Showing posts with label рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░. Show all posts
Showing posts with label рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░. Show all posts

рдоैं рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХो рдЬीрд╡рдирджाрди рдХे рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрд╕े рдпाрдЪрдиा рдХрд░рддा рд╣ूँ- рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рд╕рди 1933 рдоें рдЬрдм рдиाреЫी рдЬрд░्рдордиी рдоें рд╕рдд्рддाрд╕ीрди рд╣ुрдпे, рддрдм рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднौрддिрдХрд╡िрдж рдФрд░ рдХ्рд╡ांрдЯрдо рднौрддिрдХी рдХे рдЬрдирдХों рдоें рдПрдХ рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ 74 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдеे। рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦों рдХे рд╕ाрдордиे рджेрдЦ рд░рд╣े рдеे рдХि рдЙрдирдХे рддрдоाрдо рдпрд╣ूрджी рджोрд╕्рддों рдХो рдЙрдирдХे рдкрджों рд╕े рд╣рдЯाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдкрдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕ैрдХреЬों рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХा рдЬрд░्рдордиी рдЫोреЬрдХрд░ рджूрд╕рд░े рджेрд╢ों рдХो рдкрд▓ाрдпрди рдХрд░ рдЧрдП। рд╣ाрд▓ांрдХि рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ рдиे рднी рдЕрдкрдиे рдПрдХ рднрддीрдЬे рдХो рд▓рди्рджрди рдЬाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХी, рдордЧрд░ рдЦुрдж рдЬрд░्рдордиी рдЫोреЬрдХрд░ рдирд╣ीं рдЧрдП। рдЙрди्рд╣ें рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдеा рдХि рдХुрдЫ рд╕рдордп рдмाрдж рдЬрд░्рдордиी рдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕्рдеिрддि рд╕ुрдзрд░ рдЬाрдпेрдЧी।

рдЙрд╕ рд╕рдордп рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ (рдФрд░ рдиोрдмेрд▓ рд╡िрдЬेрддा) рдУрдЯो рд╣ाрди рдиे рдЬрд░्рдордиी рдХे рдЬाрдиे-рдоाрдиे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░्рд╕ рдХो рдЗрдХрдЯ्рдаा рдХрд░рдХे рдпрд╣ूрджी рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ों рдХे рд╕ाрде рд╣ो рд░рд╣े рджुрд░्рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдПрдХ рдиोрдЯिрд╕ рдиिрдХाрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд▓ांрдХ рд╕े рдмाрдд рдХी। рдЗрд╕рдХे рдЬрд╡ाрдм рдоें рдк्рд▓ांрдХ рдиे рдХрд╣ा рдХि “рдЖрдк рдЗрд╕ рдоुрдж्рджे рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдЖрдЬ 30 рд▓ोрдЧों рдХो рдЬुрдЯा рд▓ेंрдЧे, рддो рдХрд▓ рдпे (рдиाреЫी) рд▓ोрдЧ рдЗрдирдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें 150 рд▓ोрдЧों рдХो рдЗрдХрда्рдаा рдХрд░ рд▓ाрдпेंрдЧे, рдХ्рдпोंрдХि рдпे (рдиाреЫी) рд▓ोрдЧ рдпрд╣ूрджी рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ों рдХे рдкрджों рдХो рд╣рдеिрдпाрдиे рдХे рд▓िрдП рд▓ाрд▓ाрдпिрдд рд╣ैं।”

рдЗрд░рд╡िрди рдк्рд▓ांрдХ
(12 рдоाрд░्рдЪ 1893 – 23 рдЬрдирд╡рд░ी 1945)
рдк्рд▓ांрдХ рдиे рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХी рдиाреЫी рд╣ुрдХूрдордд рдХे рд╕ाрде рд╕ीрдзे рдЯрдХрд░ाрдиे рд╕े рдордиा рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рд╣ाрд▓ांрдХि рдк्рд▓ांрдХ рдХैрд╕рд░ рд╡िрд▓्рд╣ेрд▓्рдо рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЕрдкрдиे рдк्рд░рдпाрд╕ों рд╕े рд╕ंрд╕्рдеा рдоें рдпрд╣ूрджिрдпों рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рди рд╕िрд░्рдл рд╕ंрдЦ्рдпा рдмреЭाрдИ, рдмрд▓्рдХि рд╢ांрддि рдХे рд╕ाрде рдЙрдирдХा рдкрдХ्рд╖ рднी рд▓िрдпा। рд╣िрдЯрд▓рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдк्рд▓ांрдХ рдХे рдорди рдХी рдмाрдд рд╕рдордЭрддी рдеी рдЗрд╕рд▓िрдП рдЬрдм рдХैрд╕рд░ рд╡िрд▓्рд╣ेрд▓्рдо рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХे рд░ूрдк рдоें рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ рдХा рдкрджрдХाрд▓ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ुрдЖ рддो рдЙрди्рд╣ें рджोрдмाрд░ा рдЗрд╕ рдкрдж рдХा рдХाрд░्рдпрднाрд░ рдирд╣ीं рджिрдпा рдЧрдпा।

рд╕рди 1944 рдоें рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ рдХे рдмेрдЯे рдФрд░ рдЬрд░्рдордиी рдХे рдЬाрдиे-рдоाрдиे рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮ рдЗрд░рд╡िрди рдк्рд▓ांрдХ рдХो рдЬрд░्рдордиी рдХी рдЕрджाрд▓рдд рдиे рдоृрдд्рдпुрджंрдб рд╕ुрдиाрдпा рдеा। рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХो рдоृрдд्рдпुрджंрдб рдХी рдЦрдмрд░ рд╕ुрдирдХрд░ рдмрд╣ुрдд рдкрд░ेрд╢ाрди рд╣ुрдП। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХो рдЗрд░рд╡िрди рдк्рд▓ांрдХ рдХा рдоृрдд्рдпुрджंрдб рдоाреЮ рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा-

***************************************
рдмрд░्рд▓िрди
25 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1944
рдоेрд░े рдлुрд╣рд░рд░ (рдЕрдзिрдиाрдпрдХ)!

рдоैं рдпрд╣ рд╕рди्рджेрд╢ рдкाрдХрд░ рдЧрд╣рд░े рд╡िрдХ्рд╖ोрдн рдоें рд╣ूँ рдХि рдоेрд░े рдмेрдЯे рдЗрд░рд╡िрди рдХो рдЬрдирддा рдХी рдЕрджाрд▓рдд рдиे рдоृрдд्рдпुрджंрдб рд╕ुрдиाрдпा рд╣ै।

рд╣рдоाрд░ी рдкिрддृрднूрдоि (рдЬрд░्рдордиी) рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рдоेрд░ी рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпाँ, рдЬिрди्рд╣ें рдХि рдоेрд░े рдлुрд╣рд░рд░, рдЖрдкрдиे рдмाрд░-рдмाрд░ рдФрд░ рдЕрдд्рдпंрдд рд╕рдо्рдоाрдирдиीрдп рддрд░ीрдХों рд╕े рдоेрд░े рд▓िрдП рд╕ंрдЬ्рдЮाрди рдоें рд▓िрдпा рдеा, рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рджिрд▓ाрддी рд╣ैं рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рдк्рд░ाрд░्рдердиाрд░рдд 87 рд╡рд░्рд╖ीрдп рдмूреЭे рдХी рдмाрдд рд╕ुрдиेंрдЧे।

рдоेрд░े рдЬीрд╡рди рднрд░ рдХे рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдП рдЬрд░्рдорди рд▓ोрдЧों рдХे рдЖрднाрд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк, рдЬो рдХि рдЕрдиंрдд рдХाрд▓ рдХे рд▓िрдП рдЬрд░्рдордиी рдХी рдмौрдж्рдзिрдХ рд╕рдо्рдкрджा рдмрди рдЧрдпे, рдоैं рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХो рдЬीрд╡рдирджाрди рдХे рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрд╕े рдпाрдЪрдиा рдХрд░рддा рд╣ूँ।

рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ

**********************************************

‘рдЗрд░рд╡िрди рдк्рд▓ांрдХ’ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднौрддिрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдФрд░ рдХ्рд╡ांрдЯрдо рдпांрдд्рд░िрдХी рдХे рдЬрди्рдорджाрддाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ рдХे рдЪौрдеे рдмेрдЯे рдеे।  рдЗрд░рд╡िрди рдк्рд▓ांрдХ рдПрдХ рдЬрд░्рдорди рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮ рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиाреЫी рд╣ुрдХूрдордд рдХी рдкुрд░реЫोрд░ рдЦिрд▓ाрдлрдд рдХी।

рдЗрд░рд╡िрди рдЕрдкрдиी рдЬрд╡ाрдиी рдХे рджिрдиों рдоें рдЬрд░्рдорди рд╕ेрдиा рдоें рднрд░्рддी рд╣ुрдП рдФрд░ рдк्рд░рдердо рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рджौрд░ाрди рдЙрди्рд╣ें реЮ्рд░ांрд╕ीрд╕ी рд╕ेрдиा рдиे рдЕрдЧрд╡ा рдХрд░ рдЬेрд▓ рднेрдЬ рджिрдпा। рд╕рди 1917 рдоें рдЬेрд▓ рд╕े рдЫूрдЯрдиे рдХे рдмाрдж рд╡े рдЬрд░्рдордиी рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдпे, рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдмреЭрдиे рд▓рдЧी। рд╡рд╣ рдоेрдЬрд░ рд╕्рд▓ैрдЪрд░ рд╕े рдоिрд▓े, рдЬो рдХि рд╣ाрд▓ рдоें рд╣ी рдЧрдаिрдд рдХिрдпे рдЧрдП рдирдП рд░рдХ्рд╖ा рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпे рдЧрдП। рд╕्рд▓ैрдЪрд░ рдиे рд╕рди 1920 рдоें рдк्рд▓ांрдХ рдХो рдЕрдкрдиा рд╕рдЪिрд╡ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рдкрджों рдкрд░ рдЬрд░्рдорди рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд▓िрдП рдХाрдо рдХрд░рддे рд░рд╣े। 30 рдЬрдирд╡рд░ी рд╕рди 1933 рдХो рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХे рд╕рдд्рддा рдоें рдЖрдиे рдХे рдмाрдж рдк्рд▓ांрдХ рдиे рдкрдж рд╕े рдЗрд╕्рддीреЮा рджे рджिрдпा, рдФрд░ рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ा рдкрд░ рдЪрд▓े рдЧрдП। рдЬрдм рд╡े рд╡ाрдкрд╕ рдЬрд░्рдордиी рд▓ौрдЯे рддो рдЙрди्рд╣ें рдкрддा рдЪрд▓ा рдХि рдЙрдирдХे рдкुрд░ाрдиे рджोрд╕्рдд рдФрд░ рд╕рд╣рдХрд░्рдоी рдоेрдЬрд░ рд╕्рд▓ैрдЪрд░ рдФрд░ рдЙрдирдХी рдкрдд्рдиी рдХी рдЧोрд▓ी рдоाрд░рдХрд░ рд╣рдд्рдпा рджी рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрд░рд╡िрди рдиे рд╣рдд्рдпाрд░ों рдХो рдЦोрдЬрдиे рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдкрд░ рджрдмाрд╡ рдмрдиाрдпा рдордЧрд░ рд╣рдд्рдпाрд░ों рдХो рдкрдХреЬрд╡ा рдкाрдиे рдоें рдЕрд╕рдорд░्рде рд░рд╣े। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рдХुрдЫ рд╕рдордп рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХे рд╕ाрде рдХाрдо рдХрд░рддे рд░рд╣े, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдмрдиी рд░рд╣ी।

рдЕंрддрддः рд╕рди 1940 рдоें рдЗрд░рд╡िрди рдк्рд▓ांрдХ, рдкोрдкिрдд्реЫ, рд╣ैрд╕рд▓, рдФрд░ рд▓ुрдбрд╡िрдЧ рдмेрдХ рдиे рдПрдХ “рдЕрдиंрддिрдо/рдЕрд╕्рдеाрдИ рд╕ंрд╡िрдзाрди” рдмрдиाрдпा। рдЬिрд╕рдХा рдЖрдзाрд░ рдеा рдХि рдкрд╢्рдЪिрдоी рдХी рдУрд░ рд╕े рдХिрдпे рдЧрдП рд╣рдорд▓े рдоें рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХा рдиिрдЬाрдо рдЙрдЦाреЬ рдХрд░ рдлेंрдХ рджिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рднी рдЗрд░рд╡िрди рдХрдИ рд╣िрдЯрд▓рд░ рд╡िрд░ोрдзी рдк्рд░рддिрд░ोрдзों рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рд╣े। 20 рдЬुрд▓ाрдИ 1944 рдХो рд╡рд╣ рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХी рд╣рдд्рдпा рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдк्рд░рдпाрд╕ рдоें рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеे। рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें 23 рдЬुрд▓ाрдИ 1944 рдХो рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХрд░ рд▓िрдП рдЧрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЕрджाрд▓рдд рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ाрдиुрд╕ाрд░ рдЙрди्рд╣ें 23 рдЬрдирд╡рд░ी 1945 рдХो рдлांрд╕ी рдкрд░ рд▓рдЯрдХा рджिрдпा рдЧрдпा।

рдмेрдЯे рдЗрд░рд╡िрди рдХी рдоृрдд्рдпु рдХे рдмाрдж рднौрддिрдХрд╡िрдж рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ांрдХ рдХी рдЬीрдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рднी реЩрдд्рдо рд╣ो рдЧрдИ। рд╡рд╣ рдЕрдм 87 рд╕ाрд▓ рдХे рдмूреЭे рдеे। рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे реЩрдд्рдо рд╣ोрддे рд╣ी 04 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1947 рдХो рдЬрд░्рдордиी рдХे рдЧोрдЯिंрдЧрди рд╢рд╣рд░ рдоें рдЙрдирдХी рдоौрдд рд╣ो рдЧрдИ।
(*Letter Courtesy: John Heilbron’s brilliant book “The Dilemmas of an Upright Man”.)

рдЗрди рдЖрд░ोрдкों рдХे рдордж्рджेрдирдЬрд░ рдЖрдкрдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ, рдЪрд░िрдд्рд░ рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдарддे рд╣ैं

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди


рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдкрд░ рд▓рдЧे рдЖрд░ोрдкों рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рднेрдЬा рдЧрдпा рдеा। рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдЧुрдк्рдд рдеा рдордЧрд░ рдмाрдж рдоें рдЗрд╕े рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।

**********************************************

рдбॉ рдЬे. рдЖрд░. рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░
рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ рдСрдл рдПрдбрд╡ांрд╕्рдб рд╕्рдЯрдбी
рдк्рд░िंрд╕्рдЯрди, рди्рдпू рдЬрд░्рд╕ी

рджिрд╕ंрдмрд░ 23, 1953

рдк्рд░िрдп рдбॉ. рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░,

рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1946 рдХी рдзाрд░ा 10 рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдкрд░ рдпрд╣ рдЖрд╢्рд╡рд╕्рдд рдХрд░рдиे рдХी реЫिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкрддी рд╣ै рдХि рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХेрд╡рд▓ рддрдм рддрдХ рдХрдоीрд╢рди рдХी рдиौрдХрд░ी рдкрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै рдЬрдм рддрдХ рдХि рдЙрд╕рдХे рдиौрдХрд░ी рдкрд░ рд╣ोрдиे рд╕े рд╕ाрдоाрди्рдп рд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдЦрддрд░ा рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде, 27 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1953 рдХा рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10,450 рдРрд╕े рд╣рд░ рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдиौрдХрд░ी рд╕े рдиिрдХाрд▓े рдЬाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рдХोрдИ рдРрд╕ी рд╕ूрдЪрдиा рд╣ो рдЬो рдХि рдпрд╣ рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдХрд░рддी рд╣ो рдХि рдЙрд╕рдХा рдиौрдХрд░ी рдоें рд░рд╣рдиा рджेрд╢ рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд╣िрддों рдХे рд╕ाрде рд╕ाрдл рддौрд░ рдкрд░ рдоेрд▓ рди рдЦाрддी рд╣ो।
рдЖрдкрдХे рдЪрд░िрдд्рд░, рд╕ंрдкрд░्рдХों рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рдХा рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдиे рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк, рдФрд░ рдЖрдкрдХी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдлाрдЗрд▓ рдХो рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдЬрд░ूрд░рддों рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10450 рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХो рджृрд╖्рдЯिрдЧрдд рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрда рдЦреЬे рд╣ुрдпे рд╣ैं рдХि рдкाрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдоें рдЖрдкрдХी рдпрд╣ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХ्рдпा рд╕ाрдоाрди्рдп рд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдЦрддрд░े рдоें рдбाрд▓ेрдЧी рдФрд░ рдХ्рдпा рдЖрдкрдХी рдпрд╣ рдиिрдпुрдХ्рддि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд╣िрддों рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддी рд╣ै? рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рд╣ै рдХि рдЖрдкрдХो рдЗрди рд╕рд╡ाрд▓ों рдХा рд╣рд▓ рдиिрдХाрд▓рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рдиी рд╣ोрдЧी।

рд╡рд╣ рд╕ूрдЪрдиाрдПं рдЬो рдкाрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдоें рдЖрдкрдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХी рдЕрд░्рд╣рддा рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рд╣ै рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै-
рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рд╕рди 1940 рдоें рдЖрдк ‘рдЪीрдиी рд▓ोрдЧों рдХे рдоिрдд्рд░’ рдХे рдк्рд░рдпोрдЬрдХों рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдеे, рдЗрд╕ рд╕ंрд╕्рдеा рдХो рд╕рди 1944 рдоें рдЧैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрдоेрдЯी рдиे рдПрдХ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдФрд░ рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рд╕ाрди 1940 рдоें рдЖрдкрдХा рдиाрдо ‘рдЬрдирддाрди्рдд्рд░िрдХ рдФрд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕рдоिрддि’ рдХे рд▓ेрдЯрд░рд╣ेрдб рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░рдмрди्рдзрдХ рд╕рдоिрддि рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा। ‘рдЬрдирддाрди्рдд्рд░िрдХ рдФрд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕рдоिрддि’ рдХो ‘рдЧैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрдоेрдЯी’ рдиे рд╕рди 1942 рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдзреЬे рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдЬिрд╕рдиे рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХो рдмрдЪाрдпा, рдФрд░ рд╕рди 1943 рдоें рдЗрд╕े рд╕्рд╡ाрдпрдд्рддीрдХрд░рдг рдкрд░ рд╕ंрд╕рджीрдп рд╕рдоिрддि рдХी рдЙрдк-рд╕рдоिрддि рдиे рд╡िрдиाрд╢рдХाрд░ी рдФрд░ рдЕрдорд░ीрдХी рдоूрд▓्рдпों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдмрддाрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рд╕рди 1938 рдоें рдЖрдк рдЙрдкрднोрдХ्рддा рд╕ंрдШ рдХी рдкрд╢्рдЪिрдоी рдкрд░िрд╖рдж рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे। рдЙрдкрднोрдХ्рддा рд╕ंрдШ рдХो рд╕рди 1944 рдоें рдЧैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХि рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрдоेрдЯी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдзреЬा рдХрд░ाрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬिрд╕рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдЖрд░्рдерд░ рдХैрд▓े рдиाрдордХ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдХрд░рддा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рдЖрдкрдиे рд╕рди 1943 рдоें рдпрд╣ рдШोрд╖рдгा рдХी рдХि рдЖрдк рдПрдХ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдирд╣ीं рдеे рд▓ेрдХिрди рдЖрдк рдкрд╢्рдЪिрдоी рддрдЯ рд╡ाрд▓े рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдзреЬे рд╕े рд╕ंрдмंрдз рд░рдЦрддे рдеे рдФрд░ рдЖрдкрдиे рдЙрди рддрдоाрдо рдпाрдЪिрдХाрдУं рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдП рдЬिрдирдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯों рдХी рд░ुрдЪि рдеी।

рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рд╕рди 1943 рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рдЖрдк рдбॉ рдЬीрди рдЯेрдЯрд▓ोрдХ рдХे рдирдЬрджीрдХी рд╕ंрдмंрдзिрдпों рдоें рд╕े рдеे, рдЬोрдХि рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕рдХो рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдбॉ рдЯेрдЯрд▓ोрдХ рдЖंрд╢िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╕рдоूрд╣ों рд╕े рдЖрдкрдХे рдЬुреЬाрд╡ рдХा рдХाрд░рдг рд╣ैं।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рдЖрдкрдХी рдкрдд्рдиी, рдХैрдерд░ीрди рдк्рдпुрдиिंрдЧ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░, рдкрд╣рд▓े рдЬोрд╕ेрдл рдбेрд▓े рдХी рдкрдд्рдиी рдеीं, рдЬो рдХि рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдеा, рдЬो рдХि рд╕्рдкेрдиिрд╢ рд░िрдкрдм्рд▓िрдХрди рдЖрд░्рдоी рдХे рд▓िрдП рд╕्рдкेрди рдоें рд▓реЬрддे рд╣ुрдпे рд╕рди 1937 рдоें рдорд░ рдЧрдпा рдеा। рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рдЬोрд╕ेрдл рдбेрд▓े рд╕े рд╕ंрдмंрдзों рдХे рд╕рдордп, рдЖрдкрдХी рдкрдд्рдиी рднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХि рд╕рджрд╕्рдп рдмрди рдЧрдИं рдеी। рдПрдЯॉрд░्рдиी рдЬрдирд░рд▓ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХो рд╡िрдз्рд╡ंрд╕рдХ рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рд░ूрдк рдоें рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬो рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 9835 рдФрд░ 10450 рдХे рддрд╣рдд рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рддрд░ीрдХों рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рддрдЦ्рддाрдкрд▓рдЯ рдХрд░рдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕्рдеा рд╣ै।

рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдХे рднाрдИ рдл्рд░ेंрдХ рдл्рд░ीрдбрдоेрди рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░, рд╕рди 1936 рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдмрди рдЧрдП рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ॉрд╕ рдПंрдЬेрд▓ेрд╕ рдХाрдЙंрдЯी рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕ंрдпोрдЬрдХ рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╡िрднाрдЧ рдХे рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдиिрджेрд╢рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ेрд╡ा рдХी। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдХे рднाрдИ рдХी рдкрдд्рдиी, рдЬैрдХी рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░, рд╕рди 1938 рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рд╕рджрд╕्рдп рдеीं; рдФрд░ рдпрд╣ рднी рдХि рдЕрдЧрд╕्рдд 1944 рдоें рдЬैрдХी рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдиे рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рд▓ेрдмрд░ рд╕्рдХूрд▓ рдХि рдЙрдд्рддрд░ी рдЦाреЬी рд╢ाрдЦा рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХी рдеी। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рд╕рди 1945 рдоें рдл्рд░ैंрдХ рдФрд░ рдЬैрдХी рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рд░ूрд╕ी рд╡ाрдгिрдЬ्рдп рджूрддाрд╡ाрд╕ рдоें рдЕрдиौрдкрдЪाрд░िрдХ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдП рдЧрдП рдеे, рдпрд╣ рднी рдХि рдпрд╣ рдЖрдоंрдд्рд░рдг рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдХे рдЕрдоेрд░िрдХी-рд░ूрд╕ी рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ рдж्рд╡ाрд░ा рднी рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХो рд░ूрд╕ рдХे рдЙрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рд╕े рдоिрд▓рд╡ाрдиा рдеा, рдЬो рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧрдарди рдкрд░ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдХोрди्рдл्рд░ेंрд╕ рдоें рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдХрд░рдиे рдЖрдП рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдЖрдП рдеे, рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдл्рд░ैंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдиे рдпрд╣ рдЖрдоंрдд्рд░рдг рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдл्рд░ेंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрдгाрдоों рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЫрд╣ рд╣рдл्рддों рдХा рдПрдХ рдХोрд░्рд╕ рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рд▓ेрдмрд░ рд╕्рдХूрд▓ рдоें рдкреЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рднी рд░ाреЫी рд╣ो рдЧрдП рдеे рдЬो рдХि 9 рдордИ, 1946 рдХो рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдеा, рдЕрдоेрд░िрдХी-рд░ूрд╕ी рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ рдСрдл рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдФрд░ рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рд▓ेрдмрд░ рд╕्рдХूрд▓ рдХो рдПрдЯोрд░्рдиी рдЬрдирд░рд▓ рдиे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ों 9835 рдФрд░ 10450 рдХे рддрд╣рдд рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдеा।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдк рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдФрд░ рдкрджाрдзिрдХाрд░िрдпों рд╕े рд╕ंрдмрди्рдзिрдд рд░рд╣े, рдЬिрдирдоें рдЖрдЗрдЬрдХ рдлोрдХोрдл, рд╕्рдЯीрд╡ рдиेрд▓рд╕рди, рд░ूрдмी рд▓ेंрдмрд░्рдЯ, рдХेрдиेрде рдоे, рдЬेрдХ рдоेрдирд▓े рдФрд░ рдеॉрдорд╕ рдПрдбिрд╕ рдЬैрд╕े рд▓ोрдЧ рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ैं।
рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рдЖрдк рд╕рди 1941 рдФрд░ 1942 рдоें “рдкीрдкुрд▓्рд╕ рд╡рд░्рд▓्рдб” рджैрдиिрдХ рдХे рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рдХि рдкрд╢्рдЪिрдоी рддрдЯ рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯों рдХा рдЕрдЦрдмाрд░ рд╣ै।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдПрдХ рдПрдЬेंрдЯ рдХो рдпрд╣ рдмрддाрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рднूрддрдХाрд▓ рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдзреЬे рдХी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХो рдЪंрджा рджिрдпा, рдпрдж्рдпрдкि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖрдк рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдЕрдерд╡ा рдШुрд╕рдкैрда рд╕े рдЕрдирднिрдЬ्рдЮ рдеे। рдЖрдкрдиे рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдПрдЬेंрдЯ рдХो рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рдХि рдЗрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдЪंрджे рдЖрдЗрдЬрдХ рдлोрдХोрдл рдХे рдЬрд░िрдпे рджिрдпे рдЧрдП рдЬिрд╕े рдЖрдк рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рдд्рддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдирддे рдеे, рдХ्рдпोंрдХि рдЖрдкрдХो рдХрд╣ा рдЧрдпा рдеा рдХि рдпрд╣ी рдЗрди рд╕рдоूрд╣ों рдХी рдорджрдж рдХрд░рдиे рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рдк्рд░рднाрд╡ी рдФрд░ рд╕ीрдзा рд░ाрд╕्рддा рд╣ै।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे 20 рд╕िрддंрдмрд░, 1941 рдХो рдХेрдиेрде рдФрд░ рд░ूрде рдХे рдШрд░ рдкрд░ рд╣ुрдИ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдкाрд░्рдЯी рдоें рднी рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╢ुрд▓्рдХ рд░рдЦा рдЧрдпा рдеा, рдпрд╣ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╢ुрд▓्рдХ “рдкीрдкुрд▓्рд╕-рд╡рд░्рд▓्рдб” рдХे рдлाрдпрджे рдХे рд▓िрдП рдеा, рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЗрд╕ рдкाрд░्рдЯी рдоें рдЖрдк рдЬोрд╕рдл рдбрдм्рд▓्рдпू рд╡ीрдирдмрд░्рдЧ рдФрд░ рдХ्рд▓ेрд░ेрди्рд╕ рд╣िрд╕рдХी рдХे рд╕ाрде рдеे, рдЬो рдХि рддрдеाрдХрдеिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ैं, рдФрд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпूрдиिрдпрди рдХे рд▓िрдП рдЬाрд╕ूрд╕ी рдХрд░рдиे рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे 1952 рдоें рди्рдпाрдп рд╡िрднाрдЧ, рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा рдХि рдЖрдкрдХो рдпाрдж рдирд╣ीं рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдХिрд╕ी рдкाрд░्рдЯी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдпे, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдЖрдкрдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддी рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЖрдк рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рднी рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे рдХि рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдкाрд░्рдЯी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдпे।

рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдЕрд▓рдоाрдбा рдХाрдЙंрдЯी, рдХैрд▓िреЮोрд░्рдиिрдпा рдХी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдкेрд╢ेрд╡рд░ рд╡िрднाрдЧ рд╡ाрд▓ी рдмंрдж рдХрдорд░े рдоें рд╣ुрдИ рдмैрдардХ рдоें рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдХी, рдЬो рдХि рдЬुрд▓ाрдИ рдФрд░ рдЕрдЧрд╕्рдд 1941 рдХे рдЕंрддिрдо рднाрдЧ рдоें рдЖрдкрдХे рд╣ी рдШрд░ 10 рдХेрдиिрд▓рд╡рд░्рде рдХोрд░्рдЯ, рдмрд░्рдХрд▓े, рдХैрд▓िреЮोрд░्рдиिрдпा рдоें рд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ुрдИ рдеी। рдЗрд╕ рдмैрдардХ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдмрджрд▓рдиे рдХे рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рдХी рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХрд░рдиा рдеा। рдпрд╣ рднी рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдХिрд╕ी рдмैрдардХ рдоें рднाрдЧीрджाрд░ी рдХो рдирдХाрд░ рджिрдпा рдеा рдФрд░ рдпрд╣ рднी рдирдХाрд░ рджिрдпा рдеा рдХि рдРрд╕ी рдХोрдИ рдмैрдардХ рдЖрдкрдХे рдШрд░ рдоें рд╣ुрдИ।
рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рд╕рди 1950 рдоें рдПрдХ рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдПрдЬेंрдЯ рдХो рдХрд╣ा рдХि рдЖрдкрдиे 1940 рдпा 1941 рдоें рдПрдХ рдмैрдардХ рдоें рднाрдЧ рд▓िрдпा рдеा рдЬो рд╢ाрдпрдж рдЖрдкрдХे рд╣ाрдХोрди рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рд╡ाрд▓े рдШрд░ рдкрд░ рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ुрдИ рдеी। рдЗрд╕ рдмैрдардХ рдХो рд╡िрд▓िрдпрдо рд╕्рдиेрдбрд░рдоेрди рдиे рдЙрдж्рдмोрдзिрдд рдХिрдпा рдеा, рдЬिрд╕े рдЖрдк рдЬाрдирддे рдеे рдХि рд╡рд╣ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдиेрддा рд╣ै। рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рд░ाрдЬ्рдп рдХी реЪैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХी рдХрдоेрдЯी рдиे рд╣ाрдХोрди рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рдХो 1940рд╡ें рджрд╢рдХ рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।

рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рд╣рдоेрд╢ा рдЗрдирдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдЖрдк рдХрднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рднी рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдПрдХ рдПрдЬेंрдЯ рдХो рд╕рди 1946 рдоें рдмрддाрдпा рдХि рд╕рди 1939 рдоें рд╣ुрдпे рдЬрд░्рдорди рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрддे рд╕рдордп рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпूрдиिрдпрди рдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рдЖрдкрдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЖрдпा рдеा। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рд╕рди 1950 рдоें рдЖрдкрдиे рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдПрдХ рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХो рдмрддाрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рдХрднी рднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рдмंрдж рдХрдорд░े рдоें рд╣ुрдИ рдмैрдардХ рдоे рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдирд╣ीं рдХी, рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЬрдм рд╕рди 1941 рдоें рдЬрдм рд░ूрд╕ी-реЮिрдирд▓ेंрдб рдпुрдж्рдз рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдеा рдЙрд╕рдХे рдмाрдж 1941 рдоें рдЬрд░्рдордиी рдФрд░ рд░ूрд╕ рдоे рдпрд╣ рдпुрдж्рдз рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा, рддрдм рдЖрдкрдиे рдпрд╣ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рдШुрд╕рдкैрдаी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдлाрд╕ीрд╡ाрджी рд╕рдоूрд╣ों рдХे рд╡िрд░ोрдзिрдпों рдоें рд╕ाрдХाрд░ рд╣ोрддे рд╣ुрдпे рджेрдЦ, рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЖрдк рдЗрд╕ рдкूрд░ेрдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдиिрд░ाрд╢ рд╣ो рдЧрдП рдФрд░ рдЗрд╕ рдоुрдж्рджों рдоें рдЖрдкрдХी рд╕ूрдЪी рдЪрд▓ी рдЧрдИ। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рд╕ूрдЪрдиा рдИ рдЧрдИ рдХि:-

(a) рд╕рди 1942 рдХे рдкрд╣рд▓े, рдЖрдкрдиे 150 рдбॉрд▓рд░ рдк्рд░рддि рдоाрд╣ рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी, рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдХो рдЪंрджा рджिрдпा рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рдЕंрддिрдо рднुрдЧрддाрди рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1942 рдпाрдиि рдЖрдкрдХे рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоे рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдХे рдаीрдХ рдкрд╣рд▓े рддрдХ рд╣ी рдХिрдпा рдЧрдпा।

(b) рд╕рди 1942 рд╕े 1945 рдХे рдмीрдЪ, рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдЕрдиेрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдЬिрдирдоें рдбॉ рд╣ाрдиा рдкीрдЯрд░्рд╕, рдЬो рдХि рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी, рдЕрд▓्рдоाрдг्рдбा, рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рдоें рдкेрд╢ेрд╡рд░ рд╡िрднाрдЧ рдХे рд╕ंрдпोрдЬрдХ рдеे; рд╕्рдЯीрд╡ рдиेрд▓्рд╕рди, рдбेрд╡िрдб рдЕрджрд▓ेрд╕рди, рдкाрдКрд▓ рдкिंрдХрд╕्рдХी, рдЬैрдХ рдоैрдирд▓े рдФрд░ рдХрдЯрд░ीрдиा рд╕ांрдбो рдЖрджि рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдиे рддрдеाрдХрдеिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХрд╣ा рдеा рдХि рдЖрдк рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे; рдЪूंрдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖрдк рдкाрд░्рдЯी рдХी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддे рдеे; рдХि рдЖрдкрдХा рдиाрдо рдкाрд░्рдЯी рдХी рдбाрдХ-рд╕ूрдЪी рд╕े рд╣рдЯा рджिрдпा рдЬाрдпे рдФрд░ рдХрд╣ीं рдФрд░ рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдЖрдкрдХा рдиाрдо рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рди рдХिрдпा рдЬाрдпे; рдХि рдЖрдкрдиे рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рд╕े рдЙрд╕ рд╕рдордп рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрддрдЪीрдд рдХी рдеी; рдФрд░ рдпрд╣ рднी рдХि рд╕рди 1945 рдХे рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдЖрдкрдиे рд╕्рдЯीрд╡ рдиेрд▓्рд╕рди рд╕े рдХрд╣ा рдеा рдХि рд╕ेрдиा рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдмрдиाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै|
(c) рдЖрдкрдиे рд╕рди 1943 рдоें рдХрд╣ा рдеा, рдХि рдЖрдк рдРрд╕े рдХिрд╕ी рднी рдЗंрд╕ाрди рдХो рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдЯीрдо рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рдеे, рдЬो рдкрд╣рд▓े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХा рд╕рджрд╕्рдп рд░рд╣ा рд╣ो, рдХ्рдпोंрдХि “рдЙрд╕рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд╣рдоेрд╢ा рд╡िрднाрдЬिрдд рд╡рдлाрджाрд░ी рдХा рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ोрдЧा” рдФрд░ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдоें рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдмрд╣ुрдд рдХрдаोрд░ рдеा рдЬो рдХि рдЙрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХे рдк्рд░рддि рд╡рдлाрджाрд░ी рд╕े рдоेрд▓ рдирд╣ीं рдЦाрддा рдеा। рдЖрдкрдиे рдмाрдж рдоें рдХрд╣ा рдеा рдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖрдк рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕рджрд╕्рдпрддा рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे рди рдХि рдЖрдк рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे рдЬो рдХि рдкрд╣рд▓े рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд░рд╣े рдеे। рдЖрдкрдиे рдЖрдЧे рдмрддाрдпा рдХि рдЖрдк рдЙрд╕ рд╕рдордп рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓ाрдоोрд╕ рдоें рдХрдИ рдРрд╕े рд▓ोрдЧों рдХो рдЬाрдирддे рдеे рдЬो рдХि рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЖрдкрдиे рдРрд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдкूрд░्рд╡ рд╕рджрд╕्рдпों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдкрджाрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдирд╣ीं рдмрддाрдИ। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рд╕ाрди 1942-1945 рдХे рд╕рдордп рдоें рдЖрдк рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХो рдиौрдХрд░ी рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рдХि рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे, рдЕрдерд╡ा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХे рдирдЬрджीрдХी рд╕े рдЬुреЬे рд╣ुрдпे рдеे, рдЗрдирдоें рдЬिрдпोрд╡ाрдиी рд░ोрд╕ी рд▓ोрдордиीрдЯ्реЫ, рдЬोрд╕ेрдл рд╡ीрдирдмрд░्рдЧ, рдбेрд╡िрдб рдмोрдо, рдоेрдХ्рд╕ рдмрд░्рдирдг्рдб реЮ्рд░ीрдбрдоेрди рдФрд░ рдбेрд╡िрдб рд╣ाрдХिрди्рд╕ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдЬिрдпोрд╡ाрдиी рд░ोрд╕ी рд▓ोрдордиीрдЯ्реЫ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЖрдкрдиे рдЙрдирд╕े рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рдеा рдХि рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░े, рдпрдж्рдпрдкि рдЖрдкрдиे рдЙрд╕े рдХрд╣ा рдеा рдХि рдЖрдк рдпрд╣ рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХि рд╡рд╣ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд░ंрдЧ рдоें рдбूрдмा рд╣ुрдЖ рдеा рдЬрдм рд╡рд╣ рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдЖрдпा рдеा, рдФрд░ рдпрд╣ рднी рдХि рдЖрдкрдиे рдЙрд╕े рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдХрд╣ा рдеा рдХि рдЙрд╕े рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдкाрд░्рдЯी рдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХो рдХिрдиाрд░े рд░рдЦрдиा рдкреЬेрдЧा рдпрджि рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХो рдЬॉрдЗрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдЧрд╕्рдд 1943 рдХो, рдЖрдкрдиे рдЙрд╕рдХो рджी рдЧрдИ рдоोрд╣рд▓рдд рдХो рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиे рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рдеा рдФрд░ рдпрд╣ рдиिрд╡ेрджрди рдХिрдпा рдеा рдХि рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рд╕ैрди्рдп рд╕ेрд╡ा рдоें рдПंрдЯ्рд░ी рдХे рдмाрдж рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рд╡ाрдкрд╕ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдПрдл.рдмी.рдЖрдИ. рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХो 05 рд╕िрддंрдмрд░, 1946 рдХो рдмрддाрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рдкूрд░्рд╡ी рдЦाреЬी рдФрд░ рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдоें рд╣ुрдИ рдмैрдардХों рдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा рдеा рдЬिрдирдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓े рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे। рдЬрдм рдЖрдкрд╕े рдкूрд░्рд╡ी рдЦाреЬी рдХी рдмैрдардХ рдХे  рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рдмाрд░े рдоें рдФрд░ рдЙрд╕рдоे рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдкूрдЫा рдЧрдпा, рддो рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рд╕े рджेрдиे рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा, рдХि рдпрд╣ рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╡िрдорд░्рд╢ рдХिрдП рдЬा рд░рд╣े рд╡िрд╖рдп рд╕े рдЬुреЬा рд╣ुрдЖ рдирд╣ीं рдеा।

рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ, рдХि рдЖрдкрдиे 01 рдЬрдирд╡рд░ी 1946 рдХो рдл्рд░ेंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХे рдШрд░ рдкрд░ рд╣ुрдИ рдПрдХ рдмैрдардХ рдоें рдбेрд╡िрдб рдПрдбрд▓ेрд╕рди рдФрд░ рдкॉрд▓ рдкिंрдХрд╕ी рдХे рд╕ाрде рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा, рдЬो рдХि рджोрдиों рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ैं। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдХुрдЫ рдоाрдорд▓ों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рднी рдХिрдпा рдЬिрд╕े рдкिंрдХрд╕ी рд╕ेрдХ्рд░ेрдоेंрдЯों, рд╕ीрдП рдХे рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрди्рд╡ेрди्рд╢рди рдоें рд░рдЦрдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा।

рд╕рди 1946 рдоें рдпрд╣ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдХрд▓ा, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдкेрд╢ेрд╡рд░ों рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХрдоेрдЯी рдХे рд▓ेрдЯрд░рд╣ैрдб рдкрд░ рдЖрдкрдХा рдиाрдо рдЙрдк-рдиिрджेрд╢рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЫрдкा рдеा, рдЬिрд╕े рдЧैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрдоेрдЯी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдл्рд░ंрдЯ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।

рд╕рди 1946 рдоें рд╣ी рдпрд╣ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЖрдкрдХे рдЙрдк рдиिрджेрд╢рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ूрдЪीрдмрдж्рдз рд╣ोрдиे рдХे рдорд╣ीрдиे рднрд░ рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдкीрдЯрд░ рдЗрд╡ाрдиोрд╡, рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╡ाрдгिрдЬ्рдп-рджूрдд рдХे рд╕рдЪिрд╡-рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो, рдиे рдЬॉрд░्рдЬ рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рдПрд▓рдЯेंрдЯрди рдХो рд╡िрдХिрд░рдг рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоे рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╢ोрдзрдХाрд░ी рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рдкाрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХिрдпा рдеा; рдХि рдЬॉрд░्рдЬ рдПрд▓рдЯेंрдЯрди рдиे рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╣ाрдХोрди рд╢ेрд╡рд▓िрдпाрд░ рд╕े рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдЖрдкрд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд╡ेрджрди рдХिрдпा рдеा; рдХि рд╣ाрдХोрди рд╢ेрд╡рд▓िрдпाрд░ рдиे рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рддрдд्рдкрд╢्рдЪाрдд рдЖрдкрд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХिрдпा, рдпा рддो рд╕ीрдзे рдпрд╣ рдлिрд░ рдЖрдкрдХे рднाрдИ рдл्рд░ेंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХे рдЬрд░िрдпे; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЕंрддрддः рдЬॉрд░्рдЬ рдПрд▓рдЯेंрдЯрди рдиे рд╣ाрдХोрди рд╢ेрд╡рд▓िрдпाрд░ рдХो рдпрд╣ рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдХि рдЗрд╕ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдХोрдИ рдЕрд╡рд╕рд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХे рдмाрд░े рдоें рдЖрдЧे рдХрдИ рдорд╣ीрдиों рддрдХ рдХрднी рдЙрдЪिрдд рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рд╕ूрдЪिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा; рдХि рдЬрдм 26 рдЕрдЧрд╕्рдд 1943 рдХो рдЖрдкрдиे рдЙрдЪिрдд рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рд░рдЦा рддो рдЖрдкрдиे рдЦुрдж рдХो рдЙрд╕ рдЗंрд╕ाрди рдХी рддрд░рд╣ рдЪिрд╣्рдиिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬिрд╕ рдЖрджрдоी рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рд╕ाрдзрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдЧрдИ рдеी, рдФрд░ рд╣ाрдХोрди рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рдХो рднी рд╡рд╣ рдЖрджрдоी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा рдЬिрд╕рдиे рдЬॉрд░्рдЬ рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рдПрд▓рдЯेंрдЯрди рдХी рдУрд░ рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдеी; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЗрд╕рдоें рдХрдИ рдорд╣ीрдиों рд▓рдЧ рдЧрдП рдЬрдм рдЖрдкрдиे рд╣ाрдХोрди рд╢ाрд╡ेрд▓िрдпрд░ рдХो рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा। рдпрд╣ рднी рдЖрдЧे рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЖрдкрдХे рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓рдоोрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдХрд░ рдмрд░्рдХ्рд▓े рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдиे рдкрд░ рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рдЖрдкрд╕े рдоिрд▓рдиे рдХрдИ рдоौрдХों рдкрд░ рдХрдИ рдмाрд░ рдЖрдпा; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЖрдкрдХी рдкрдд्рдиी 1946 рдФрд░ 1947 рдоें рд╣ाрдХोрди рдФрд░ рдмाрд░्рдмрд░ा рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдеीं।

рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рдХि рд╕ाрди 1945 рдиे рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдиреЫрд░िрдпे рдХो рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХिрдпा рдХि ,”рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рддाрд░्рдХिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рдпрд╣ (рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо) рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै”, рд▓ेрдХिрди рдХि рд╕ैрдж्рдзाрди्рддिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХे рдмрдиाрдП рдЬा рд╕рдХрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡्рдпрддा рдк्рд░рддीрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдИ, рдЬैрд╕े рдХि рдПрдХ рд╕рдордп рдоें рд╡िрдЦंрдбрди рдмрдо рдЦाрд╕ рд╕ैрдж्рдзाрди्рддिрдХ рдиिрдпрдоों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ंрднाрд╡्рдп рдирд╣ीं рдеा , рдЬрдм рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓рдоोрд╕ рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рд╢ुрд░ू рд╣ी рд╣ुрдИ рдеी; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि 1949 рдХे рдкрддрдЭреЬ рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рд╕рдоिрддि рдиे рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдеा рдХि “рдЗрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рдкрд░ рдПрдХ рдХाрд▓्рдкрдиिрдХ рдФрд░ рдаोрд╕ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХे рдЬрд░िрдпे рдкाँрдЪ рд╕ाрд▓ों рдоें рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиाрдП рдЬा рд╕рдХрдиे рдХी рдмेрд╣рддрд░ рд╕ंрднाрд╡рдиाрдПं рджे рд╕рдХрддा рд╣ै।“ рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рд╕ाрди 1949 рдХे рдкрддрдЭреЬ рдоें, рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рддुрд░ंрдд рдмाрдж, рдЖрдкрдиे рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдмрдиाрдП рдЬाрдиे рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा; (1) рдиैрддिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ (2) рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ुрдпे рдХि рдпрд╣ рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै (3) рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ुрдпे рдХि рдЗрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рдЗрд╕рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрд╕ाрдзрди рдФрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд рдеे (4) рдХि рдпрд╣ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЗрдЪ्рдЫिрдд рдирд╣ीं рд╣ै।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЬрдм (рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░) рдпрд╣ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ो рдЧрдпा рдХि рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрдиा рд╣ै рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рднी рдЖрдкрдиे рдЗрд╕рдХा рд╕рддрдд рд╡िрд░ोрдз рдЬाрд░ी рд░рдЦा, рдЖрдкрдиे рдЙрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХा рд╡िрд░ोрдз рдЬाрд░ी рд░рдЦा, рдФрд░ рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдк рдХрдоीрд╢рди рдХे рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рдХी рдЕрдкрдиी рднूрдоिрдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рдмрд╣ुрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рдФрд░ рд▓рдШुрд╕ंрдЦ्рдпрдХो рд░ूрдк рдоें рд╡िрддрд░рдг рдХे рдХाрд░рдг рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд░ूрдк рд╕े рдЫोреЬ рджी рдЖрдкрдиे рдЗрди рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рд╕рдоिрддि рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХाрдо рдХिрдпा। рдпрд╣ рднी рдЖрдЧे рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рдЕрди्рдп рдмेрд╣рддрд░ीрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХो рднी рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рдХाрдо рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬी рдХрд░рдиे рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЖрдкрдХे рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрдиुрднрд╡ी, рд╕рд╢рдХ्рдд рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрддे рд╣ुрдпे рднी рдХिрдП рдЧрдП рд╡िрд░ोрдз рдХे рдХाрд░рдг рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдзीрдоा рд╣ुрдЖ।

рдЕрдд्рдпंрдд рдЧुрдк्рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рддрдХ рдЖрдкрдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे, рдФрд░ рдпрд╣ рджृрд╖्рдЯिрдЧрдд рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे рдХि рдЖрдк рдкрд░ рд▓рдЧे рдЖрд░ोрдк рдЕрднी рд╕ाрдмिрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдпे рд╣ैं, рдпрд╣ рдЖрдкрдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ, рдЪрд░िрдд्рд░ рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдарддे рд╣ैं, рдХрдоीрд╢рди рдХे рдкाрд╕ рд╕рд░्рд╡ рдЬрди рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд░рдХ्рд╖ा рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдФрд░ рдХोрдИ рд░ाрд╕्рддा рдирд╣ीं рдмрдЪрддा рд╣ै, рдХि рдЬрдм рддрдХ рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рд╕ुрд▓рдЭ рдирд╣ीं рдЬाрддा рддрдм рддрдХ рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрдХा рдиिрд░्рдЧрдо рдиिрд▓ंрдмिрдд рдХрд░े। рдЗрд╕ рд▓िрдП, рддрдд्рдХाрд▓ рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे рдХाрд░्рдп рдФрд░ рдЧुрдк्рдд рд╕ूрдЪрдиाрдУं рддрдХ рдХी рдкрд╣ुँрдЪ рд╕ंрдмंрдзी рдЖрдкрдХी рдЕрд░्рд╣рддा рдХो рднी рдиिрд▓ंрдмिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрдм рддрдХ рдХि рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХा рдЕंрддिрдо рдиिрд░्рдгрдп рдирд╣ीं рд╣ो рдЬाрддा।

рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХो рд╕ुрд▓рдЭाрдиे рдоे рдорджрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП, рдЖрдкрдХो рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ोрдиे рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХी рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рдЗрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рдХो рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП, рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдоिрд▓рдиे рдХे 30 рджिрдиों рдХे рднीрддрд░ рдоुрдЭे рд▓िрдЦिрдд рд░ूрдк рдоें рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рд▓िрдЦिрдд рдЬाрдирдХाрд░िрдпों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рднेрдЬрдиे рд╣ोंрдЧे рдФрд░ рдпрд╣ рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрд░्реЫी рджेрдиी рд╣ोрдЧी। рдпрджि рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ोрдиे рдХी рдЖрдкрдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд╣ै рддो рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЬाрдПрдЧी рдХि рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдмोрд░्рдб рдоें рдХिрддрдиे рд▓ोрдЧ рд╣ैं, рд╣ाрд▓ांрдХि рдмोрд░्рдб рдоें рдХिрддрдиे рднी рд╕рджрд╕्рдп рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЪुрдиौрддी рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрдХे рдкाрд╕ рдмोрд░्рдб рдХे рдЧрдарди рд╕ंрдмंрдзी рдкрдд्рд░ рдоिрд▓рдиे рдХे рдмाрдж рдоाрдд्рд░ 72 рдШंрдЯे рд╣ोंрдЧे।

рдпрджि рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдХोрдИ рднी рдЪुрдиौрддी рдирд╣ीं рджी рдЬाрддी рд╣ै рддो рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХे рджिрди рдФрд░ рд╕्рдеाрди рд╕ंрдмंрдзी рд╕ूрдЪрдиा рдЖрдкрдХो рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХे 48 рдШंрдЯे рдкрд╣рд▓े рджे рджी рдЬाрдПрдЧी। рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдЪрдпрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡рдХीрд▓ рд▓ेрдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рд╣ै, рдФрд░ рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдкрдХ्рд╖ рдоें рд╕рдмूрдд рдпा рдЧрд╡ाрд╣ рдпा рджोрдиों рдкेрд╢ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।


рдпрджि рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдоाрдорд▓े рдХी рд╕ुрдирд╡ाрдИ рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмोрд░्рдб рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬी рд╣ोрддे рд╣ैं рддो рдЗрд╕ рдмोрд░्рдб рдХी рдЬाँрдЪ-рдкрд░िрдгाрдо рдФрд░ рдкाрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдоें рдиिрдпुрдХ्рдд рд╣ोрдиे рдХी рдЖрдкрдХी рдЕрд░्рд╣рддाрдУं рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдиिрд░्рдЧрдо рдХी рдЕрд░्рд╣рддाрдУं рдХी рд░ोрд╢рдиी рдоें рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10450 рдХी рдЬрд░ूрд░рддों рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдоुрдЭे рд╕िреЮाрд░िрд╢ें рднेрдЬी рдЬाрдПंрдЧी।

рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмोрд░्рдб рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдкрдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЦрд░ाрдм рд╕े рдЦрд░ाрдм рдиिрд░्рдгрдп рджेрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें, рдЖрдкрдХे рдкाрд╕ рдЖрдкрдХे рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдХे рд╕рдордп рдмрдиे рд░िрдХॉрд░्рдб्рд╕ рдХो рдкुрдиः рд╡िрдЪाрд░рдгीрдп рдХрд░рдиे рдХा рдоौрдХा рд░рд╣ेрдЧा, рдЬो рдХि рдХрдоीрд╢рди рдХे рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдкुрдирд░्рд╡िрдЪाрд░ рдмोрд░्рдб рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдкुрдирд░्рд╡िрдЪाрд░ рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХे рдмाрдж рд╣ोрдЧा।
рдпрджि 30 рджिрдиों рдХे рднीрддрд░ рд▓िрдЦिрдд рдЙрдд्рддрд░ рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा рд╣ै рддो рдпрд╣ рд╕рдордЭा рдЬाрдПрдЧा рдХि рдЖрдЧे рдХी рдХिрд╕ी рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣ी рдХे рд▓िрдП рдЖрдк рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдХोрдИ рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рдирд╣ीं рджेрдиा рдЪाрд╣рддे। рдРрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें, рдпा рдЖрдкрдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ोрдиे рдХी рд▓िрдЦिрдд рдЗрдЪ्рдЫा рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рди рдХрд░рдиे рдХे рд╕्рдеिрддि рдоें рдЖрдкрдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдоेрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рддрдоाрди рд░िрдХॉрд░्рдб्рд╕ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдзाрд░рдгा рдмрдиा рд▓ी рдЬाрдПрдЧी।

рдЖрдкрдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдФрд░ рдиिрд░्рджेрд╢рди рдХे рд▓िрдП, рдоाрдирджंрдб рдФрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рд╡ाрд▓ी рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдиिрд░्рдЧрдорди рдХी рдЕрд░्рд╣рддाрдПँ рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10450 рдХी рдк्рд░рддिрд▓िрдкिрдпाँ рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ।
рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХी рдЖрдкрдХे рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे рдордз्рдп рдиिрдЬрддा рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे “рдЧुрдк्рдд” рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдЖрдкрдХो рдЙрдЪिрдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ो рд╡рд╣ाँ рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рдиे рдоें рдЖрдкрдХो рдХोрдИ рд░ोрдХ рдирд╣ीं рд╣ै।

рдоैंрдиे рд╢्рд░ी рд╡िрд▓िрдпрдо рдоिрд╢ेрд▓ рдХो рдЖрджेрд╢ рджिрдпा рд╣ै, рдЬिрдирдХा рдкрддा 1901 рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоाрд░्рдЧ рдПрди.рдбрдм्рд▓्рдпू., рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди, рдбी.рд╕ी. рд╣ै, рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХे рдкाрд▓рди рдоें рдЖрдкрдХो рдЬो рднी рд╡िрд╕्рддृрдд рд╕ूрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдП рд╣ो, рдк्рд░рджाрди рдХрд░ें।

рдЖрдкрдХा рдЕрдкрдиा,
рдХे. рдбी. рдиिрдХोрд▓рд╕, рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рдмрди्рдзрдХ

рд╕ंрд▓рдЧ्рдирдХ (2)
1. рдоाрдирджंрдб рдФрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдПँ
2. рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10450

рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпूрдиिрдпрди рдХा рдПрдЬेंрдЯ рд╣ै

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди


рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдЕрдоेрд░िрдХी рдкрд░рдоाрдгрд╡िрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рдоाрд╕्рдЯрд░рдоाрдЗंрдб рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें “рдлाрджрд░ рдСрдл рдПрдЯोрдоिрдХ рдмॉрдо्рдм” рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рди 1945 рдХे рд╣िрд░ोрд╢िрдоा рдФрд░ рдиाрдЧाрд╕ाрдХी рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХा рдорди рдХाрдлी рдЙрдж्рд╡ेрд▓िрдд рд╣ो рдЙрдаा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ें рдЦुрдж рд╕े рдирдлрд░рдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧी рдеी рдХि рдЙрдирдХे рджिрд╢ाрдиिрд░्рджेрд╢рди рдоें рдЗрддрдиे рд╡िрдиाрд╢рдХाрд░рдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ। рдПрдХ рдЗंрдЯрд░рд╡्рдпू рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧीрддा рдХो рдЙрдж्рдзृрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдпे рдХрд╣ा рдеा рдХि рдоैं рдоृрдд्рдпु рдХा рдорд╕ीрд╣ा рд╣ो рдЧрдпा рд╣ूँ ...! рдЖрдд्рдордШृрдгा рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рднी рдкрд░рдоाрдгрд╡िрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдмंрдж рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ें рдЖрд▓ा рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рджी рдеी।

рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ें рдШेрд░рдиे рдХा рджौрд░ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд▓ोрдЧ рдЙрдирдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЦреЬे рд╣ोрддे рдЧрдП। рдпрд╣ рдШेрд░рдиा рдЗрд╕ рд╣рдж рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдпा рдХि рдЙрди्рд╣े рджेрд╢рдж्рд░ोрд╣ी рдХрд╣ा рдЧрдпा рдФрд░ рдЙрди्рд╣े рд░ूрд╕ рдХा рдПрдЬेंрдЯ рддрдХ рдХрд╣ рджिрдпा рдЧрдпा। рджेрд╢ рдХे рд▓िрдпे рд╕рдм рдХुрдЫ рд▓ुрдЯा рдЪुрдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдПрдХ рдЕрдЬीрдм рджौрд░ рд╕े рдЧुреЫрд░ рд░рд╣ा рдеा рддрднी рдЙрд╕рдХे рдПрдХ рдФрд░ рд╕рд╣рдХрд░्рдоी рдиे рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा।

рдирд╡ंрдмрд░ 1953 рдоे рдЬे. рдПрдбрдЧрд░ рд╣ूрд╡рд░ рдХो рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдПрдХ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рднेрдЬा рдЧрдпा рдЬिрд╕े рдХि рд╡िрд▓िрдпрдо рдмोрд░्рдбрди рдиे рд▓िрдЦा рдеा। рд╡िрд▓िрдпрдо рдмोрд░्рдбрди рдХॉрдЩ्рдЧ्рд░ेрд╕ рдХी рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоेрдЯी рдХे рдПрдХ्реЫीрдХ्рдпूрдЯिрд╡ рдиिрджेрд╢рдХ рд╣ुрдЖ рдХрд░рддे рдеे। рдмोрд░्рдбрди рдиे рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो рдХрдИ рд╕ाрд▓ рдХे рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдмрддाрдпा। рдЗрд╕рдоें рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХो рд░ूрд╕ рдХा рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рдПрдЬेंрдЯ рдХрд╣ा рдЧрдпा рдеा। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдоें рдХोрдИ рдЖрд░ोрдк рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдеा рдХि рдЬो рдмрд╣ुрдд рдирдпा рд╣ो। рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдХाрдлी рд╕рдордп рд╕े рдРрд╕ी рдмाрддें рд╣ो рд░рд╣ी рдеीं рдордЧрд░ рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХे рдмाрдж, рдХोрдИ рдаोрд╕ рд╕рдмूрдд рди рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдФрд░ рджेрд╢ рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдлाрдЗрд▓ों рдХे рдмीрдЪ рдЖрдЗрдЬेрдирд╣рд╡ाрд░ рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ाрдиुрд╕ाрд░ рдПрдХ “рдм्рд▓ेрдЩ्рдХ рд╡ाрд▓” рдпाрдиि рджीрд╡ाрд░ рдЦреЬी рдХрд░ рджी рдЧрдИ рдеी...
   
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдХी рдХрд╣ाрдиी рдХाрдлी рд▓ंрдмी рд╣ै....

****************************

рдирд╡рдо्рдмрд░ 7, 1953
рд╢्рд░ी рдЬे. рдПрдбрдЧрд░ рд╣ूрд╡рд░
рдиिрджेрд╢рдХ, реЮेрдбрд░рд▓ рдм्рдпूрд░ो рдСреЮ рдЗрди्рд╡ेрд╕्рдЯिрдЧेрд╢рди
рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди, рдбी. рд╕ी.

рдк्рд░िрдп рд╢्рд░ी рд╣ूрд╡рд░:

рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдЬे. рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╣ै।

рдЬैрд╕ाрдХि рдЖрдк рдЬाрдирддे рд╣ैं, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдкрд░िрд╖рдж्, рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрднाрдЧ, рд░рдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ, рдерд▓рд╕ेрдиा, рдиौрд╕ेрдиा, рд╡ाрдпुрд╕ेрдиा, рд╢ोрдз рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕ рдмोрд░्рдб, рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди, рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рдПрдЬेंрд╕ी, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕ाрдзрди рдмोрд░्рдб рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдлाрдЙंрдбेрд╢рди рдХे рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкोंрдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХा рдЖрдиंрдж рд▓िрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХे рдЕрди्рджрд░ рд╕ेрдиाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпे рдЧрдП рдЕрдд्рдпाрдзुрдиिрдХ рдПрд╡ं рдирдП рд╣рдеिрдпाрд░ों, рд╕ाрдорд░िрдХ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХी рдХрдо рд╕े рдХрдо рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд░ूрдкрд░ेрдЦा, рддрдеा рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдФрд░ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдоों рдХी рдФрд░ рдЗрдХрда्рдаा рдХिрдпे рдЧрдП рдбेрдЯा рдХी рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ै, рдХुрдЫ реЩाрд╕ рд╕рдмूрдд рдЬिрдирдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ीрдЖрдИрдП рдЕрдкрдиे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕंрджाреЫ рд▓рдЧाрддी рд╣ै, рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдФрд░ рдиाрдЯो рдоें рдЕрдкрдиी рднाрдЧीрджाрд░ी рддрдп рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЕрди्рдп рддрдоाрдо рдЬाрдирдХाрд░िрдпाँ рд╣ैं।

рдЪूँрдХि рдЙрдирдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд╕ेрдиा, рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рд╡िрднाрдЧ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдоाрдорд▓े рдХे рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдХा рдмреЬा рд╕ंрдХрд▓рди рджेрдЦрд░ेрдЦ рдоें рд░рд╣ा рд╣ै, рдФрд░ рдЪूँрдХि рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдордЭ рд╣ै рдЬो рдХि рдЙрди्рд╣ें рддрдХрдиीрдХी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЧुрдк्рдд рдбेрдЯा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै, рдпрд╣ рдЕंрджाрдЬा рд▓рдЧाрдиा рддाрд░्рдХिрдХ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЕрднी рдФрд░ рдХрдИ рд╕ाрд▓ों рд╕े рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рд╡рд╣ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдХिрд╕ी рдФрд░ рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рд╕ाрде рд╕рдордЭौрддा рдХрд░рдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд░рд╣े рд╣ैं।

рд╣ाрд▓ांрдХि рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдЬे. рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рдиे рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдХोрдИ рдЦाрд╕ рдпोрдЧрджाрди рдирд╣ीं рджिрдпा рд╣ै, рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рднी рд╡े рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдж्рд╡िрддीрдп рд░ैंрдХ рдХे рдмреЬे рднौрддिрдХрд╡िрджों рдоें рд╕рдо्рдоाрдирдиीрдп рд╕्рдеाрди рд░рдЦрддे рд╣ैं। рд╕рд░рдХाрд░ी рдоाрдорд▓ों рдоें рдЙрдирдХी рдиिрдкुрдгрддा, рдЙрдЪ्рдЪाрдзिрдХाрд░िрдпों рд╕े рдЙрдирдХी рдирдЬрджीрдХी рдоोрд▓рднाрд╡ / рдЬोреЬ-рддोреЬ, рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд╕्рддрд░ рдХे рд╡ैрдЪाрд░рдХो рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рдХी рдЙрдирдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рди рд╕िрд░्рдл рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдоें рдмрд▓्рдХि рдЙрди рд╕рднी рдоें рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рд╕ेрдиा, рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा, рдЧुрдк्рддрдЪрд░, рдФрд░ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдиिрд░्рдгрдпों рдХो рдПрдХ рдЖрдХाрд░ рджिрдпा, рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рдкрд╣рд▓ी рд░ैंрдХ рдХे рд▓ोрдЧों рдоें рдЖрддे рд╣ैं। рдиिрджेрд╢рдХ рдЕрдерд╡ा рдХाрд░्рдпाрд▓рдпी рдЕрдерд╡ा рдЧैрд░-рдХाрд░्рдпाрд▓рдпी рд╕рджрд╕्рдп рдХे рддौрд░ рдкрд░ 35 рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХрдоेрдЯिрдпों, рдкैрдирд▓ों, рд╕्рдЯрдбी рд╕рдоूрд╣, рдФрд░ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдПрдлрдмीрдЖрдЗ рдХो рдЫोреЬрдХрд░ рд╕рднी рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧों рдФрд░ рдПрдЬेंрд╕िрдпों рдХी рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдпा рджिрд╢ा рджी рд╣ै।

рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдоेрд░े рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдФрд░ рдХाрдлी рд╡िрд╕्рддृрдд рд░ूрдк рд╕े рд╕ोрдЪा рдЧрдпा рд╡िрдЪाрд░, рд╡рд░्рд╖ों рдХी рдкрдвाрдИ рдХे рдмाрдж, рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЧुрдк्рдд рд╕рдмूрддों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрдХाрд▓ा рдЧрдпा рд░ाрдп / рдордд рдХो рдмрддाрдиा рд╣ै рдХि рдмрд╣ुрдд рд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рд░ोрдмрд░्рдЯ рдЬे. рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпूрдиिрдпрди рдХे рдПрдЬेंрдЯ рд╣ैं।

рдпрд╣ рдордд рдЕрди्рдп рдХे рдЖрд▓ाрд╡ा рдЗрди рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рддрде्рдпों рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддा рд╣ै-

1. рд╕рдмूрдд рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं рдХि рдЕрдм рдпाрдиि рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1942 рддрдХ -

  • рд╡े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХो рд╣рд░ рдорд╣ीрдиे рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдзрди рджाрди рдХрд░ рд░рд╣े рдеे;
  • рдЙрдирдХे рдХрдо्рдпुрдиिреЫ्рдо рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдз рдиाреЫी – рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕рдордЭौрддा рдФрд░ рдлिрдирд▓ैंрдб рдкрд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдЖрдХ्рд░рдордг рдоें рднी рдмрдЪे рд░рд╣ рдЧрдП;
  • рдЙрдирдХी рдкрдд्рдиी рдФрд░ рдЫोрдЯे рднाрдИ рднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╣ैं;
  • рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рджोрд╕्рддों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЙрдирдХा рдХोрдИ рдШрдиिрд╖्рда рдоिрдд्рд░ рдирд╣ीं рд╣ैं;
  • рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдХрдо рд╕े рдХрдо рдПрдХ рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдРрд╕ी рд╣ै рдЬो рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╣ै;
  • рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдХे рдмाрд╣рд░, рдЙрдирдХे рд╕рдо्рдмंрдз рдХेрд╡рд▓ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╣ैं;
  • рдпुрдж्рдз рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдмрд░्рдХрд▓े рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдЬिрди рд▓ोрдЧों рдХो рдиौрдХрд░िрдпाँ рджीं рд╡े рд╕рдм рд╕्рдкрд╖्рдЯ рддौрд░ рдкрд░ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдеे;
  • рд╡े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд▓िрдП рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рдЦोрдЬрдиे рдоें рдХाрдлी рдоाрд╣िрд░ рд╣ैं;
  • рд╡े рд╕ोрд╡िрдпрдд реЩुреЮिрдпा рдПрдЬेंрдЯों рдХे рд╕ाрде рдиिрдпрдоिрдд рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдеे;


2. рд╕рдмूрдд рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं рдХि-

  • рдордИ 1942 рдоें рдпा рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХो рдЪंрджा рджेрдиा рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा рдеा рдпा рдлिрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЪंрджा рджेрдиे рдХे рдирдП рдоाрд░्рдЧ рдЦोрдЬ рд▓िрдП рдеे рдЬिрдирдХा рдкрддा рдЕрднी рддрдХ рдирд╣ीं рдЪрд▓ рдкाрдпा рд╣ै;
  • рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1942 рдоें рдЙрдирдХा рдиाрдо рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЬाँрдЪ рдХे рд▓िрдП рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рднेрдЬा рдЧрдпा рдеा;
  • рдЙрди्рд╣ें рдЦुрдж рднी рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рдеी рдХि рдЙрдирдХा рдиाрдо рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рднेрдЬा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै;
  • рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬрдирд░рд▓ рдЧ्рд░ोрд╡्рд╕ рдФрд░ рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХो рд╕рди 1939 рд╕े рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1942 рддрдХ рдХे рд╕рдордпांрддрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрд░-рдмाрд░ рдЧрд▓рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рджी;


3. рд╕рдмूрдд рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं-

  • рд╡े рдпुрдж्рдзрдХाрд▓ рдоें рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓ाрдоोрд╕ рдоें рдЕрд╕ंрдЦ्рдп рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯों рдХो рдиौрдХрд░ी рджेрдиे рдХे рд▓िрдП реЫिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдЧैрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╣ैं;
  • рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рдРрд╕े рд╣ी рдЖрджрдоी рдХो рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓ाрдоोрд╕ рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд▓िрдЦрдиे рдХा рдХाрдо рд╕ौंрдкा;
  • рд╡े 6 рдЕрдЧрд╕्рдд 1945 (рд╣िрд░ोрд╢िрдоा) рддрдХ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХे рдХрдЯ्рдЯрд░ рд╕рдорд░्рдердХ рдеे, рдЗрд╕ी рджिрди рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╣рд░ рдПрдХ рдЖрд▓ा рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдмрдиाрдиे рдкрд░ рд░ोрдХ рд▓рдЧा рджेрдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी рдеी; рдФрд░
  • рдпुрдж्рдз рдЪрд▓рдиे рддрдХ рд╡े рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЙрдд्рд╕ाрд╣ी рдк्рд░ाрдпोрдЬрдХ рдеे рдЬрдмрдХि рдпुрдж्рдз рдЦрдд्рдо рд╣ोрддे рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓ाрдоोрд╕ рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдХो рдЖрдХрд╕्рдоिрдХ рд░ूрдкрд╕े рдмंрдж рдХрд░ рджेрдиे рдХी рдЬोрд░рджाрд░ рддрд░ीрдХे рд╕े рд╡рдХाрд▓рдд рдХी рдеी।


4. рд╕рдмूрдд рджрд░्рд╢ा рд░рд╣े рд╣ैं рдХि-

  • рд╡े 1946 рдХे рдЙрдд्рддрд░ाрд░्рдж्рдз рд╕े рдЬрдирд╡рд░ी 31, 1950 рддрдХ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХो рдмंрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ेрдиा рдФрд░ рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдХाрдмिрд▓ рдеे;
  • рдЬрдирд╡рд░ी 1950 рдХे рдмाрдж рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХो рдардк рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдердХ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпे;
  • рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдмрдо рдХी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд▓िрдП рдХ्рд╖рдорддाрдУं рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЕрдкрдиे рд╕рдорд░्рде рдк्рд░рднाрд╡ों рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा;
  • рдЕрдкрдиे рд╕рдорд░्рде рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рдпूрд░ेрдиिрдпрдо рдХी рдЕрдзिрдХ рд╕рдк्рд▓ाрдИ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा;
  • рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдк्рд░рднाрд╡ों рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рд╕рднी рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рд╡ाрд▓े рд╡ृрд╣рдд рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХिрдпा рдЬो рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рд╢рдХ्рддि рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдХिрдпे рдЬा рд░рд╣े рдеे, рдЗрд╕рдоें рдиाрднिрдХीрдп рдХ्рд╖рдорддा рд╡ाрд▓ी рдкрдирдбुрдм्рдмिрдпों рдФрд░ рд╡ाрдпुрдпाрдиों рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै।


5. рдЗрди рд╕рднी рд╕рдмूрддों рдкрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдоंрдерди рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж, рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рди्рдпाрдпрд╕ंрдЧрдд рд╣ोрддे рд╣ैं-

6. рд╕рди 1929 рд╕े рдЖрдзी 1942 рддрдХ, рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдЬे. рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдПрдХ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рджृреЭ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдеे, рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпा рддो рд╕ोрд╡िрдпрдд рдХो рдЧुрдк्рдд рд╕ूрдЪрдиाрдПँ рднिрдЬрд╡ाрдиे рдоें рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡ा рдХी рдпा рдлिрд░ рдРрд╕ी рдХिрд╕ी рд╕ूрдЪрдиा рдкाрдиे рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиाрдУं рдХो рдкूрд░ा рдХिрдпा। (рдЗрд╕рдоें рдЗрд╕рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै рдХि рдЬрдм рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╣рдеिрдпाрд░ों рд╡ाрд▓े рдкрд╣рд▓ू рдХो рдирдХाрд░ рджिрдпा рдеा, рддрдм рд╡рд╣ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд░ूрд╕ рдХे рдЗрд╢ाрд░ों рдкрд░ рдиाрдЪ рд░рд╣े рдеे।);

7. рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдкूрд░ी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рд╡े рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рдПрдЬेंрдЯ рдХी рддрд░рд╣ рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рдеे; рдФрд░

8. рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдкूрд░ी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рддрдм рд╕े рд╕ोрд╡िрдпрдд рдХे рдЗрд╢ाрд░ों рдкрд░ рдиाрдЪрддे рд╣ुрдП рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕ेрдиा, рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा, рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рд╡िрднाрдЧ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдпोрдЬрдиा рд╡िрднाрдЧ рдХो рднी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे।

рдз्рдпाрди рджिрдпा рдЬाрдпे рдХि рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдХ्рд▓ाрдЙрд╕ рдлुрдЪ्рд╕ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рдЧрдИ рдЗрд╕ рд╕ूрдЪрдиा рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддा рд╣ै, рдФрд░ рдпрд╣ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд╕ोрд╡िрдпрдд рдХे рдкाрд╕ рдмрд░्рдХрд▓े рдоें рдПрдХ рдПрдЬेंрдЯ рдеा рдЬिрд╕рдиे рд╡िрдж्рдпुрдд् рдЪुрдо्рдмрдХीрдп рдЕрд▓рдЧाрд╡ рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╢ोрдз рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕рди 1942 рдпा рдЙрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрди्рд╣ें рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा।

рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдмेрдХाрд░ рд╣ै, рдоैं рдЗрди рд╕рдмूрддों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрдХрд▓ी рдк्рд░ाрдпिрдХрддाрдУं рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХрд░рддा рд╣ूँ, рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЗрдХрдЯ्рдаे рдХिрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдмूрддों рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдпрд╣ рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдХा рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░ेंрдЧी рдФрд░ рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдХी рдФрд░ рдмреЭ рдЬाрдПँ। рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпा рдпрд╣ рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдЬे рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рдХрднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд░рд╣े рд╣ैं; рдЬैрд╕ा рдХि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕рдмूрддो рд╕े рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕ाреЮ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдРрд╕े рд╣ी рдеे। рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рд╢ुрд░ुрдЖрддी рд╕рди 1947 рдоें рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдиे рдПрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХे рдмाрдж рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдиिрдХाрд▓ा рдеा рдХि рдХुрдЫ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрдкрдоाрдирдЬрдирдХ рд╕ूрдЪрдиाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рдЕрдм рднी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрдиी рдмाрдХी рд╣ै। рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпा рддाрд░्рдХिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рдЧрдгрдиा рдХрд░рдиा рд╣ै рдХि рдЙрд╕ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рд╕рдордп 1939-1942 рдоें рдмрд░्рдХрд▓े рдоें рд╣ोрддे рд╣ुрдП рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╣ोрддे рд╣ुрдП рдЙрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХ्рдпा рдХ्рдпा рдХिрдпा рд╣ोрдЧा—рдпाрдиि рдХि, рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рдмрди рдЧрдП рд╣ों рдпा рд╕ोрд╡िрдпрдд рдХे рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдоोрд╣рд░े рд░рд╣े рд╣ों! рдЕрддः, рдЗрд╕ рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпा рдХे рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें, рдоेрд░ा рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рд╣ै рдХि рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдмुрд░ा рд╣ोрдиे рдХी рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдПрдХ рд╕рдЪ рд╣ै।

рдоैं рдЗрди рдЯिрдк्рдкрдгिрдпों рдХी рдШोрд░ рдЧрдо्рднीрд░ рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рдЬाрдЧрд░ूрдХ рд╣ूँ। рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рдоेрд░े рд▓िрдП рдШृрдгाрдд्рдордХ рд╣ै। рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдоाрдорд▓े рдХे рд╕ाрде рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд▓ों рддрдХ рд░рд╣рдиे рдХे рдХाрд░рдг, рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ाрд░ी рдЬाрдирдХाрд░िрдпों рдФрд░ рд╕ूрдЪрдиाрдУं, рдЬो рдЖрдкрдХी рдПрдЬेंрд╕ी рдиे рдордИ 1953 рддрдХ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे реЫрд░िрдпे рдоुрдЭ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдИ рдеी, рдХो рдкрдврдиे рдФрд░ рдмाрд░-рдмाрд░ рдкреЭрдиे рдХे рдХाрд░рдг, рдФрд░ рдЕрди्рдп рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░े рд╕्рд░ोрддों рдж्рд╡ाрд░ा рдПрдХрдд्рд░ рдХी рдЧрдИ рдЬाрдирдХाрд░ी рдФрд░ рдбेрдЯा рдХे рд╕ाрде, рдФрд░ рдЗрд╕ рдкूрд░े рдоाрдорд▓े рдХो рд╡ाрдкрд╕ рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬीрд╡рди рдХे рдиреЫрд░िрдП рд╕े рджेрдЦрдиे рдХे рдмाрдж, рдоुрдЭे рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдПрдЬेंрд╕ी рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рдиा рдоेрд░ा рдХрд░्рддрд╡्рдп рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै рдЦाрд╕ рддौрд░ рдкрд░ рд╡рд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдЬो рдоैंрдиे рдмреЬे рд╣ी рджुःрдЦ рдХे рд╕ाрде рдаोрд╕ рд░ूрдк рдоें рдиिрдХाрд▓े рд╣ैं рдФрд░ рдЬो рдХि рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рд╕ाреЮ рджिрдоाрдЧ рд╡ाрд▓ा рдХोрдИ рднी рдЗंрд╕ाрди рдЗрддрдиे рд╕рдмूрддों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрдз्рдп рд╣ोрдЧा।

рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиा, рдоेрд░े рд▓िрдП рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдоेрд░े рд╣ी рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдаाрдпा рдЧрдпा рдХрджрдо рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╕िрд░्рдл рдФрд░ рд╕िрд░्рдл рдоैं рд╣ी реЫिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ूँ।
рдЖрдкрдХा рд╕рдмрд╕े рд╕рдЪ्рдЪा
рд╡िрд▓िрдпрдо рдПрд▓.рдмोрд░्рдбрди
***********************
(Source: From In the matter of J. Oppenheimer (Pages 837-8))


рдмреЬे рднाрдИ рдХा рдкрдд्рд░ рдЫोрдЯे рдХो

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ (рдЬрди्рдо 1904) рдЕрдоेрд░िрдХी рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдХे рдЬрдирдХ рдХрд╣े рдЬाрддे рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдЫोрдЯे рднाрдИ реЮ्рд░ैंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ (рдЬрди्рдо 1912) рд░ॉрдмрд░्рдЯ рд╕े рд▓рдЧрднрдЧ рдЖрда рд╕ाрд▓ рдЫोрдЯे рдеे। реЮ्рд░ैंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рднी рдмाрдж рдоें рднौрддिрдХрд╡िрдж рдмрдиे рдФрд░ рдХोрд▓ेрд░ोрдбो рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рд░рд╣े। рд╕рди 1929 рдоें рдЬрдм реЮ्рд░ैंрдХ рд▓рдЧрднрдЧ 17 рд╕ाрд▓ рдХे рдеे рдФрд░ рдЙрдирдХी рдпुрд╡ाрд╡рд╕्рдеा рд╢ुрд░ू рд╣ो рд░рд╣ी рдеी рддрдм рд╡рд╣ рдпुрд╡ा-рдЬीрд╡рди рдХी рд╕рд╣рдЬ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдЬूрдЭ рд░рд╣े рдеे, рдЬिрдирдоें рдкреЭाрдИ, рд▓реЬрдХिрдпों рд╕े рд░िрд╢्рддे рдФрд░ рдШुреЬрд╕рд╡ाрд░ी рдЬैрд╕े рдоाрдорд▓े рд╢ाрдоिрд▓ рдеे। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдмреЬे рднाрдИ рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдХी рдЙрдо्рд░ рднी рд▓рдЧрднрдЧ 25 рд╣ी рдеी рдордЧрд░ рд╡рд╣ рдПрдХ рдмреЬे рднाрдИ рдХी рддрд░рд╣ рдЕрдкрдиे рдЫोрдЯे рднाрдИ рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рд╕рд▓ाрд╣ें рджे рд░рд╣े рдеे। реЮ्рд░ैंрдХ рдХे рд╕рд╡ाрд▓ों рдХे рдЬрд╡ाрдм рдоें рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рджो рднाрдЗрдпों рдХे рдмीрдЪ рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдПрдХ рдмेрд╣рддрд░ीрди рдкрдд्рд░ рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।     

****************************************
рдСрдкैрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдмंрдзु, рд╕рди 1915
14 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1929

рдк्рд░िрдп реЮ्рд░ैंрдХ,

рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкिрдЫрд▓े рд▓рдо्рдмे рдФрд░ рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдкрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рд╢ुрдХ्рд░िрдпा। рдоुрдЭे рддुрдо्рд╣ें рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП рдеा; рдордЧрд░ рдоैं рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпрд╕्рдд рдеा; рдФрд░ рддुрдо рдЙрди рд▓ोрдЧों рдоें рд╕े рднी рдирд╣ीं рд╣ो рдЬिрди्рд╣ें рдоैं рдЕрдкрдиे рдЦрд░ाрдм рд╕рдордп рдоें рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦ рд╕рдХूँ। рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдЗрд╕рд▓िрдП рднी рд╢ुрдХ्рд░िрдпा рдХрд╣рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдХि рддुрдордиे рдоुрдЭे рдЧрд░्рдоिрдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдкрдиी рд░िрдкोрд░्рдЯ рднेрдЬी, рдФрд░ рдЦрд░्рдЪ рдФрд░ рднंрдбाрд░े рдХे рдмाрд░े рдоें рднी। рдХ्рдпा рддुрдордиे рд╣ाрд░्рд╡े рдХो рдорд░рдо्рдордд рдХे рдЦрд░्рдЪों рдХा рдм्рдпौрд░ा рднेрдЬा рд╣ै? рдпрджि рдирд╣ीं рддो рдоैं рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╣рд▓рдлрдиाрдоा рднेрдЬ рд╕рдХрддा рд╣ूँ। рдЕрдЧрд▓ी рдЧрд░्рдоिрдпों рдХी рдЦрд░ीрджाрд░ी рдХे рд▓िрдП рдоैं рдЗрд╕ рд╕ाрд▓ рдХे рдЕंрдд рдоें рдСрд░्рдбрд░ рджूंрдЧा; рд╣рдо рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рдмाрдж рдоें, рд╕рдордп рдЖрдиे рдкрд░ рдкрдд्рд░ाрдЪाрд░ рдХрд░ рд▓ेंрдЧे। рдХ्рдпा рддुрдо рдШрд░ рдХे рдмाрд╣рд░ рд╕ीрдвिрдпाँ рдмрдиाрдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рдХो рдаीрдХ рд╕рдордЭрддे рд╣ो? рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЗрдирдоें рд╕े рдХोрдИ рднी рд╕ंрд╢ोрдзрди рдмрд╣ुрдд реЫрд░ूрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै।

рдЖрдУ, рд╣рдо рдирджी рдХे рдШाрдЯ рдкрд░ рдЕрдЧрд▓ी рдЧрд░्рдоिрдпों рдоें рдХрдо рд╕े рдХрдо рдПрдХ рдорд╣ीрдиा рд╕ाрде рдЧुреЫाрд░рдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рдмрдиाрдпें। рдоैं рдирд╣ीं рд╕ोрдЪрддा рдХि рдоैं “рдРрди рдЖрд░्рдмрд░” рдЬाрдКँрдЧा, рдФрд░ рдЗрд╕рдХी рд╡реЫрд╣ рд╕े рдоैं рдЖрдзे-рдЬूрди рд╕े рдЖрдзी-рдЬुрд▓ाрдИ рддрдХ рдХे рд▓िрдП рдЦाрд▓ी рд╣ो рдЬाрдКँрдЧा। рддुрдо рдХрдм рдЖ рдкाрдУрдЧे? рдоेрд░े рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдПँ рдЬुрд▓ाрдИ рддрдХ рдЪрд▓ेंрдЧी, рдФрд░ рднрдЧрд╡ाрди рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдоें рдЕрдиुрдд्рддीрд░्рдг рдордд рд╣ो рдЬाрдиा рдЕрдерд╡ा рд╣рдоाрд░ी рдЧрд░्рдоिрдпां рдмрд░्рдмाрдж рд╣ो рдЬाрдпेंрдЧी। рдоैं рдпрд╣ рднी рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ рдХि рдпрд╣ рдФрд░ рднी рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрдЧा рдХि рдЬрдм рд╣рдо рдоिрд▓ें рддो рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдХोрдИ рдФрд░ рди рд╣ो। рдпрджि рддुрдо рдЪाрд╣рддे рд╣ो рдХि рддुрдо्рд╣ाрд░े рджोрд╕्рдд рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕ाрде рд░рд╣ें рддो рдЙрди्рд╣ें рдЕрдЧрд╕्рдд рдХे рдмाрдж рдЖрдиे рдХो рдмोрд▓ो; рдФрд░ рдпрджि рдоैं рдХिрд╕ी рдХो рдмुрд▓ाрдиा рдЪाрд╣ूँрдЧा рдЬिрд╕рдоें рдоुрдЭे рдн्рд░рдо рд╣ै рддो рдоैं рдЙрди्рд╣ें рдЗрд╕ рд╕ाрд▓ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдмुрд▓ा рд▓ूँрдЧा। рдЯोрд▓рдоेрди рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдиे рдЕрдкрдиी рдпाрдд्рд░ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдмреЬी рд╣ी рдЧрд░्рдордЬोрд╢ी рд╕े рдмाрддрдЪीрдд рдХी рд╣ै, рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоुрдЭे рддुрдо्рд╣ें рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПँ рдФрд░ рдзрди्рдпрд╡ाрдж рдХрд╣рдиे рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рд╣ै। рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдоुрдЭे ‘рдкेрд░ो рдХेрд▓िрдпेंрдЯे’ рдХो реЫрд░ूрд░ рдпाрдж рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП- рдпрд╣ рдЙрд╕ рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рд╣ैं рдХि рдЙрдирдХा рдиाрдо рдмрд╣ुрдд реЩрд░ाрдм рд╣ै рдФрд░ рддुрдордиे рдЙрди्рд╣ें рдЬिрддрдиा рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдЙрддрдиा рдиреЫрд░рдЕंрджाрдЬ рдХрд░рдХे рд╕рд╣ी рдХिрдпा। рд▓ेрдХिрди рд╣рдо рдЬрд▓्рджी рд╣ी рдЕрдЧрд▓ी рдЧрд░्рдоिрдпों рдХी рдЫुрдЯ्рдЯिрдпों рдХी рдпोрдЬрдиा рдмрдиा рд▓ेंрдЧे, рдФрд░ рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рд╣рдо, рдЗрд╕े рдкिрдЫрд▓ी рдЫुрдЯ्рдЯिрдпों рд╕े рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдмेрд╣рддрд░, рдХाрдо рдХी рдФрд░ рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рдмрдиाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ेंрдЧे।

рддुрдо рдЬो рднाрд╡рдиाрдПँ рдШोреЬों рдХे рд▓िрдП рд▓िрдЦрдХрд░ рднेрдЬ рд░рд╣े рд╣ो рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ाрдкूрд░्рдг рд╣ै। рдпрд╣ рдоेрд░ी рд╕ोрдЪ рд╕े рдкрд░े рд╣ै рдХि рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдШोреЬों рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣рдирд╢рдХ्рддि рдпा рддो рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдЕрд╕ाрдоाрди्рдп рд╣ै рдпा рдлिрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рднрдпंрдХрд░ рд╣ै; рдоैं рдирд╣ीं рд╕ोрдЪ рд╕рдХрддा рдХि рдпрд╣ рдоेрд░े рд▓िрдП рдХрд╣рдиा рдбрд░ाрд╡рдиा рд╣ोрдЧा рдФрд░ рдпрд╣ рдпрджा-рдХрджा рд╕рдд्рдп рднी рд╣ै рдХि- рдоुрдЭे рджोрд╕्рддों рд╕े рдЕрдзिрдХ рднौрддिрдХी рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै; рдФрд░ рд╣рдо рджोрдиों рд▓ोрдЧों рдХे рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рджाрд╡े рдПрдХ рд╣ी рддрд░рд╣ рдХे рд╣ी рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЬैрд╕ा рдХि рдШोреЬों рдХे рд╕ाрде рддुрдо्рд╣ाрд░े рджुрд░्рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХा рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ै, рддुрдо्рд╣ें рдЦुрдж рдХो рдкрд╣рдЪाрдирдиा рдЪाрд╣िрдпे; рдФрд░ рдпрджि рдШोреЬों рдХो рдзрдордХाрдиे рдХी рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╣ै рддो рдоैं рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ рдХि рддुрдо рд╕рд╣ी рдХрд╣ рд░рд╣े рд╣ो – рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдкрд░ рдкैрдиी рдиреЫрд░ рд░рдЦी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдоें рд░рдЦा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдЖрд╕ाрди рдирд╣ीं рд╣ै- рдХрдо рд╕े рдХрдо рдоेрд░े рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ोрдХрд░ рдХिрд╕ी рдХो рдзрдордХाрдиा рдЖрд╕ाрди рдирд╣ीं рд╣ै; рд╢ाрдпрдж рдпрд╣ рдЗрд╕рд▓िрдП рднी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдоेрд░ी рд╕рдордЭ рд╕े рдЕрдкрдиे рд░िрд╢्рддों рдоें рд╣рдо рдЕрдиंрдд рдк्рд░рд╢ंрд╢рдиीрдп рддрд░ीрдХे рд╕े рдЗрддрдиी рдХрдо рдзрдордХिрдпां рджेрддे рд╣ैं рдХि рдРрд╕े рдоें рд╣рдоें рдЦुрдж рдЕрдкрдиे рдЕрди्рджрд░ рдХे рдЬाрдирд╡рд░ рдХे рдЕंрд╢ों рдХो рдЦोрдЬрдХрд░ рдбрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдоेрд░े рдкाрд╕ рднрдЯрдХाрд╡ों рдХे рд▓िрдП рд╕рдордп рдирд╣ीं рд╣ै; рд▓ेрдХिрди рдоैं рд╣рдл्рддे рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдШुреЬрд╕рд╡ाрд░ी рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ूँ। рдпрд╣ाँ рдХुрдЫ рдмेрд╣рддрд░ीрди рдШोреЬे рд╣ैं рдФрд░ рд╕ैрди-рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдХी рдЦाреЬी рдХे рдКрдкрд░ рд╕े рдЭाँрдХрддी рдкрд╣ाреЬिрдпों рдХे рдкाрд╕ рдЧाँрд╡ рд╣ै, рдФрд░ рдПрдХ рдЦुрд╢рдиुрдоा рд╕ाрдеी рд╣ै। рдФрд░ рд╕рдордп рд╕рдордп рдкрд░ рдоैं рдХ्рд░िрд╕рд▓рд░ рдХो рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рдкूрд░ी рдЕрдХ्рд▓рдоंрджी рдХे рд╕ाрде рдЗрд╕े рд╕рдд्рддрд░ рдХी рдЧрддि рд╕े рдЪрд▓ाрддे рд╣ुрдП рдХिрд╕ी рдПрдХ рджोрд╕्рдд рдХो рдбрд░ाрддा рд╣ूँ। рдпрд╣ рдХाрд░ рдмिрдиा рдХाँрдкे рдкрдЪрд╣рдд्рддрд░ рдоीрд▓ рдХी рдЧрддि рд╕े рдЪрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдоैं рдПрдХ рджुрд╖्рдЯ рдб्рд░ाрдЗрд╡рд░ рд╣ूँ рдФрд░ рд░рд╣ूँрдЧा... рдХाрдо рднी рдмрд╣ुрдд рдЗрдХрда्рдаा рд╣ोрдХрд░ рдкाрд╕ рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै। рдоैं рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдХाрдо рдирд╣ीं рдХрд░рддा рдХ्рдпोंрдХि рдоैं рдЖрд▓рд╕ी рдФрд░ рд╡्рдпрд╕्рдд рд╣ूँ, рдФрд░ рдоेрд░े рдЕрди्рджрд░ рдЗрддрдиी рд╢рдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдЬो рдХाрдо рдоुрдЭे рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП рдЙрд╕े рдХिрд╕ी рджुрд╕рд░े рд╢ैрддाрди рдХे рдкाрд╕ рдЬाрдиे рджूँ।

рди्рдпू рдпॉрд░्рдХ рдХी рдХुँрд╡ाрд░ी рд▓реЬрдХिрдпों рдХे рд╕ाрде рд░िрд╢्рддे рд░рдЦрдиे рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдиреЫрд░िрдП рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬो рд╕рд▓ाрд╣ рдоुрдЭे рддुрдо्рд╣ें рджेрдиी рдЪाрд╣िрдП рд╡рд╣ рд╢ाрдпрдж рддुрдо्рд╣ें рдЕрдЪ्рдЫी рди рд▓рдЧे। рдоैं рдХрд╣рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдХि рддुрдордиे рдЗрди рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХो, рддुрдо्рд╣ें рдЪिंрддा рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдбाрд▓ рдкाрдиे рдХी рдоोрд╣рд▓рдд рджी рд╣ै, рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдЧрд▓рддी рддुрдо्рд╣ाрд░ी рд╣ै; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдпрджि рддुрдо рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдмрд╣ुрдд рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рджिрд▓ рдХे рд░ोрдЧी рд╣ो рдЬाрддे рд╣ो, рддो рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рд╣ै- рдХ) рдХि рд╡े рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓िрдП рдЙрд╕рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं рдЬिрддрдиा рдХि рддुрдо рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो। рдЦ) рд╡े рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓िрдП рдЕрдиिрд╢्рдЪिрдд рдФрд░ рдЕрд╕्рд╡ीрдХृрдд рдХाрд░рдгों рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं рдФрд░ рдпрд╣ рдЗрд░ाрджे рдХी рдЙрд╕ рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдХे рдХाрд░рдг рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдХोрдИ рд╕рдордЭрджाрд░ी рд╣ी рдирд╣ीं рдмрди рдкाрддी। рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдХрд╣рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдХि рдЙрди рд▓реЬрдХिрдпों рд╕े рддрдм рддрдХ рдХोрдИ рд╡ाрд╕्рддा рдордд рд░рдЦो рдЬрдм рддрдХ рдХि рдпрд╣ рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЖрдиंрдж рдХे рд▓िрдП рди рд╣ो; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рддुрдо्рд╣ें рдХेрд╡рд▓ рдЙрди рд▓реЬрдХिрдпों рдХा рд╣ी рд╕ाрдеी рдмрдирдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬो рди рд╕िрд░्рдл рддुрдо्рд╣ें реЩुрд╢ी рджें рдмрд▓्рдХि рдЙрди्рд╣ें рднी рдЗрд╕рд╕े реЩुрд╢ी рдоिрд▓े рдФрд░ рдЬो рд▓рдбрдХिрдпाँ рддुрдо्рд╣ें рд╕рд╣рдЬрддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░ें। рдмाрддрдЪीрдд рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХा рдЗрдХрд░ाрд░рдиाрдоा рд╣рдоेрд╢ा рд▓реЬрдХी рдХी рдУрд░ рд╕े рд╣ी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдпрджि рд▓реЬрдХी рдЗрд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХрд░рддी рд╣ै рддрдм рддुрдо рдЕрдкрдиी рдмाрдХी рдмрдЪी рдмाрддрдЪीрдд рдХो рдЦुрд╢рдиुрдоा рдмрдиाрдиे рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХुрдЫ рдФрд░ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे। рд╡ैрд╕े рдХिрд╕ी рднी рддрд░рд╣ рд╕े, рдЕрднी рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкाрд╕ рдФрд░ рдЕрдзिрдХ реЫрд░ूрд░ी рдХाрдо рд╣ैं; рдФрд░ рддुрдо्рд╣ें рднрдЯрдХाрд╡ों рдФрд░ рдЕрд╡рд░ोрдзों рдоें рддрдм рддрдХ рдмрд╣ рдЬाрдиे рд╕े рдмрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬрдм рддрдХ рдХि рдпрд╣ рдЕрд╡рд░ोрдз рддुрдо्рд╣ें рд╕рдЪ्рдЪी реЩुрд╢ी рдФрд░ рд╕рдЪ्рдЪे рд╕рдордЭौрддों рдХा рд╡ाрджा рдирд╣ीं рдХрд░рддे। рд▓ेрдХिрди рдоैं рддुрдорд╕े рдпрд╣ рдмрд╣ाрдиेрдмाреЫी рдмिрд▓рдХुрд▓ рднी рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рдХि рдпрд╣ рдорд╕рд▓े рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЖрд╕ाрди рд╣ैं। рд╣ाрд▓ांрдХि рдпрд╣ рд╣рд░ рдХोрдИ рдЪाрд╣рддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░े рдФрд░ рд╡рд╣ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЦुрд╢рдиुрдоा рд╣ो, рдФрд░ рдпрд╣ рдЗрдЪ्рдЫा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╕े рди рд╕рд╣ी, рд▓ेрдХिрди рдоोрдЯे рддौрд░ рдкрд░ рдЧुрдоाрди/рдЧुрд░ूрд░ рдХा рдПрдХ рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рд░ूрдк рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдХिрд╕ी рдХो рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рдЦुрд╢ рдХрд░рдиे рдХे рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХो рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдпрд╣ рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП рд╡рд╣ рдЦुрдж рдоें рдмेрд╣рддрд░ рдЕрднिрд░ुрдЪि, рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рд╕ुрди्рджрд░рддा, рдЕрдерд╡ा реЩुрд╢ी рдкाрдиे рдХे рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХो рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░े, рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдЪीрдЬें рдХोрдИ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд▓рдХ्рд╖्рдп рдЬैрд╕े рдирд╣ीं рд╣ै рдЬिрди्рд╣ें рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ी рдХो рдмрд╣ुрдд рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиा рдкреЬे рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдХिрд╕ी рдХे рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХी рд╕рдо्рдкूрд░्рдгрддा рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рд╣ैं। рдЦुрд╢ рд░рд╣рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рдиा рдПрдХ рдРрд╕ी рдорд╢ीрди рдмрдиाрдиे рдЬैрд╕ा рд╣ै рдЬो рдмिрдиा рд╢ोрд░рдЧुрд▓ рдХिрдпे рд╕рд╣рдЬрддा рд╕े рдЪрд▓े। 

рдоैं рдЦुрд╢ рд╣ूँ рдХि рд╕्рдХूрд▓ рдоें рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдХाрдо рдЗрддрдиे рдЦुрд╢рдиुрдоा рддрд░ीрдХे рд╕े рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै; рдоुрдЭे рдпाрдж рд╣ै рдХि рдЬрдм рдоैं рд╕ीрдиिрдпрд░ рдеा рддो рдоुрдЭे рд╕्рдоिрде рдФрд░ рдордЬ्рдЬी рдХे рд╕ाрде рдХिрддрдиा рдореЫा рдЖрддा рдеा। рдХ्рдпा рддुрдо рдпрд╣ рдкрд╣рд▓े рд╕े рдЬाрдирддे рд╣ो рдХि рдХिрд╕ी рднी рдХोрдг рдХा рдЬ्рдпा (Sine) рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЕрдиंрдд рд╢्рд░ेрдгी рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рд▓िрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै-

рдХृрдкрдпा, рдЬрд▓्рджी рд╣ी рдлिрд░ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиा। рдоेрд░ी рдЗрдЪ्рдЫा рд╣ै рдХि рдХाрд╢ рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рдмाрдд-рдЪीрдд рдХрд░рдиे рдХा рдХोрдИ рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдоाрдз्рдпрдо рд╣ोрддा। рдоैं рдирд╣ीं рдЬाрдирддा рдХि рдпрд╣ рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓िрдП рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрдЧा рдпा рдирд╣ीं; рд▓ेрдХिрди рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдмेрд╣рддрд░ीрди рд╣ोрдЧा рдпрджि рддुрдо рдмाрд╣рд░ рдпрд╣ीं-рдХрд╣ीं рд╕्рдХूрд▓ рдЬा рд╕рдХрддे। 
рддुрдо्рд╣ाрд░ा 
рдЖрд░.
рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 14

Source Courtesy: Frank Oppenheimer papers, Bonecraft Library, University of California, Berkeley
*****************************************