Showing posts with label рдХौрд╢рд▓ेрди्рдж्рд░. Show all posts
Showing posts with label рдХौрд╢рд▓ेрди्рдж्рд░. Show all posts

рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп: рдХोрд░ोрдиा рд╕े рд▓реЬाрдИ рдоें рдЖрдкрдХी рддैрдпाрд░ी

рдХौрд╢рд▓ेंрдж्рд░

- рдбॉ. рдХौрд╢рд▓ेрди्рдж्рд░

рд╡िрдкрд░ीрдд рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рднी рдЬीрдиे рдХी рд░ाрд╣ рддрд▓ाрд╢ рдХрд░ рд▓ेрдиा рд╣рд░ рдк्рд░ाрдгी рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ै। рд╣рдо рдкिрдЫрд▓े рд╕рдд्рддрд░ рд╕ाрд▓ों рд╕े рдЪीрди рдФрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рд╕ाрде рдЬूрдЭрддे рд╣ुрдпे рдЕрдкрдиे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХा рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХрд░рддे рдЖ рд░рд╣े рд╣ैं। рд╣рдордиे рдк्рд▓ेрдЧ, рдФрд░ рдПрдб्рд╕ рдЬैрд╕ी рдмीрдоाрд░िрдпों рдХा рднी рд╕ाрдордиा рдХिрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдм рд╕ाрд░्рд╕ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे реЫिрдж्рджी рд╕рджрд╕्рдп рдХोрд░ोрдиा рдХे рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдЯ्рд░ेрди рдХा рднी рд╕ाрдордиा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।

рдЕрдм рдЬрдмрдХि рдпрд╣ рддрдп рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै рдХि рд╣рдоें рд▓рдо्рдмे рд╕рдордп рддрдХ рдХोрд░ोрдиा рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рддे рд░рд╣рдиा рдкреЬेрдЧा рддो рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рддैрдпाрд░िрдпाँ рднी рдХрд░рдиी рд╣ी рд╣ोंрдЧी। рдЗрд╕ рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рдЙрди рд╕рдо्рднाрд╡рдиाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рдЪрд░्рдЪा рдХрд░ेंрдЧे рдЬिрди्рд╣ें рд╕ाрдоाрди्рдпрд░ूрдк рд╕े рдЕрдкрдиे рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрдиाрдпे рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे рдХोрд░ोрдиा рдЬैрд╕े рд╡िрд╖ाрдгुрдУं рдХा рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рд╢рд░ीрд░ рдХो рддैрдпाрд░ рдХрд░ рд╕рдХेंрдЧे।

1- рд╡िрдЬрдп рд╕ंрдХрд▓्рдк –рд╣рд░ рдирдИ рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕рдоाрдзाрди рд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै, рд╣рдоें рдЗрд╕ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХे рд╕ाрде рд╕्рд╡рдпं рдХो рдоाрдирд╕िрдХ рддौрд░ рдкрд░ рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा।

2- рд▓реЬाрдИ рдХे рд▓िрдП рд╢рд░ीрд░ рдоें рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг –рд╣рд▓्рджी рдбाрд▓рдХрд░ рдЙрдмाрд▓े рд╣ुрдпे рдкाрдиी рд╕े рджिрди рднрд░ рдоें рджो рдмाрд░ рдЧрд░ाрд░ा рдХрд░рддे рд░рд╣рдиे рд╕े рдЧрд▓े рдХी рдХोрд╢िрдХाрдПँ рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдЕрдзिрдХ рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиी рд░рд╣рддी рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рддрд░ीрдХे рд╕े рд╣рд░ рддрд░рд╣ рдХे рдоाрдЗрдХ्рд░ॉрдм्рд╕ рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं।

3- рд╡िрдЯाрдоिрди рд╕ी рдХी рднूрдоिрдХा –рд╢рд░ीрд░ рдХी рдХोрд╢िрдХा рдоें рд╕्рдеिрдд рдоाрдЗрдЯोрдХॉрди्рдб्рд░िрдпा рдХी рдмेрд╣рддрд░ी рдХे рд▓िрдП рд╡िрдЯाрдоिрди рд╕ी рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдЬрдЧреЫाрд╣िрд░ рд╣ै। рд╕ंрддुрд▓िрдд рдоाрдд्рд░ा рдоें рд╡िрдЯाрдоिрди рд╕ी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рди рдХेрд╡рд▓ рдХोрд╢िрдХीрдп рдСрдХ्рд╕ीрдбेрдЯिрд╡ рд╕्рдЯ्рд░ेрд╕ рдХो рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рдХрд░рддा рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдХैंрд╕рд░ рдХोрд╢िрдХाрдУं рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдХो рднी рд░ोрдХрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рд╕рдордЭा рдЬाрдп рддो рд╢рд░ीрд░ рдХी рдЖंрддрд░िрдХ рдЧреЬрдмреЬिрдпों рдХो рд╕ुрдзाрд░рдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдмाрд╣рд░ рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдоाрдЗрдХ्рд░ॉрдм्рд╕ рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╢рд░ीрд░ рдХे рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ाрддंрдд्рд░ рдХो рднी рдореЫрдмूрдд рдХрд░рдиे рдоें рд╡ीрдЯाрдоिрди рд╕ी рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рд╣ोрддी рд╣ै। рдиीрдмू, рд╕ंрддрд░ा, рдоुрд╕рдо्рдоी, рдЕрдорд░ूрдж рдФрд░ рдЖँрд╡рд▓ा рдЬैрд╕ी рдЪीрдЬों рдоें рд╡िрдЯाрдоिрди рд╕ी рдХी рдк्рд░рдЪुрд░ рдоाрдд्рд░ा рдкाрдпी рдЬाрддी рд╣ै।

4- рдк्рд░ोрдЯीрди рдХी рднूрдоिрдХा – рд░ोрдЧрдк्рд░рддिрд░ोрдз рдХ्рд╖рдорддा рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рдиे рдоें рдк्рд░ोрдЯीрди рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рд╣ोрддी рд╣ै рдЕрддः рдЙрдЪ्рдЪрдЧुрдгрд╡рдд्рддाрдпुрдХ्рдд рдХिंрддु рд╕ुрдкाрдЪ्рдп рдк्рд░ोрдЯीрди рдХा рд╕्рддेрдоाрд▓ рд╡ाрдпрд░рд╕ рд╕े рд▓реЬрдиे рдХे рд▓िрдП рд╢рд░ीрд░ рдХो рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрддा рд╣ै।

5- рдПрдг्рдЯीрдСрдХ्рд╕ीрдбेрдг्рдЯ्рд╕ рдХी рднूрдоिрдХा –рд╢рд░ीрд░ рдХी рдХोрд╢िрдХाрдУं рдХो рдиिрд░ंрддрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд░рд╣рдиा рд╣ोрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╣рдоेрд╢ा рдХुрдЫ реЮ्рд░ी-рд░ेрдбिрдХрд▓्рд╕ рдмрдирддे рд░рд╣рддे рд╣ैं рдЬो рдХिрд╕ी рднी рдмीрдоाрд░ी рдХो рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдХ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдпूँ рд╕рдордЭा рдЬाрдп рдХि реЮ्рд░ी рд░ेрдбिрдХрд▓्рд╕ рдХोрд╢िрдХीрдп реЮैрдХ्рдЯ्рд░ी рд╕े рдиिрдХрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рдоॉрд▓ीрдХुрд▓рд░ рдХрдЪрд░ा рд╣ै рдЬिрд╕े рддुрд░ंрдд рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рдХрд░рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। реЮ्рд░ी рд░ेрдбिрдХрд▓्рд╕ рдХो рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХोрд╢िрдХाрдУं рдХो рдПрдг्рдЯीрдСрдХ्рд╕ीрдбेрдг्рдЯ्рд╕ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪрдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╡ाрд▓े рдПрдг्рдЯीрдСрдХ्рд╕ीрдбेрдг्рдЯ्рд╕ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЧрд░рдо рдорд╕ाрд▓ों рд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рдФрд░ рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рд╣ै। рдмрд╕ рд╢рд░्рдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЧрд░рдо рдорд╕ाрд▓ों рдХो рддेрд▓ рдоें рди рднूрдиा рдЬाрдп рдмрд▓्рдХि рдкीрд╕рдХрд░ рджाрд▓ рдпा рд╕рдм्рдЬी рдоें, рд╕ेрд╡рди рдХрд░рддे рд╕рдордп рдКрдкрд░ рд╕े рдоिрд▓ाрдпा рдЬाрдп। рдФрд╖рдзीрдпрд░ूрдк рдоें рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрди्рд╣ें рд╢рд╣рдж рдпा рдкाрдиी рдХे рд╕ाрде рднी рд▓िрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдз्рдпाрди рд░рд╣े рдХि рдЙрдЪ्рдЪрдЧुрдгрд╡рдд्рддाрд╡ाрд▓े рдПрдг्рдЯीрдСрдХ्рд╕ीрдбेрдг्рдЯ्рд╕ рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рд▓ौंрдЧ рдХा рд╕्рдеाрди рдк्рд░рдердо рдХ्рд░рдо рдкрд░ рд╣ै, рд╢ाрдпрдж рдЗрд╕ीрд▓िрдП рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдоें рдЗрд╕рдХा рдиाрдо рджेрд╡рдХुрд╕ुрдо рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ोрдЧा। рдпрд╣ рднी рдз्рдпाрди рд░рд╣े рдХि рддрдХ्рдХोрд▓рдо् (рдЪрдХ्рд░рдлूрд▓, Star anise, illicium verum) рдоें рдкाрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдФрд╖рдзीрдп рдШрдЯрдХ рд╢िрдХिрдоिрдХ рдПрд╕िрдб (Shikimic acid) рдПрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рдПрдг्рдЯीрд╡ाрдпрд░рд▓ рдПреЫेंрдЯ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕ाрд░्рд╕ рдХे рдЗрд▓ाреЫ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рднाрд╡ी рдоाрдиी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рджрд╡ा Oseltamivir (Tamiflu) рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

6- реЫिंрдХ рдХा рдПрдг्рдЯीрд╡ाрдпрд░рд▓ рдк्рд░рднाрд╡ – рдПрдг्рдЯीрд╡ाрдпрд░рд▓ рдоेрдЯेрд▓िрдХ рдж्рд░рд╡्рдпों рдоें реЫिंрдХ рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╣ै। рдЬिрди рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдоें реЫिंрдХ рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдПрдг्рдЯीрд╡ाрдпрд░рд▓ рдХाрд░्рдоुрдХрддा рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХा рд╕ेрд╡рди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдХрдж्рджू (Pumpkin) рдХे рдмीрдЬों рдоें рдкрд░्рдпाрдк्рдд реЫिंрдХ рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдпे рд╕рд╣рдЬ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рднी рд╣ै।

7- рдПрдг्рдЯीрд╡ाрдпрд░рд▓ рдЬреЬी-рдмूрдЯिрдпाँ –рдЧिрд▓ोрдп, рддुрд▓рд╕ी, рдЕрд╢्рд╡рдЧंрдзा।

8- рд░ोрдЧрдк्рд░рддिрд░ोрдзрдХ्рд╖рдорддा рдмреЭाрдиे рд╡ाрд▓े рдЦाрдж्рдпрдкрджाрд░्рде – рдЫुрд╣ाрд░ा, рдЧाрдЬрд░, рдорд╢рд░ूрдо, рдЧाрдп рдХा рдШी, рджूрдз।

рдорд╣ाрдкुрд░ुрд╖ों рдиे рдХрд╣ा рд╣ै – рдзрд░рддी рдкрд░ рд╡рд╣ рд╕рдм рдХुрдЫ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рд╣рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै, рдЕрднाрд╡ рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕рдХी рдпोрдЬрдиा рдХा рд╣ै।

рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХो рдкрдЯрдХрдиी рджेрддा рдХोрд░ोрдиा рдЙрдж्рдпोрдЧ

рдХौрд╢рд▓ेंрдж्рд░

- рдбॉ. рдХौрд╢рд▓ेрди्рдж्рд░

рдЖрдо рдЖрджрдоी рдиे рд╕ाрд░्рд╕ (рд╕ीрд╡िрдпрд░ рдПрдХ्рдпूрдЯ рд░ेрд╕्рдкाрдпрд░ेрдЯрд░ी рд╕िंрдб्рд░ोрдо) рдХो рд╡рд░्рд╖ 2003 рдоें рддрдм рдЬाрдиा рдЬрдм рдЗрд╕рдиे рдХрд╣рд░ рдвाрдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा। рд╡рд░्рддрдоाрди рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХा рдкाँрдЪрд╡ाँ рдЬ्рдЮाрдд рдо्рдпूрдЯेंрдЯ рд╡ाрдпрд░рд╕ рд╣ै। рдХिрд╕ी рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХा рдо्рдпूрдЯेंрдЯ рдпूँ рд╣ी рдмреЬी рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдирд╣ीं рдмрди рдЬाрдпा рдХрд░рддा। рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдПрдХ рд▓рдо्рдмा рд╕рдордп рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХिंрддु рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें рдЗрд╕рдХे рдо्рдпूрдЯेंрдЯ рдмреЬी рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХा рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рдФрд░ рджрд╡ाрдИ рдмрдиाрдиा рднी рдЖрд╕ाрди рд╣ोрддा рд╣ै рд╡рд░рдиा рдЗрд╕рдоें рднी рдХрдИ рд╕ाрд▓ рд▓рдЧ рдЬाрдпा рдХрд░рддे рд╣ैं। рд░рд╡िрд╡ाрд░ рдпाрдиी рджिрдиांрдХ 29 рдоाрд░्рдЪ 2020 рддрдХ рдЗрд╕рдХे рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рдФрд░ рд╕्рдкेрд╕िреЮिрдХ рджрд╡ाрдИ рдХे рдоाрд░्рдХेрдЯ рдоें рдЖ рдЬाрдиे рдХी реЩрдмрд░ рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рдм рдЬाрджुрдИ рддрд░ीрдХे рд╕े рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै ...рдмिрдиा рд╕рдордп рдЧँрд╡ाрдпे, рдЧोрдпा рд╕рдм рдХुрдЫ рдЪрд░рдгрдмрдж्рдз рддрд░ीрдХे рд╕े рд╕्рдХ्рд░िрдк्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╢ूрдЯ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ो।


рд╕ाрдЗंрдЯिреЮिрдХ рд╣рд▓्рд▓ा  - рд╣рдо рд╕рдм рдПрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрддिрд╡ाрдж рдХे рд╢िрдХाрд░ рд╣ैं। рдЕрддिрд╡ाрдж рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЬрдм рддрдХ рд╣рдоें реЮोрдЯॉрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдХोрдИ рдоुрдХрдо्рдорд▓ рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рдирд╣ीं рдоिрд▓ рдЬाрдпेрдЧी ...рдЖрда-рджрд╕ рд░िрд╕рд░्рдЪ рдкेрдкрд░ рдЗंрдЯрд░рдиेрд╢рдирд▓ реЫрд░्рдирд▓्рд╕ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдирд╣ीं рд╣ो рдЬाрддे рддрдм рддрдХ рдпрд╣ рдХैрд╕े рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╕ूрд░्рдп рд╕े рдиिрдХрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдКрд░्рдЬा рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╣рдоें рд╕ूрд░्рдп рд╕े рд╣ी рдоिрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै? рдпाрдиी рд╢ोрдз рдкूрд░्рдг рд╣ोрдиे рддрдХ рд╣рдо рд╕ूрд░्рдп рдХी рдКрд░्рдЬा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рднी рдирд╣ीं рдХрд░ेंрдЧे ...рдХ्рдпोंрдХि рдРрд╕ा рдХрд░рдиा рдЕрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рд░ूреЭ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рдЬो рдХि рдПрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╣рдо рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे ...рдФрд░ рди рдХिрд╕ी рдХो рдХрд░рдиे рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдРрд╕ा рд╣ी рдЕрддिрд╡ाрдж рдПंрдЯीрд╡ाрдпрд░рд▓ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рдФрд░ рджрд╡ाрдЗрдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рд╣ै। рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУं рдХो рдирд╣ीं рдоाрдирддे рдХिंрддु рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрддिрд╡ाрдж рдЕрдм рдПрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै।

рдпुрдж्рдз рдХे рддрд░ीрдХे – рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЕрджृрд╢्рдп рд╡ाрдпрд░рд╕ рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे рдХे рдкाँрдЪ рдЬ्рдЮाрдд рддрд░ीрдХे рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं, 1- рдиिрдд्рдп рдЬीрд╡рди рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрд╕्рдкрд░्рд╢्рдпрддा (Self quorontine) рдХा рдкाрд▓рди, 2- рд╣ाрде рдзोрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдмुрди, рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╡рд╕्рддुрдУं рдХो рдиिःрд╕ंрдХ्рд░рдоिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдм्рд▓ीрдЪिंрдЧ рдкाрд╡рдбрд░ рдХे рдШोрд▓ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ, рдШрд░ рдХे рдХрдорд░ों рдХी рд╢ुрдж्рдзрддा рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдИрдзूрдк, рдЬौ, рд╕рд░рд╕ों, рдХाрд▓ा рддिрд▓ рдФрд░ рдШी рдЖрджि рд╕े рдзूрдкрди (Fumigation) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ, 3- рд╡िрдЯाрдоिрди рд╕ी рдХा рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ, 4- рд╡ैрдХ्рд╕ीрдиेрд╢рди, 5- рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХे рд╕्рдЯ्рд░ेрди рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдФрд╖рдзि рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ।

рдЙрдкाрдп рд╕ंрдЦ्рдпा рдПрдХ рд╕े рдЪाрд░ рддрдХ рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдк्рд░ीрд╡ेंрдЯिрд╡ рд╣ैं рдЬрдмрдХि рдЕंрддिрдо рдЙрдкाрдп рдХ्рдпोрд░ेрдЯिрд╡ рд╣ै। рд╣рдо рдЕрдкрдиे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХे рдЕрддिрд╡ाрдж рдоें рдЪौрдеे рдФрд░ рдкाँрдЪрд╡े рдЙрдкाрдпों рдкрд░ рд╣ी рд╕ाрд░ा рдз्рдпाрди рдХेंрдж्рд░िрдд рд░рдЦрддे рд╣ैं рдЬрдмрдХि рдпे рд╕ाрд░्рд╡рдХाрд▓िрдХ рдФрд░ рдкूрд░्рдг рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдирд╣ीं рд╣ैं। рд╣рдоाрд░े рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрддिрд╡ाрдж рдоें рдмाреЫाрд░ рдХे рдиिрдпрдо рднी рдк्рд░рднाрд╡ी рдФрд░ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рд╣ोрдиे рд▓рдЧे рд╣ैं। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рд╕्рдХ्рд░िрдк्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкрд╣рд▓े рддो рднрдп рдХा рдк्рд░рдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдлिрд░ рдЙрд╕рдХे рдЙрдкाрдпों рдХो рдЦोрдЬ рд▓ेрдиे рдХा рджाрд╡ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЬो (рд╕्рд╡ाрдЗрди-реЮ्рд▓ू рдХी рдФрд╖рдзि рдЯैрдоीреЮ्рд▓ू рдХी рддрд░рд╣) рдЯ्рд░िрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░्рд╕ рдХे рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЯрд░्рдирдУрд╡рд░ рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХा рдХाрд░рдг рдмрдирддा рд╣ै।

рд╣ौрд╡े рдХी рд╣рд╡ा – рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рдХрднी рднी рд╕्рдеाрдпी рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рдПंрдЯीрд╡ाрдпрд░рд▓ рджрд╡ा рднी рд╕्рдеाрдпी рдирд╣ीं рд╣ोрддी рдХ्рдпोंрдХि рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рдФрд░ рдПंрдЯीрд╡ाрдпрд░рд▓ рджрд╡ा рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕ी рд╡ाрдпрд░рд╕ рдФрд░ рдЙрд╕ी рд╕्рдЯ्рд░ेрди рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬिрдирдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдХिрд╕ी рдирдП рд╕्рдЯ्рд░ेрди рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХा рдХोрдИ рдЙрдкрдпोрдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рдЕрд░्рдеाрдд рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХे рдирдП рд╕्рдЯ्рд░ेрди рдХे рд▓िрдП рджोрдмाрд░ा рдирдИ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рдФрд░ рдирдИ рдПंрдЯीрд╡ाрд░рд▓ рдб्рд░рдЧ рдХी реЩोрдЬ рдХрд░рдиी рд╣ोрдЧी। рдпрд╣ рдПрдХ рдЕрдиंрдд рд╕िрд▓рд╕िрд▓ा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЖрдЧे рд╣рдоें рдХрднी рддो рдЕрдкрдиे рд╣рдеिрдпाрд░ рдбाрд▓рдиे рд╣ी рд╣ोंрдЧे।

рдореЫрдмूрдд рдХिрд▓ेрдмंрджी рд╕े рдкрд░рд╣ेреЫ рдХा рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рджрд░्рд╢рди – рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣рдоें рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХी рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХोрдИ рд╡ाрдпрд░рд╕ RNA рдЕрдерд╡ा DNA рдЬेрдиोрдо рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рдРрд╕ा рдХंрдбीрд╢рдирд▓ рдФрд░ рдЕрдкॉрд░्рдЪुрдиिрд╕्рдЯ рдкैрд░ाрд╕ाрдЗрдЯ рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдКрдкрд░ рдк्рд░ोрдЯीрди рдХा рдПрдХ рдХрд╡рдЪ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдКрдкрд░ рд▓िрдкिрдб рдХी рджोрд╣рд░ी рд╕рддрд╣ рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рдФрд░ рдХрд╡рдЪ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдмीрдЪ рдоें рдк्рд░ोрдЯीрди рдХी рдПрдХ рд╕рддрд╣ рд╣ोрддी рд╣ै। рдпाрдиी рд╕рдмрд╕े рдКрдкрд░ рд▓िрдкिрдб (реЮैрдЯ) рдХी рд╕рддрд╣ рд╣ोрддी рд╣ै рдЬो рдЧрд░्рдордкाрдиी рдФрд░ рд╕ाрдмुрди рдХे рдЭाрдЧ рдоें рдШुрд▓рдХрд░ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдмрдЪрддी рд╣ै рдк्рд░ोрдЯीрди рдХी рд╕рддрд╣ рдЬो рд╢ुрд╖्рдХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рд╕्рд╡рддः рд╣ी рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдмрдЪрддा рд╣ै рдЬेрдиोрдо рдЬो рдЕрдкрдиे рдХрд╡рдЪ рдХे рдмिрдиा рд╢ीрдШ्рд░ рд╣ी рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдиिрдд्рдп рдЙрдкрдпोрдЧ рдХी рд╡рд╕्рддुрдУं рдХी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рд╡ाрдпрд░рд╕ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рд╕рдмрд╕े рд╕рд░рд▓ рд╣ै рдЙрдкाрдп рд╣ै рдм्рд▓ीрдЪिंрдЧ рдкाрд╡рдбрд░ рдХे рдкाрдиी рдоें рдмрдиे рдШोрд▓ рдХा рд╡рд╕्рддुрдУं рдкрд░ рдЫिреЬрдХाрд╡। рдЗрди рдЙрдкाрдпों рд╕े рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХो рддो рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХिंрддु рддрдм рдмिрд▓िрдпрди-рдЯ्рд░िрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░्рд╕ рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХी рднूрдоिрдХा рдиिрд░्рдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХेрдЧी। рдЗрд╕ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоें рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рд╣ै, рд╕्рдкेрд╕िреЮिрдХ рджрд╡ाрдЗрдпाँ рд╣ैं, рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯी рдмреЭाрдиे рд╡ाрд▓े рдЯॉрдиिрдХ्рд╕ рд╣ैं, рдоाрд╕्рдХ рд╣ैं, рд╕ैрдиेрдЯाрдпреЫрд░्рд╕ рд╣ैं, ... рдФрд░ рд╣ै рдЫिрдкी рд╣ुрдИ рд╡рд╣ рдиीрддि рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдПрдХ рдФрд░ рдирдП рд╕्рдЯ्рд░ेрди рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рддाрдордЭाрдо рдХी рднूрдоिрдХा рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ोрддी рд╣ै।

рд╣рдоाрд░ी рдЗрд╕ рдореЫрдмूрдд рдХिрд▓ेрдмंрджी рдоें рд╡िрдЯाрдоिрди рд╕ी рдХा рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕्рд░ोрдд рдиीрдмू рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдиीрдмू рдХा рдПрдХ्рд╕्рдЯ्рд░ेрдХ्рдЯ рд╕ेрд▓ुрд▓рд░ рдоेрдЯाрдмोрд▓िреЫ्рдо рдФрд░ рдоाрдЗрдЯोрдХॉंрдб्рд░िрдпрд▓ рд╡ेрд╕्рдЯ рдк्рд░ोрдбрдХ्рдЯ рдХे рдиिрд╕्рддाрд░рдг рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рднाрд╡ी рдЦाрдж्рдп рдж्рд░рд╡्рдп рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕े рд╢ुрдж्рдз рд╣ुрдЖ рд╢рд░ीрд░ рдХा рдЖंрддрд░िрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд░ोрдЧрдк्рд░рддिрд░ोрдзрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрджिрдд рд╣ै рдХि реЫिंрдХ рдФрд░ рд╡िрдЯाрдоिрди рд╕ी рдХा рдЕंрддिрдо рдмाрдпोрд▓ॉреЫिрдХрд▓ рдк्рд░рднाрд╡ рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдПंрдЯीрд╡ाрдпрд░рд▓ рдХ्рд╖рдорддाрдУं рдоें рд╡ृрдж्рдзिрдХाрд░рдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдХिंрддु рддाрдЬे рдиीрдмू рдХे рд╕ेрд╡рди рд╕े рднी рдХिрд╕ी рднाрд░ी рднрд░рдХрдо рдЙрдж्рдпोрдЧ рдХी рднूрдоिрдХा рдиिрд░्рдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддी।

рдЗрди рд╕рдм рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рддрде्рдпों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдХिрд╕ी рднी рд╡ाрдпрд░рд╕ рд╕े рдмрдЪाрд╡ рдХे рд▓िрдП рд╢рд░ीрд░ рдХी рдореЫрдмूрдд рд░ोрдЧрдк्рд░рддिрд░ोрдз рдХ्рд╖рдорддा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХे рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕े рдЙрдкाрдпों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╢рд░ीрд░ рдХी рдХिрд▓ेрдмंрджी рдХा рдЙрдкाрдп рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рди рдоाрдиे рдЬाрдиे рдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ(?) рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдЪрд▓ рдкреЬी рд╣ै। рдЕрддः рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдХीрдЬिрдП рдПрдХ рдирдП рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рдХी, рдХुрдЫ рдорд╣ँрдЧे рдкैрдеोрд▓ॉрдЬिрдХрд▓ рдЯेрд╕्рдЯ्рд╕ рдХी, рдХिрд╕ी рдирдИ рдПंрдЯीрд╡ाрдпрд░рд▓ рджрд╡ा рдХी рдФрд░ рдХुрдЫ рдорд╣ँрдЧे рдЯॉрдиिрдХ्рд╕ рдХी। ...рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рддैрдпाрд░ рд░рд╣िрдпेрдЧा рдХुрдЫ рд╕ाрд▓ों рдмाрдж рдПрдХ рдФрд░ рдирдП рдШाрддрдХ рд╕्рдЯ्рд░ेрди рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП।

рд╕ंрддाрдиोрдд्рдкाрджрди рдк्рд░рдмрди्рдзрди рдХे рдЛрдЧ्рд╡ैрджिрдХ рд╕ूрдд्рд░

рдХौрд╢рд▓ेंрдж्рд░

- рдХौрд╢рд▓ेрди्рдж्рд░

рд╡िрдЧрдд рдХुрдЫ рджрд╢рдХों рд╕े рдпोрдЬрдиा рдФрд░ рдк्рд░рдмрди्рдзрди рдХी рднाрд░рддीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдЬрдЧрдд рдоें рдмрд╣ुрдд рдЪрд░्рдЪा рд╣ै рдХिंрддु рджुрд░्рднाрдЧ्рдп рд╕े рд╕ंрддрддि рдЬрдирди, рдЬो рдХि рдордиुрд╖्рдп рдЬीрд╡рди рдХी рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдХ्рд░िрдпा рд╣ै, рдХो рд╣рдордиे рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднी рдЙрдкेрдХ्рд╖िрдд рд░рдЦा рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рдд рдоें рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╕ंрддрддि рдХे рд▓िрдП рднी рдЙрдд्рддрдо рдпोрдЬрдиा рдФрд░ рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдк्рд░рдмрди्рдзрди рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рд▓े рдЪुрдХी рдеी рдЬिрд╕ рдкрд░ рдЖрдЬ рдХोрдИ рдмाрдд рднी рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा। рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे рд╕рдк्рддрдо рдордг्рдбрд▓ рдХा 34 рд╡ाँ рд╕ूрдХ्рдд, рдЬिрд╕рдХे рджेрд╡рддा рд╡िрд╢्рд╡ेрджेрд╡ा рдЕрд╣ि рдФрд░ рдЕрд╣िрд░्рдмुрдз्рди्рдп рд╣ैं, рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рд╡ैрджिрдХ рд╕ंрд╣िрддाрдУं рдХी рдЛрдЪाрдпें рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд░рд╣рд╕्рдп рдоें рддो рдЕрдж्рднुрдд् рд╣ैं рд╣ी, рдХाрдордиा рдФрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдЗрдирдХी рд╡े рд╡िрд╢िрд╖्рдЯрддाрдпें рд╣ैं рдЬो рдЕрди्рдпрдд्рд░ рдирд╣ीं рджिрдЦाрдпी рдкреЬрддीं। рдпрд╣ाँ рдЙрдкрджेрд╢ рдФрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХे рдЕंрддрд░ рдХो рд╕рдордЭा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे।

рдЗрд╕ рд╕ूрдХ्рдд рдХी рдк्рд░рдердо рдЛрдЪा рд╢рдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рджृреЭ рдордиीрд╖ा рдХे рдЖрд╣्рд╡ाрди рд╕े рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╣ोрддी рд╣ै рдЬो рдЙрдд्рддрдо рд╕ंрддрддि рдХी рдпोрдЬрдиा
рдХा рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднाрдЧ рд╣ै – “рдк्рд░ рд╢ुрдХ्рд░ैрддु рджेрд╡ी рдордиीрд╖ा рдЕрд╕्рдордд्рд╕ुрддрд╖्рдЯो рд░рдеो рди рд╡ाрдЬी” ॥1॥ (рдмрд▓рд╡ाрди рдЕрд╢्рд╡ों рдж्рд╡ाрд░ा
рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рд╕ुрдЧреЭ рд░рде рдХी рддрд░рд╣ рджेрд╡ी рдордиीрд╖ा рд╣рдоाрд░े рд╕рдоीрдк рдЖрдпें।)

рджूрд╕рд░ी рдЛрдЪा рдкाँрдЪрднौрддिрдХ рд╕ृрд╖्рдЯि рдХ्рд░рдо рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдЧрд░्рдн рдХे рдШрдЯрдХों рдкрд░ рдз्рд╡рдиि рддрд░ंрдЧों рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддी
рд╣ै – “рд╡िрджुः рдкृрдеिрд╡्рдпा рджिрд╡ो рдЬрдиिрдд्рд░ं рд╢ृрдг्рд╡ंрдд्рдпाрдкो рдЕрдз рдХ्рд╖рд░ंрддीः ॥2॥ (рдЕрдзोрдЧрддिрдЬ рдХ्рд╖рд░рдгрд╢ीрд▓ рдЬрд▓ рдкृрдеिрд╡ी рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдХो
рдЬाрдирдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। рд╡े рд╕ुрдирддे рд╣ैं।)

рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рд░рд╣ा рдЧрд░्рдн рдз्рд╡рдиि рдФрд░ рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдк्рд░рдХाрд╢ рддрд░ंрдЧों рдХे рдк्рд░рддि рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ
рдЕрд▓्рдЯ्рд░ाрд╕ोрдиोрдЧ्рд░ाрдлी рдпा рдПрдХ्рд╕-рд░े рдЖрджि рд╕े рджूрд░ рд░рд╣ рдХрд░ рд╡ैрджिрдХ рдк्рд░рдмрди्рдзрди рдж्рд╡ाрд░ा рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╕ंрддрддि рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░рдпрдд्рди рдХिрдпे рдЬाрдиे рдЪाрд╣िрдпे।

рд╣рдоें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рдХि рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХे рд╕ाрде рдХिрдпा рдЧрдпा рдХोрдИ рднी рдХाрд░्рдп рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рдЙрдд्рддрдордлрд▓рджाрдпी рд╣ोрддा рд╣ै। рд╣рдордиे
рд░ाрдЬाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рдкुрдд्рд░ेрд╖्рдЯि рдпрдЬ्рдЮ рдХिрдпे рдЬाрдиे рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ुрдиा рдФрд░ рдкреЭा рд╣ै। рдпрд╣ рдкुрдд्рд░ेрд╖्рдЯि рдпрдЬ्рдЮ рд╕ंрддрддि рдк्рд░рдмрди्рдзрди рд╣ी рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рдХुрдЫ
рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╢рд░्рддों рдоें рдЗрдЪ्рдЫा, рд╣рд░्рд╖, рддीрд╡्рд░ рд╡ेрдЧ рдФрд░ рдЖрдЧे рдмреЭрдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै – “рдЕрднि рдк्рд░ рд╕्рдеाрддाрд╣ेрд╡ рдпрдЬ्рдЮं
рдпाрддेрд╡ рдкрдд्рдоंрдд्рдордиा рд╣िрдиोрдд ॥5॥ ( рдпрдЬ्рдЮ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рдпं рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд╕े, рд╕рд╣рд░्рд╖, рддीрд╡्рд░ рд╡ेрдЧ рд╕े рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ी рдЖрдЧे рдмреЭें।)
рд╡ेрджों рдоें рдд्рд╡рд╖्рдЯा рдХो рджेрд╡рд╢िрд▓्рдкी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрд▓्рд▓ेрдЦिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдд्рд╡рд╖्рдЯा рдХा рдПрдХ рдФрд░ рдЕрд░्рде рд╣ै рдмीрдЬрднाрдЧ рдЕрд╡рдпрд╡,
рдЬो рдХि рд╢ुрдХ्рд░ाрдгुрдУं рдоें рдкाрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡рд╣ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдШрдЯрдХ рд╣ै рдЬो рдЧुрдгों рдХा рд╕ंрд╡рд╣рди рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдорд░्рде рд╣ै। рдкाрд╢्рдЪाрдд्рдп рднाрд╖ा рдоें
рдЗрд╕рдХी рддुрд▓рдиा рдбी.рдПрди.рдП. рд╕े рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╕ंрддрддि рд╣ेрддु рд╕рдоाрдЧрдо рдХी рдпोрдЬрдиा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рдмрди्рдзрди рдХे рдЕрдЧрд▓े рдЪрд░рдг рдоें рдЧрд░्рднाрдзाрди рдХे рдЕрдиंрддрд░ рд╢्рд░ेрд╖्рда рдбी.рдПрди.рдП., рдЙрдирдХे рдбोрдоिрдиेंрдЯ рд╣ोрдиे рдФрд░ рдЧрд░्рдн рдХे рдзाрд░рдг рдХी рдХाрдордиा рдХी рдЧрдпी рд╣ै – “рдЖ рдпрди्рдиः
рдкрдд्рдиीрд░्рдЧрдоंрдд्рдпрдЪ्рдЫा рдд्рд╡рд╖्рдЯा рд╕ुрдкाрдгिрд░्рджрдзाрддु рд╡ीрд░ाрди्” ॥20॥ (рдЬрдм рдкрдд्рдиी рд╣рдоाрд░े рдиिрдХрдЯ рдЖрддी рд╣ै, рддрдм рдд्рд╡рд╖्рдЯा рд╢्рд░ेрд╖्рда рдмाрд╣ुрдУं рдЕрд░्рдеाрдд् рд╢्рд░ेрд╖्рда рдбी.рдПрди.рдП. рд╕्рдЯ्рд░ेंрдб्рд╕ рд╕े рд╡ीрд░ों рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░ें।)

рдЖрдЧे рдХी рдЛрдЪाрдУं рдоें рдк्рд░ाрдгрд░ूрдк рдзрди (рдЧрд░्рдн) рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд╣ेрддु рдкृрдеिрд╡ी, рдорд░ुрдж्рдЧрдг, рдЗрди्рдж्рд░, рд╡рд░ुрдг, рдж्рдпौः рдПрд╡ं рдУрд╖рдзिрдпों рдХी
рд╢्рд░ेрд╖्рда рдпोрдЬрдиा рдХे рдк्рд░рдмрди्рдзрди рдХी рдХाрдордиा рдХी рдЧрдпी рд╣ै। рдЧрд░्рдн рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдкंрдЪрдорд╣ाрднौрддिрдХ рдШрдЯрдХों рдХे рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╕ंрдпोрдЬрди,
рд╡िрднाрдЬрди рдЖрджि рдоें рд╡ाрдд-рдкिрдд्рдд рдФрд░ рдХрдл рдХी рд╢्рд░ेрд╖्рда рдХाрдоुрдХрддा рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдКрд░्рдЬा рдПрд╡ं рдж्рд░рд╡्рдп рдкृрдеिрд╡ी, рдорд░ुрдж्рдЧрдг, рдЗрди्рдж्рд░,
рд╡рд░ुрдг, рдж्рдпौः, рдУрд╖рдзिрдпों рдЖрджि рд╕े рд╣ी рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।

рдЧрд░्рднिрдгी рдФрд░ рдЧрд░्рдн рдХा рдк्рд░рдмрди्рдзрди рдЕрдм рдЙрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╣ो рдЪрд▓ा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдордиुрд╖्рдп рдЬाрддि рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╕ंрддрддि рд╕े рддो рд╡ंрдЪिрдд
рд╣ो рд╣ी рд░рд╣ी рд╣ै, рдЧрд░्рднिрдгी рдХो рдЧрд░्рднाрд╡рд╕्рдеा рдХे рдЙрдкрдж्рд░рд╡ों рдХा рднी рджुःрдЦ рдЭेрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╡рд╢ рд╣ोрдиा рдкреЬ рд░рд╣ा рд╣ै।

рд▓рдШुрдХрдеा: рдоंрдЬूрдмाрд▓ा

рдХौрд╢рд▓ेंрдж्рд░

- рдХौрд╢рд▓ेрди्рдж्рд░

рджिрди рднрд░ рдоें рджрд╕ рдмाрд░ рдЧीрдд рдЧुрдирдЧुрдиाрддी рд╣ुрдпी рд╡ाрдордЧрд▓ी рд╕े рд╣ोрддी рд╣ुрдпी рдЬुрдо्рдорди рдХे рдпрд╣ाँ рдЖрд╡ाрдЧрдорди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдоंрдЬूрдмाрд▓ा рдХा рдЖрд╡ाрдЧрдорди рдЕрдЪाрдирдХ рдмрди्рдж рд╣ो рдЧрдпा। рдЧрд▓ी рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдЧुрдирдЧुрди рдмрди्рдж рд╣ो рдЧрдпी। рдЬुрдо्рдорди рдХे рдШрд░ реЩाрдоोрд╢ी рдХे рдмाрджрд▓ рдЫा рдЧрдП, рдЪрд╣рд▓-рдкрд╣рд▓ рдмрди्рдж рд╣ो рдЧрдИ। рдлिрд░ рдПрдХ рджिрди рдЪिрд░рдИं рдмाрдмू рдиे рд╢ाрдЦा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рдмाрдж рд╕ूрдЪрдиा рджी рдХि рдоंрдЬूрдмाрд▓ा рдЬрд░्рдордиी рдЪрд▓ी рдЧрдпी рд╣ै।

рддिрд░рдкрдаिрдпा рдиे рд╕ुрдиा рддो рдЕрд╡ाрдХ рд░рд╣ рдЧрдпा, рдЙрд╕рдХे рдоुँрд╣ рд╕े рдмрд╕ рдЗрддрдиा рд╣ी рдиिрдХрд▓ा, “рдЬрд░्рдордиी!”

“рд╣ाँ! рдЬрд░्рдордиी! рдЕрдм рд╡рд╣ реЮ्рд░ेंрдХреЮрд░्рдЯ рд╕्рдХूрд▓ рдоें рд░िрд╕рд░्рдЪ рдХрд░ेрдЧी। рдХрд░ाрдд рдмाрдмू рдиे рдЬुрдЧाреЬ рд▓рдЧाрдпी рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рд╕्рдкॉрди्рд╕рд░ рднी рдоिрд▓ рдЧрдпा” рдЪिрд░рдИं рдмाрдмू рдиे рдПрдХ рд╣ाрд░े рд╣ुрдП рдЦिрд▓ाреЬी рдХी рддрд░рд╣ рд╕ूрдЪрдиा рджी।

“рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢ाрд▓ा рдХी рдЕрдз्рдпाрдкिрдХा рдХी рдмेрдЯी рдЬрд░्рдордиी рдоें рд░िрд╕рд░्рдЪ рдХрд░ेрдЧी ... рдФрд░ рдордЧрдз рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рд╡ाрдЗрд╕ рдЪांрд╕рд▓рд░ рдЧрдЬाрдирди рдд्рд░िрдкाрдаी рдХा рдмेрдЯा рд╕ुрдзीрд░ рдд्рд░िрдкाрдаी рдмिрд╣िрдпाँ рдоें рдоुрд░ाрдИ рдХрдмाрд░ेрдЧा ...” рддिрд░рдкрдаिрдпा рдиे рдПрдХ рдардг्рдбी рдЖрд╣ рднрд░ी। рд▓рдЫрдорди рдЬी рдиे рддрд╕рд▓्рд▓ी рджेрдиे рдХे рднाрд╡ рд╕े рдИрд░्рд╖्рдпा рдоें рдбूрдмрддे рд╣ुрдпे рдХрд╣ा, “рд╕рдм рд▓ाрд▓ рд╕рд▓ाрдо рдХा рдХрдоाрд▓ рд╣ै।”

рдЪिрд░рдИं рдмाрдмू рдиे рдЬोреЬा, “рдлिрд░ рдлँрд╕ा рд▓िрдпा рдХिрд╕ी рдХुрдмेрд░ рдХो рдЙрди рд▓ोрдЧों рдиे рдЕрдкрдиे рдЬाрд▓ рдоें। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрджिрдпों рдХो рддो рдХोрдИ рдкूрдЫрддा рд╣ी рдирд╣ीं рдЗрд╕ рджेрд╢ рдоें। рд╕ंрдШ рдХे рд▓िрдП рдЪрди्рджा рдоाँрдЧрдиे рдЬाрдУ рддो рд╕ौ рд░ुрдкрдпे рдХे рд▓िрдП рд╣рдЬाрд░ рдЪрдХ्рдХрд░ рд▓рдЧрд╡ाрдпेंрдЧे рд╕ेрда рд▓ोрдЧ... рдЬैрд╕े рдХि рдмреЬा рдЕрд╣рд╕ाрди рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ों, рдФрд░ рдХрд░ाрдд рдЬैрд╕े рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдЦрдЬाрдиा рдЦोрд▓े рдмैрдаे рд░рд╣рддे рд╣ैं।”

рдЬрдЧрдиू рдоिрд╕िрд░ рдЕрднी рддрдХ рдЪुрдк рдеे, рдХिंрддु рд▓рдЫрдорди рдЬी рдФрд░ рдЪिрд░рдИं рдмाрдмू рдХी рдмाрдд рд╕ुрдирдХрд░ рд╕ुрд▓рдЧ рдЙрдаे, рдмोрд▓े, “рд▓рдЫрдорди рдЬी! рд╣рдо рддो рдХुрдмेрд░ рдирд╣ीं рд╣ैं, рд╕ाрдд рд╕ाрд▓ рд╣ो рдЧрдпे, рдЫрд╣ рд╕ौ рд░ुрдкрдпे рдХрдм рддрдХ рд╡ाрдкрд╕ рдХрд░ेंрдЧे рдЖрдк? рдФрд░ рдЪिрд░рдИं рдмाрдмू! рддीрди рд╕ाрд▓ рд╣ो рдЧрдП, рдЖрдкрдиे рднी рдЕрднी рддрдХ рдХिрд░ाрдиा рд╡ाрд▓ा рдЙрдзाрд░ рдирд╣ीं рдЪुрдХाрдпा। рд╣рдордиे рддो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрджी рд╕рдордЭ рдХрд░ рд╣ी рджिрдпा рдеा рдЖрдкрдХो, рдлँрд╕ рддो рд╣рдо рднी рдЧрдП рди!”

рд▓рдЫрдорди рдЬी рдмिрдЧреЬ рдЧрдП, рдмोрд▓े, “рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдХो рдмीрдЪ рдоें рдордд рд▓ाрдЗрдпे рдоिрд╕िрд░ рдЬी! рдЖрдкрдХो рдЬो рдХрд╣рдиा рд╣ै рд╣рдорд╕े рдХрд╣िрдпे, рдХिंрддु рд╣рдоाрд░े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдкрд░ рд╕рди्рджेрд╣ рдХрд░рдиे рдХा рдЖрдкрдХो рдХोрдИ рдЕрдзिрдХाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдЬाрди рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं рд╣рдо। рд░рд╣ी рдмाрдд рдЫрд╣ рд╕ौ рд░ुрдкрдП рдХी, рддो рдЖрдкрдиे рдХोрдИ рдЕрд╣рд╕ाрди рдирд╣ीं рдХिрдпा рд╣ै рд╣рдо рдкे। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рд▓िрдП рд╣рдо рдШрд░-рдмाрд░ рдд्рдпाрдЧ рдХрд░ рджिрди рд░ाрдд рдЬूрдЭ рд░рд╣े рд╣ैं। рд▓ोрдЧ рдоंрдЬूрдмाрд▓ा рдкрд░ рдЗрддрдиा рдЦрд░्рдЪ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рдЖрдкрдХी рдЬाрди рдЫрд╣ рд╕ौ рд░ुрдкрдпे рдкрд░ рд╣ी рдЕрдЯрдХी рд╣ुрдпी рд╣ै।”

рдЪिрд░рдИं рдмाрдмू рднी рдкीрдЫे рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдирд╣ीं рдеे, рд╢ाрд▓ीрдирддा рдХो рдЧोрд▓ी рдоाрд░ рджी рдФрд░ рддू-рддреЬाрдХ рдкрд░ рдЙрддрд░ рдЖрдП, рдмोрд▓े, “рддेрд░े рдЬैрд╕े рд▓ोрдЧ рд╣ी рд╕ंрдШ рдХो рдмрджрдиाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╕ंрдШ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдХрд▓ंрдХ рд╣ै рддू। рдзूрд░्рдд рддो рддू рдеा рд╣ी рдЕрдм рдЭूрда рднी рдмोрд▓рдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджिрдпा। рд╢рд░्рдо рднी рдирд╣ीं рдЖрддी рддुрдЭे рдмौрдж्рдзिрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рдкрд░ рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрддे рд╣ुрдП, рддुрдо्рд╣ाрд░ी рджुрдХाрди рд╕े рдХिрд░ाрдиा рд▓िрдпा рд╣ी рдХрдм рдеा рд╣рдордиे”?

рдЬрдЧрдиू рдоिрд╕िрд░ рдЖрд╣рдд рд╣ुрдпे, рдмोрд▓े, “рдЖрдк рдЬैрд╕े рд╕ंрдШिрдпों рдХा рдпрд╣ी рдЖрдЪрд░рдг рддो рд╡ाрдордкंрдеिрдпों рдХा рд╕рдо्рдмрд▓ рд╣ै। рдЖрдк рд▓ोрдЧों рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рддो рдХрд░ाрдд рдмाрдмू рдФрд░ рдоंрдЬूрдмाрд▓ा рдХा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдж्рд░ोрд╣ рд╣ै। рдкैрд╕े рд╡े рд▓ोрдЧ рднी рд╣рдЬрдо рдХрд░ рдЬाрддे рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдЖрдк рд▓ोрдЧों рдХी рддрд░рд╣ рдЭूрда рдмोрд▓рдХрд░ рдирд╣ीं। рд╡े рд░ंрдЧрджाрд░ी рд╕े рдкैрд╕े рдоाँрдЧрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд╣ рджेрддे рд╣ैं рдХि рдпрд╣ рдЙрдзाрд░ рдирд╣ीं рд░ंрдЧрджाрд░ी рд╣ै। рдФрд░ рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХि рдЖрдк рд▓ोрдЧ рд╣рдоाрд░ा рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХрд░ें, рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдЖрдкрдХो рд╕ंрдШ рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЕрднी... рдЗрд╕ी рдХ्рд╖рдг рд╕े।”

рдЬрдЧрдиू рдоिрд╕िрд░ рдиे рдХाрд▓ी рдЯोрдкी рд╕िрд░ рд╕े рдЙрддाрд░ी, рдордзुрдоाрд▓рддी рдХी рд╢ाрдЦा рдкрд░ рд▓рдЯрдХा рджी, рдкाрд╕ рдоें рд╣ी рдЕрдкрдиा рджрдг्рдб рднी рдЯिрдХा рджिрдпा рдлिрд░ рд╢ांрдд рднाрд╡ рд╕े рд╢ाрдЦा рд╕्рдерд▓ рд╕े рдЪрд▓ рджिрдП। рд▓рдЫрдорди рдЬी рдиे рдЬाрддे рд╣ुрдпे рдоिрд╕िрд░ рдЬी рдХो рджाँрдд рдкीрд╕рдХрд░ рд╕ुрдиाрддे рд╣ुрдпे рдХрд╣ा, “рдЧрдж्рджाрд░ рдХрд╣ीं рдХा! рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ुрдЖ рдЬो рдЪрд▓ा рдЧрдпा, рдЕрди्рдпрдеा рдЖрдЬ рддो рджрдг्рдб-рдк्рд░рд╣ाрд░ рд╕े рдЗрд╕рдХा рд╢िрд░рднंрдЬрди рд╣ोрдиा рдиिрд╢्рдЪिрдд рдеा।”

рдЬрдЧрдиू рдоिрд╕िрд░ рдиे рд╕ुрдиा рдХिंрддु рдмोрд▓े рдХुрдЫ рдирд╣ीं, рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рд╢ांрдд рднाрд╡ рд╕े рдЪрд▓рддे рд░рд╣े। рдеोреЬी рджेрд░ рдкрд╣рд▓े рддрдХ рдЭुрд▓рд╕ рд░рд╣े рдоिрд╕िрд░ рдХे рд╕िрд░ рд╕े рдоाрдиो рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдмреЬा рдмोрдЭ рдЙрддрд░ рдЧрдпा рд╣ो। рдоाрд░्рдХ्рд╕рд╡ाрдж рдХे рдзुрд░ рд╡िрд░ोрдзी рд░рд╣े рдЬрдЧрдиू рдоिрд╕िрд░ рдХे рдорди рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдоंрдЬूрдмाрд▓ा рдХे рдк्рд░рддि рдХोрдорд▓ рднाрд╡ों рдХा рдЙрджрдп рд╣ुрдЖ।

рдордиुрд╖्рдп рд╕рдн्рдп рдеा рд╣ी рдХрдм рдЬो рдЕрдм рд╣ोрдЧा!

- рдХौрд╢рд▓ेрди्рдж्рд░

рдХौрд╢рд▓ेंрдж्рд░
рдЕрдЧрд▓े рд╣ी рджिрди рдлिрд░ рджेрдЦा рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдиे рд╕ूрд░्рдп рдХो рдЙрдЧрддे рд╣ुрдпे ...рдк्рд░рддिрджिрди рдХी рддрд░рд╣, рдХिंрддु рд╡рд╣ рдирд╣ीं рджेрдЦ рдкाрдпी рд╕ूрд░्рдп рдХो рд╕рдк्рддाрд╢्рд╡ों рдХे рд░рде рдкрд░ рд╕рд╡ाрд░ рд╣ोрдХрд░ рдЖрддे рд╣ुрдпे। рдХрджाрдЪिрдд рдЕрдм рдХрднी рджेрдЦ рднी рдирд╣ीं рдкाрдпेрдЧी। рддीрди рдШреЬी рдХे рдЙрд╕ рдХाрд▓ांрд╢ рдиे рд╕ूрд░्рдп-рдЪрди्рдж्рд░ рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдоाрдг्рдб рдХे рдЕрдирдЧिрдирдд рддाрд░ों рдХो рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рддो рдк्рд░рдХाрд╢рд╣ीрди рдХрд░ рджिрдпा рдеा।

рдЙрд╕े рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдеा рдХि рдкिрддा рдХे рд╕ाрде рдиिрд░्рднрдп рд╣ै рд╡рд╣ рдХिंрддु рдЙрд╕ рджिрди рдЙрд╕े рдк्рд░рдоाрдг рдоिрд▓ рдЧрдпा рдеा рдХि рдкिрддा рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рд╢рдХ्рддिрд╡ाрди рд▓ोрдЧ рд╣ैं рдЗрд╕ рдзрд░рддी рдкрд░। рдЗрддрдиे рд╢рдХ्рддिрд╡ाрди рдХि рд╕рдд्рддा рдХे рд╕ाрд░े рддंрдд्рд░ рднी рдЙрди्рд╣ें рдкрд░ाрдЬिрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрддे। рдРрд╕े рд╣ी рд╢рдХ्рддिрд╡ाрди рд▓ोрдЧों рдиे рдкीрдЯ-рдкीрдЯ рдХрд░ рдЕрдзрдорд░ा рдХрд░ рджिрдпा рдеा рдкिрддा рдХो рдФрд░ рдЦींрдЪрддे рд╣ुрдпे рдЬंрдЧрд▓ рдоें рд▓े рдЧрдпे рдеे рдЙрд╕ рдоाрдд्рд░ рдЪौрджрд╣ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдХिрд╢ोрд░ी рдХो।

рд╕ाрд░े рдиीрддिрд╡ाрдХ्рдп, рд╕ाрд░े рдЖрджрд░्рд╢, рд╕ाрд░ी рд╕ीрдЦ, рд╕рдм рдХुрдЫ рдЫूँрдЫा рд╣ो рдЧрдпा рдПрдХрдХ्рд╖рдг рдоें। рд╕ाрдд рдкुрд░ुрд╖ों рдиे рдЬो рдХिрдпा рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕े рд╢рдм्рджों рдоें рдЕрдиूрджिрдд рдХрд░ рдкाрдиा рд╕рдо्рднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै। рдХ्рд░ूрд░рддा рдФрд░ рдкीреЬा рдХी рддीрд╡्рд░рддाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЖрдЬ рддрдХ рдХोрдИ рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╢рдм्рдж рдирд╣ीं рдмрдиाрдпे рдЬा рд╕рдХे ... рдмрдиाрдпे рдЬा рднी рдирд╣ीं рд╕рдХेंрдЧे। рдЕрдкрдоाрди, рдкीреЬा, рдХ्рд░ूрд░рддा, рд╡िрд╡рд╢рддा рдФрд░ рдЕрд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рдЕрд╕ंрдЦ्рдп рдХृрд╖्рдг рд╡िрд╡рд░ों рдиे рдкूрд░े рдм्рд░рд╣्рдоाрдг्рдб рдХे рд╕ूрд░्рдпों рдХी рдПрдХ-рдПрдХ рдХिрд░рдг рдХो рдиिрдЧрд▓ рд▓िрдпा рдеा। рдЕрдм рдХौрди рд╕ा рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рд╣ै рдЬो рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рдПрдХ рднी рдХिрд░рдг рдХो рдоुрдХ्рдд рдХрд░ рд╕рдХेрдЧा!

рд╡्рдпंрдЧ्рдп: рдХрдерд░ी рд╕े рдЖрдЧे рдирд╣ीं

- рдХौрд╢рд▓ेрди्рдж्рд░

рдХौрд╢рд▓ेंрдж्рд░
рдкीреЭिрдпों рд╕े рд╡рд╣ рдХрдерд░ी рдУреЭрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдХрдерд░ी рд╕े рд╡рд╣ рд╕ुрдкрд░िрдЪिрдд рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХा рдЕрдн्рдпрд╕्рдд рднी। рдорд▓िрди рдФрд░ рдЬीрд░्рдг-рд╢ीрд░्рдг рд╣ो рдЪुрдХी рдХिंрддु рдаंрдб рд╕े рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЕрдкрдиी рдк्рд░िрдп рдХрдерд░ी рдЫोреЬрдиे рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рднी рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рджुрд╖्рдХрд░ рд╣ै। рдХрдерд░ी рдХे рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХो рддोрд╖рдХ рд╕े рдмрджрд▓рдиे рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХ्рд░ांрддि рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рд╣ै рдЬो рд╕рдд्рддा рдХो рдЙрд▓рдЯ-рдкुрд▓рдЯ рд╕рдХрддी рд╣ै рдЕрддः рдХिрд╕ी рднी рд╕्рдеिрддि рдоें рдм्рд░рд╣्рдоाрдг्рдб рдХी рд╕ीрдоा рдХрдерд░ी рд╕े рдЖрдЧे рдирд╣ीं рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдХрдерд░ी рд╕े рдЙрд╕рдХी рдаंрдб рдХा рдХिंрдЪिрдд рдиिрд╡ाрд░рдг рддो рд╣ो рд╣ी рдЬाрддा рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдо рдЕрдкрдиे рднंрдбाрд░ рдоें рд░рдЦे рд╕ुрд╡ाрд╕िрдд рддोрд╢рдХ рдЙрд╕े рдирд╣ीं рджे рд╕рдХрддे। рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рд╕ुрди्рджрд░-рд╕ुрд╡ाрд╕िрдд рддोрд╢рдХों рдХा рд╡िрдкुрд▓ рднрдг्рдбाрд░ рд╣ै рдЬिрдирдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ी рд▓ोрдЧों рдХी рдаंрдб рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХिंрддु рдк्рд░рдЬा рдХे рдХрдерд░ीрдк्рд░ेрдо рдХे рдХाрд░рдг рд╣рдо рдЙрд╕ рднрдг्рдбाрд░ рдоें рд╕े рдПрдХ рддोрд╢рдХ рднी рдХिрд╕ी рдХो рдирд╣ीं рджेрддे। рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдкрдХों рдХा рдЖрджेрд╢ рд╣ै рдХि рдЗрди рд╡ंрдЪिрддों рдХो рд╡рд╣ी рдХрдерд░ी рджी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдпे рдЬो рдЙрди्рд╣ें рдЕрддि рдк्рд░िрдп рд╣ै। рдаंрдб рджूрд░ рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рддोрд╢рдХ рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдЕрдиुрдкрдпोрдЧी рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ें рддो рдЕрдкрдиी рдлрдЯी рдФрд░ рдорд▓िрди рдХрдерд░ी рд╕े рдмेрд╣рдж рдк्рд░ेрдо рд╣ै। рдЙрди्рд╣ें рдЙрдирдХी рдк्рд░िрдп рд╡рд╕्рддु рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдХрд░рдиा рдЕрдиुрдЪिрдд рдФрд░ рдЕрд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╣ै। рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рдЖрдЧे рдЬ्рдЮाрди рдХी рддुрдЪ्рдЫрддा рдХा рдЙрдж् рдШोрд╖ рд╣ी рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдд्рд╡рджрд░्рд╢рди рд╣ै।

рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдмрдЪ्рдЪे рд╕्рддрд░ीрдп рд╣िрди्рджी рд╕े рдЕрдирднिрдЬ्рдЮ рд╣ैं рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ें рдЬीрд╡рди рднрд░ рд╕्рддрд░ीрдп рд╣िрди्рджी рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै, рд╡े рдЕрдкрдиी рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдмोрд▓ी рд╕े рд╕ुрдкрд░िрдЪिрдд рдФрд░ рдЕрдн्рдпрд╕्рдд рд╣ैं рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ें рдЕрди्рдп рдХिрд╕ी рднाрд╖ा рдХो рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै। рд╣िрди्рджी рдХे рд▓िрдП рд╣िрди्рджी рдкрдЦрд╡ाреЬा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै рдЕрддः рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпीрди рд╢िрдХ्рд╖ा рдЙрдирдХे рдЧाँрд╡ рдХी рдмोрд▓ी рдоें рд╣ी рджी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП рдпा рдлिрд░ рд╕ाрдд рд╕рдорди्рджрд░ рдкाрд░ рдХी рдЪрдордд्рдХाрд░ी рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рднाрд╖ा рдоें। рдзрд░рддी рдкрд░ рдЬो рдЬैрд╕ा рд╣ै рдЙрд╕े рдЙрд╕ी рд░ूрдк рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╕े рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдзрд░ोрд╣рд░ рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд╣ोрддा рд╣ै। рдкрд░िрдоाрд░्рдЬрди рдирд╡ीрдирддा рдХा рдкрд░िрдЪाрдпрдХ рд╣ै рдЬो рдЕрдк्рд░िрдп рдФрд░ рдХрд╖्рдЯрджाрдпрдХ рд╣ोрдиे рд╕े рдд्рдпाрдЬ्рдп рд╣ै। рдЕрд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╕рдоाрдЬ рдЕрди्рдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ों рдоें рдЬीрдиे рдХा рдЕрдн्рдпрд╕्рдд рд╣ै। рд╕рджिрдпों рдХे рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХो рдЫोреЬрдиा рдХрд╖्рдЯрджाрдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै, рдХिंрддु рдХोрдИ рд░ाрдЬा рдЕрдкрдиी рдк्рд░рдЬा рдХो рдХрд╖्рдЯ рдирд╣ीं рджेрдиा рдЪाрд╣рддा рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕рдоाрдЬ рд╕े рдЕрди्рдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рддो рджूрд░ рдЙрд╕рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рд╕ोрдЪрдиा рднी рдкाрдк рд╣ै।

рд╕рдд्рддा рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдпें рдиिрд░ीрд╣ рдФрд░ рдЕрд╢िрдХ्рд╖िрдд рдк्рд░рдЬा рдХी рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХे рд╕्рддрд░ рд╕े рдХрджрдорддाрд▓ рдоिрд▓ाрддी рд╣ुрдпी рд╣ी рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕рд╕े рдЬрд╣ाँ рдк्рд░рдЬा рдиिрд░ंрддрд░ рдХूрдкрдордг्рдбूрдХ рдмрдиी рд░рд╣рддी рд╣ै рд╡рд╣ीं рдзूрд░्рддों рдХो рд╕рдд्рддा рдЙрдкрднोрдЧ рдХी рдЕрдиुрдХूрд▓рддा рднी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрддी рд░рд╣рддी рд╣ै।

рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдк्рд░рдЬा рдХी рдЕрдЬ्рдЮाрдирддा рдФрд░ рд░ूреЭिрдпों рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рдк्рд░рдЬा рдХे рд░ुрд╖्рдЯ рд╣ोрдиे рдХा рднрдп рд╣ै рдЕрддः рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХों рдХो рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╡े рдк्рд░рдЬा рдХी рднाрд╡рдиाрдУं рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрдирдХी рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдХे рд▓िрдП рдЕрд╢िрдХ्рд╖िрдд, рдЕрдиाреЬी рдФрд░ рдиीрдо-рд╣реШीрдо рдмрдирдХрд░ рд╣ी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХाрд░्рдп рдХрд░ें। рд░ोрдЧ рдХा рдиिрджाрди рд╡рд╣ी рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬो рдк्рд░рдЬा рдоाँрдЧ рдХрд░े, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡рд╣ी рджी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП рдЬिрд╕рдоें рдк्рд░рдЬा рдХे рдЕрди्рдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рд░рдХ्рд╖ा рд╣ो рд╕рдХे। рдбी.рдбी.рдЯी. рдХे рдЕрд╡рдЪूрд░्рдгрди рд╕े рдЕрдм рдордЪ्рдЫрд░ों рдХी рд╣рдд्рдпा рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддी рдФрд░ рд▓ाрдн рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╣ाрдиि рдХी рд╣ी рд╕рдо्рднाрд╡рдиाрдПं рдЕрдзिрдХ рд╣ैं рддрдеाрдкि рдХрд░ोреЬों рд░ुрдкрдП рдЦрд░्рдЪ рдХрд░ рдЗрд╕рдХा рдЕрд╡рдЪूрд░्рдгрди рдХिрдП рдЬाрдиे рдХी рдорд╣рддी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣ै рдХि рдк्рд░рдЬा рдХो рдЙрдирдХे рдк्рд░рддि рд╕рдд्рддा рдХी рдЪिंрддा рд╕े рдЖрдк्рд▓ाрд╡िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд░рд╣े। рдпрдж्рдпрдкि рджोрд╖рдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी рд▓рдЧрднрдЧ 80% рд╡्рдпाрдзिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╣ै рддрдеाрдкि рджोрд╖рдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी рдХा рдЪрдордд्рдХाрд░िрдХ рдЖрдХрд░्рд╖рдг рдЕрдж्рднुрдд рд╣ै। рд╢рд░ीрд░ рдирд╢्рд╡рд░ рд╣ै, рдоृрдд्рдпु рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै, рдоृрдд्рдпु рдХे рднрдп рд╕े рдЖрдирди्рдж рдХा рдкрд░िрдд्рдпाрдЧ рдкाрдк рд╣ै। рд╣рд╢ीрд╢, рдХोрдХीрди, рд╢рд░ाрдм, рднांрдЧ, рдЧाँрдЬा рдЖрджि рдХे рд╕ेрд╡рди рд╕े рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рдЖрдирди्рдж рднрд▓ा рдЧोрджुрдЧ्рдз рдоें рдХрд╣ाँ ! рддрдо्рдмाрдЦू рдХा рдд्рдпाрдЧ рдХрд░рдиा рдХрд╖्рдЯрджाрдпрдХ рд╣ै рдЬрдмрдХि рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиा рд╕ुрдЦрдж рд╣ै, рдЕрддः рдЬрдм рддрдХ рдоुँрд╣ рдоें рдХैंрд╕рд░ рди рд╣ो рдЬाрдп рддрдм рддрдХ рддрдо्рдмाрдЦू рдХा рд╕ुрдЦрдкूрд░्рд╡рдХ рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиे рдХे рдЖрдирди्рдж рд╕े рдк्рд░рдЬा рдХो рд╡ंрдЪिрдд рдХрд░рдиे рд╕े рдХ्рдпा рд▓ाрдн ? рдк्рд░рдЬा рдХे рд╕ेрд╡рди рд╣ेрддु рд╢рд░ाрдм рдФрд░ рддрдо्рдмाрдЦू рдХी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░рдиा рд╕рдд्рддाрдУं рдХा рд░ाрдЬрд╕िрдХ рджाрдпिрдд्рд╡ рд╣ै, рдЗрдирдХे рд╕ेрд╡рди рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдк्рд░рднाрд╡ों рд╕े рдЕрдкрдиी рдк्рд░рдЬा рдХो, рд╕рд╣рдЬрддा рд╕े рди рджिрдЦ рд╕рдХрдиे рдпोрдЧ्рдп рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХे рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рд╕े рд╕рдЪेрдд рдХрд░рдиा рд░ाрдЬाрдУं рдХा рдЫрдж्рдо рдиैрддिрдХ рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ै рдФрд░ рд░ाрдЬा рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрд╡ाрдпे рдЧрдпे рд╡िрд╖ों рдХा рдиिрд░ंрддрд░ рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиा рдк्рд░рдЬा рдХा рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрди्рдж рддाрдорд╕िрдХ рдзрд░्рдо рд╣ै।

рдЗрд╕ рд╕рд╣рдЬ рдЬ्рдЮाрди рдХा рд╕ाрд░ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рджुрдиिрдпा рдоें рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдХाрд░्рдп рд╣ोрддे рд╣ैं, рдПрдХ рд╢्рд░ेрдпрд╕ рдФрд░ рджूрд╕рд░े рдк्рд░ेрдпрд╕। рд╢्рд░ेрдпрд╕ рдХाрд░्рдпों рдХा рдоाрд░्рдЧ рдЕрддि рдХрдаिрди рдФрд░ рд╕ंрдШрд░्рд╖рдкूрд░्рдг рд╣ै рдЬрдмрдХि рдк्рд░ेрдпрд╕ рдХाрд░्рдпों рдХा рдоाрд░्рдЧ рдЕрддि рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рд╣ै। рд╕рдд्рдкрде рдЕрдиुрдЧрдорди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ी рдХ्рдпा рдЬрдм рдЕ-рд╕рдд्рдкрде рдЕрдиुрдЧрдорди рд╕े рд╕ुрд░ा-рд╕ुрди्рджрд░ी рднी рд╕рд╣рдЬ рд╣ी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं। рдордиुрд╖्рдп рдЬीрд╡рди рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдиिрдд рдирд╡ीрди рд╕ुрд░ा-рд╕ुрди्рджрд░ी рдХे рдЙрдкрднोрдЧ рдоें рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ो рдпा рдЙрдЪ्рдЪ рдкрдж, рд╕ुрд░ा- рд╕ुрди्рджрд░ी рдХे рд▓рдХ्рд╖्рдп рдоें рдЗрдирдХा рдЕрд╡рд░ोрдзрдХрдд्рд╡ рдЧुрдг рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖िрдд-рдЕрд╢िрдХ्рд╖िрдд, рд╕рдн्рдп-рдЕрд╕рдн्рдп рдФрд░ рд╕ुрд╕ंрд╕्рдХृрдд-рдЕрдкрд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХे рдордз्рдп рдХी рд╡िрднेрджрдХ рджीрд╡ाрд▓ рдврд╣ рдЪुрдХी рд╣ै, рд╡рд░्рдЧрднेрдж рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЕрдж्рднुрдд рд╕рдоाрдирддा рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै। рд╕рдм рдзाрди рдмाрдЗрд╕ рд╕ेрд░ рдХा рдЖрджрд░्рд╢ рд╕ुрд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд░ाрдЬा рдХे рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ेрд╡ा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХा рдпोрдЧрджाрди рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рд╕рдд्рддा рдЬрдм рдЕрджрдХ्рд╖ рдФрд░ рджूрд╖िрдд рд╣ोрддी рд╣ै рддो рд╡рд╣ рд╢ोрд╖рдгрдоूрд▓рдХ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕрдпोрдЧ्рдп рд▓ोрдЧों рдХो рд╕рдд्рддा рдоें рдмрдиे рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рдРрд╕े рд▓ोрдЧों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै рдЬो рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЙрдирдХी рдЕрдпोрдЧ्рдпрддा рдХा рд╡िрд░ोрдз рди рдХрд░ рд╕рдХें। рд╡े рдРрд╕े рдШрдЯрдХों рдХा рдиिрд░ंрддрд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддे рд░рд╣рддे рд╣ैं рдЬो рд╕рдоाрдЬ рдоें рдпрдеाрд╕्рдеिрддि рдХो рдмрдиाрдпे рд░рдЦрдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХाрдПं рдиिрднा рд╕рдХें। рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ेрд╡ा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ी рдЕрд╢्рд╡-рдЧрд░्рджрдн рдХे рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдк्рд░рдЬाрддीрдп рд░ूрдкांрддрд░рдг рдоें рджрдХ्рд╖ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдиिрд░ंрддрд░ рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рднी рд▓ोрдЧ рдХिрд╕ी рднी рддрд░рд╣ рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рдиे рдХी рдХрд▓ा рд╕ीрдЦ рд╣ी рд▓ेрддे рд╣ैं, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдпुрдЧ рдоें рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд░рдд рдХी рдпрд╣ рдЕрдж्рднुрдд рдХрд▓ाрдд्рдордХ рдЙрдкрд▓рдм्рдзि рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рд╣рдо рд╕рдмрдХो рд╕рд░ाрд╣рдиा рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдпे।

рдбॉ. рдХौрд╢рд▓ рдХिрд╢ोрд░ рдоिрд╢्рд░ 'рдХौрд╢рд▓ेрди्рдж्рд░'

рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд▓ेрдЦрдХीрдп рдиाрдо – рдХौрд╢рд▓ेрди्рдж्рд░
рдоाрддृрднाрд╖ा – рд╣िंрджी; рдЕрди्рдп рдмोрд▓िрдпाँ – рднोрдЬрдкुрд░ी рдПрд╡ं рдмृрдЬ
рд▓ेрдЦрди рд╡िрдзा – рдиिрдмрди्рдз, рдХрд╡िрддा, рдХрд╣ाрдиी, рд░ंрдЧрдХрдеा, рд╕рдорд╕ाрдордпिрдХ рдЖрд▓ेрдЦ рдПрд╡ं
рдм्рд▓ॉрдЧिंрдЧ
рд╕рдо्рдкाрджрди – “рдкрд╣ाреЬी рдоैрдиा” рдЬрдирд╡рд░ी 2011 (рдЕрдиिрдпрддрдХाрд▓ीрди рдкрдд्рд░िрдХा)
рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдк्рд░рдХाрд╢рди – рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рд╕ुрдорди, рдпुрдЧрддेрд╡рд░, рдЙрджंрддी, рдХрдХрд╕ाреЬ рдПрд╡ं рдЕрди्рдп
рд╕ाрдЭा рдк्рд░рдХाрд╢рди – рдмाрд▓ाрд░्рдХ, рд╢рдм्рджों рдХे рдЕрд░рдг्рдп рдоें, рдХрд╡िрддा рдЕрднिрд░ाрдо –1
рд╕ाрдЭा рдИ-рдк्рд░рдХाрд╢рди – рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╢िрд▓्рдкी рдПрд╡ं рдЕрди्рдп
рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдк्рд░рдХाрд╢рди – рдк्рд░рддिрдз्рд╡рдиि (рд╕рдорд╕ाрдордпिрдХ рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдгाрдд्рдордХ рд▓ेрдЦ), рдмрд╕्рддрд░ рдХी рдоाрдЯी (рдХाрд╡्рдп), рдеोреЬा рд╕ा рдоंрдЯो (рдХрд╣ाрдиी... рд╢ीрдШ्рд░ рдк्рд░рдХाрд╢्рдп)

рдк्рд░рдХाрд╢िрдд / рд╡ाрдЪिрдд рд╢ोрдзрдкрдд्рд░ –
1. рднाрд░рдд рдоें рдирдХ्рд╕рд▓рд╡ाрдж рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рд╕рдоाрдзाрди – (2012, RCS College Durg, C.G.)
2. рд▓ोрдХाрдЪाрд░, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдзрд░्рдо рдХा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡ – (2014, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдиाрдЯ्рдп рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी)
3. Teacher competence Vs. Competence based education – (2016, Christ College, JDP)
4. рдпुрд╡ा рдиीрддि – рдмрд╕्рддрд░ рдХे рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдоें, (рдЫ.рдЧ. рд░ाрдЬ्рдп рдпोрдЬрдиा рдЖрдпोрдЧ, 30 рдЬрдирд╡рд░ी 2016)

рд╕ंрдк्рд░рддि – рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдЕрдзिрдХाрд░ी, рдЖрдпुрд╖ рдк्рд░рднाрдЧ, рдорд╣ाрд░ाрдиी рдЬिрд▓ा рдЪिрдХिрдд्рд╕ाрд▓рдп, рдЬрдЧрджрд▓рдкुрд░, рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ

рд░ंрдЧрдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рддрдд्рд╡

рдХौрд╢рд▓ेंрдж्рд░

- рдХौрд╢рд▓ेрди्рдж्рд░

рдк्рд░ेрдХ्рд╖ाрдЧृрд╣ рдоें рдмैрдаे рджрд░्рд╢рдХ рд╕ाрдордиे рдоंрдЪ рдкрд░ рдЬो рднी рдХुрдЫ рд╣ोрддा рд╣ुрдЖ рджेрдЦрддे рд╣ैं рд╡рд╣ рд░ंрдЧрдоंрдЪ рдХे рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХा рдПрдХ рдХрд▓ाрдд्рдордХ рдЕрдиुрд╡ाрдж рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕рдоूрд╣ рдХा рдЕрдкрдиा рдПрдХ рдзрд░्рдо рд╣ोрддा рд╣ै, рдЕрдкрдиी рдХाрд░्рдпрд╢ैрд▓ी рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЕрдкрдиी рд╢рд░्рддें рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬिрдирдХे рдк्рд░рддि рд╣рд░ рдХрд▓ाрдХाрд░ рдХो рдиिрд╖्рдаाрд╡ाрди рд╣ोрдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рдХिंрддु рдХिрд╕ी рдХрд▓ाрдХाрд░ рдХो рд░ंрдЧрдХрд░्рдо рдФрд░ рдЕрднिрдирдп рдХे рд▓िрдпे рд╕рддрдд рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдХ्рдпा рдХिрд╕ी рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдФрд░ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рди्рдпूрдирддрдо рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХी рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै?

рдХुрдЫ рд▓ोрдЧों рдХा рддрд░्рдХ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдЕрднिрдирдп рддो рдЬрди्рдордЬाрдд рдФрд░ рдоौрд▓िрдХ рдк्рд░рддिрднा рд╣ै рдЗрд╕े рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдХी рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╕ीрдоाрдУं рдоें рдХैрд╕े рдмाँрдзा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै! рдХिंрддु рд╣рдоाрд░ा рдЙрдд्рддрд░ “рд╣ाँ” рдоें рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд▓ोрдХрдХрд▓ाрдУं рдХे рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрд╢рдирд▓ाрдЗреЫेрд╢рди рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХों рдХे рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдиे рд╣рдоें рд░ंрдЧрдХрд░्рдо рдХे рддрдХрдиीрдХीрдкрдХ्рд╖ рдФрд░ рдЕрднिрдирдпрдкрдХ्рд╖ рдХी рджрдХ्рд╖рддा рдЕрднिрд╡рд░्рдж्рдзрди рдХे рд▓िрдпे рдХुрдЫ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рдЕрд░्рдЬрди рд╣ेрддु рдмाрдз्рдп рдХिрдпा рд╣ै।     

рдХрд▓ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЧुрд░ु-рд╢िрд╖्рдп рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╕े рдЬ्рдЮाрди-рджाрди рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдЖрдЬ рднी рднाрд░рдд, рдиेрдкाрд▓, рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा, рдмांрдЧрд▓ाрджेрд╢ рдФрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдоें рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рд╣ै। рдХрд▓ा-рдШрд░ाрдиों рдХे рдЕрдкрдиे рдиिрд╢्рдЪिрдд рдиिрдпрдо рдФрд░ рдЕрд▓िрдЦिрдд рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рд╣ुрдЖ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдкीреЭी-рджрд░-рдкीреЭी рд▓ोрдХ рдХрд▓ाрдУं рдХी рдпाрдд्рд░ा рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рд╣ोрддी рд░рд╣ी рд╣ै।

рд▓िрдкि рдХे рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдФрд░ рдлिрд░ рдЙрд╕рдХे рд╡्рдпाрдкрдХ рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдкीреЭी-рджрд░-рдкीреЭी рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУं рдоें рдЖрдж्рдп рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд░рд╣ी рд╣ै рд╢्рд░ुрддि рдФрд░ рдЧुрд░ु-рд╢िрд╖्рдп рдкрд░рдо्рдкрд░ा। рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рджीрд░्рдШрдХाрд▓ рддрдХ рдпрд╣ी рд╕рд░рд▓рддрдо рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдкрдж्рдзрддि рд╣ुрдЖ рдХрд░рддी рдеी। рд▓िрдкिрдпों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдмाрдж рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдкрдж्рдзрддिрдпों рдоें рднी рдирд╡ीрдирддा рдЖрдпी। рд╡िрдж्рдпाрдУं рдХे рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрд╢рдирд▓ाрдЗреЫेрд╢рди рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╡िрднिрди्рди рдЙрдкाрдзिрдпों рдХे рд▓िрдпे рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдоों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рд╕ंрд╢ोрдзрдиों-рдкрд░िрд╡рд░्рдж्рдзрдиों рдХे рд╕ाрде рдирдпे-рдирдпे рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें рдЖрддे рдЧрдпे। рдЗрд╕ рдХ्рд░рдо рдоें рдиृрдд्рдп рдФрд░ рдиाрдЯрдХ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЕрднी рддрдХ рдЧुрд░ु-рд╢िрд╖्рдп рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХा рдиिрд░्рд╡рд╣рди рд╣ोрддा рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै।

рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЖрдЧे рдХी рдЪрд░्рдЪा рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдоैं рдПрдХ рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ूँрдЧा। рд╡рд░्рд╖ 2015 рдХे рдлрд░рд╡рд░ी рдоाрд╣ рдХा рдпрд╣ рдиौंрд╡ा рджिрди рдеा рдпाрдиी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдиाрдЯ्рдпрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдирдпी рджिрд▓्рд▓ी рдоें рд▓рдЧрднрдЧ рдЕрд░्рдз рдЪрди्рдж्рд░рдоाрд╕ рддрдХ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рд╕ुрдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднाрд░рдд-рд░ंрдЧ-рдорд╣ोрдд्рд╕рд╡ рдХा рдиौंрд╡ा рджिрди। рдЗрд╕ी рдмीрдЪ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдиिрд░्рджेрд╢рдХ рд╡ाрдорди рдХेрди्рдж्рд░े рдиे “рдоाрд░्рдЬिрдирд▓, рдеिрдПрдЯрд░ рдФрд░ рдоाрд░्рдХेрдЯ” рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдПрдХ рд╕ेрдоिрдиाрд░ рдХा рднी рдЖрдпोрдЬрди рд░рдЦा рдеा। рдЙрд╕ рджिрди рдиाрдЯ्рдп рд╡िрдзा рдкрд░ ‘рдмрд╣ुрдоुрдЦ’ рдоें рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрди рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░рдЦ्рдпाрдд рдЕрднिрдиेрддा рдЕрдиुрдкрдо рдЦेрд░ рдкрдзाрд░े рд╣ुрдпे рдеे। рдПрди.рдПрд╕.рдбी. рдХे рд░ंрдЧрдХрд░्рдоिрдпों рдХे рд▓िрдпे рдЕрдиुрдкрдо рдЦेрд░ рдХा рдпрд╣ рдПрдХ рддрд░рд╣ рд╕े рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрди рд╕ा рдеा। рдЕрдкрдиे рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрди рдХे рдмीрдЪ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрддाрдпा рдХि рдПрдХ рд╕рдордп рд╡рд╣ рднी рдеा рдЬрдм рдиाрдЯрдХ рдХा рдХोрдИ рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рддрдХ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рдХрд░рддा рдеा рдЬрдмрдХि рд╡рд░्рд╖ों рдкूрд░्рд╡ рднрд░рдд рдоुрдиि рдиाрдЯ्рдпрдХрд▓ा рдХो рд╕ुрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдХрд░ рдЙрд╕े рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рджिрд▓ा рд╕рдХрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд╣ो рдЪुрдХे рдеे। рдХрджाрдЪिрдд рд░ंрдЧрдХрд░्рдо рдХा рдпрд╣ рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рдХिंрддु рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдеा।

рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдПрди. рдПрд╕. рдбी. рдХे рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рджिрдиों рдоें рдХрдИ рд░ंрдЧрд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХो рднी рдкрддा рдирд╣ीं рдеा рдХि рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиे рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХे рд╕ाрде рдХрд░рдиा рдХ्рдпा рд╣ै। рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдХी рдпрд╣ рдзुрди्рдз рд░ंрдЧрд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдФрд░ рд╕рддрдд рдк्рд░рдпाрд╕ рд╕े рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЫंрдЯрддी рдЪрд▓ी рдЧрдпी рдФрд░ рдЕंрддрддः рдиाрдЯрдХ рдХा рдПрдХ рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдлिрд░ рднी, рд╡рд░्рддрдоाрди рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдЕрднी рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдЬोреЬा рдЬाрдиा рд╢ेрд╖ рд╣ै।

рдоैं рдкुрдиः рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдкрд░ рдЖрддा рд╣ूँ। рдпрд╣ рд╕рдЪ рд╣ै рдХि рд▓ोрдХрдХрд▓ाрдпें рдЕрдкрдиे рдоाрдирдХ рд╕्рд╡рдпं рддрдп рдХрд░рддी рд░рд╣ी рд╣ैं, рдЕрдкрдиा рдкрде рд╕्рд╡рдпं рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рддी рд░рд╣ी рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдЯूрд▓्рд╕ рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдиुрд╕ाрд░ рд╕्рд╡рдпं рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рддी рд░рд╣ी рд╣ैं। рд▓ोрдХрдХрд▓ा рдЬрдм рдЧाँрд╡ рд╕े рдиिрдХрд▓рдХрд░ рдирдЧрд░ рдХी рдУрд░ рдЙрди्рдоुрдЦ рд╣ोрддी рд╣ै рддो рдЙрд╕рдоें рдХिंрдЪिрдд рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдпрд╣ рдоाँрдЧ рд╣ी рд▓ोрдХрдХрд▓ा рдХे рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрд╢рдирд▓ाрдЗреЫेрд╢рди рдХा рдкрде рдк्рд░рд╢рд╕्рдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдирдЧрд░ीрдп рдк्рд░ेрдХ्рд╖ाрдЧृрд╣ों рдХे рджрд░्рд╢рдХों рдХा рдмौрдж्рдзिрдХрд╕्рддрд░ рдХрд▓ा рдХे рд╕ुрд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХी рдк्рд░рднाрд╡ों рдХे рд░ोрдоांрдЪ рдХी рд╡ांрдЫрдиा рдХрд░рддा рд╣ै। рдХрд▓ा рд░ूрдкांрддрд░िрдд рдФрд░ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣ोрддी рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рддрдм рдоंрдЪ рдХी рдПрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдФрд░ рднी рд╣ोрддी рд╣ै ... рдФрд░ рдпрд╣ рд╣ै рд░ंрдЧрдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо।

рд░ंрдЧрдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рд░ंрдЧрдХрд░्рдо рдХे рдЙрди рддрдд्рд╡ों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдЬो рд░ंрдЧрдХрд░्рдо рдХो рдЙрдж्рджेрд╢्рдпрдкрд░рдХ, рдк्рд░рднाрд╡ी, рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдгीрдп, рд╡्рдпाрдкрдХ рдФрд░ рд░ुрдЪिрдХрд░ рдмрдиाрддे рд╣ैं। рдоैं рдпрд╣ाँ рддрдХрдиीрдХी рдЙрдкрдХрд░рдгों, рд╕ंрд╕ाрдзрдиों  рдФрд░ рддрдж्рдЬрди्рдп рдк्рд░рднाрд╡ों рдХी рдЪрд░्рдЪा рдирд╣ीं рдХрд░ूँрдЧा, рд╡рд╣ рдПрдХ рдкृрдердХ рд╡िрд╖рдп рд╣ै।
рд░ंрдЬрдХрддा рд░ंрдЧрдХрд░्рдо рдХी рдк्рд░рдердо рд╢рд░्рдд рд╣ै, рджूрд╕рд░ी рд╢рд░्рдд рд╣ै рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдгीрдпрддा, рддीрд╕рд░ी рд╢рд░्рдд рд╣ै рдЙрдж्рджेрд╢्рдпрдкрд░рдХрддा, рдЪौрдеी рд╢рд░्рдд рд╣ै рдк्рд░рднाрд╡ोрдд्рдкाрджрдХрддा рдФрд░ рдкाँрдЪрд╡ी рд╢рд░्рдд рд╣ै рдЙрд╕рдХी рд╡्рдпाрдкрдХрддा। рдЗрди рдкाँрдЪ рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░्рдг рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╣ी рдХोрдИ рд░ंрдЧрдХрд░्рдо рд╕ाрд░्рдердХ рд╣ो рдкाрддा рд╣ै।

рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдоैं рд╕рдордЭ рд╕рдХा рд╣ूँ, рд░ंрдЬрдХрддा рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдХे рднीрддрд░ рд╕े рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡рд╣ рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рддрдд्рд╡ рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рдоौрд▓िрдХрддा рдФрд░ рд╡िрд╡िрдзрддा рдЖрджि рдЖрдпाрдоों рдХे рд▓िрдпे рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рд╣ी рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╣ोрддा рд╣ै। рдПрдХ рддрд░рд╣ рд╕े рдпрд╣ рдЙрд╕рдХी рдиिрдЬी рдк्рд░рддिрднा рдФрд░ рдХрд▓ाрджрдХ्рд╖рддा рд╣ै рдЬो рдЙрд╕े рдЕрди्рдпों рд╕े рдкृрдердХ рдХрд░рддी рд╣ै।

рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдХी рдХिрд╕ी рд╡िрд╖рдп рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдПрдо्рдмिрдпेंрд╕ рдХे рдк्рд░рддि рдЙрдд्рд╕ुрдХрддा, рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХ्рд╖рдорддा, рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рддрде्рдпों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг, рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХा рдиाрдЯ्рдпाрдиुрд╡ाрдж, рд╕рддрдд рдЕрдн्рдпाрд╕ рдФрд░ рдк्рд░рдпोрдЧрд╡ाрджिрддा – рдпे рд╡े рддрдд्рд╡ рд╣ैं рдЬो рдХिрд╕ी рднी рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдХी рдоौрд▓िрдХрддा рдФрд░ рд░ंрдЬрди рдХ्рд╖рдорддा рдХो рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╣рдоाрд░े рдЪाрд░ो рдУрд░ рдк्рд░рддिрдХ्рд╖рдг рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рдШрдЯिрдд рд╣ोрддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдПрдХ рд╕рдЬрдЧ рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдХी рд╕рд╣рдЬ рдЙрдд्рд╕ुрдХрддा рдЙрд╕े рдЙрди рдШрдЯрдиाрдУं рдХे рддрдЯрд╕्рде рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд░ंрдЧрдзрд░्рдо рдХी рдпрд╣ рдоाँрдЧ рд╣ै рдХि рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫे рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдХो рдмрд╣ुрдд рдзैрд░्рдпрд╡ाрди рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдХ рд╣ोрдиा рд╣ी рдЪाрд╣िрдпे। рдФрд░ рдХेрд╡рд▓ рдиिрд░ीрдХ्рд╖реШ рд╣ोрдиा рд╣ी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдоें рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рддрде्рдпों рдХे рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХी рднी рдХ्рд╖рдорддा рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдпे। рдоुрдЭे рдХрдИ рдмाрд░ рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдХा рд░ंрдЧрдзрд░्рдо рдзрд░рддी рдХे рдЕрди्рдп рд╕рднी рдзрд░्рдоों рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рдоौрд▓िрдХ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЕрдиुрд╢ीрд▓рди рд╣рд░ рдХिрд╕ी рдХे рд╡рд╢ рдХी рдмाрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рд╡िрд╢ेрд╖рдХ्рд╖рдорддाрд╡ाрди рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ी рдЙрд╕рдХा рдЕрдиुрд╢ीрд▓рди рдХрд░ рдкाрддे рд╣ैं। рд░ंрдЧрдзрд░्рдо рдХे рд╕рднी рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рд╕рд░рд▓ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे рдпрд╣ рджृрд╢्рдп рджेрдЦें –рджिрд▓्рд▓ी рдХी рд╕реЬрдХ рдкрд░ рд╣ुрдпी рджुрд░्рдШрдЯрдиा рд╕े рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдШाрдпрд▓ рд╣ोрдХрд░ рдПрдХ рдУрд░ рдкреЬा рд╣ै рдФрд░ рддрдд्рдХाрд▓ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ рдРрд╕ी рдШрдЯрдиा рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рдУрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рд╣рд░ рдЖрдиे-рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि рдЙрдд्рд╕ुрдХрддाрдкूрд░्рд╡рдХ рджेрдЦेрдЧा। рд▓ोрдЧ рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдХि рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдХैрд╕े рд╣ुрдпी, рдЪोрдЯ рдХिрддрдиी рд▓рдЧी,рдЖрджि। рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиे рдоोрдмाрдЗрд▓ рд╕े реЮोрдЯो рднрд░ рдЦीрдЪрдХрд░ рдЖрдЧे рдмреЭ рдЬाрдпेंрдЧे, рдХुрдЫ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдЧाрд▓ी рджेрддे рд╣ुрдпे рдиिрдХрд▓ рдЬाрдпेंрдЧे, рдХुрдЫ рдб्рд░ाрдпрд╡рд░ рдХो рдХोрд╕ेंрдЧे рддो рдХुрдЫ рдиिрд░्рд╡िрдХाрд░ рднाрд╡ рд╕े рдиिрдХрд▓ рдЬाрдпेंрдЧे рдЬैрд╕े рдХुрдЫ рд╣ुрдЖ рд╣ी рди рд╣ो। рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд▓ोрдЧ рд╣ोंрдЧे рдЬो рдШाрдпрд▓ рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХे рд▓िрдпे рдЖрдЧे рдЖрдпेंрдЧे। рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рд╣ोрддा рдРрд╕ा рд╣ी рд╣ै рдХिंрддु рдПрдХ рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдЗрди рд╕рдмрд╕े рдкृрдердХ рдЕрдкрдиी рдЙрдд्рд╕ुрдХрддा рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕ рдШрдЯрдиा рдХा рд╕्рд╡рдпं рднी рдПрдХ рднाрдЧ рдмрди рдЬाрдпा рдХрд░рддा рд╣ै। рдШाрдпрд▓ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рджेрдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╡рд╣ рдШрдЯрдиा рдХा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рднी рдХрд░рддा рд╣ै, рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рддрде्рдпों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдлिрд░ рдЙрд╕рдХी рдЕрдиुрднूрддि рдХा рдЖрдд्рдоाрдиुрд╡ाрдж рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдкрдиी рдЕрдиुрднूрддिрдпों рдоें рдХрднी рд╡рд╣ рдкीреЬा рднोрдЧрддा рдШाрдпрд▓ рд╡्рдпрдХ्рддि рдмрди рдЬाрддा рд╣ै, рдХрднी рд╕ंрд╡ेрджрдирд╣ीрди рддрдоाрд╢рдмीрди рдмрди рдЬाрддा рд╣ै, рдХрднी рдорджрджрдЧाрд░ рдмрди рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдХрднी рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ рдб्рд░ाрдпрд╡рд░ рдФрд░ рдкुрд▓िрд╕рд╡ाрд▓ा рдмрди рдЬाрддा рд╣ै। рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдХा рдпрд╣ी рдзрд░्рдо рд╣ै। рд╡рд╣ рдШрдЯрдиा рдХे рдЕрди्рджрд░ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд░рдЦрддा рд╣ै рдЧोрдпा рдкрд░рдХाрдпा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХी рджैрд╡ीрдпрд╢рдХ्рддि рд╕े рдпुрдХ्рдд рд╣ो। рдЙрд╕े рдкрд░рдХाрдпाрдк्рд░рд╡ेрд╢ рдФрд░ рдЕрдиुрднूрддिрдпों рдХे рдЖрдд्рдоाрдиुрд╡ाрдж рдХा рд╕рддрдд рдЕрдн्рдпाрд╕ рднी рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдирдпे-рдирдпे рдк्рд░рдпोрдЧ рднी। рд░ंрдЧ-рдк्рд░рдпोрдЧрд╡ाрджिрддा рд░ंрдЧрдХрд░्рдо рдХी рд╡िрд╡िрдзрддा рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдХी рдХ्рд╖рдорддाрдУं рдФрд░ рдк्рд░рддिрднा рдоें рдиिрдЦाрд░ рдПрд╡ं рдирд╡ीрдирддा рдЖрддी рд╣ै। рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдХी рд░ुрдЪि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрди рдк्рд░рдпोрдЧों рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рднिрди्рди-рднिрди्рди рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдиृрдд्рдп рд╣ो рдпा рдиाрдЯрдХ рдЙрд╕े рдк्рд░ेрдХ्рд╖ाрдЧृрд╣ рдХे рдЕंрддिрдо рдЖрдо рджрд░्рд╢рдХ рддрдХ рдЕрдкрдиी рд╕рдо्рдкूрд░्рдгрддा рдХे рд╕ाрде рдкрд╣ुँрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдпрд╣ी рдмाрдд рдоैं рдХрд╡िрддा рдХे рд▓िрдпे рднी рдХрд╣рддा рд╣ूँ, рдХрд╡िрддा рдХी рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдгीрдпрддा рдпрджि рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рд╡िрд╢ेрд╖ рддрдХ рд╣ी рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣ рдЬाрдп рддो рд╡рд╣ рд╡्рдпाрдкрдХ рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддी, рд╡рд╣ рд╕्рд╡ांрддः рд╕ुрдЦाрдп рддो рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै рдХिंрддु рдкрд░ांрддः рд╕ुрдЦाрдп рдирд╣ीं। рд░ंрдЧрдХрд░्рдо рдЗрддрдиा рд╕рд╣рдЬ, рд╕ुрдмोрдз рдФрд░ рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдгीрдп рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे рдХि рд╡рд╣ рд╕рдоाрдЬ рдХी рдЬреЬрддा рдХो рдЧрдд्рдпाрдд्рдордХрддा рдХी рдУрд░ рдоोреЬ рд╕рдХे। рдПрдХ рд╕рдЬрдЧ рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рд╣ी рд╕рд╣рдЬ рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдг рдХे рдмीрдЬ рдЕрдкрдиी рдиृрдд्рдпрдоुрдж्рд░ाрдУं, рдЧीрддों рдФрд░ рд╕ंрд╡ाрджों рдоें рдмो рд╕рдХрдиे рдоें рд╕рдорд░्рде рд╣ो рдкाрддा рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдПрдХ рд╕рд╣рдЬ рд╕рд░्рдЬрдХ рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдПрдХ рд╕рдоाрдиांрддрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд░рдЪрдиा рдХрд░рдиे рдХी рд╕ाрдорд░्рде्рдп рд░рдЦрддा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдпрд╣ рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै рдХि рдиाрдЯрдХ рдпा реЮिрд▓्рдо рдХे рдЕрдзिрдХांрд╢ рджрд░्рд╢рдХ рдЖрдо рдЖрджрдоी рдХे рдмीрдЪ рд╕े рдЖрддे рд╣ैं, рдЙрдирдХी рд╕ोрдЪ рдФрд░ рдмोрдзрдЧрдо्рдпрддा рд╕ाрдоाрди्рдп рд╣ोрддी рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдпे рднाрд╡ों, рдоुрдж्рд░ाрдУं рдФрд░ рд╕ंрд╡ाрджों рдХी рд╕ुрдЧрдордиीрдпрддा рдЙрди рддрдХ рдмрдиाрдиी рд╣ोрддी рд╣ै рдЕрди्рдпрдеा рдХोрдИ рдиाрдЯрдХ рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрддे рд╣ुрдпे рднी рдЕрдкрдиे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХो рдкूрд░ा рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдпेрдЧा। рдЧीрддों рдФрд░ рд╕ंрд╡ाрджों рдХी рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдгीрдпрддा рдХे рдк्рд░рдХрд░рдг рдоें рднाрд╖ा рдХी рд╕ुрдмोрдзрддा рдХे рд▓िрдпे рдЬрд╣ाँ рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╣ोрддा рд╣ै рд╡рд╣ीं рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдХी рд╢ुрдж्рдзрддा, рдз्рд╡рдиि рдХे рдЖрд░ोрд╣-рдЕрд╡рд░ोрд╣ рдФрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдХे рд▓िрдпे рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╣ोрддा рд╣ै। рджुрд░्рднाрдЧ्рдп рд╕े рдпрд╣ рдПрдХ рдЙрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╕ा рдкрдХ्рд╖ рд╣ोрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рджिрдпे рдЬाрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рдЬрдм рдоैं рдХिрд╕ी рдХрд▓ाрдХाрд░ рдХे рдоुँрд╣ рд╕े ‘рд╕ाँрде’, ‘рд╣ाँрде’, ‘рддрд░рд╣ँ’ рдФрд░ ‘рд╣ौंрд╕рд▓ा’ рдЬैрд╕े рд╢рдм्рдж рд╕ुрдирддा рд╣ूँ рддो рд╡рд╣ाँ рд╕े рдЙрдардХрд░ рдЪрд▓े рдЬाрдиे рдХा рдорди рд╣ोрддा рд╣ै। рд▓рдЧрддा рд╣ै рдЬैрд╕े рдмाрджрд╢ाрд╣рднोрдЧ рднाрдд рдЦाрддे-рдЦाрддे рдЕрдЪाрдирдХ рдХोрдИ рдХंрдХреЬ рджाँрддों рдХे рдиीрдЪे рдЖ рдЧрдпा рд╣ो। рд╣िंрджी рдоें рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдФрд░ рдЙрд░्рджू рдоें рдиुрдХ्рддों рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╣рдо рд╕рдм рдмेрд╣рдж рдЕрд╕ाрд╡рдзाрди рд╣ोрддे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं।

рдпрдж्рдпрдкि рд░ंрдЧрдХрд░्рдо рдХा рдЖрдпोрдЬрди рд╣ोрддा рд╣ी рдордиोрд░ंрдЬрди рдХे рд▓िрдпे рд╣ै рдХिंрддु рдЙрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдпрдкрд░рдХ рд╣ोрдиा рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЕрднिрдирдп рдпा рддो рдкीреЬा рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрдж рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै рдпा рдлिрд░ рдиिрд░्рдорд▓ рд╣ृрджрдп рдХा рдЙрд▓्рд▓рд╕िрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣। рдЕрднिрдирдп рдХрд▓ा рди рд╣ोрддी рддो рджुрдиिрдпा рдоें рд╡िрдХ्рд╖िрдк्рддों рдХी рднрд░рдоाрд░ рд╣ोрддी рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдиिрд╖्рдкрди्рдж рд╣ो рдЧрдпा рд╣ोрддा। рд╣рдо рдЕрднिрдирдп рдХो рдХрд▓ा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдордиोрдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдФрд░ рдкॉреЫिрдЯिрд╡ рд╣ेрд▓्рде рдХी рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рд╡िрдзा рднी рдоाрдирддे рд╣ैं, рд╡рд╣ीं рдЕрднिрдирдп рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕рдоाрдЬ рдХो рджिрдпा рдЧрдпा рд╕ंрджेрд╢ рд╕рдоाрдЬ рдХी рдЪेрддрдиा рдХो рдЬреЬ рд╣ोрдиे рд╕े рдмрдЪाрддा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे, рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЧिрд░рддे рд╣ुрдпे рд╕्рддрд░ рдХे рд╡िрд╖рдп рдХो рд▓ेрдХрд░ рд░рдЪे рдЧрдпे рд╣ाрд╕्рдп рдиाрдЯрдХ рдоें рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ुрдЭाрд╡ рдпा рд╡िрдХрд▓्рдк рдХा рдЕंрд╢ рдЙрд╕े рдЙрдж्рджेрд╢्рдпрдкрд░рдХ рдмрдиा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдЙрдкрд╡рди рдоें рдЦिрд▓े рдлूрд▓ों рдХे рдмीрдЪ рдЖрдд्рдордоुрдЧ्рдз рд╣ोрдХрд░ рдиृрдд्рдп рдХрд░рддी рдпुрд╡рддी рдиृрдд्рдп рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рдкрд░ рдПрдХ рдордирдоोрд╣рдХ рдкुрд╖्рдк рдХो рддोреЬрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ाрде рдмреЭाрддे-рдмреЭाрддे рдард╣рд░ рдХрд░ рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдкрдиे рд╕рдо्рдоाрди рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдЕрднिрдирдп рдХрд░рддे рд╣ुрдпे рдЗрд╕ рдХ्рд╖рдгिрдХ рджृрд╢्рдп рдХो рдЙрдж्рджेрд╢्рдпрдкрд░рдХ рдмрдиा рд╕рдХрддी рд╣ै। 

рд▓ोрдХрдоंрдЪ рд▓ोрдХрдХрд▓ा рдХी рд╡рд╣ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрдирд╢ाрд▓ा рд╣ै рдЬрд╣ाँ рд▓ोрдХрд╡ाрдгी рдФрд░ рд▓ोрдХрд░ंрдЧ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдкीреЬा рдпा рдЙрд▓्рд▓ाрд╕ рдХो рдЕрдиूрджिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдирдпी рд░рдЪрдиाрдУं рдХे рдмीрдЬ рдЕंрдХुрд░िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рдХрд▓ा рдХे рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрд╢рдирд▓ाрдЗреЫेрд╢рди рдХा рднोрдЬ्рдп рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ीрд▓िрдпे рд▓ोрдХрдХрд▓ाрдУं рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдирд╡рдк्рд░рд╡ाрд╣ рди рдХेрд╡рд▓ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдЕрдкिрддु рдХрд▓ा рдХो рдЬीрд╡िрдд рд░рдЦрдиे рдХी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╢рд░्рдд рднी рд╣ै। рдХрд▓ाрдХाрд░ рдХो рддрдп рдпрд╣ рдХрд░рдиा рд╣ै рдХि рджेрд╢-рдХाрд▓-рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдХौрди рд╕ा рд╕ंрджेрд╢ рд╕ंрдк्рд░ेрд╖िрдд рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЕрдзिрдХ рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдФрд░ рдЙрдкाрджेрдп рд╣ै।

рдЕрднिрдирдп рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдоें рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдг рдХी рдк्рд░рднाрд╡ोрдд्рдкाрджрдХрддा рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдеाрди рд╣ै। рдЬрдм рд╣рдо рдоंрдЪ рдкрд░ рдЬीрд╡рди рдХे рд╡िрд╡िрдз рдХाрд▓рдЦрдг्рдбों рдоें рдШрдЯिрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдШрдЯрдиाрдУं рдХो рдоंрдЪिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рдЙрдирдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХрддा рд╕ंрджेрд╣ рд╕े рдкрд░े рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдпे। рдХрд▓ा рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдкрдХ्рд╖ рдЙрд╕े рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдФрд░ рддाрд░्рдХिрдХ рдмрдиाрддा рд╣ै। рдХрд▓ाрдХाрд░ рдПрдХ рд╕рд░्рдЬрдХ рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рдХрд▓्рдкрдиा рдХो рдоूрд░्рдд рдЖрдХाрд░ рджेрддा рд╣ै рдФрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЙрд╕ рдЖрдХाрд░ рдХा рдк्рд░ाрдг рдмрди рдЬाрдпा рдХрд░рддा рд╣ै। рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдпрд╣ рдПрдХ рдЬрдЯिрд▓ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╕ाрдЗрдХो-реЮिреЫिрдпो-рдкैрдеोрд▓ॉрдЬिрдХрд▓ рдХ्рд░िрдпाрдпें-рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдпें рд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ैं। рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдХे рд▓िрдпे рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд╕्рдХ्рд░िрдк्рдЯ рдХो рдЬिрдпे। рд╕्рдХ्рд░िрдк्рдЯ рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдпे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рд╕्рдХ्рд░िрдк्рдЯ рдХे рдПрд╕ेंрд╕ рдХो рд╣ाрд╡ों-рднाрд╡ों рдоें рдЕрдиूрджिрдд рдХрд░े। рдпрд╣ рднाрд╡ाрдиुрд╡ाрдж рдкुрдиः рдХ्рд░िрдпाрдУं-рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рдЕрдиूрджिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЬिрд╕े рджрд░्рд╢рдХ рджेрдЦ-рд╕ुрди рдкाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдкूрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдорд╕्рддिрд╖्рдХ, рдЗंрдбोрдХ्рд░ाрдЗрди рдЧ्рд▓ैрдг्рдб्рд╕ рдФрд░ рдоांрд╕-рдкेрд╢िрдпाँ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рд╕े рднाрдЧ рд▓ेрддी рд╣ैं। рдпрдж्рдпрдкि рдпрд╣ рд╕рдм рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा рдмрд▓्рдХि рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╣ोрддा рд░рд╣рддा рд╣ै рдХिंрддु рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдХे рд▓िрдпे рдЕрднिрдирдп рдХी рдордиोрджैрд╣िрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдЬाрдирдиा рдЙрд╕рдХी рдЕрднिрдирдп рджрдХ्рд╖рддा рдХो рдФрд░ рднी рдкрд░िрд╖्рдХृрдд рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдЖрд╡ेрд╢ рдХे рдХ्рд╖рдгों рдоें рджेрд╣ рдХी рднाрд╖ा рдФрд░ рдорди рдХी рдХेрдоिрд╕्рдЯ्рд░ी рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХे рдмीрдЪ рддाрд▓-рдоेрд▓ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рд░ुрджрди рдХा рдЕрднिрдирдп рдХрд░рддे рд╕рдордп рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рджुःрдЦрдж рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдХो рдкुрдирд░्рдЬीрд╡िрдд рдХрд░рдиे рдХी рд╕ाрд░ी рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХिрдпे рдмिрдиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХрддा рдирд╣ीं рдЖ рд╕рдХрддी। рдХрдИ рдмाрд░ рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рдХो рдРрд╕े рднी рдЕрднिрдирдп рдХो рдЬीрдиा рдкреЬ рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╡рд╣ рдиिрдЬी рддौрд░ рдкрд░ рдЕрдкрд░िрдЪिрдд рд╣ै, рдпрдеा-  рдкाрд░्рдХिрди्рд╕ंрд╕ рдпा рдЕрд▓्реЫाрдЗрдорд░्рд╕ рдХे рд░ोрдЧी рдХी рдордиोрджैрд╣िрдХ рдЕрд╡рд╕्рдеा। рдпрд╣ाँ рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдФрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै। 

рд╣рдо реЮिрд▓्рдоों рдоें рдкाрдд्рд░ों рдХो рдк्рд░ाрдпः рдЭрдЯрдХे рдХे рд╕ाрде рд╢рд░ीрд░ рдХो рд╢िрдеिрд▓ рдХрд░рдХे рдорд░рддे рд╣ुрдпे рджेрдЦрдиे рдХे рдЕрдн्рдпрд╕्рдд рд╣ैं। рд░ंрдЧрдХрд░्рдоिрдпों рдХो рдЕрдкрдиे рдЕрднिрдирдп рдоें рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХрддा рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХрддा рд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдпे рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╕े рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХрд░рдиा рдЙрдЪिрдд рд╣ोрдЧा рдХि рдоृрдд्рдпु рдХे рдЕंрддिрдо рдХ्рд╖рдгों рдоें рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै ...рдХैрд╕े рд╣ोрддा рд╣ै, рдкाрд░्рдХिрди्рд╕ंрд╕ рдХे рд░ोрдЧी рдХी рдЪाрд▓-рдвाрд▓, рдЕंрдЧुрд▓िрдпों рдХी рдЧрддि рдФрд░ рдоुрдЦрдоुрдж्рд░ा рдХैрд╕ी рд╣ोрддी рд╣ै, рдПंрдЬाрдЗрдиा рдкेрдХ्рдЯोрд░िрд╕ рдХे рдСрдирд╕ेрдЯ рд╣ोрддे рд╣ी рдХाрд░्рдбिрдирд▓ рд╕ाрдЗрди рдФрд░ рд░ोрдЧी рдХी рд╕्рдеिрддि рдХैрд╕ी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै, рд╣ाрд░्рдЯ рдлैрд▓्рдпोрд░ рдоें рд░ोрдЧी рдХा рдЪेрд╣рд░ा рдХैрд╕ा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, рд╢िреЫोреЮ्рд░ेрдиिрдпा рдХे рджौрд░े рдХैрд╕े рд╣ोрддे рд╣ैं ... рдЖрджि-рдЖрджि। рдпрджि рдХрд╣ाрдиी рдХी рдоाँрдЧ рдоें рдРрд╕ी рдХोрдИ рд╕्рдеिрддि рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдФрд░ рджिрдЧ्рджрд░्рд╢рдХ рдоंрдЪ рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдкाрдд्рд░ों рд╕े рдпрд╣ рд╕рдм рдХрд░рд╡ाрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рддो рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдЗрд╕рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЙрдЪिрдд рд╣ी рдирд╣ीं рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рднी рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд╣рдоें рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдоंрдЪрди рдоें рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХрддा рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХрддा рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдЙрд╕े рддрде्рдпрдкрд░рдХ, рддाрд░्рдХिрдХ, рд╕рд╣рдЬ, рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рдкूрд░्рдг рдмрдиाрддा рд╣ै।

рдоंрдЪрди рдХी рд╡्рдпाрдкрдХрддा рд░ंрдЧрдХрд░्рдо рдХी рдЕंрддिрдо рд╢рд░्рдд рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рджूँ рдХि рдХोрдИ рдХрдеा рджेрд╢рдЬ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рдк्рд░рднाрд╡рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕ीрдоिрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдХिंрддु рдЙрд╕рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЪिрдд्рд░िрдд рдХिрдпे рдЧрдпे рдоाрдирд╡рдЪрд░िрдд्рд░ рдоें рд╡्рдпाрдкрдХрддा рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдпे। рд▓ोрдХрдХрд▓ा рдХे рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрд╢рдирд▓ाрдЗреЫेрд╢рди рдХे рд▓िрдпे рднी рдЗрд╕ рддрдд्рд╡ рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдоैं рдПрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ूँрдЧा। рдмрд╕्рддрд░ рдХे рд░ाрд╡рдШाрдЯ рдЖрдпрд░рди-рдУрд░-рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХी рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╕рдорд╕्рдпाрдпें рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдпे рдЧрдо्рднीрд░ рд╣ैं। рджेрд╢ рдХे рдЕрди्рдп рднाрдЧों рдоें рдЗрди рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХे рдк्рд░рддि рд▓ोрдЧों рдХा рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЙрддрдиा рдЧрдо्рднीрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। рдХिंрддु рдХрде्рдп, рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдФрд░ рдЕрднिрдирдп рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдиिрд░्рдордо рдФрдж्рдпोрдЧीрдХрд░рдг рдХे рдкीрдЫे рдХी рд▓ोрд▓ुрдк рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдХो рд╡्рдпाрдкрдХ рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдХрд▓ा рдХो рд╕ाрд░्рд╡рджेрд╢рдЬ рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдХाрд▓िрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдпрд╣ рд╕рдм рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।