рдиीрд▓рдо рд╡ाрдзрд╡ाрдиी
рд╢ोрдзाрд░्рдеी, рд╣िंрджी рд╡िрднाрдЧ, рднाрд╖ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднрд╡рди, рдЧुрдЬрд░ाрдд рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдЕрд╣рдорджाрдмाрдж
рдИрдоेрд▓: vishnukriplani36@gmail.com
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 840 122 4237
рдЕрдж्рдпрддрди рд╣िंрджी рдХрдеा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдЪрд░्рдЪिрдд рдПрд╡ं рд╡рд░िрд╖्рда рдпुрд╡ा рдХрдеाрдХाрд░ рд╕ूрд░рдЬ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рдХा рдЬрди्рдо рдЕрд▓्рдоोрдб़ा рдЬिрд▓े рдоें 17 рджिрд╕ंрдмрд░ 1967 рдоें рд╣ुрдЖ। рдкिрддा рд╕्рд╡. рдЗंрдж्рд░рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рддрдеा рдоाрддा рд▓рдХ्рд╖्рдоी рджेрд╡ी рдЬी рдХी рдЫрдд्рд░рдЫाрдпा рдоें рд░рд╣рддे рд╣ुрдП рд╣ाрдИ рд╕्рдХूрд▓ рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдкैрддृрдХ рдЧांрд╡ рдоें рд▓ेрдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рдХॉрдорд░्рд╕ рдХॉрд▓ेрдЬ, рдЬрдпрдкुрд░ рд╕े рдк्рд░рдердо рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд╕्рдиाрддрдХ рдХी рдбिрдЧ्рд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ी। рддрдд्рдкрд╢्рдЪाрдд рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी, рдЬрдпрдкुрд░ рдоें рдк्рд░рдердо рд╢्рд░ेрдгी рд╕े рдПрдо.рдХॉрдо рддрдеा рдПрдо рдлिрд▓ рдХрд░рддे рд╣ुрдП “A Critical Appraisal of Industrial Development of Rajasthan " рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдкीрдПрдЪ.рдбी. рдХी рдЙрдкाрдзि рдЧ्рд░рд╣рдг рдХी। рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдиेрдЧी рдЬी рд╕ंрдк्рд░рддि рд╕рд╡ाрдИ рдоाрдзोрдкुрд░ рдоें рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЬिрд▓ा рдХрд▓ेрдХ्рдЯрд░ рдПрд╡ं рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЬिрд▓ा рдордЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдХे рдкрдж рдХो рд╢ोрднाрдпрдоाрди рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।
рдбॉ. рдиेрдЧी рдЬी рдХे рдЕрдм рддрдХ рджो рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ ‛рдкाрдкा рдлिрд░ рдХрдм рдЖрдУрдЧे' (2016) рддрдеा ‛рд╕ांрдЭ рдХे рджीрдк', рдЪाрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ ‛рд░िрд╢्рддों рдХी рдЖंрдЪ' (2016), ‛рд╡рд╕ीрдпрдд' (2018), ‛рдиिрдпрддि рдЪрдХ्рд░' (2019) рддрдеा ‛рдпрд╣ рдХैрд╕ा рд░िрд╢्рддा'(2020) рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं। рд╕्рд╡рдпं рд╕рддрдд рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓ рд░рд╣рддे рд╣ुрдП рд╕рд░्рдЬрдирд╢ीрд▓ рд▓ेрдЦрдХ рд╕рдоाрдЬ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдиेрдЧी рдЬी рдХे 6 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдиाрдЯрдХ рдЕрдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ैं। рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рддрдеा рд░ाрдЬрдХीрдп рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХे рдиिрд░्рд╡рд╣рди рд╣ेрддु рдЙрди्рд╣ें рдХрдИ рдЕрд╡ाрд░्рдб рдПрд╡ं рд╕рдо्рдоाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं।
рдЖрдзुрдиिрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рд╕рд╣ी рддрдеा рдЧрд▓рдд рдХे рдж्рд╡ंрдж्рд╡ рдХो рд╕ाрдордиे рд░рдЦ рдХрд░ рдпрдеाрд░्рде рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡ृрдж्рдз рд╡िрдорд░्рд╢ рд╕े рдЬुреЬी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдПрд╡ं рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░्рдпोрддрд░ рдХाрд▓ рд╕े рд╣ी рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧ рдЬाрддे рд╣ैं। рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों рдоें рдпрджि рджेрдЦा рдЬाрдП рддो 1981 рдоें рдкंрдХрдЬ рдмिрд╖्рдЯ рдХे рдЙрдкрди्рдпाрд╕ ‛рдЙрд╕ рдЪिрдб़िрдпा рдХे рдиाрдо' рдоें рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рд╡ृрдж्рдз рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рдмीрдЬों рдХो рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рддрдд्рдкрд╢्рдЪाрдд 21рд╡ीं рд╕рджी рдоें рд╕рди् 2000 рдоें рд░рд╡ींрдж्рд░ рд╡рд░्рдоा рдХा ‛рдкрдд्рдерд░ рдКрдкрд░ рдкाрдиी' рддрдеा рдХृрд╖्рдгा рд╕ोрдмрддी рдХा ‛рд╕рдордп рд╕рд░рдЧрдо’, 2002 рдоें рдХाрд╢ीрдиाрде рд╕िंрд╣ рдХा ‛рдХाрд╢ी рдХा рдЕрд╕्рд╕ी’ рдЙрдкрди्рдпाрд╕, 2005 рдоें рдордорддा рдХाрд▓िрдпा рдХा ‛рджौреЬ’ рдЙрдкрди्рдпाрд╕, 2007 рдоें рдЪिрдд्рд░ा рдоुрдж्рдЧрд▓ рдХा ‛рдЧिрд▓िрдЧрдбु' рдЙрдкрди्рдпाрд╕, 2010 рдоें рдХाрд╢ीрдиाрде рд╕िंрд╣ рдХा ‛рд░ेрд╣рди рдкрд░ рд░рдЧ्рдШू’ рдЙрдкрди्рдпाрд╕, 2011 рдоें рд░рдоेрд╢ рдЪंрдж्рд░ рд╢ाрд╣ рдХा ‛рд╕рдлेрдж рдкрд░्рджे рдкрд░’ рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рд╣ृрджрдпेрд╢ рдХा рдЪाрд░ рджрд░рд╡ेрд╢ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдЖрджि рд╡ृрдж्рдз рд╡िрдорд░्рд╢ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рд╕рдоृрдж्рдзि рджेрддे рд╣ैं। рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╣рдоेрд╢ा рдЕрдкрдиी рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЕрдкрдиी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рджрд░्рдЬ рдХрд░ाрддा рд╣ै।
рдбा. рдиेрдЧी рдЬी рдХे рдХрдеा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдпрд╣ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдпрдеाрд░्рде рдХो рдЪिрдд्рд░िрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рднी рдЖрджрд░्рд╢ рдХे рдк्рд░рддि рдкाрдардХ рдХो рд╕рдЪेрдд рдХрд░рддा рд╣ुрдЖ рдЪрд▓рддा рд╣ै। рдХ्рдпा рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рддрдеा рдХ्рдпा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдЗрд╕рдХा рд╣рд▓ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों рдоें рд▓ेрдЦрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░рдд рджрд░ рдкрд░рдд рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЖрджрд░्рд╢ рд╕рдоाрдзाрди рдкाрдардХ рдХो рди рд╕िрд░्рдл рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рдПрд╡ं рдЬीрд╡рди рдоूрд▓्рдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрдиे рдХो рд╡िрд╡рд╢ рдХрд░рддा рд╣ै рдЕрдкिрддु, рдПрдХ рд╕ाрдХाрд░ рд░ूрдк рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдкाрдардХ рдХे рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЬीрд╡рди рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрдирдиे рдХी рд╕ाрдорд░्рде्рдп рд░рдЦрддा рд╣ै।
рдЬीрд╡рди рдоूрд▓्рдпों рдХे рдк्рд░рддि рдЖрд╕्рдеाрд╡ाрди рд▓ेрдЦрдХ рд╕ूрд░рдЬ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рдХे рд╕ंрдкूрд░्рдг рдХрдеा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд╡ृрдж्рдз рдЬीрд╡рди рдХा рдЬीрд╡ंрдд рдПрд╡ं рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЪिрдд्рд░рдг рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдЖрдЬ рдоौрдЬूрджा рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╣рдоाрд░े рджेрд╢ рдХे рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдХो рдЕрдкрдиे рдкрд░िрдЬрдиों рд╕े рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рдмрдиाрдпे рд░рдЦрдиे рдХी рдордЬрдмूрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрджि рдХिрд╕ी рдХाрд░рдгрд╡рд╢ рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрдЬрдиों рд╕े рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рдмрдиा рдкाрдиे рдоें рдЕрдХ्рд╖рдо рд░рд╣рддा рд╣ै, рддो рд╡ृрдж्рдз рдЖрд╢्рд░рдо рд╣ी рдПрдХ рдоाрдд्рд░ рд╡िрдХрд▓्рдк рд░рд╣ рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рд╕рднी рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рдЖрд╕ाрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдЙрдирдХे рд▓िрдП рд╡рд╣ाँ рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдЙрди्рд╣ें рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдХे рдк्рд░рддि рди्рдпाрдп рдХрд░рдиे рд╣ेрддु рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рд╕े рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдП। рдЙрдирдХी рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рдкрдв़рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдЬाрдП। ‛рд░िрд╢्рддों рдХी рдЖँрдЪ’ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдоाрддा рдкिрддा рдПрд╡ं рд╕ंрддाрди рдХे рд░िрд╢्рддों рдХो рдЖрдзाрд░ рдмрдиाрддे рд╣ुрдП рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдкिрддा рдЕрдкрдиा рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рди рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╣िрдд рдоें рд▓рдЧा рджेрддे рд╣ैं। рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╡рд╣ी рдмрдЪ्рдЪे рдЕрдкрдиे рджाрдпिрдд्рд╡ों рдХो рднूрд▓ рдЬाрддे рд╣ैं рдХिंрддु рдоाрддा рдкिрддा рд╕рдм рдХुрдЫ рдЬाрдирддे рд╣ुрдП рднी рдмрдЪ्рдЪों рд╕े рдордирдоुрдЯाрд╡ рдХрднी рдирд╣ीं рдХрд░рддे рд╣ै। рдкिрдЫрд▓े рдЫрд╣ рджрд╢рдХ рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдЗрддрдиी рддीрд╡्рд░ рдЧрддि рд╕े рд╣ुрдЖ рд╣ै рдЬिрд╕рдиे рдЬीрд╡рди рд╢ैрд▓ी рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЕрдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдд рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХिрдпा рд╣ै । рд╡рд░्рддрдоाрди рдмрджрд▓ाрд╡ рд╕े рдЖрдЬ рдХे рдмुрдЬुрд░्рдЧ рд╣рддрдк्рд░рдн рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдХो рдкрд░िрд╡ाрд░ рдПрд╡ं рд╕рдоाрдЬ рдХे рдирдП рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рд╕рдоाрдпोрдЬिрдд рдХрд░ рдкाрдиे рдоें рдЕрд╕рдорд░्рде рдкाрддे рд╣ैं। рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рдХी рд╢िрдеिрд▓рддाрдУं рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП ‛рд░िрд╢्рддों рдХी рдЖँрдЪ' рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рд▓ेрдЦрдХ рдХрд╣рддे рд╣ै, “рдЕрдХ्рд╕рд░ рдмुреЭाрдкे рдоें рдЗंрд╕ाрди рджूрд╕рд░ों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ो рдЬाрдпा рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬो рдХाрдо рд╣рдо рдпौрд╡рдиाрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕्рд╡рдпं рдХрд░ рд▓ेрддे рд╣ै, рдЬैрд╕े рднी рдЖрдиा рд╣ो, рдЬाрдиा рд╣ो, рдХ्рдпा рдЦाрдиा, рдХिрд╕рд╕े рдоिрд▓рдиा, рдЗрди рд╕рдм рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ोрддे рд╣ै। рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рдЖрддे рд╣ी рдЗрди рд╕рднी рдХाрдоों рдХे рд▓िрдП рджूрд╕рд░ों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ै।"1 рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЕрдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдд рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХे рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рд╕рдордЭрдиा, рдЙрдирдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиा рдФрд░ рд╕ंрднाрд╡िрдд рд╕рдоाрдзाрдиों рдХो рдЦोрдЬрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рдиा рд╣ी рд▓ेрдЦрдХ рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рдпाрд╕ рд░рд╣ा рд╣ै।
рд╡ृрдж्рдз рдоाрддा-рдкिрддा рдХे рдк्рд░рддि рд╕ंрд╡ेрджрди рд╢ूрди्рдпрддा рдХे рдЗрд╕ рдпुрдЧ рдоें рдпрджि рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдХा рдЫोрдЯा рд╕ा рджीрдкрдХ рддрд▓ाрд╢ рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдЬाрдП рддो рд╣рдоें ‛рд╡рд╕ीрдпрдд' рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЖрднाрдоंрдбрд▓ рдХे рд╕ाрде рдЬрдЧрдордЧाрддा рд╣ुрдЖ рд╕ूрд░्рдп рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдЧा। рдРрд╕ा рд╕ूрд░्рдп рдЬो рдпुрд╡ा рдкीрдв़ी рдХे рдорди рдоें рдЕрдкрдиे рдоाрддा рдкिрддा рдХे рдк्рд░рддि рдЙрджाрд╕ीрдирддा рдХे рднाрд╡ों рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдоें рдкूрд░्рдгрддрдпा рд╕рдорд░्рде рд╣ै। рднाрд╡ों рдХी рдЕंрддрд░ंрдЧ рдЧрд╣рд░ाрдЗрдпों рдХे рд╕ाрде рд▓िрдЦा рдЧрдпा ‛рд╡рд╕ीрдпрдд’ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдХी рдХुрдоाрдКंрдиी рднाрд╖ा рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд░िрд╢्рддों рдХी рдорд╣рдд्рддा рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рддीрди рдкीрдв़िрдпों рдХो рд╕рдоाрдиांрддрд░ рд▓ेрдХрд░ рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै,। рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдпрдеाрд░्рде рдХो рджिрдЦाрддे рд╣ुрдП рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдПрдХ рдРрд╕ा рдЪिрдд्рд░ рдЙрдХेрд░ा рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдкुрдд्рд░ рд╕े рдкिрддा рдмрдирдиे рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХा рдмрдб़ा рд╣ी рдоाрд░्рдоिрдХ рдЪिрдд्рд░рдг рд╣ै। рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдоाрддा-рдкिрддा рдХी рдкीрдб़ा рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рдРрд╕ी рдШрдЯрдиाрдУं рдХो рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдХрдеा рдпाрдд्рд░ा рдоें рдкिрд░ोрдпा рд╣ै рдЬो рд╕ीрдзे рдкाрдардХ рдХे рд╣ृрджрдп рдХो рд░ोрдоांрдЪिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕्рдеिрддि рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХो рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░ рджेрддी рд╣ै। рдиाрдпрдХ рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХрдеाрдХाрд░ рдиे рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдХे рдкिрддा рдПрд╡ं рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдХे рдкुрдд्рд░ рджोрдиों рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХो рдЕрдкрдиी рд╕्рдеिрддि рд╕े рддुрд▓рдиा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ाрдиी рдХो рдЖрдЧे рдмрдв़ाрдпा рд╣ै। рдПрдХ рд╕्рдеिрддि рд╡рд╣ рд╣ै рдЬрдм рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдХा рдкुрдд्рд░ рдЖрдЬ рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдХी рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЙрд╕рдХी рд╕рддрдд рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдкुрдд्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЧрдИ рдпрд╣ी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХे рд╕ाрде рд╕्рд╡рдпं рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдП рд╣ुрдП рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХी рд╕्рдоृрддि рдЬाрдЧृрдд рдХрд░ рджेрддी рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдкुрдд्рд░ рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ рдоें рдЕрдкрдиी рд╣ी рдпुрд╡ाрд╡рд╕्рдеा рддрдеा рд╕्рд╡рдпं рдоें рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХी рдкрд░рдЫाрдИ рдирдЬрд░ рдЖрддी рд╣ै। рдЙрд╕े рдпाрдж рдЖрддा рд╣ै рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рд╡рд╣ рд╕рджा рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХो рдЗрд╕рд▓िрдП рджोрд╖ी рдоाрдирддा рд░рд╣ा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡िрд╢्рд╡ा рдХो рдмाрд╣рд░ рдкрдв़рдиे рд╣ेрддु рдЕрдиुрдорддि рдирд╣ीं рджी। рдЕрдкрдиी рдпुрд╡ाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдоाрддा-рдкिрддा рдХी рдЪिंрддाрдУं рд╕े рдХोрд╕ों рджूрд░ рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдХो рдпрджि рдЪिंрддा рдеी рддो рд╡рд╣ рдеी рдЦ्рдпाрддि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХी। рдЬिрд╕े рддрд░рдХ्рдХी рд╣ेрддु рд╡िрджेрд╢ рдЬाрдиे рдХा рдкрдд्рд░ рддो рдЬाрди рд╕े рднी рдк्рдпाрд░ा рд▓рдЧा, рд▓ेрдХिрди рдкिрддा рдж्рд╡ाрд░ा рднिрдЬрд╡ाрдП рдЧрдпे рдЙрд╕ рдкрдд्рд░ рдХा рдоूрд▓्рдп рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рдЬिрд╕рдоें рдЙрд╕рдХी рдоां рдХी рдмीрдоाрд░ी рддрдеा рдЕंрддिрдо рдЗрдЪ्рдЫा рдХो рдмрддाрддे рд╣ुрдП рдкिрддा рдЙрд╕े рдШрд░ рдмुрд▓ा рд░рд╣ा рд╣ै।
рд╕्рдоृрддि рд╢ैрд▓ी рдоें рд▓िрдЦे рдЧрдП рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдбाрдпрд░ी рддрдеा рдкрдд्рд░ों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХрдеा рдХो рд╕ाрд░्рдердХ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоिрд▓ा рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдХी рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдЖрд░ंрдн рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдкुрдд्рд░ рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХो рддो рдкाрдардХ рдХे рд╕ाрдордиे рд░рдЦрддा рд╣ी рд╣ै рдХिंрддु рд╡рд░्рддрдоाрди рдХे рдк्рд░рддि рдЪिंрддिрдд рддрдеा рдкрд╢्рдЪाрдд्рддाрдкрдмोрдз рд╕े рдЧ्рд░рд╕्рдд рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдж्рд╡ाрд░ा рдЬो рдпुрд╡ाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЧрд▓рддिрдпाँ рд╣ुрдИ рд╣ै рдЙрди्рд╣ें рднी рд╕рдоाрдиांрддрд░ рдмрддाрддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдПрдХ рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдоें рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдЬी рдХे рдмुрдЬुрд░्рдЧ рдоिрдд्рд░ рд╢рд░्рдоा рдЬी рдХी рд╕्рдеिрддि рдХो рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдЖрдЬ рдХी рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╡ृрдж्рдз рдкीрдв़ी рдХी рд╕्рдеिрддि рдХो рд░рдЦ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдЕрдкрдиे рд╣ी рдкोрддे рдХे рдЬрди्рдорджिрди рдкрд░ рдШрд░ рдХे рдиौрдХрд░ рдХो рддो рдкाрд░्рдЯी рдоें рд▓े рдЬाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХिंрддु рджाрджा рдХो рдирд╣ीं। рдкाрд░्рдЯी рдХे рджिрди рдЕрдХेрд▓े рдШрд░ рдоें рд░рд╣ рд░рд╣े рджाрджा рдХे рднोрдЬрди рддрдХ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдирд╣ीं рдХी рдЬाрддी рд╣ै рд╢рд░्рдоा рдЬी рдХी рдкंрдХ्рддिрдпों рдоें “рдмрд╣ू рддो рдкрд░ाрдпे рдШрд░ рдХी рдмेрдЯी рд╣ै рдЙрд╕े рдХ्рдпा рджोрд╖ рджूँ, рдЙрд╕рдиे рддो рдоेрд░ी рддрдХрд▓ीрдлें рдирд╣ीं рджेрдЦी рд╣ैं рдкрд░ рдоेрд░ा рдХрд░рдг рдЬो рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдоेрд░ी рдордЬрдмूрд░ी рджेрдЦрддा рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै рдЖрдЬ рдоेрд░ी рднाрд╡рдиा рдХो рди рд╕рдордЭ рд╕рдХा। рдоैंрдиे рдПрдХ-рдПрдХ рдкрд▓ рдХैрд╕े рдмिрддाрдпा, рдоेрд░ी рдЖрдд्рдоा рд╣ी рдЬाрдирддी рд╣ै। рд░ाрдд рдХे рдЧ्рдпाрд░рд╣ рдмрдЬे рддрдХ рдмेрд╕рдм्рд░ी рд╕े рдЗंрддрдЬाрд░ рдХрд░рддा рд░рд╣ा। рди рдХोрдИ рдлोрди рдЖрдпा, рди рд╣ी рд╡рд╣ рд▓ोрдЧ рдкाрд░्рдЯी рдХрд░ рдШрд░ рд╡ाрдкрд╕ рд▓ौрдЯे। рднूрдЦ рдХे рдоाрд░े рд╣ाрд▓ рдмेрд╣ाрд▓ рд╣ो рд░рд╣ा рдеा। рд╕ोрдЪा рдеा рдкाрд░्рдЯी рдоें рд╕े рд▓ौрдЯрддे рд╕рдордп рдоेрд░े рд▓िрдП рдЦाрдиा рдкैрдХ рдХрд░рдХे рд▓े рдЖрдпेंрдЧे। рдоैंрдиे рдХिрдЪрди рдоें рджेрдЦा рдХुрдЫ рди рдеा, рддрднी рдЯिрдлिрди рдкрд░ рдирдЬрд░ рдкрдб़ рдЧрдИ। рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╕ुрдмрд╣ рдХी рдмрдЪी рд╣ुрдИ рд░ोрдЯिрдпाँ рдЯिрдлिрди рдоें рд░рдЦ рджी рдЬाрддी рд╣ैं рдФрд░ рд╢ाрдо рдХो рдХाрдо рд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдХो рджे рджी рдЬाрддी рд╣ैं рдоैंрдиे рдЯिрдлिрди рдоें рд░рдЦी рд░ोрдЯी рдиिрдХाрд▓ी рдФрд░ рдЦा рдХрд░ рднूрдЦ рд╢ाрди्рдд рдХрд░ рдбाрд▓ी।"2 рдпुрд╡ा рдкीрдв़ी рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдкाрд╢्рдЪाрдд्рдп рд╕рдн्рдпрддा рдХी рдЪрдХाрдЪौंрдз рдХрд░ рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рд░ोрд╢рдиी рдоें рдЕрдкрдиों рдХे рдЕрдкрдиेрдкрди рдХा рдк्рд░рдХाрд╢ рдЦोрддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рдмрдЦूрдмी рдЪिрдд्рд░рдг рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдЬिрд╕े рд╡िрд░ाрд╕рдд рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै рд╡рд╣ рд╣ै рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХी рдбाрдпрд░ी рдЬिрд╕рдХे рднीрддрд░ рдкिрддा рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि-“ рдоेрд░े рдкुрд░рдЦों рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдЬрди्рдо рдкрд░ोрдкрдХाрд░, рдкрд░рд╣िрдд, рдд्рдпाрдЧ, рд╕рдорд░्рдкрдг рдФрд░ рд╕рдд्рдп рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕ंрд╕्рдХाрд░, рдЬीрд╡рди рдоूрд▓्рдпों рддрдеा рд╕िрдж्рдзांрддों рдХे рд╕ाрде рдЬीрд╡рди рдпाрдкрди рдХिрдпा рдЧрдпा, рдЬिрдирдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рди рдХाрд▓ рдоें рдХिрдпा, рдпрд╣ी рдоेрд░ी рдЕрд╕рд▓ рдХрдоाрдИ рд╣ै, рдЬिрд╕े рдоैं рдЖрдЬ рдЕрдкрдиे рд╡िрд╢्рд╡ा рдХे рдиाрдо рд╡рд╕ीрдпрдд рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░рддा рд╣ूँ।"3 рд▓ेрдЦрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдЦी рдЗрди рдкंрдХ्рддिрдпों рдиे рди рд╕िрд░्рдл рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдХो рд╕िрдж्рдз рдХिрдпा рд╣ै рд╡рд░рди рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЬीрд╡рди рдХो рдиैрд░ाрд╢्рдпрдкूрд░्рдг рди рдмрдиाрдХрд░ рдоाрддृрднूрдоि рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ो рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рднाрд╡ рдХी рдУрд░ рднी рджिрд╢ा рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░, рдкैрд╕ा, рдиाрдо рд╡ рд╢ोрд╣рд░рдд рдЗрди рд╕рднी рдХे рддाрд▓рдоेрд▓ рдкрд░ рд░рдЪिрдд рд╣ै рдбॉ. рд╕ूрд░рдЬ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рдХा ‛рд╡рд╕ीрдпрдд' рдЙрдкрди्рдпाрд╕। рдЬिрд╕рдоें рдХेрд╡рд▓ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рджाрд╕рддां рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╡ो рдХрдб़рд╡ा рд╕рдЪ рд╣ै рдЬो рд╣рдоाрд░े рд╕рдоाрдЬ рдХा рдпрдеाрд░्рде рд╣ै।
‛рдиिрдпрддि рдЪрдХ्рд░' рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдкिрддा рдХा рд╕्рдиेрд╣ рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдк्рд░рддि рдЗрддрдиा рдк्рд░рдЧाрдв़ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЙрдирдХे рд╡рд╢ीрднूрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдкिрддा рдЕрдкрдиी рдФрд▓ाрдж рдоें рдЕрдкрдиा рдЕрдХ्рд╕ рджेрдЦрддा рд╣ै। рдЕрдкрдиी рдФрд▓ाрдж рдХे рдк्рд░рддि рд╡ाрдд्рд╕рд▓्рдп рдПрд╡ं рдк्рд░ेрдо рдХे рд╡рд╢ीрднूрдд рдЕрдкрдиा рд╕рдм рдХुрдЫ рдФрд▓ाрдж рдХो рд╕ुрдкुрд░्рдж рдХрд░ рджेрддा рд╣ै। рдмेрдЯा рдЙрд╕ рдкिрддा рдХे рдд्рдпाрдЧ рдФрд░ рдк्рд░ेрдо рдХो рдирд╣ीं рд╕рдордЭ рдкाрддा। рдЕрдкрдиे рдЕंрддिрдо рд╕рдордп рдоें рдкिрддा рдХो рдЕрдкрдиे рд╣ी рдШрд░ рд╕े рдмेрдШрд░ рд╣ोрдиा рдкреЬрддा рд╣ै рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдЕрдкрдиा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдиाрдо рддрдХ рдЫिрдкाрдиा рдкреЬрддा рд╣ै рддाрдХि рджुрдиिрдпा рдЙрд╕рдХे рдмेрдЯे рдХो рддाрдиे рди рджे। рдиिрдпрддि рдЪрдХ्рд░ рдШूрдорддा рд╣ै рдФрд░ рдПрдХ рджिрди рдмेрдЯा рдЕрд░्рд╢ рд╕े рдлрд░्рд╢ рдкрд░ рдЖ рдЬाрддा рд╣ै। рдиिрдпрддि рдЪрдХ्рд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╕े рдкुрдд्рд░ рдЪिрдд्рд░ांрд╢ рдХी рдкंрдХ्рддिрдпों рдоें “рдоैंрдиे рдмाрдмूрдЬी рдХे рдЬीрд╡рди рдХाрд▓ рдоें рдЙрдирдХा рддिрд░рд╕्рдХाрд░ рдХिрдпा, рдоैं рд╕्рд╡рдпं рдЙрдирдХो рдЕрдкрдиा рдк्рд░рддिрдж्рд╡рди्рдж्рд╡ी рдоाрди рдмैрдаा, рдоुрдЭे рд▓рдЧा рдЬैрд╕े рд╡рд╣ рдкुрд░ाрддрдирд╡ाрджी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХे рд╕ाрде рдЬी рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдЙрдирдХे рдШрд░ рд╕े рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рднी рдоुрдЭ рдкрд░ рдХोрдИ рдЕрд╕рд░ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рдкुрдг्рдпाрдд्рдоा рдХो рд╕рдо्рдоाрди рди рджेрдиे рдХा рдиुрдХрд╕ाрди рдоुрдЭे рдЙрдаाрдиा рдкреЬा। рдзीрд░े-рдзीрд░े рдХрдо्рдкрдиी рдШाрдЯे рдоें рдЬाрдиे рд▓рдЧी, рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЬा рд░рд╣े рдоाрд▓ рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдШрдЯिрдпा рд╣ोрдиे рд╕े рдмाрдЬाрд░ рдоें рдЦрд░ीрджрджाрд░ рдирд╣ीं рдоिрд▓े। рдХाрд░्рдп рдХा рдмोрдЭ рдмрдв़рддा рдЬा рд░рд╣ा рдеा। рдЗрд╕ी рджौрд░ाрди рдЬрдм рдЖрдкрд╕े рдоुрд▓ाрдХाрдд рд╣ुрдИ рдФрд░ рдмाрдмूрдЬी рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдирдЬрджीрдХ рд╕े рдЬाрдирдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ा, рдоैंрдиे рдк्рд░рдг рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा рдХि рдЙрдирдХे рдмрддाрдП рдЧрдП рдоाрд░्рдЧ рдкрд░ рдЪрд▓ूँрдЧा рдЖрдк рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ौंрдкी рдЧрдИ рдмाрдмूрдЬी рдХी рдбाрдпрд░ी рдПрдХ рдЬीрддा рдЬाрдЧрддा рдЬीрд╡рди рджрд░्рд╢рди рд╣ै।"4 рдПрдХ рдкुрдд्рд░ рдХी рдмрджрд▓рддी рд╣ुрдИ рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рдеिрддि рдХा рдЪिрдд्рд░рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░ рдиे рдЪिрдд्рд░ांрд╢ рдХे рд╣ृрджрдп рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХो рджिрдЦाрдпा рд╣ै- “рдкिрддाрдЬी рдХी рдбाрдпрд░ी рдЬрдм рднी рдХिрд╕ी рд╕ंрдХрдЯ рдоें рдпा рдЕрд╕рдоंрдЬрд╕ рдоें рд╣ोрддा рд╣ूँ рдоेрд░ा рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдХрд░рддी рд╣ै, рд▓рдЧрддा рд╣ै рдЬैрд╕े рдоेрд░े рдмाрдмूрдЬी рдЖрдЬ рднी рдоेрд░ा рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЬिрди рдХрд░्рдордиिрд╖्рда рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рд╡рдлाрджाрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдоैंрдиे рдЕрд╣ंрдХाрд░рд╡рд╢ рд╕ंрд╕्рдеा рд╕े рдиिрдХाрд▓ рджिрдпा рдеा рдЙрдирд╕े рдкुрдиः рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рд╕ाрдзा рдФрд░ рдЙрди рд╕рдмрдХो рдЕрдкрдиी рднूрд▓ рдХे рд▓िрдП рдХ्рд╖рдоा рдпाрдЪрдиा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕ंрд╕्рдеा рдоें рд▓ौрдЯ рдЖрдиे рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा, рдЖрдЬ рдмाрдмूрдЬी рдХे рд╕рдордп рдХे рдХुрдЫ рд╡рдлाрджाрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ рдХो рднूрдоिрдХा рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рд╕рдЪ рдпрд╣ी рд╣ै рдХि рдоैं рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдХे рд╡рд╢ीрднूрдд рдЗрди рдиींрд╡ рдХे рдкрдд्рдерд░ों рдХी рдХрдж्рд░ рди рдХрд░ рд╕рдХा рдФрд░ рдХंрдЧाрд░ूрдУं рдХो рджेрдЦ рдЙрди्рд╣ीं рдХो рд╕рдм рдХुрдЫ рдоाрди рдмैрдаा рдеा।"5 рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рднूрд▓ рдХा рдЕрд╣рд╕ाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै рд╡рд╣ рд╕рдордЭ рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рдЪрдХाрдЪौंрдз рдоें рд╡рд╣ рд░рд╣ рд░рд╣ा рдеा рд╡рд╣ рд╕рдм рдкिрддा рдХे рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рд╕े рд╣ी рдеा। рдХिंрддु рдЕрдм рдЙрд╕े рд╕рдордЭ рдоें рдЖ рдЧрдпा рдеा рдХि рдХрд░्рдо рд╣ी рдЗंрд╕ाрди рдХो рдорд╣ाрди рдмрдиा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рд░ूрдк рдоें рд╕ंрд╡ेрдЧ, рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрд╡ेрджрдиा, рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рдоूрд▓्рдпों рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рднाрд╡ рдкूрд░्рдг рд╢рдм्рдж рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдиेрдЧी рдХे рдХрдеा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдкрд░िрдЪрдп рджेрддे рд╣ैं। рдЬो рд╡ृрдж्рдзों рдХे рдк्рд░рддि рд╕ंрд╡ेрджрдирд╣ीрдирддा рдХे рдЗрд╕ рдпुрдЧ рдоें рдЗрд╕े рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рдмрдиा рджेрддे рд╣ैं। рдпрд╣ाँ рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдиेрдЧी рдиे рдЕрдкрдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдкрдд्рд░ рд╡िрдзा рддрдеा рдбाрдпрд░ी рд╡िрдзा рдХी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХрддा рдХो рднी рд╕िрдж्рдз рдХिрдпा рд╣ै। рд╕рд╣рдЬ рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдХो рдЕрдкрдиाрддे рд╣ुрдП рд╕ूрд░рдЬ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рдЬी рдХा рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рд╕рдоाрди рдЖрджрд░्рд╢ рдЙрди्рдоुрдЦ рдпрдеाрд░्рдерд╡ाрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ै। рдбा. рд░рдоेрд╢ рдЪंрдж рдоीрдгा рдХे рд╢рдм्рджों рдоें “рд╕рдоीрдХ्рд╖िрдд рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╡рд╕ीрдпрдд рдкреЭрддे рд╣ुрдП рдкिрддा рдкुрдд्рд░ рд╕ंрдмंрдзों рдкрд░ рдЬ्рдЮाрдирд░ंрдЬрди рдХी рдХрд╣ाрдиी ‛рдкिрддा' рдпाрдж рдЖрддी рд╣ै рдЙрд╖ा рдк्рд░िрдпंрд╡рджा рдХी ‛рд╡ाрдкрд╕ी' рдоें рднी рдкिрддा рдкुрдд्рд░ рдХे рд░िрд╢्рддों рдоें рджрд░ाрд░ рджिрдЦाрдИ рдкрдб़рддी рд╣ै। рдиिрд░्рдорд▓ рд╡рд░्рдоा рдХा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ ‛рдЕрди्рддिрдо рдЕрд░рдг्рдп', рд╣ृрджрдпेрд╢ рдХा ‛рдЪाрд░ рджрд░рд╡ेрд╢', рдХृрд╖्рдгा рд╕ोрдмрддी рдХा ‛рд╕рдордп рд╕рд░рдЧрдо' рдЖрджि рд╡ृрдж्рдзों рдХी рдЕрд╕рд╣ाрдпрддा рдХो рджिрдЦाрддे рд╣ैं। ‛рд╡рд╕ीрдпрдд' рдЗрд╕рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдоें рд▓िрдЦे рдЧрдП рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों рдХी рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдФрд░ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХрде्рдп рдХी рд░рдЪрдиा рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рди рдХेрд╡рд▓ рд╡ृрдж्рдзों рдХी рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдХी рдЕрд╕рд╣ाрдпрддा рдФрд░ рдЕрдХेрд▓ाрдкрди рдЙрдЬाрдЧрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдЕрдкिрддु рдкिрддा-рдкुрдд्рд░ рдХे рдЖрдкрд╕ी рд░िрд╢्рддों рдоें рдмрдв़рддी рджूрд░ी рдХो рджिрдЦाрдиे рдХे рдмाрдж рдкुрдиः рдЬोрдб़рдиे рдХा рдЖрджрд░्рд╢рд╡ाрджी рдЙрдкрдХ्рд░рдо рдоिрд▓рддा рд╣ै।"6 рдпрд╣ рдкंрдХ्рддिрдпाँ рдЙрдирдХे рд╕рднी рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों рдкрд░ рднी рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рд▓ाрдЧू рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ ‛рд╡рд╕ीрдпрдд' рдкрд░।
рд╕ंрджрд░्рдн рд╕ूрдЪी
1. ‛рд░िрд╢्рддों рдХी рдЖंрдЪ' рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╕ूрд░рдЬ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рдирд╡рдЬीрд╡рди рдкрдм्рд▓िрдХेрд╢рди, рдк्рд░. рд╕. 2016, рдкृрд╖्рда 101
2. ‛рд╡рд╕ीрдпрдд' рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╕ूрд░рдЬ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी,рд╕ाрд╣िрдд्рдпाрдЧाрд░ рдк्рд░рдХाрд╢рдХ, рдкृрд╖्рда 80
3. рд╡рд╣ी,рдкृ.213
4. ‛рдиिрдпрддि рдЪрдХ्рд░' рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╕ूрд░рдЬ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी, рд╕рдиाрддрди рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдкृрд╖्рда 122
5. рд╡рд╣ी,, рдкृрд╖्рда 123
6. ‛рд╕рдордХाрд▓ीрди рд╡िрдорд░्рд╢рд╡ाрджी рдЙрдкрди्рдпाрд╕', рд░рдоेрд╢ рдЪंрдж рдоीрдгा, рдкृрд╖्рда 151