд╡рд░्рдгрдиाрдд्рдордХ рд╢ैрд▓ी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рд╣ै। рдЪрд░िрдд्рд░ рдЪिрдд्рд░рдг рдХे рдк्рд░рддि рдЙрдирдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрдЧ्рд░рд╣ рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рд╣рд░ рд╢рд╣ीрдж рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХी рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЫрд╡ि рдЙрднाрд░ी рд╣ै рдЬो рдЙрдирдХा рдЕрднीрд╖्рдЯ рднी рдеा рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рднी। рдЗрд╕ рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рдз्рдпेрдп рднी рдпрд╣ी рдеा। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд▓ेрдЦिрдХा рд╢рд╢ि рдкाрдзा рдЬी рдмрдзाрдИ рдХी рдкाрдд्рд░ рд╣ैं।
рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рд╕ूрдд्рд░: 18 рдП, рд▓ेрди -2, рдЙрдзेрд╡ाрд▓ा, рдЬрдо्рдоू -180 018, рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 941 919 6313; email: chhatrapal2009@yahoo.in

