Showing posts with label 202002H. Show all posts
Showing posts with label 202002H. Show all posts

рдЕрдиुрдХ्рд░рдордгिрдХा, реЮрд░рд╡рд░ी 2020

рд╕ेрддु рд╡рд░्рд╖ 4, рдЕंрдХ 9, реЮрд░рд╡рд░ी 2020

рд╕рдо्рдкाрджрдХीрдп

рдХрдеा рд╕ाрд╣िрдд्рдп

рдЗрд╕ рдоाрд╕ рдХी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░: рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा

рд╕рдоीрдХ्рд╖ा

рд╕्рдеाрдпी рд╕्рддрдо्рдн

рдЖрд▓ेрдЦ, рд╡िрдорд░्рд╢, рд╡ рд╢ोрдз

рдХाрд╡्рдп-рдЧीрдд-рдкрдж्рдп

рдзрд░ोрд╣рд░

рдЕрдиुрд╡ाрдж

рд╕ंрд╕्рдорд░рдг



Ps-Fs :: Sunil Sharma
Paco's Atlas And Other Poems
By John Thieme
India as an IT Superpower
Anurag Sharma
рдЕрдиुрд░ाрдЧी рдорди рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ :: рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдЖрдЧ рд╕े рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рддрдХ :: рдЕреЫीреЫ рд░ाрдп
Basic Hindi 2 Workbook :: Sonia Taneja

рдХुрдЫ рдФрд░ рд╕ुंрджрд░, рд░ोрдЪрдХ, рдЙрдкрдпोрдЧी, рдд्рд░ुрдЯिрд╣ीрди рдкुрд╕्рддрдХें рд╢ीрдШ्рд░ рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं
More books coming soon

реЮрд░рд╡рд░ी: рдЕрд╢्рд╡ेрдд рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоाрд╕

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
реЮрд░рд╡рд░ी рдХा рдоाрд╕ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдм्рд▓ैрдХ рд╣िрд╕्рдЯ्рд░ी рдоंрде рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рджाрд╕рдд्рд╡ рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдмрд╣ुрдд рдкुрд░ाрдиा рд╣ै। рдИрд╕ा рд╕े 1800 рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рдХे рдмेрдмीрд▓ोрди рдоें рднी рджाрд╕рдд्рд╡ рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдФрд░ рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдпрддा рджृрд╖्рдЯिрдЧोрдЪрд░ рд╣ोрддी рд╣ै। рд░ोрдорди рд╕рдоाрдЬ рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╣ों рдпा рдЕрд░рдмों рдХी рджाрд╕ рдЯुрдХреЬिрдпों рдХी рджाрд╕्рддाँ, рддрдм рд╕े рдЕрдм рддрдХ рдЕрдиेрдХ рддрдеाрдХрдеिрдд 'рд╕рдн्рдпрддाрдУं' рдХी рдиींрд╡ рджाрд╕ों рдХे рд░рдХ्рдд-рд╕्рд╡ेрдж рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд░рд╣ी рд╣ै। рдЖрдзुрдиिрдХ рдХाрд▓ рдоें рдпूрд░ोрдкीрдп рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпрд╡ाрдж рдХे рдЙрджрдп рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд░ांрддि рддрдХ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рд╕рдорд╕्рдд рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдоूрд▓ рдоें рджाрд╕ों рдХा рд╢ोрд╖рдг рдиिрд╣िрдд рдеा।

рдХाрд░्рд▓ рдоाрд░्рдХ्рд╕ рдХी рд╢्рд╡ेрдд-рдорд╣рдд्рддा рдХी рдкрдХ्рд╖рдзрд░рддा рддो рдЬрдЧрдЬाрд╣िрд░ рд╣ै рд▓ेрдХिрди рд╕рди् 1846 рдоें рд▓िрдЦे рдЙрд╕рдХे рдкрдд्рд░ рдоें рджाрд╕рдд्рд╡ рдХो рдЕрддि-рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै

рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдХृрд╖्рдг рдмрд▓рджेрд╡ рд╡ैрдж
(27 рдЬुрд▓ाрдИ 1927 - 6 реЮрд░рд╡рд░ी 2020)
"рджाрд╕ рдк्рд░рдеा рдПрдХ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзि рд╣ै। рджाрд╕ рдк्рд░рдеा рдХे рдмिрдиा рддो рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓ рджेрд╢ рдЕрдоेрд░िрдХा рдкुрд░ाрддрдирдкंрдеी рд╣ो рдЬाрдПрдЧा। рджाрд╕ рдк्рд░рдеा рдХो рдоिрдЯाрдиा рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдиреШ्рд╢े рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рд╣рдЯाрдиे рдЬैрд╕ा рд╣ोрдЧा। рдЕрдЧрд░ рдиреШ्рд╢े рд╕े рдЖрдзुрдиिрдХ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рд╣рдЯा рджो рддो рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдн्рдпрддा рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрдпेंрдЧे рдФрд░ рджुрдиिрдпा рдоें рдЕрд░ाрдЬрдХрддा рдЫा рдЬाрдпेрдЧी। рдПрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзि рдХे рд░ूрдк рдоें рджाрд╕ рдк्рд░рдеा рдЕрдиाрджिрдХाрд▓ рд╕े рд╕ाрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рд░рд╣ी рд╣ै।"
- рдХाрд░्рд▓ рдоाрд░्рдХ्рд╕

рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╕рдн्рдпрддा рдХा рдЖрдзाрд░ рдк्рд░ाрдгिрдоाрдд्рд░ рдХी рд╕рдоाрдирддा, рдкुрдирд░्рдЬрди्рдо рдХा рдЪрдХ्рд░ рдФрд░ рдХрд░्рдо-рдлрд▓ рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд рд░рд╣े рд╣ैं। рдиिрд╣िрдд рд╕्рд╡ाрд░्рдеी рддрдд्рдд्рд╡ рд╡рд╣ाँ рднी рдЫिрдЯрдкुрдЯ рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддे рд░рд╣े рд▓ेрдХिрди рдЕрди्рдп рд╕рдоाрдЬों рдХी рддрд░рд╣ рдоाрдирд╡ рдХो рдкрд╢ुрдУं рдХी рднाँрддि рдЦрд░ीрджрдиे, рдмेрдЪрдиे, рд▓ाрдн рдХрдоाрдиे рдХे рд▓िрдпे рд╕ंрдЦ्рдпा-рд╡ृрдж्рдзि рдХрд░ाрдиे рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдХुрдд्рд╕िрдд рдЖрдиंрдж рдХे рд▓िрдпे рдоाрд░ рджेрдиे рдЬैрд╕े рдХृрдд्рдпों рдХो рди рдХрднी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдоिрд▓ी рди рдЙрдирдХा рд╕ाрдоाрди्рдпीрдХрд░рдг рд╣ी рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рдирд╣ीं рдХि рдЪाрд╣े рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдоाрд░्рдЯिрди рд▓ूрдерд░ рдХिंрдЧ рдЬूрдиिрдпрд░ рд╣ों рдЪाрд╣े рджрдХ्рд╖िрдг рдЕреЮ्рд░ीрдХा рдХे рдиेрд▓्рд╕рди рдоाрдг्рдбेрд▓ा, рдЙрдирдХे рдЖрджрд░्рд╢ рднाрд░рдд рдХे рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рд░рд╣े। рдмेрд╢рдХ рд╕рдоाрдирддा рдХा рдоाрд░्рдЧ рдХрдаिрди рд░рд╣ा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рд╕рдд्рдп рдпрд╣ी рд╣ै рдХि рдХिрддрдиी рднी рдХрдаिрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рдЕंрддрддः 'рд╕рдд्рдпрдоेрд╡ рдЬрдпрддे' рд╣ी рдЙрдЬाрдЧрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рджाрд╕рдд्рд╡ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиा рд╣ी рдеा, рд╕ो рд╣ुрдЖ। рдоाрдирд╡рддा рдХो рдмрдзाрдИ!

рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдЧिрд░िрд░ाрдЬ рдХिрд╢ोрд░
(8 рдЬुрд▓ाрдИ 1937 - 9 рдлрд░рд╡рд░ी 2020)
рд╕ंрд╕ाрд░ рдЗрд╕ рд╕рдордп рдоाрд░рдХ рдХोрд░ोрдиा рд╡िрд╖ाрдгु рд╕े рднрдпрднीрдд рд╣ै। рдЪीрди рдХे рд╡ुрд╣ाрди рдк्рд░ांрдд рд╕े рдлैрд▓े рдЗрд╕ рд╡िрд╖ाрдгु рдиे рдЕрд▓्рдкрд╕рдордп рдоें рд╣ी рд╕рд░рдХाрд░ी рдЖँрдХреЬों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рджो рд╣реЫाрд░ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдЧों рдХो рдоाрд░ рджिрдпा рддрдеा рд╣реЫाрд░ों рдЕрди्рдп рдХो рд╕ंрдХ्рд░рдоिрдд рдХिрдпा рд╣ै। рд╡िрд╖ाрдгु рдЬीрд╡िрдд рдФрд░ рдиिрд░्рдЬीрд╡ рдХे рдмीрдЪ рдХी рдХреЬी рдЬैрд╕े рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рдкреЬे рд░рд╣рдХрд░ рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рднाрд░рддीрдп рд╕рдн्рдпрддा рдХे рд╢ुрдЪिрддा рдХे рдЖрдЧ्рд░рд╣, рддрдеा рд╣ाрде рдоिрд▓ाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рджूрд░ рд╕े рдирдорд╕्рдХाрд░ рдХрд░рдиे рдЬैрд╕ी рдк्рд░рдеाрдПँ рдХрдаिрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рднी рд░ोрдЧ рдХे рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХो рд░ोрдХрддी рд╣ैं - рджाрд╣ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдЬैрд╕ी рдЙрди्рдирдд рдк्рд░рдеा рдЙрд╕ рд╡िрд╖ाрдгु рдХो рддुрд░ंрдд рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдХे рд╕рдоाрдЬ рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рддेрд░рд╣рд╡ीं, рд╕ूрддрдХ, рд╕ौрд░ рдЖрджि рдЬैрд╕ी рд░ीрддिрдпाँ рдХिрд╕ी рд╕рдо्рднाрд╡िрдд рд░ोрдЧ рдХे рдк्рд░рд╕ाрд░ рдоें рдЕрд╡рд░ोрдз рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддी рд╣ैं। рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдн्рдпрддा рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрд╣िंрд╕ा, рдпोрдЧ, рд╢ाрдХाрд╣ाрд░, рдФрд░ рд╡ैрд╡िрдз्рдп рдХी рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдпрддा рдЬैрд╕े рднाрд░рддीрдп рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рдЕрдкрдиा рд░рд╣ी рд╣ै, рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдпрд╣ рдХाрд▓ рджाрд╣-рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдЬैрд╕े рдЕрдиूрдаे рднाрд░рддीрдп рд╡िрдЪाрд░ рдХी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдпрддा рдХा рднी рд╣ै рддाрдХि рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд╕ंрддрддि рдХो рд╡рд░्рддрдоाрди рдХी рд╡िрднीрд╖िрдХाрдУं рд╕े рдпрдеाрд╕рдо्рднрд╡ рдмрдЪाрдпा рдЬा рд╕рдХे।

рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдкंрдврд░ी рдЬूрдХрд░
рдЬीрд╡рди-рдорд░рдг рдкрд░ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рд╕ंрд╕्рдХृрдд, рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдмрд╣ुрдд рдЪिंрддрди рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдкुрдирд░्рдЬрди्рдо рдХा рднाрд░рддीрдп рд╡िрдЪाрд░ рд╣ो рдЪाрд╣े реШрдпाрдордд рдХे рджिрди рдХे рдкुрдирд░्рдЬाрдЧрд░рдг рдХी рдЕрднाрд░рддीрдп рдзाрд░рдгाрдПँ, рдЪाрд╣े рдЕрдоृрдд्рд╡ рдХी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЖрдХांрдХ्рд╖ा - рджीрд░्рдШाрдпु рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдоाрдирд╡ рдХी рдоूрд▓ рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै। рддो рднी рдЬीрд╡рди рдХी рдирд╢्рд╡рд░рддा рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░рдиे рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рдХोрдИ рдЪाрд░ा рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕ी рдоाрд╕ рд╣рдордиे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рджो рдЦ्рдпाрддрдиाрдоों рдХो рдЦोрдпा рд╣ै - рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдХृрд╖्рдг рдмрд▓рджेрд╡ рд╡ैрдж рдФрд░ рднाрд░рдд рдоें рдЧिрд░िрд░ाрдЬ рдХिрд╢ोрд░। рдЗрдирдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рднाрд░рддीрдп рд╕िрдиेрдоा рдХे рд╕рдмрд╕े рд╡рд░िрд╖्рда рдФрд░ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдоेрдХрдЕрдк рдХрд▓ाрдХाрд░ рдкंрдврд░ी "рджाрджा" рдЬूрдХрд░ рдиे рднी 17 реЮрд░рд╡рд░ी 2020 рдХो рдЗрд╕ рдкाрд░्рдеिрд╡ рд╕ंрд╕ाрд░ рд╕े рд╡िрджा рд▓ी। рджिрд╡ंрдЧрдд рдЖрдд्рдоाрдУं рдХो рд╕ेрддु рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рд╡िрдирдо्рд░ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि।


рд╕ेрддु рдкрдд्рд░िрдХा рдХे рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХे рдЖрд░рдо्рдн рд╕े рд╣ी рд╕ेрддु рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рдкुрд╕्рддрдХ рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХे рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдоिрд▓рдиे рд▓рдЧे рдеे। рдЖрд░рдо्рднिрдХ рдЭिрдЭрдХ рдХे рдмाрдж рд╕ेрддु рдиे рдЪुрдиी рд╣ुрдИ рдкुрд╕्рддрдХों рдХे рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा। рдЗрд╕ рдХреЬी рдоें рдирд╡ीрдирддрдо рдкुрд╕्рддрдХ рдЧ्рд▓ोрд░ी рд╢рд╢िрдХрд▓ा рдХी рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдЙрдкрди्рдпाрд╕िрдХा "She Spoke in Tongues" рд╣ै рдЬो рдоाрд░्рдЪ 2020 рдХे рдк्рд░рдердо рд╕рдк्рддाрд╣ рдоें рд╡िрд╢्рд╡рднрд░ рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдпी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рд╕ेрддु рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдкुрд╕्рддрдХों рдХे рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг (рдИрдмुрдХ्рд╕) рдХिंрдбрд▓ рдЕрдирд▓िрдоिрдЯेрдб рдХे рдкाрдардХों рдХे рд▓िрдпे рд╕рджा рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рд╕рдо्рдкाрджрдХ рдордг्рдбрд▓ рдиे рд╕рдордп рд╕рдордп рдкрд░ рдЙрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдЪुрдиी рд╣ुрдИ рдкुрд╕्рддрдХों рдХो рдЕрди्рдп рдкाрдардХों рдХे рд▓िрдпे рднी рдЕрд▓्рдкрдХाрд▓ рдХे рд▓िрдпे рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдХिрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЗрд╕ рдоाрд╣ рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ "рдЕрдиुрд░ाрдЧी рдорди" рдХी рдИрдмुрдХ рдЧुрд░ुрд╡ाрд░, 5 рдоाрд░्рдЪ 2020 рд╕े рд╕ोрдорд╡ाрд░ 9 рдоाрд░्рдЪ 2020 рддрдХ рд╕рднी рдкाрдардХों рдХे рд▓िрдпे рдПрдоेреЫॉрди рдкрд░ рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рд╣ेрддु рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд░рд╣ेрдЧी।

рдЕрдиुрд░ाрдЧी рдорди рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ :: рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рд╣िंрджी рд╣ी рдирд╣ीं, рдЗрд╕ рдоाрд╕ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХी рднी рдПрдХ рд╕ेрддु рдкुрд╕्рддрдХ рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХे рд▓िрдпे рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрдЧी। рд╕ेрддु рдХे рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдХे рд╕рдо्рдкाрджрдХ рд╕ुрдиीрд▓ рд╢рд░्рдоा рдХा рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХрдеा-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ Ps-Fs (Prompts and Fictions) рдЧुрд░ुрд╡ाрд░, рдоाрд░्рдЪ 19, 2020 рд╕े рд╕ोрдорд╡ाрд░, рдоाрд░्рдЪ 23, 2020 рддрдХ рдХिंрдбрд▓ рдкрд░ рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

Ps-Fs :: Sunil Sharma
рдХрдеा, рдХाрд╡्рдп, рд╕рдоीрдХ्рд╖ा, рддрдеा рд╕्рдеाрдпी рд╕्рддрдо्рднों рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕ेрддु рдХे рдЗрд╕ рдЕंрдХ рдоें рд╣рдо рдЖрдкрдХे рд╕ाрдордиे рд▓ा рд░рд╣े рд╣ैं рд╣िंрджी рдХी рдПрдХ рдЕрдиूрдаी рд▓ेрдЦिрдХा рдЬिрдирдХी рдЕрдм рддрдХ рд╕ैрдХреЬों рд░рдЪрдиाрдПँ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ैं, 19 рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдЖ рдЪुрдХे рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рднी рдХिрд╕ी рдХाрд░рдгрд╡рд╢ рдЙрдирдХे рд▓ेрдЦрди рдкрд░ рд╡ैрд╕ी рдЪрд░्рдЪा рд╣ोрддी рдирд╣ीं рджिрдЦрддी рдЬिрд╕рдХी рд╡े рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╣ैं। рдЬी рд╣ाँ, рдоैं рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рд▓рдЦрдирдК рдХ्рд░िрд╢्рдЪिрдпрди рдХाрд▓ेрдЬ рдХे рдЕँрдЧ्рд░ेреЫी рд╡िрднाрдЧ рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдкрдж рд╕े рд╕ेрд╡ा-рдиिрд╡ृрдд्рдд рд╡िрдЦ्рдпाрдд рд▓ेрдЦिрдХा 'рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा' рдХी, рдЬिрдирдХी рджो рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╣िंрджी рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдоें, рдФрд░ рдПрдХ рдХрд╣ाрдиी рдХा рдЕрдиुрд╡ाрдж рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдЕंрдХ рдХे рд╕ाрде рд╕ेрддु рдиे 750 рд▓ेрдЦрдХ, 4,100 рдЖрд▓ेрдЦ, 1,250,501 рд╣िрдЯ्рд╕, рджो рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдоिрд▓рди, 90 рдЕंрдХ, рдФрд░ рдиौ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдкुрд╕्рддрдХों рдХा рд╢िрдЦрд░ рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХिрдпा рд╣ै। рдбुрдУрдЯ्рд░ोрдк рддрдеा рдХॉрдордирд╡ैрд▓्рде рдСрдерд░्рд╕ рд╕рд╣िрдд рд╣िंрджी рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╕ूрдЪिрдпों рд╡ рдиिрд░्рджेрд╢िрдХाрдУं рдоें рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╕ेрддु рдЕрдкрдиा рд╕्рдеाрди рдкा рд░рд╣ी рд╣ै। рдПрдХ рдЫोрдЯी рд╕ी рдЭрд▓рдХ рдиिрдо्рди рд╕ूрдЪी рдоें:
рд╡ैрд╡िрдз्рдп рдФрд░ рд╕рд╣िрд╖्рдгुрддा рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХे рд▓िрдпे рд╡िрдЦ्рдпाрдд рднाрд░рдд рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдоें рд╣ुрдП рд╣ाрд▓िрдпा рджंрдЧे рдоें рдЕрдкрд░ाрдзी рдордиोрд╡ृрдд्рддि рдХे рдиृрд╢ंрд╕ рдЧिрд░ोрд╣ों рдиे рд╡ाрд╣рди рдФрд░ рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдХो рддो рднाрд░ी рд╣ाрдиि рдкрд╣ुँрдЪाрдпी рд╣ी, рджो рд╕ेрд╡ाрд░рдд рдкुрд▓िрд╕рдХрд░्рдоिрдпों рд╢्рд░ीрдпुрдд рд░рддрди рд▓ाрд▓, рд╡ рдЕंрдХिрдд рд╢рд░्рдоा рд╕рд╣िрдд рд▓рдЧрднрдЧ 30 рдиाрдЧрд░िрдХों рдХी рдХ्рд░ूрд░ рд╣рдд्рдпा рдХी рд╣ै। рдХрдореЫोрд░ рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдвाँрдЪे рдФрд░ рдХрдореЫोрд░ рди्рдпाрдп рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдЪрд▓рддे рджेрд╢ рдоें рдЖрдкрд░ाрдзिрдХ рд╡рд░्рдЧ рдХा рджुрд╕्рд╕ाрд╣рд╕ рдмреЭрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рджाрдпिрдд्рд╡ рддो рд╕рд░рдХाрд░ों рдХो рдФрд░ рдЪुрдиे рд╣ुрдпे рдЬрди-рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХो рд╣ी рд▓ेрдиा рдкреЬेрдЧा, рдкрд░ंрддु рджेрд╢ рдХे рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХे рдиाрддे рд╣рдо рдХрдо рд╕े рдХрдо рдЕрдкрдиा рдЗрддрдиा рдХрд░्рдд्рддрд╡्рдп рддो рдиिрднा рд╣ी рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рд╣िंрд╕ा, рдж्рд╡ेрд╖, рдШृрдгा, рдХे рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХा рднрд░рд╕рдХ рд╡िрд░ोрдз рдХрд░ें рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдпा рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд▓ाрдн рдХे рд▓िрдпे рдЙрд╕рдХा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рджेрд╢ рдХो рдмрджрдиाрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рд░ोрдХें। рдЗрд╕ рдЕंрдХ рдХे рдзрд░ोрд╣рд░ рд╕्рдеाрдпी рд╕्рддрдо्рдн рдоें рд╣рдо рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЧीрддрдХाрд░ рдкंрдбिрдд рдирд░ेंрдж्рд░ рд╢рд░्рдоा рдХी рд╕рдо рд╕ाрдордпिрдХ, рд╡िрдЪाрд░рдгीрдп рд░рдЪрдиा "рдоैं рд╣िंрджू рддुрдо рдоुрд╕рд▓рдоाрди" рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।

рд▓िрдЦрдиे рдмैрдаा рддो рдЕंрджाреЫ рдирд╣ीं рдеा рдХि рдмाрдд рдЗрддрдиी рд▓рдо्рдмी рд╣ो рдЬाрдпेрдЧी рдЗрд╕рд▓िрдпे рдЕрдм рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рд╕рдо्рдкрди्рди рдХрд░рддे рд╣ुрдпे рд╕्рдеाрдпी рд╕्рддрдо्рднों рд╕рд╣िрдд рдХुрд▓ 40 рд░рдЪрдиाрдУं рд╡ाрд▓ा рдпрд╣ рдЕंрдХ рдЖрдкрдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░рддा рд╣ूँ। рдЗрд╕ рдЕंрдХ рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рд╕े рд╣рдоें рдЕрд╡рд╢्рдп рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрдЗрдпे।

рдзрди्рдпрд╡ाрдж рдФрд░ рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПँ!

рдЖрдкрдХा,





рд╕ेрддु, рдкिрдЯ्рд╕рдмрд░्рдЧ ✍️


рдХाрд╡्рдп: рдЪंрдж्рд░рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी

рдЪंрдж्рд░ рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी
рдЪंрдж्рд░ рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी


рд╕ेрддु рд╕ंрдХрд▓्рдк

рджрдордХрддी рджाрдоिрдиी рдХी рдЧрд░рдЬрди,
рд▓рд╣рд░ाрддी рдирджी рдХा рдЙрдлाрди,
рд░рдгрднूрдоि рдоें рд╢ौрд░्рдп рдк्рд░рджрд░्рд╢рди
рдпा рдЬрди-рдиेрддृрдд्рд╡ рдХा рдЖрд╣्рд╡ाрди,
рдорд╣ाрди рдХ्рд░ाрди्рддि рдХा рдЕрдЧ्рд░рджूрдд,
рдЪुрдиाрд╡ी рджंрдЧрд▓ рдХा рдШрдоाрд╕ाрди
рд╡ाрдгी рдпा рд▓ेрдЦрди рдХा рдЕрдк्рд░рддिрдо рдЬाрджू
рдЬрди-рдЕंрддрд░्рдорди рд╡िрдЬрдп рдЕрднिрдпाрди;
рдРрд╕ा рдХुрдЫ рди рдХрд░ рдкाрдпा
рдкрд░ рдкрд░ाрдЬрдп рдХा рд╡िрдЪाрд░
рдХрднी рдорди рдоें рди рдЖрдпा।

рд╕ेрддु-рд╕ंрдХрд▓्рдк рд▓िрдпा рдоैंрдиे
рдЬुреЬрдиे рдФрд░ рдЬोреЬрдиे - рд╕्рд╡рдпं рдХो рд╕्рд╡рдпं рд╕े
рдЕрдкрдиे рдиिрдЬेрддрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдкों рд╕े,
рддुрдо рд╕े, рдФрд░ों рд╕े, рдЬрди-рдорди рд╕े,
рдоाрдирд╡ी рдЕрднिрдк्рд░ाрдпों рдХे рдЕрдирдЫुрдП рдЖрдпाрдоों рд╕े।

рдХрд▓ рдЬрдм рдпрд╣ рдмрди рдЪुрдХेрдЧा
рдЗрд╕ рдкрд░ рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣े
рдЙрд╕ рд╣рд░ рдПрдХ рдХी рдирдЬрд░ рдоें
рдЬो рд╕рдордЭ рдкाрдпेрдЧा рдоेрд░ा рдоंрддрд╡्рдп
рдоैं рд╕ाрдл рдЭрд▓рдХ рдЬाрдКँрдЧा;
рдЙрд╕ рдкрд▓ рд╡рд╣ рдЪुрдкрдХे рд╕े
рдоेрд░ी рдЬрдЧрд╣ рд▓े рд▓ेрдЧा
рдФрд░ рддрдм рдЕрдиाрдпाрд╕
рдоैं рдЙрд╕рдХी рдЬрдЧрд╣ рдЖ рдЬाрдКंрдЧा।
***



рд╕ेрддु рд╕рдоीрдХрд░рдг

рдоैं рдЕрдкрдиी рдЬрдЧрд╣ рдбрдЯा рд╣ूँ
рдкेрдб рдирд╣ीं, рдкुрд▓ рдХी рддрд░рд╣
рдХिрдиाрд░ों рдХो рдЬोрдбрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢
рдоुрдЭे рдЬोреЬрддी рд╣рд░ рдкрд▓ рд╕्рд╡рдпं рд╕े।

рд╡ैрд╕े рдЬрдЧрд╣ों рдХो рдЬोреЬрдиा
рдЗंрд╕ाрдиों рдХो рдЬोреЬे, рдЬрд░ूрд░ी рдирд╣ीं;
рдпрд╣ рднी рдХि рдЬрдЧрд╣ рдХो рдЫोреЬрдиा
рдЕрдкрдиों рдХो рдЫोреЬे, рдЬрд░ूрд░ी рдирд╣ीं।
рдкुрд▓ рдХी рдмрджौрд▓рдд рдмрд╣ुрдд-рдХुрдЫ рдЬुреЬрддा рд╣ै
рддो рдХुрдЫ рдЫूрдЯрддा рднी рд╣ै।
рд╡рдХ्рдд рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै
рдоाрдпрдиे рдмрджрд▓ рд░рд╣े рдФрд░ рднी рддेрдЬी рд╕े।

рдХुрдЫ рдЗंрд╕ाрди рд╣ोрддे рд╣ैं рд╕ेрддु рдХी рддрд░рд╣
рд╢рдм्рдж рднी рд╕ेрддु рд╣ैं рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рдЬрдЧрд╣
рд╡िрдЪाрд░ рдпा рд╕ंрд╡ाрдж рдпा рд╕ंрдЪाрд░
рдоाрдз्рдпрдо рд╣ैं рд╢рдм्рдж, рд╢рдм्рдж рд╣ी рдкुрд▓ рднी рд╣ैं
рдмेрд░ोрдХ рдЧुрдЬрд░рддे рд╣ैं рдЬिрдирд╕े
рд╡िрдЪाрд░, рд╕ंрд╡ाрдж, рдЪिंрддрди рдХे рд╡ाрд╣рди।

рдоैं рдХрд░्рддा рддो рдирд╣ीं
рдХिрд╕ी рдХो рдХрд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪा рд╕рдХूँ
рдоैं рддो рдмрд╕ рд╣ूँ
рдоेрд░ा рд╣ोрдиा рдЗंрд╕ाрди рдХे рд▓िрдпे рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।
рдЗंрд╕ाрди рднी рдиाрдо рднрд░ рдХा рдХрд░्рддा рд╣ै
рдХрд╣ाँ рдмрдиाрдиा рдеा рдоुрдЭे
рдХрд╣ाँ рдмрдиा рджेрддा рд╣ै
рдкुрд▓ों рд╕े рдХुрдЫ рдЧुрдЬाрд░рдиे рдХी рдЪाрд╣рдд рд▓िрдпे
рдЦुрдж рдЧुрдЬрд░ рдЬाрддा рд╣ै
рдФрд░ рдкुрд▓ों рдоेрд╣рд░ाрдмों рдХे рдирдоूрдиे рдЫोреЬ рдЬाрддा рд╣ै।



рдХрд▓्рдкрд╡ृрдХ्рд╖

рд╣рд░ рд╢ाрдЦ рд╕े рдкेреЬ рдЙрдЧाрддा
рдмрд░рдЧрдж рд╕ा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕,
рдЖрдХाрд╢ рдЫूрдиे рдХो рдЖрддुрд░
рдЖрдХांрдХ्рд╖ा рдХा рджेрд╡рджाрд░ु,
рдХ्рд╖ैрддिрдЬ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕рд╣ेрдЬрддी
рджूрд░्рд╡ा рд╕ी рд▓рдЧрди;
рд╕िрдордЯ рдЖрдпे рд╣ैं рд╕рднी
рдоेрд░े рдЫोрдЯे рд╕े рдорди рдоें।

рдХाрд╢ рдпрд╣ рдорди
рдХुрдЫ рдФрд░ рдмрдбा рд╣ो рдкाрддा!
рддрдм рдоैं рдмрд░рдЧрдж, рджेрд╡рджाрд░ु рдФрд░ рджूрд░्рд╡ा рд╕े
рдЧрд╣рд░ाрдИ, рдКँрдЪाрдИ рдФрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд▓ेрдХрд░
рд╕рд╣рдЬ рдЖрдд्рдоीрдпрддा рдХे рдХрд▓्рдкрд╡ृрдХ्рд╖
рд╣рд░ рдЬрдЧрд╣ рдЙрдЧा рдЖрддा।
***



рдоौрд╕рдо

рдоौрд╕рдо рдпों рд╕ाрдл рд░рд╣ेрдЧा
рдкрд░ рд╕ंрднाрд╡рдиा рд░рд╣ेрдЧी
рд╣рд▓рдХे рдмाрджрд▓ рдЫा рдЬाрдиे
рдФрд░ рдЧрд░рдЬ рдХे рд╕ाрде
рд╣рд▓рдХी рдмूंрджाрдмाрджी рдХी।

рдиौ рд╕ौ рдоीрдЯрд░ рдХी рдКँрдЪाрдИ рдкрд░
рд╣рд╡ा рдХा рджाрдм рддрдп рдХрд░рддा рд╣ै
рдЬрдоीрдиी рдоौрд╕рдо рдХा рдоिрдЬाрдЬ;
рдШूрдорддी рд╣рд╡ाрдУं рдХे рднी рдиिрд░ाрд▓े рд╣ैं рдЕंрджाрдЬ?
рдЕंрдбрдоाрди рдХे рдкाрд╕ рдЙрдаा рдЪрдХ्рдХрд░рдзाрд░ рдШेрд░ा
рдЖंрдз्рд░-рддрдЯीрдп рдк्рд░рджेрд╢ рдмрд░рдмाрдж рдХрд░ рдЬाрддा рд╣ै
рдХрднी рдЙреЬीрд╕ा рдХा рд░ुрдЦ рдХрд░
рддрдмाрд╣ी рдХा рдоंрдЬрд░ рджिрдЦा рдЬाрддा рд╣ै
рдЬрдм-рддрдм рдЕрд╕рд░ рджिрдЦा рдЬाрддा рд╣ै
рдоौрд╕рдо рдХा рд╢ाрд╣ी рдЕंрджाрдЬ।

рдоेрд░े рдЕंрджрд░ рднी
рдПрдХ рдоौрд╕рдо рдЬोрд░ рдЖрдЬрдоाрддा рд╣ै
рдмाрд╣рд░ рдХे рдоौрд╕рдо рдХी рд╣ी рддрд░рд╣
рдкूрд░्рд╡ाрдиुрдоाрди рдЧрд▓рдд рд╕ाрдмिрдд рдХрд░ рдЬाрддा рд╣ै
рдмाрд╣рд░ рдШрдЯрддा рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ
рдЕрдкрдиा рджрдмाрд╡ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЕंрджрд░ рдк्рд░ेрд╖िрдд рдХрд░
рд░рдХ्рддрдЪाрдк рдмрдвा рдЬाрддा рд╣ै।

рдпрд╣ी рджрд╕्рддूрд░ рд╣ै рдЕंрджрд░ рдХी рдмाрдд
рдмाрд╣рд░ी рд╣ाрд▓ाрдд рд╕े рддрдп рд╣ोрдиे рдХा рд░िрд╡ाрдЬ
рдПрдХ рдЬрдЧрд╣ рдХी рд╣рд▓рдЪрд▓ рдХा
рджूрд╕рд░ी рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рддूрдлाрдиी рдЕंрджाрдЬ;
рдлिрддрд░рдд рд╣ै рдХुрджрд░рдд рдХी
рдЬो рдХाрдпрдо рд╣ै рдФрд░ рд░рд╣ेрдЧी
рдХрд╣ाрдиी рдпों рд╣ी рдЪрд▓рддी рд░рд╣ेрдЧी।
***



рд╣рдХीрдХрдд

рдЫोрдЯी-рдЫोрдЯी рдмाрдд рдкрд░
рд╕िрдордЯрддा рдЬाрддा рдорди
рдХिрддрдиी рд╕рд╣рдЬрддा рд╕े
рдКँрдЪी рдЙреЬाрди рдкрд░ рдЪрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै?
рдЕрдкрдиों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рдиाрдХाрдо
рдкрд░ाрдпा рджрд░्рдж рдмрдЦूрдмी рд╕рдордЭ рдЬाрддा рд╣ै।

рдпрд╣ рд╣िрдкोрдХ्рд░िрд╕ी рд╣ै рдпा рд╣рдХीрдХрдд,
рдЗрд╕ рдмрд╣рд╕ рд╕े рдХ्рдпा рдлाрдпрджा?
рдЬो рднी рд╣ो, рдПрдХ рдУрд░ рдХा рдХрд╕ाрд╡
рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдк्рд░рд╕ाрд░ рдоें рдЭрд▓рдХ рдЬाрддा рд╣ै।
рдЖрдУ рдоेрд░े рд╕ाрде рддुрдо्рд╣ें рджिрдЦाрдКँрдЧा
рдХрдИ рдмाрд░ рдЗрди्рд╕ाрди рдХा рдЖрджрд░्рд╢
рджो-рдЪाрд░ рдЯुрдХреЬों рдоें рдЪрдХ्рдХрд░ рдЦा рдЬाрддा рд╣ै।

рд▓ेрдХिрди, рдиिрд░ाрд╢ рди рд╣ोрд╡ो рдоेрд░े рджोрд╕्рдд
рдоैं рдлिрд░ рднी рдХрд╣ूँрдЧा
рдРрд╕ा рд╣ी рд╣ै рд╣рдоाрд░ा рд╣рдорд╕рдлрд░ рдЗंрд╕ाрди!
рдкूрд░े рдХी рдЪाрд╣рдд рдоें рдЕрдкрдиी рдкूрд░ी рдЬिрди्рджрдЧी
рдЖрдзी рдХीрдордд рдкрд░ рджाँрд╡ рд▓рдЧा рдЬाрддा рд╣ै।
***


рдХाрдо рдХी рдмाрдд

рддुрдо рдХрд╣рддे рд╣ो рддो рдЪрд▓ो
рджेрдЦ рд▓ेрддे рд╣ैं рдЗрд╕े рднी
рд╢ाрдпрдж рдпрд╣ी рдХाрдо рдХрд░ рдЬाрдп
рдмाрдд рдкूрд░ी рдиा рд╕рд╣ी рдЖрдзी рд╣ी рдмрди рдЬाрдп।

рд╡ैрд╕े рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдкрд░рдоाрдгुрдУं рд╕े
рджुрдиिрдпा рдмрдирддी рд╣ै рдм्рд░рд╣्рдоाрдг्рдб рдмрдирддा рд╣ै
рдкрд░ рдпाрдж рд░рдЦो рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдХाрдо
рдкрд░рдоाрдгुрдУं рд╕े рдмрдиी рдмреЬी рдЪीрдЬों рдХी рддрд░рд╣
рдирд╣ीं рдмрдиा рдкाрддे рдмреЬा рдХाрдо।

рдЕрдХ्рд╕рд░ рдпрд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै
рдЫोрдЯे рдХाрдо рдмрдиाрдиे рдХे рдЪрдХ्рдХрд░ рдоें
рдмрдбे рдмिрдЧрдб рдЬाрддे рд╣ैं
рд╣рд░ рджिрди рдоेрд░े рдЕंрджрд░ рдХा
рдЫोрдЯा рдЖрджрдоी рд╕рдлрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै
рдФрд░ рдоैं рдмреЬी рдХीрдордд рдЪुрдХाрддा рд╣ूँ
рдЙрд╕ рдЫोрдЯी рд╕рдлрд▓рддा рдХी
рд╡िрд░ाрдЯ рдЕрд╕рдлрд▓рддाрдУं рд╕े।

рдХाрд╡्рдп: рдк्рд░ीрддि рдЧोрд╡िрди्рджрд░ाрдЬ

рдк्рд░ीрддि рдЧोрд╡िрди्рджрд░ाрдЬ
рдоाрддृрдд्рд╡

рдоेрд░े рд╡िрдЪाрд░ों рдХे рд╕ृрдЬрди рд╕े,
рдоेрд░े рдХрд╣рдиे рд╕े, рдЖрдкрдХे рд╕ुрдирдиे рд╕े,
рдЖрдкрдХे рдФрд░ рд╕рдордп рдЖ рдЧрдИ рд╣ूँ
 рдоाँ-рдмेрдЯी рдЬुрдб़ рд░рд╣े рдеे, рдПрдХ рдмंрдзрди рд╕े!
рдПрдХ рдЪेрддрдиा, рдоेрд░ी рдЖрдд्рдоा рд╕े рдиिрдХрд▓
рд░рдЪ рд░рд╣ी рд╣ै рдПрдХ рдХрдеा,
рдЙрд╕рдХे рдордз्рдп рдХिрддрдиी рднाрд╡рдиाрдПँ
рддोрдб़рддी рд╣ैं рдкुрд░ाрддрди рдк्рд░рдеा!
рджिрдпा рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХा рдЖрд╕рд░ा
рдЕрдкрдиी рд╢्рд░ुрддिрдпों рдХा рдЖрднाрд░ рджेрдХрд░
рдоैं рдЬो рдХрд╣ूँ, рдЬैрд╕ा рднी рдХрд╣ूँ
рдк्рд░рддिрднा рд╕्рд╡ीрдХाрд░ा рд╣ै, рдЪुрдк рд░рд╣ рдХрд░।
рд╢рдм्рджों рдпा рд╡िрдЪाрд░ों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдирд╣ीं
рдХेрд╡рд▓ рдЬрдирдиी рдХा рдк्рд░ेрдо рд╣ै рдпे;
рд╣ोрддी рд╣ै рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдпूँ рддो рдХрднी-рдХрднी
рдХिंрддु рдЕрдзिрдХांрд╢, рдоाрдзुрд░्рдп рд╣ै рдпे।
рдЖрдкрдХे рдЗрд╕ рдкрд╣рд▓ू рдХा рдЕрдиुрднрд╡
рдЗрд╕ рдЕрдоृрдд рдХो рдкिрдпा рд╣ै рдоैंрдиे,
рдХिрд╕ी рд╕рдлрд▓рддा-рдЕрд╕рдлрд▓рддा рд╕े рдмрдв़рдХрд░,
рдоाрддृрдд्рд╡ рдХा рдПрдХ рд░ूрдк рдкाрдпा рд╣ै рдоैंрдиे।
**

рд╢рдм्рдж

рд╢рдм्рджों рдХा рдХ्рдпा рд╣ै, рд╕ुрдирддी рд╣ूँ рдЖрд░ोрдк рдпрд╣
рдХुрдЫ рдЕрдЪ्рдЫे рднрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рд╕े рдиिрд░ंрддрд░,
рдкрд░ंрддु рдпे ‘рд╢рдм्рдж’ рд╣ी рддो рдЦिрдб़рдХिрдпाँ рд╣ैं;
рднाрд╡ рддो рд╕ंрдШрд░्рд╖ी рд╣ैं, рд╣ृрджрдп рдХे рднीрддрд░।
рднाрд╡ рдЬрдм рдоुрдЦ рдкрд░ рдЖ рдЬाрдПँ, рдЕрд╢्рд░ु рдмрди рдЬाрдПँ
рдоुрд╕्рдХुрд░ाрд╣рдЯ рдЕрдерд╡ा рд╡ेрджрдиा рднрд░ी рдд्рд░ाрд╣ि рдмрди рдЬाрдП,
рдпрдж्рдпрдкि рд╢рдм्рдж, рдкीреЬ рдХी рдЖрдд्рдоा рдХो рди рдЪीрд░ рдкाрдП
рдХ्рд╖рдгрднрд░ рдоें рднाрдк рдмрдирдХрд░, рд╢ांрддि рдкрд╣ुँрдЪाрдП।
рдкृрд╖्рдаों рдкрд░ рдЗрди рд╢рдм्рдж-рдмूंрджों рдХी рд▓рдб़िрдпाँ
рдХрд▓рдо рдж्рд╡ाрд░ा рдЫंрджों рдХी рдХाрдпा рдиिрдЦाрд░рддी рд╣ैं;
рдЙрди्рдоुрдХ्рдд рд╡िрдЪाрд░ों рдХो, рднाрд╡ों рдХे рдХрдЯрдШрд░े рдоें
рд╕्рдиेрд╣ рдпा рдЦेрдж рд╕े, рднाрд╡рдиा рдХे рдЕрдкрд░ाрдзों рд╕े рдЫुрдб़ाрддी рд╣ैं।
**

рд╡िрд╢्рд╡ рд╣िंрджी рд╕рдЪिрд╡ाрд▓рдп рдХी рдХрд╣ाрдиी рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा 2019 рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рдердо рд╕्рдеाрди рдкाрдиे рд╡ाрд▓ी рдк्рд░ीрддि рдЧोрд╡िрди्рджрд░ाрдЬ рд╡рд░्рдЬीрдиिрдпा рдоें рд░рд╣рддी рд╣ैं। рд╡े рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рд╕े рдоैं рдХैंрд╕рд░ рдирд░्рд╕ рд╣ैं рдФрд░ рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рд╣िрди्рджी, рдЙрд░्рджू рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рдоूрд▓рдд: рдХрд╡िрддाрдПँ рдФрд░ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд▓िрдЦ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдХुрдЫ рд╕ंрд╕्рдорд░рдг рднी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓िрдЦे рд╣ैं।

рд╕рдоीрдХ्рд╖ा: рд╕рдмрдХा рдЕрдкрдиा-рдЕрдкрдиा рдкाрдк рдФрд░ рдкुрдг्рдп

рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рдиाрдо: рдЪिрдд्рд░рд▓ेрдЦा
рд▓ेрдЦрдХ: рднрдЧрд╡рддीрдЪрд░рдг рд╡рд░्рдоा
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рд░ाрдЬрдХрдорд▓ рдк्рд░рдХाрд╢рди
ISBN: 978-81-267-1585-5

рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: - рдЕреЫीреЫ рд░ाрдп


рдЬिрди рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдпा рд╕рдоाрдЬ рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдХрд░्рдордХांрдбों рдпा рдЙрдирдХी рдЪрд░्рдЪाрдУं рдкрд░ реЫोрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╡рд╣ाँ рдкाрдк рдФрд░ рдкुрдг्рдп рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рдЕрд╕рдлрд▓ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдП рдЬाрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рдЬिрд╕े рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдЙрд╕े рдкुрдг्рдп рдХрд╣ा рдЬाрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдФрд░ рдЬिрд╕े рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдЙрд╕े рдкाрдк рдХрд╣ा рдЬाрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдкाрдк-рдкुрдг्рдп рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рдЦेрд▓ рдоें рд╕рдорд╕्рдпा рдФрд░ рдк्рд░рд╢्рди рддрдм рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं, рдЬрдм рдЗрди्рд╣ें рдзाрд░्рдоिрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рд╕े рдЬुреЬा рд╣ुрдЖ рдмрддाрдпा рдЬाрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдпा рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдкुрдг्рдп рдХрд░рдиे рд╕े рдкाрдкों рдХे рдк्рд░рднाрд╡ों рдХो рдХрдо рдпा рдкूрд░्рдгрддः рд╕рдоाрдк्рдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдХा рджाрд╡ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдкाрдк-рдкुрдг्рдп рдХे рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдХो рд╕рдоाрдЬ рдпा рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдоें рдЬिрддрдиी рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдХे рд╕ाрде рдк्рд░рдЪाрд░िрдд-рдк्рд░рд╕ाрд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рд╕ंрдмंрдзिрдд рдн्рд░рдоों рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд▓ेрдЦрдХ рдиे рднी рдкाрдк-рдкुрдг्рдп рдкрд░ рдЙрддрдиी рд╣ी рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдХे рд╕ाрде рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд▓िрдЦा рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рдпрджि рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкाрдд्рд░ рдХे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЖрдзाрд░िрдд рдкाрдк-рдкुрдг्рдп рдХी рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рддा рддो рд╢ाрдпрдж рдкाрдк-рдкुрдг्рдп рдХा рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрдиा рд╕िрдж्рдз рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддा। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиा рдоें рдЙрди рджो рдкाрдд्рд░ों рдХो рджो рднिрди्рди рджुрдиिрдпाрдУं рдоें рдкाрдк-рдкुрдг्рдп рдХो рдЬाрдирдиे-рд╕рдордЭрдиे рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рднेрдЬा, рдЬिрдирдХे рдорди рдоें рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рджौрд░ाрди рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкाрдк-рдкुрдг्рдп рдХो рдЬाрдирдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ुрдИ рдеी।

рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдПрдХ рдЕрдиुрднрд╡ рдЖрдзाрд░िрдд рддो рджूрд╕рд░ी рд╡िрдЪाрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рднिрди्рди рджुрдиिрдпाрдУं рдХा рдоंрдЪрди рд╣ै। рдЕрдиुрднрд╡ рдЖрдзाрд░िрдд рджुрдиिрдпा рдоें рднोрдЧ-рд╡िрд▓ाрд╕, рдд्рдпाрдЧ рдФрд░ рдк्рд░ेрдо рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рд╣ै рддो рд╡рд╣ीं рд╡िрдЪाрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рджुрдиिрдпा рдоें рд╕ाрдзрдиा, рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╢рдХ्рддि рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рд╣ै। рдЗрди рджोрдиों рджुрдиिрдпाрдУं рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рднिрди्рдирддा рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рднी рд▓ेрдЦрдХ рдкाрдк-рдкुрдг्рдп рд╕ंрдмंрдзी рдк्рд░рд╕्рдеाрдкрдиाрдПँ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ рдкाрдП। рдПрдХ рджुрдиिрдпा рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдмीрдЬрдЧुрдк्рдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै рддो рджूрд╕рд░ी рджुрдиिрдпा рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдпोрдЧी рдХुрдоाрд░рдЧिрд░ि рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै рдкрд░ंрддु рдЗрди рджोрдиों рднिрди्рди рджुрдиिрдпाрдУं рдХो рдЬोреЬрдиे рдоें рд╕ेрддु рдХा рдХाрд░्рдп рдПрдХ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрдд्рд░рд▓ेрдЦा рдиे рдХिрдпा рд╣ै। рд╕ंрднрд╡рддः рдЗрд╕ीрд▓िрдП рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдХेंрдж्рд░ीрдп рдкाрдд्рд░ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХा рдиाрдо рдЪिрдд्рд░рд▓ेрдЦा рд░рдЦा рд╣ै।

рдЗрд╕ рдкूрд░े рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдЪिрдд्рд░рд▓ेрдЦा рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдХрдЗрдпों рдмाрд░ рд╕ाрдоंрдд рдмीрдЬрдЧुрдк्рдд рддрдеा рдпोрдЧी рдХुрдоाрд░рдЧिрд░ि рдХे рд╕ाрде рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕ंрд╡ाрдж рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдпे рдЪрд░्рдЪाрдПँ рдХेрд╡рд▓ рдкाрдк-рдкुрдг्рдп рдХे рдмाрд░े рдоें рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ैं рдмрд▓्рдХि рдоाрдпा рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдо, рдк्рд░рдоाрдг рдФрд░ рдн्рд░рдо, рд╕рдд्рдп-рдЕрд╕рдд्рдп, рдЬीрд╡рди-рдоृрдд्рдпु, рд╕ुрдЦ-рджुःрдЦ, рдЕрдиुрд░ाрдЧ-рд╡िрд░ाрдЧ, рдЖрдд्рдоा-рдкрд░рдоाрдд्рдоा, рдЬрдп-рдкрд░ाрдЬрдп, рдЕंрдзрдХाрд░-рдк्рд░рдХाрд╢, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕-рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЖрджि рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдХी рдЧрдИ рд╣ोрддी рд╣ैं।

рдПрдХ рдЪрд░्рдЪा рдХे рджौрд░ाрди рд╢्рд╡ेрддांрдХ рдХो рд╕рдордЭाрддे рд╣ुрдП рдмीрдЬрдЧुрдк्рдд рдХрд╣рддा рд╣ै рдХि рдЧрд▓рдд рдХाрд░्рдпों рдХा рдХेрд╡рд▓ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рдХोрдИ рдЕрдкрд░ाрдзी рдирд╣ीं рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЕрдкрд░ाрдзी рдХे рд▓िрдП рд╡िрдЪाрд░ों рдХा рдХाрд░्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рдкрд░िрдгिрдд рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдмेрд╢рдХ рд╣рдоाрд░े рдХाрд░्рдпों рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣рдоाрд░े рд╡िрдЪाрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं, рдкрд░ंрддु рд╡िрдЪाрд░ों рдХा рдЧрд▓рдд рд╣ोрдиे рдХा рдмोрдз рд╣ो рдЬाрдиे рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡िрдЪाрд░ рдХाрд░्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рдкрд░िрдгिрдд рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддे рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рд╡िрдЪाрд░ рдпा рджाрд╡ा рдХрд░рдиे рд╕े рдХोрдИ рднी рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрд░ाрдзी рдирд╣ीं рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।

рдЪिрдд्рд░рд▓ेрдЦा рд╕ुंрджрд░ рдеी рдФрд░ рдпोрдЧी рдЬ्рдЮाрдиी рдеा। рд╡े рдЪрд░्рдЪाрдУं рдХे рджौрд░ाрди рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рд╣ुрдП рдХ्рдпोंрдХि рдЪिрдд्рд░рд▓ेрдЦा рдХो рдпोрдЧी рдоें рд╕ाрдзрдиा рд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рд╕ुंрджрд░рддा рджिрдЦी рддो рд╡рд╣ीं рдпोрдЧी рдХो рдЪिрдд्рд░рд▓ेрдЦा рдоें рддрд░्рдХ рд╕े рдЙрдкрдЬा рдЬ्рдЮाрди рджिрдЦा। рдпрд╣ рдк्рд░ेрдо рдирд╣ीं рдХेрд╡рд▓ рдЖрдХрд░्рд╖рдг рдеा। рдЬिрд╕े рдпोрдЧी рдФрд░ рдЪिрдд्рд░рд▓ेрдЦा рджोрдиों рд╣ी рдПрдХ рд╕рдордп рддрдХ рдк्рд░ेрдо рд╕рдордЭ рдмैрдаे рдеे। рдЪिрдд्рд░рд▓ेрдЦा рдХो рдЗрд╕ рдк्рд░ेрдо рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рд╕рдордп рдирд╣ीं рд▓рдЧा рдХ्рдпोंрдХि рд╕ाрдзрдиा рд╕े рдЙрдкрдЬी рдпोрдЧी рдХी рд╕ुंрджрд░рддा рдХुрдЫ рджिрдиों рдоें рд╣ी рд╡िрдХृрдд рд╣ो рдЪुрдХी рдеी рдоुрдЦ-рдоंрдбрд▓ рдХा рддेрдЬ рдПрдХ рд░ाрдд рдХो рдиिрд╕्рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рд╣ाрд▓ाँрдХि рдпोрдЧी рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рдЪिрдд्рд░рд▓ेрдЦा рдпрд╣ рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд╕рдордЭ рдЪुрдХी рдеी рдХि рд╡рд╣ рдЙрд╕рдХा рджाрд╕ рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдм рдЙрд╕рд╕े рдк्рд░ेрдо рдХрд░рдиा рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╡рд╣ рдПрдХ рджिрди рдмीрдЬрдЧुрдк्рдд рдХे рдк्рд░ेрдо рдХे рдиाрдо рдкрд░ рддिрд▓рдоिрд▓ाрдИ рдФрд░ рдпोрдЧी рдХे рдЬाрд▓ рдоें рдлंрд╕ рдЧрдИ।

рдмीрдЬрдЧुрдк्рдд рдж्рд╡ाрд░ा рдпрд╢ोрдзрд░ा рдХे рд╕ाрдордиे рджिрдпे рдЧрдП рдЕрдХाрдЯ्рдп рддрд░्рдХों рдиे рднी рд╕ोрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдордЧрди рдХिрдпा। рдЬрдм рдмीрдЬрдЧुрдк्рдд рдХрд╣рддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдХोрдИ рд╕ुंрджрд░рддा рдирд╣ीं рд╣ै рдмрд▓्рдХि рд╡рд╣ рддो рдХुрд░ूрдк, рдиिрд░्рджрдпी рдФрд░ рдЕрдкूрд░्рдг рд╣ै। рдХुрд░ूрдк рдЗрд╕рд▓िрдП, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдиे рдХीреЬे-рдордХोреЬों рдХो рднी рдЬрди्рдо рджिрдпा। рдиिрд░्рджрдпी рдЗрд╕рд▓िрдП, рдХ्рдпोंрдХि рд╕ुрдЧंрдзिрдд рдлूрд▓ рдХाрдЯों рдХे рдмीрдЪ рдЙрдЧे। рддрдеा рдЕрдкूрд░्рдг рдЗрд╕рд▓िрдП, рдХ्рдпोंрдХि рдордиुрд╖्рдп рдХो рдХृрдд्рд░िрдо рдЪीрдЬों рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓ेрдиा рдкреЬा।

рдЪिрдд्рд░рд▓ेрдЦा рдХी рд╕рдордХाрд▓ीрди рд╕्рдеिрддि, рддीрдЦे рддрд░्рдХों рдФрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдпाрдд्рдордХ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдУं рдиे рдЬाрддिрд╡ाрдж, рдкुрд░ुрд╖-рдк्рд░рдзाрдирддा рдФрд░ рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЬैрд╕ी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмुрд░ाрдЗрдпों рдкрд░ рдк्рд░рд╣ाрд░ рдХिрдпा рд╣ै। рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд░ूрдк рд╕े рдкुрд░ुрд╖ों рдХी рдХрдоी рдХो рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдиिрд░्рдмрд▓рддा рдмрддा рджेрдиे рдХी рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХो рднी рдЦрд░ोंрдЪा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рд▓िрдП рджो рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рдкрд░िрдЪрдп рдиिрдХрд▓ рдЬाрдиे рд╕े рд▓ाрдн рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдкрд░ंрддु рд╢्рд╡ेрддांрдХ рдХा рдпрд╢ोрдзрд░ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиा рдХि ‘рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ै рдХि рдоेрд░े рдФрд░ рдпрд╢ोрдзрд░ा рджोрдиों рдХे рдкिрддा рдЧुрд░ु-рднाрдИ рд╣ैं।’ рдЗрд╕рд╕े рднी рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмुрд░ाрдИ рдХो рдаेрд╕ рдкрд╣ुँрдЪрддी рд╣ै।

рднрдЧрд╡рддीрдЪрд░рдг рд╡рд░्рдоा рдХा рд╕рди् 1934 рдИ. рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд▓рдЧрднрдЧ 2,300 рд╡рд░्рд╖ рдкुрд░ाрдиे рдкाрдЯрд▓िрдкुрдд्рд░ рдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдоें рд▓िрдЦा рдЧрдпा рд╣ै। рдЬिрд╕рдХे рд╕рднी рдкाрдд्рд░ों рдХे рдиाрдо рдмोрд▓рдиे рдФрд░ рд╕ुрдирдиे рдоें рдордзुрд░ рдоाрд▓ूрдо рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╕рдд्рддрд░ рдХे рджрд╢рдХ рддрдХ рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рджो реЮिрд▓्рдоें рдмрдиाрдИ рдЬा рдЪुрдХी рд╣ैं। рдЗрд╕рдХी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдпрддा рдХा рдХाрд░рдг рдХेрд╡рд▓ рд▓ेрдЦрди-рд╢ैрд▓ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдг рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рд╡िрд╖рдп-рд╡рд╕्рддु рд╣ै। рдЬैрд╕ा рдХि рдПрдХ рдкрд░िрдЪ्рдЫेрдж рдоें рдк्рд░ेрдо рдХे рдк्рд░рдХाрд░ों рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рд╡ाрд╕рдиा рдХे рднेрдж рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдк्рд░ेрдо рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рд╣рд░ рдХ्рд╖рдг рдмрджрд▓рддी рдордиोрд╕्рдеिрддि рдкрд░ рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рд▓िрдЦा рдЧрдпा рд╣ै। рдЖрдХрд░्рд╖рдг рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдк्рд░ेрдоी рддрдХ рдХा рдд्рдпाрдЧ рдХрд░ рджेрдиे рдХे рдЪрд░рдг рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдХाрд░рдгों рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдРрд╕ा рд╣ी рдПрдХ рджूрд╕рд░ा рдЙрджाрд╣рд░рдг рднी рд╣ै, рдЬрдм рд╕рднा рдоें рдорд╣ाрдоंрдд्рд░ी рдЪाрдгрдХ्рдп рдиीрддिрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдзрд░्рдо рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╣ोрдиे рдпा рди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ рд░рдЦрддे рд╣ैं।

рдЖрдУ рд╣िंрджी рд╕ीрдЦें - рднाрдЧ 9

рдбॉ. рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣

рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣

рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЖрдЪाрд░्рдп (рд╣िंрджी)
рд▓ा. рдм. рд╢ा. рд░ाрдЬрдХीрдп рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдХोрдЯрдкूрддрд▓ी (рдЬрдпрдкुрд░) 303108, рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди, рднाрд░рдд
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 979 996 4305; рдИрдоेрд▓: drsatyavirsingh@gmail.com


рдкाрд░िрднाрд╖िрдХ рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी


рдкाрд░िрднाрд╖िрдХ рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдкाрд░िрднाрд╖िрдХ рд╢рдм्рдж рд╕े рдЖрд╢рдп рд╣ै- "рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡िрд╖рдп рд╡ рдк्рд░рдпोрдЬрди рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╢рдм्рдж।" рдЬैрд╕े-  рд╡्рдпाрдкाрд░, рд╡ाрдгिрдЬ्рдп, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд╡िрдзि рддрдеा рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдХाрд░्рдп рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╡िрд╖рдп рдХे рдЕрдкрдиे рдкाрд░िрднाрд╖िрдХ рд╢рдм्рдж рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрди рд╢рдм्рджों рдоें рдЧाрдЧрд░ рдоें рд╕ाрдЧрд░ рдЬैрд╕ी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╕рдоाрд╣िрдд рд░рд╣рддी рд╣ै।  рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡िрд╖рдпाрдиुрд╕ाрд░ рдЗрди рд╢рдм्рджों рдХा рдЕрднिрдзेрдпाрд░्рде (рдоुрдЦ्рдпाрд░्рде) рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддा рд╣ै। рдХрд╣рдиे рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрди рд╢рдм्рджों рдоें рд╡्рдпंрдЬрдиाрдд्рдордХрддा,  рд╡्рдпंрдЧ्рдпाрдд्рдордХрддा рдпा рд▓ाрдХ्рд╖рдгिрдХрддा рдХा рдЧुрдг рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдПрдХ рд╢рдм्рдж рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╣ी рдЕрд░्рде рд╕рдордЭा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП।  рдЗрддрдиा рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ै рдХि рдЬैрд╕े рд╣ी рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдпाрдиी рд╡िрд╖рдп рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрдЧा;  рдЙрд╕ рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрд░्рде рд╡िрд╖рдпाрдиुрдХूрд▓ рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ो рдЬाрдПрдЧा। рдкाрд░िрднाрд╖िрдХ рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдХा рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рддрдеा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ (рднाрд░рддीрдп рд╕्рддрд░) рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╣ै।  рд╣рдоाрд░ा рдз्рдпेрдп рдЗрди рд╢рдм्рджों рдХे  рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдЦोрдЬрдмीрди рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рд╣ै। рдХрддिрдкрдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╢рдм्рджों  рдХे  рд╣िंрджीрдХрд░рдг (рд╣िंрджी рд░ूрдк) рдХो рдкाрдардХों рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд░рдЦрдиा  рд╣ै। рд░ाрдЬрднाрд╖ा рд╣िंрджी рдХे рд╕्рд╡ीрдХृрддीрдХрд░рдг рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдХाрд░्рдпाрд▓рдпीрди  рд╣िंрджी рд░ूрдк рд╕ाрдордиे рдЖрдпा। рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рд╕ंрдЪाрд▓рди рдХे рджैрдиिрдХ рдХाрдордХाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдкूрд░्рд╡ рдоें рдлाрд░рд╕ी рддрдеा рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╢рдм्рджों рдХा рд╣िंрджी рдЕрдиुрд╡ाрдж рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो рдЧрдпा। рдЬिрд╕рдХी рдкूрд░्рддि рдХे рд▓िрдП 1961 рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рддрдеा рддрдХрдиीрдХी рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдЖрдпोрдЧ, рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ।

рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рддрдеा рддрдХрдиीрдХी рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдЖрдпोрдЧ рдХा рдХाрд░्рдп рдпрд╣ рдеा рдХि рд╕ंрд╕्рдеाрдЧрдд рд╕्рддрд░ рдкрд░ рднाрд╖ा рдоाрдирдХीрдХрд░рдг рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╢ुрд░ू рдХी рдЬाрдП। рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдП рдЖрдпोрдЧ рдЕрдкрдиे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдЕрд░्рдЬिрдд рдХी рд╣ै। рд╣рдо рдЙрд╕ी рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдХो рдкाрдардХों рдХे рд╕ाрдордиे рд░рдЦрдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं,  рдЬिрд╕े рдЖрдпोрдЧ рдиे рдиिрд░्рдоिрдд рдХी рд╣ै। рдЙрд╕рдоें  рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдиुрд╕ाрд░ рдХुрдЫ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдХाрдордХाрдЬ рдХे рдХुрдЫ рдЕрддि рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдПрд╡ं рдЙрдкрдпोрдЧी рд╢рдм्рдж рджृрд╖्рдЯрд╡्рдп рд╣ैं -

Abbreviation-  рд╕ंрдХ्рд╖ेрдкрдг, рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк, рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рддि
Abatement-   рдЙрдкрд╢рдорди, рдХрдоी, рдХрдЯौрддी
Abstract-  рд╕ाрд░ांрд╢, рд╕ाрд░
Abrogation- рдиिрд░ाрдХрд░рдг
Abeyance-  рдк्рд░ाрд╕्рдердЧрди, рдЖрд╕्рдердЧрди
Accessory- рдЕрдиुрд╖ंрдЧी, рдЙрдкрд╕ाрдзрди
Academy- рдЕрдХाрджрдоी
Academic Council- рд╡िрдж्рдпा рдкрд░िрд╖рдж
Accede- рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ोрдиा, рдоाрди рд▓ेрдиा, рдк्рд░рдзिрдоिрд▓рди
Abstract Sheet- рд╕ाрд░- рдкрдд्рд░рдХ
Accrue- рдк्рд░ोрдж्рднूрдд рд╣ोрдиा
Acknowledgement- рдЕрднिрд╕्рд╡ीрдХृрддि, рдкाрд╡рддी, рдк्рд░ाрдк्рддी рд╕ूрдЪрдиा
Adhoc- рддрджрд░्рде
Adderssee- рдкाрдиे рд╡ाрд▓ा, рдк्рд░ेрд╖िрддी
Adjourn- рд╕्рдердЧिрдд
Affidavit- рд╢рдкрде рдкрдд्рдерд░, рд╣рд▓рдлрдиाрдоा
Agenda- рдХाрд░्рдпрд╕ूрдЪी
Allotment- рдЖрд╡ंрдЯрди
Allottee- рдЖрд╡ंрдЯिрдиी
Appendix- рдкрд░िрд╢िрд╖्рдЯ
Autograph- рд╕्рд╡ाрдХ्рд╖рд░
Arrears- рдмрдХाрдпा
Apology- рдХ्рд╖рдоा рдпाрдЪрдиा
Alien- рдЕрди्рдпрджेрд╢ीрдп
Adult Franchise- рд╡рдпрд╕्рдХ рдорддाрдзिрдХाрд░
Axiom- рд╕्рд╡рдпं рд╕िрдж्рдз
Annotation- рдЯिрдк्рдкрдг рд▓ेрдЦрди
Anee- рдЙрдкрднрд╡рди
Assent- рдЕрдиुрдорддि
Authorise- рдк्рд░ाрдзिрдХाрд░ рджेрдиा
Auditor- рдЕंрдХेрдХ्рд╖рдг, рд▓ेрдЦा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдХ
Award- рдЕрдзिрдиिрд░्рдгрдп, рдкंрдЪाрдЯ, рдкंрдЪрдиिрд░्рдгрдп, рдкुрд░рд╕
Attested- рд╕рдд्рдпाрдкрди
Assign- рдиिрдпрдд рдХрд░рдиा
Affairs- рдоाрдорд▓े, рдорд╕рд▓े
Agent- рдЕрднिрдХрд░्рддा
Bias- рдкूрд░्рд╡ाрдЧ्рд░рд╣
Bibliography- рдЧ्рд░ंрдерд╕ूрдЪी, рд╕ंрджрд░्рдн рдЧ्рд░ंрдерд╕ूрдЪी
Brochure- рд╡िрд╡рд░рдгिрдХा
Balance sheet- рддुрд▓рди-рдкрдд्рд░
Basic Pay- рдоूрд▓ рд╡ेрддрди
Bribe- рдШूрд╕, рд░िрд╢्рд╡рдд, рдЙрдд्рдХोрдЪ
Biodata- рдЬीрд╡рди рд╡ृрдд
Barrister - рд╡िрдзिрд╡рдХ्рддा
Bank- рдЕрдзिрдХोрд╖
Budget- рдмрдЬрдЯ, рдЖрдп-рд╡्рдпрдпрда
Blue Print- рдиीрд▓рдкрдд्рд░, рдЦाрдХा, рд░ूрдкрд░ेрдЦा
Bill- рд╡िрдзेрдпрдХ, рдмीрдЬрдХ
Bail- рдЬрдоाрдирдд
Bonafide- рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ, рд╕рдж्рднाрд╡
Bond- рдмंрдз рдкрдд्рд░, рдмॉрдг्рдб
Broadcast- рдк्рд░рд╕ाрд░рдг
Black List- рдХाрд▓ी рд╕ूрдЪी, рдк्рд░рддिрдмंрдз
Bid- рдмोрд▓ी рд▓рдЧाрдиा
Campaign- рдЕрднिрдпाрди
Confiscate- рдЬрдм्рдд рдХрд░рдиा
Cease Fire- рдЕрд╕्рдд्рд░ рд╡िрд░ाрдо, рдпुрдж्рдз рд╡िрд░ाрдо
Covering Letter- рдЖрд╡рд░рдг рдкрдд्рд░, рд╕рд╣ рдкрдд्рд░
Ceramist- рдоृрдд्рддिрдХा рд╢िрд▓्рдкी
Cess- рдЙрдкрдХрд░
Council- рдкрд░िрд╖рдж्
Circular- рдкрд░िрдкрдд्рд░, рдЧрд╢्рддी рдЪिрдЯ्рдаी
Corporation- рдиिрдЧрдо
Census- рдЬрдирдЧрдгрдиा
Customs- рд╕ीрдоा рд╢ुрд▓्рдХ
Catalogue- рд╕ूрдЪी-рдкрдд्рд░
Collusion- рджुрд░рднिрд╕ंрдзि
Cadre- рд╕ंрд╡рд░्рдЧ
Columnist- рд╕्рддंрдн рд▓ेрдЦрдХ
Cadet- рд╕ैрди्рдп рдЫाрдд्рд░
Copy right- рдк्рд░рддिрд▓िрдк्рдпрдзिрдХाрд░, рд░рдЪрдиा рд╕्рд╡рдд्рд╡
Courier- рд╡ाрд░्рддाрд╣ाрд░
Commission- рдЖрдпोрдЧ, рджрд▓ाрд▓ी
Complex- рд╕ंрдХुрд▓, рд╕ंрд╢्рд▓िрд╖्рдЯ
Consignor- рдк्рд░ेрд╖рдХ
Colony- рдЙрдкрдиिрд╡ेрд╢, рдмрд╕्рддी
Counter foil- рджूрд╕рд░ा рдкрдд्рд░ рдк्рд░рддिрдкрд░्рдг
Clerk- рд▓िрдкिрдХ
Caution- рд╕ाрд╡рдзाрди
Custody- рдЕрднिрд░рдХ्рд╖ा
Deed- рд╡िрд▓ेрдЦ
Decode- рдХूрдЯрд╡ाрдЪрди
Deemed- рд╕рдорд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп
Due- рдиिрдпрдд/рджेрдп
Dean- рдЕрдзिрд╖्рдаाрддा, рд╕ंрдХाрдпाрдз्рдпрдХ्рд╖
Distinct- рд╕ुрд╕्рдкрд╖्рдЯ
Detection- рд╡рд╕्рддुрддः/рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ
Despatch- рдк्рд░ेрд╖рдХ
Ditto- рдпрдеोрдкрд░ि, рдЬैрд╕े рдКрдкрд░
Designation- рдкрджрдиाрдо
Division- рдоंрдбрд▓, рд╕ंрднाрдЧ, рд╢्рд░ेрдгी
Dejure- рд╡िрдзिрддः
Domicile- рдЕрдзिрд╡ाрд╕, рдиिрд╡ाрд╕ рдк्рд░рдоाрдг-рдкрдд्рд░
Distant- рджूрд░рд╕्рде
Definition- рдкрд░िрд╕ीрдорди
Deputation- рдк्рд░рддिрдиिрдпुрдХ्рддि/рд╢िрд╖्рдЯрдоंрдбрд▓
Disparity- рдЕрд╕рдоाрдирддा
Demand Note- рдоाँрдЧ-рдкрдд्рд░
Duly- рд╡िрдзिрд╡рдд्
Display- рд╕рдЬाрд╡рдЯ, рдк्рд░рджрд░्рд╢рди
Demote- рдкрджाрд╡рдирдд рдХрд░рдиा
Deputy- рдЙрдк/рд╕рд╣ाрдпрдХ
Defer- рдЖрд╕्рдердЧिрдд рдХрд░рдиा
Demi-Official Letter- рдЕрд░्рдз рд╢ाрд╕рдХीрдп рдкрдд्рд░
Debit advice- рдиाрдоे рд╕ंрдХ्рд╖ाрдкрди
Deponent- рдЕрднिрд╕ाрдХ्рд╖ी
Earmark- рдЙрдж्рджिрд╖्рдЯ рдХрд░рдиा/рдЪिрд╣्рдиिрдд
Elementary- рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ
Enact- рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдмрдиाрдиा, рдЕрдзिрдиिрдпрдоिрдд рдХрд░рдиा
Enbloc- рдПрдХ рд╕ाрде
Enclosure- рдЕрдиुрд▓рдЧ्рдирдХ
Escort- рдЕрдиुрд░рдХ्рд╖рдХ
Emoluments- рдкрд░िрд▓рдм्рдзिрдпाँ
Exit- рдиिрдХाрд╕ी
Embassy- рджूрддाрд╡ाрд╕, рд░ाрдЬ рджूрддाрд╡ाрд╕
Endorse- рдкृрд╖्рдаांрдХрди рдХрд░рдиा/рд╕рдорд░्рде рдХрд░рдиा
Executive- рдЕрдзिрд╢ाрд╕ी/рдк्рд░рдмंрдзрдХ/рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा
Extract- рдЙрдж्рдзрд░рдг
Evaluation- рдоूрд▓्рдпांрдХрди
Ex-officio- рдкрджेрди
External- рдмाрд╣्рдп, рд╡ैрджेрд╢िрдХ
Exonerate- рджोрд╖рдоुрдХ्рдд рдХрд░рдиा
Extra curricular- рдкाрда्рдпेрдд्рддрд░
Evidence- рдЧрд╡ाрд╣ी/рд╕ाрдХ्рд╖्рдп
Exempt- рдЫूрдЯ рджेрдиा
Error- рдЕрд╢ुрдж्рдзि рдкрдд्рд░
Excise- рдЙрдд्рдкाрдж рд╢ुрд▓्рдХ
Enrolment- рдиाрдоांрдХрди
Export Facto- рдХाрд░्рдпोрддрд░
Exchequer- рд░ाрдЬрдХोрд╖
Exclusion- рдЕрдкрд╡рд░्рдЬрди
Enterprise- рдЙрдж्рдпрдо
Epitome- рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
Errors and commission- рднूрд▓-рдЪूрдХ
Facsimile- рдЕрдиुрд▓िрдкि, рдк्рд░рддिрдХृрддि
Forbid- рдиिрд╖ेрдз рдХрд░рдиा
Fake- рдирдХрд▓ी, рдЬाрд▓ी, рдордирдЧрдвंрдд
Fore noon- рдкूрд░्рд╡ाрд╣्рди
Fundamental- рдоौрд▓िрдХ, рдЖрдзाрд░рднूрдд
Foreword- рдк्рд░ाрдХ्рдХрдерди
Fare- рдХिрд░ाрдпा
Forecast- рдкूрд░्рд╡ाрдиुрдоाрди
Feudal- рд╕ाрдоंрддी
Freelance- рд╕्рд╡рдЪ्рдЫंрдж
Flat money- рдХाрдЧрдЬी рдоुрдж्рд░ा
Figures- рдЖँрдХреЬे
Form- рдк्рд░ेрд╖рдХ
Finance- рд╡िрдд्рдд
Franchise- рдиाрдоाрдзिрдХाрд░, рд╡िрдХ्рд░ेрдпाрдзिрдХाрд░
Fiscal- рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рд╕ंрдмंрдзी
Forgery- рдЬाрд▓рд╕ाрдЬी
Flag- рдкрддाрдХा
Forward- рдЕрдЧ्рд░ेрд╖िрдд
Flap- рдкрдЯ्рдЯी
Footnote- рдкाрдж рдЯिрдк्рдкрдгी
Gazette- рд░ाрдЬрдкрдд्рд░
Glossary- рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी/рд╢рдм्рдж
Genuine- рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ, рдпрдеाрд░्рде, рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ, рдЕрд╕рд▓ी
Gist- рднाрд╡ाрд░्рде
Grant- рдЕрдиुрд╡ाрдж
Gratuity- рдЙрдкрджाрди, рдЖрдиुрддोрд╖िрдХ
Governing body- рд╢ाрд╕ी-рдиिрдХाрдп
Gross- рдПрдХрд▓
Guarantee- рдк्рд░рдд्рдпाрднूрддि
Governor- рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓
Harbour- рдмंрджрд░рдЧाрд╣
Heritage- рджाрдп, рд╡िрд░ाрд╕рдд, рдмрдкौрддी
Handle- рджрд╕्рддा, рд╣рд╕्рде
Holograph- рд╕्рд╡рд▓ेрдЦрди
Handover- рд╕ौंрдкрдиा
Honorarium- рдоाрдирджेрдп
Host- рдоेрдЬрдмाрди
Housing- рдЖрд╡ाрд╕рди
Homage- рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि
Ideology- рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा
Into to- рд╕ंрдкूрд░्рдгрддः, рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े
Ibid- рд╡рд╣ी
Invigilation- рдЕрди्рд╡ीрдХ्рд╖рдг, рд╡ीрдХ्рд╖рдг
Illegal- рдЕрд╡ैрдз
Invogue- рдк्рд░рдЪрд▓िрдд
Insinuation- рдкрд░ोрдХ्рд╖ рд╕ंрдХेрдд, рд╡рдХ्рд░ोрдХ्рддि
Ipsojure- рд╡िрдзिрддः
Instalment- рдХिрд╕्рдд
Investigatio- рдЧрд╡ेрд╖рдгा, рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди, рдЦोрдЬ
Ipsofacto- рд╕्рд╡рдпंрдоेрд╡
Initials- рдЖрдж्рдпрд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░
Issue- рд╡िрд╡ाрдж, рдоुрдж्рджा
Invoice- рдмीрдЬрдХ
Index- рдЕрдиुрдХ्рд░рдордгिрдХा
Joining Report- рдХाрд░्рдпाрд░ंрдн, рдк्рд░рддिрд╡ेрджрди
Job Work- рдлुрдЯрдХрд░ рдХाрд░्рдп, рдЫुрдЯрдкुрдЯ
Jurist- рд╡िрдзिрд╢ाрд╕्рдд्рд░ी
Junior- рдХрдиिрд╖्рда
Know how- рдЬाрдирдХाрд░ी, рддрдХрдиीрдХी рдЬाрдирдХाрд░ी
Kindergarten- рдмाрд▓рд╡ाреЬी
Key board- рдХुँрдЬीрдкрдЯрд▓
Landmark- рд╕ीрдоा рдЪिрд╣्рди
Lease- рдкрдЯ्рдЯा
Lay out- рдЕрднिрди्рдпाрд╕, рдирдХ्рд╢ा
Legal- рд╡ैрдз
Legacy- рд░िрдХ्рде, рд╡рд╕ीрдпрдд
Liaison- рд╕ंрдкрд░्рдХ
Lavy- рдЙрджрдЧ्рд░рд╣рдг, рдЙрдЧाрд╣ी
Licence- рдЕрдиुрдЬ्рдЮрдк्рддि
Lexicography- рдХोрд╢ рд╡िрдЬ्рдЮाрди
Lodging- рд╡ाрд╕рдЧृрд╣
Livelihood- рдЬीрд╡िрдХा
Logbook- рдХाрд░्рдп рдкंрдЬिрдХा
Lien- рдзाрд░рдг्рдпाрдзिрдХाрд░
Loyal- рд╡рдлाрджाрд░
Lounge- рд╡िрд╢्рд░ाрдоाрд▓рдп
Linguistic- рднाрд╖ाрд╡िрдЬ्рдЮाрди
Martyr- рд╣ुрддाрдд्рдоा, рд╢рд╣ीрдж
Motion- рдк्рд░рд╕्рддाрд╡
Mascot- рд╢ुрднंрдХрд░
Mutation- рдиाрдоांрддрд░рдг
Memorandum- рдЬ्рдЮाрдкрди
Mortgage- рдмंрдзрдХ, рдЧिрд░рд╡ी
Mint- рдЯрдХрд╕ाрд▓
Migration- рдк्рд░рд╡ाрд╕
Minutes- рдХाрд░्рдпрд╡ृрдд, рд╡िрд╡рд░рдг
Merger- рд╡िрд▓рдпрди
Miscellaneous- рдлुрдЯрдХрд░, рд╡िрд╡िрдз
Memo- рдЬ्рдЮाрдкрди
Monopoly- рдПрдХाрдз, рдПрдХाрдзिрдкрдд्рдп
Margin- рд╣ाрд╢िрдпा, рдЙрдкांрдд, рдЧुंрдЬाрдЗрд╢
Minor- рдЕрд▓्рдк, рд▓рдШु, рдиाрдмाрд▓िрдЧ
Mayor- рдорд╣ाрдкौрд░
Net-рд╢ुрдж्рдз
Norm-рдоाрдирдХ
Notification- рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा
Nuisance- рдХंрдЯрдХ
Nursing- рдЙрдкрдЪрд░्рдпा
Navigation- рдиौрдкрд░िрд╡рд╣рди, рдиौрдЪाрд▓рди, рджिрдХ्рдЪाрд▓рди
No objection certificate- рдЕрдиाрдкрдд्рддि рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░
Nominee- рдиाрдоि, рдордиोрдиीрдд рд╡्рдпрдХ्рддि
Obituary- рдиिрдзрди рд╕ूрдЪрдиा
Outlet- рдиिрдХाрд╕, рдиिрд░्рдЧрдо
Omission- рднूрд▓рдЪूрдХ
Overleaf- рджूрд╕рд░े рдкृрд╖्рда рдкрд░
Overtime- рдЕрдзिрд╕рдордп
Onus- рднाрд░ рджाрдпिрдд्рд╡
Pact- рд╕рдордЭौрддा
Privilege- рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░
Panic- рдЖрддंрдХ, рдЦрд▓рдмрд▓ी
Pioneer- рдЕрдЧ्рд░рдгी
Paradox- рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕
Plea- рддрд░्рдХ, рджрд▓ीрд▓, рдЕрднिрд╡ाрдХ्
Pension- рдиिрд╡ृрдд्рдд рд╡ेрддрди
Petition- рдпाрдЪिрдХा, рдЕрд░्рдЬी
Part-time- рдЕंрд╢рдХाрд▓िрдХ
Post Script- рдкुрдирд╢्рдЪ
Protocol- рдирдпाрдЪाрд░
Prorogue- рд╕्рдердЧिрдд рдХрд░рдиा
Proxy- рдкрд░ोрдХ्рд╖ी, рдк्рд░рддिрдкрдд्рд░
Quarterly- рдд्рд░ैрдоाрд╕िрдХ
Quorum- рдЧрдгрдкूрд░्рддि
Quo Warranto- рдЕрдзिрдХाрд░ рдкृрдЪ्рдЫा
Random- рдпाрджृрдЪ्рдЫिрдХ, рд╕ांрдпोрдЧिрдХ, рдЕрдиिрдпрдоिрдд
Recess- рдЕрд╡рдХाрд╢, рд╡िрд╢्рд░ांрддि
Reciprocal- рдЕрди्рдпोрди्рдп, рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ, рдкрд░рд╕्рдкрд░
Revenue- рд░ाрдЬрд╕्рд╡
Reminder- рдЕрдиुрд╕्рдоाрд░рдХ
Refer- рд╡िрдЪाрд░ाрд░्рде рдк्рд░ेрд╖िрдд
Registrar- рдХुрд▓рд╕рдЪिрд╡, рдкंрдЬीрдХрд░рдг рдЕрдзिрдХाрд░ी
Review- рд╕рдоीрдХ्рд╖ा
Resume- рд╕ाрд░рд╡ृрдд, рдЬीрд╡рдирд╡ृрдд
Report- рд░рдкрдЯ, рдк्рд░рддिрд╡ेрджрди
Record- рдЕрднिрд▓ेрдЦ, рдХीрд░्рддिрдоाрди
Recurring- рдЖрд╡ृрдд्рддि
Revoke- рдиिрд░рд╕्рдд рдХрд░рдиा
Relic- рдкुрд░ाрд╡рд╢ेрд╖
Scrutiny- рд╕ंрд╡ीрдХ्рд╖ा
Sedition- рд░ाрдЬрдж्рд░ोрд╣
Section Officer- рдЕрдиुрднाрдЧाрдзिрдХाрд░ी
Show Cause Notice- рдХाрд░рдг рдмрддाрдУ рдиोрдЯिрд╕
Senate- рд╡рд░िрд╖्рда рд╕рднा
Supervision- рдкрд░्рдпрд╡ेрдХ्рд╖рдг
Syndicate- рдЕрднिрд╖рдж्
Souvenir- рд╕्рдоाрд░िрдХा
Seminar- рд╕ंрдЧोрд╖्рдаी
Silver jubilee- рд░рдЬрдд рдЬрдпंрддी
Subsidy- рд╕рд╣ाрдпिрдХा, рдЗрдорджाрдж
Script Writer- рдкрдЯрдХрдеा рд▓ेрдЦрдХ
Stipend- рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддिрдХा, рд╡рдЬीрдлा
Tariff- рджрд░рд╕ूрдЪी
Toll Tax- рдкрдердХрд░
Tenable- рдоाрди्рдп, рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд
Trust-  рди्рдпाрд╕
Tenure- рдХाрд░्рдпрдХाрд▓, рдХाрд░्рдпाрд╡рдзि,рдкрдЯ्рдЯा
Tender- рдиिрд╡िрджा
Truce- рдпुрдж्рдзрд╡िрд░ाрдо-рд╕ंрдзि
Testimonial- рдк्рд░рд╢ंрд╕ा-рдкрдд्рд░
Ultimate- рдЕंрддिрдо, рдЪрд░рдо
Urban- рд╢рд╣рд░ी, рдирдЧрд░ीрдп
Urgent- рдЕрдд्рдпाрд╡рд╢्рдпрдХ
Undertaking- рд╡рдЪрдирдмрдж्рдз
Unusual- рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг
Valid- рдоाрди्рдп, рд╡िрдзिрдоाрди्рдп
Viva- рдоौрдЦिрдХी
Verbatim- рд╢рдм्рджрд╢ः
Violate- рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдиा
Vacancy- рд░िрдХ्рдд рд╕्рдеाрди, рдЦाрд▓ी рдЬрдЧрд╣
Visa- рдЕрдиुрд╡ेрд╖-рдкрдд्рд░
Vigilance- рд╕рддрд░्рдХрддा
Veto- рдиिрд╖ेрдзाрдзिрдХाрд░
Verification- рд╕рдд्рдпाрдкрди
Venue- рд╕्рдеाрди
Vote of Confidence- рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕-рдк्рд░рд╕्рддाрд╡
Wait- рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा
Writ- рдпाрдЪिрдХा
Warrant- рдЕрдзिрдкрдд्рд░
Wage- рдордЬрджूрд░ी
Warranty- рдЖрд╢्рд╡рд╕्рддि, рди्рдпाрдпाрджेрд╢
Yearbook- рд╡ाрд░्рд╖िрдХी
Zenith- рдЪрд░рдорд╕ीрдоा, рдкрд░ाрдХाрд╖्рдаा
Zonal- рдЖंрдЪрд▓िрдХ
Zero- рд╢ूрди्рдп
Zone- рдЕंрдЪрд▓, рдоंрдбрд▓

рдЗрди рдЖрд░ोрдкों рдХे рдордж्рджेрдирдЬрд░ рдЖрдкрдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ, рдЪрд░िрдд्рд░ рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдарддे рд╣ैं

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди


рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдкрд░ рд▓рдЧे рдЖрд░ोрдкों рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рднेрдЬा рдЧрдпा рдеा। рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдЧुрдк्рдд рдеा рдордЧрд░ рдмाрдж рдоें рдЗрд╕े рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।

**********************************************

рдбॉ рдЬे. рдЖрд░. рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░
рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ рдСрдл рдПрдбрд╡ांрд╕्рдб рд╕्рдЯрдбी
рдк्рд░िंрд╕्рдЯрди, рди्рдпू рдЬрд░्рд╕ी

рджिрд╕ंрдмрд░ 23, 1953

рдк्рд░िрдп рдбॉ. рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░,

рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1946 рдХी рдзाрд░ा 10 рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдкрд░ рдпрд╣ рдЖрд╢्рд╡рд╕्рдд рдХрд░рдиे рдХी реЫिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкрддी рд╣ै рдХि рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХेрд╡рд▓ рддрдм рддрдХ рдХрдоीрд╢рди рдХी рдиौрдХрд░ी рдкрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै рдЬрдм рддрдХ рдХि рдЙрд╕рдХे рдиौрдХрд░ी рдкрд░ рд╣ोрдиे рд╕े рд╕ाрдоाрди्рдп рд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдЦрддрд░ा рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде, 27 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1953 рдХा рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10,450 рдРрд╕े рд╣рд░ рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдиौрдХрд░ी рд╕े рдиिрдХाрд▓े рдЬाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рдХोрдИ рдРрд╕ी рд╕ूрдЪрдиा рд╣ो рдЬो рдХि рдпрд╣ рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдХрд░рддी рд╣ो рдХि рдЙрд╕рдХा рдиौрдХрд░ी рдоें рд░рд╣рдиा рджेрд╢ рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд╣िрддों рдХे рд╕ाрде рд╕ाрдл рддौрд░ рдкрд░ рдоेрд▓ рди рдЦाрддी рд╣ो।
рдЖрдкрдХे рдЪрд░िрдд्рд░, рд╕ंрдкрд░्рдХों рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рдХा рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдиे рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк, рдФрд░ рдЖрдкрдХी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдлाрдЗрд▓ рдХो рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдЬрд░ूрд░рддों рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10450 рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХो рджृрд╖्рдЯिрдЧрдд рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрда рдЦреЬे рд╣ुрдпे рд╣ैं рдХि рдкाрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдоें рдЖрдкрдХी рдпрд╣ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХ्рдпा рд╕ाрдоाрди्рдп рд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдЦрддрд░े рдоें рдбाрд▓ेрдЧी рдФрд░ рдХ्рдпा рдЖрдкрдХी рдпрд╣ рдиिрдпुрдХ्рддि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд╣िрддों рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддी рд╣ै? рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рд╣ै рдХि рдЖрдкрдХो рдЗрди рд╕рд╡ाрд▓ों рдХा рд╣рд▓ рдиिрдХाрд▓рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рдиी рд╣ोрдЧी।

рд╡рд╣ рд╕ूрдЪрдиाрдПं рдЬो рдкाрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдоें рдЖрдкрдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХी рдЕрд░्рд╣рддा рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рд╣ै рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै-
рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рд╕рди 1940 рдоें рдЖрдк ‘рдЪीрдиी рд▓ोрдЧों рдХे рдоिрдд्рд░’ рдХे рдк्рд░рдпोрдЬрдХों рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдеे, рдЗрд╕ рд╕ंрд╕्рдеा рдХो рд╕рди 1944 рдоें рдЧैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрдоेрдЯी рдиे рдПрдХ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдФрд░ рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рд╕ाрди 1940 рдоें рдЖрдкрдХा рдиाрдо ‘рдЬрдирддाрди्рдд्рд░िрдХ рдФрд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕рдоिрддि’ рдХे рд▓ेрдЯрд░рд╣ेрдб рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░рдмрди्рдзрдХ рд╕рдоिрддि рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा। ‘рдЬрдирддाрди्рдд्рд░िрдХ рдФрд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕рдоिрддि’ рдХो ‘рдЧैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрдоेрдЯी’ рдиे рд╕рди 1942 рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдзреЬे рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдЬिрд╕рдиे рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХो рдмрдЪाрдпा, рдФрд░ рд╕рди 1943 рдоें рдЗрд╕े рд╕्рд╡ाрдпрдд्рддीрдХрд░рдг рдкрд░ рд╕ंрд╕рджीрдп рд╕рдоिрддि рдХी рдЙрдк-рд╕рдоिрддि рдиे рд╡िрдиाрд╢рдХाрд░ी рдФрд░ рдЕрдорд░ीрдХी рдоूрд▓्рдпों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдмрддाрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рд╕рди 1938 рдоें рдЖрдк рдЙрдкрднोрдХ्рддा рд╕ंрдШ рдХी рдкрд╢्рдЪिрдоी рдкрд░िрд╖рдж рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे। рдЙрдкрднोрдХ्рддा рд╕ंрдШ рдХो рд╕рди 1944 рдоें рдЧैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХि рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрдоेрдЯी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдзреЬा рдХрд░ाрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬिрд╕рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдЖрд░्рдерд░ рдХैрд▓े рдиाрдордХ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдХрд░рддा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рдЖрдкрдиे рд╕рди 1943 рдоें рдпрд╣ рдШोрд╖рдгा рдХी рдХि рдЖрдк рдПрдХ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдирд╣ीं рдеे рд▓ेрдХिрди рдЖрдк рдкрд╢्рдЪिрдоी рддрдЯ рд╡ाрд▓े рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдзреЬे рд╕े рд╕ंрдмंрдз рд░рдЦрддे рдеे рдФрд░ рдЖрдкрдиे рдЙрди рддрдоाрдо рдпाрдЪिрдХाрдУं рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдП рдЬिрдирдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯों рдХी рд░ुрдЪि рдеी।

рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рд╕рди 1943 рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рдЖрдк рдбॉ рдЬीрди рдЯेрдЯрд▓ोрдХ рдХे рдирдЬрджीрдХी рд╕ंрдмंрдзिрдпों рдоें рд╕े рдеे, рдЬोрдХि рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕рдХो рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдбॉ рдЯेрдЯрд▓ोрдХ рдЖंрд╢िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╕рдоूрд╣ों рд╕े рдЖрдкрдХे рдЬुреЬाрд╡ рдХा рдХाрд░рдг рд╣ैं।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рдЖрдкрдХी рдкрдд्рдиी, рдХैрдерд░ीрди рдк्рдпुрдиिंрдЧ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░, рдкрд╣рд▓े рдЬोрд╕ेрдл рдбेрд▓े рдХी рдкрдд्рдиी рдеीं, рдЬो рдХि рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдеा, рдЬो рдХि рд╕्рдкेрдиिрд╢ рд░िрдкрдм्рд▓िрдХрди рдЖрд░्рдоी рдХे рд▓िрдП рд╕्рдкेрди рдоें рд▓реЬрддे рд╣ुрдпे рд╕рди 1937 рдоें рдорд░ рдЧрдпा рдеा। рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рдХि рдЬोрд╕ेрдл рдбेрд▓े рд╕े рд╕ंрдмंрдзों рдХे рд╕рдордп, рдЖрдкрдХी рдкрдд्рдиी рднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХि рд╕рджрд╕्рдп рдмрди рдЧрдИं рдеी। рдПрдЯॉрд░्рдиी рдЬрдирд░рд▓ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХो рд╡िрдз्рд╡ंрд╕рдХ рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рд░ूрдк рдоें рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬो рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 9835 рдФрд░ 10450 рдХे рддрд╣рдд рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рддрд░ीрдХों рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рддрдЦ्рддाрдкрд▓рдЯ рдХрд░рдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕्рдеा рд╣ै।

рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдХे рднाрдИ рдл्рд░ेंрдХ рдл्рд░ीрдбрдоेрди рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░, рд╕рди 1936 рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдмрди рдЧрдП рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ॉрд╕ рдПंрдЬेрд▓ेрд╕ рдХाрдЙंрдЯी рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕ंрдпोрдЬрдХ рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╡िрднाрдЧ рдХे рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдиिрджेрд╢рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ेрд╡ा рдХी। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдХे рднाрдИ рдХी рдкрдд्рдиी, рдЬैрдХी рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░, рд╕рди 1938 рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рд╕рджрд╕्рдп рдеीं; рдФрд░ рдпрд╣ рднी рдХि рдЕрдЧрд╕्рдд 1944 рдоें рдЬैрдХी рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдиे рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рд▓ेрдмрд░ рд╕्рдХूрд▓ рдХि рдЙрдд्рддрд░ी рдЦाреЬी рд╢ाрдЦा рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХी рдеी। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рд╕рди 1945 рдоें рдл्рд░ैंрдХ рдФрд░ рдЬैрдХी рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рд░ूрд╕ी рд╡ाрдгिрдЬ्рдп рджूрддाрд╡ाрд╕ рдоें рдЕрдиौрдкрдЪाрд░िрдХ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдП рдЧрдП рдеे, рдпрд╣ рднी рдХि рдпрд╣ рдЖрдоंрдд्рд░рдг рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдХे рдЕрдоेрд░िрдХी-рд░ूрд╕ी рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ рдж्рд╡ाрд░ा рднी рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХो рд░ूрд╕ рдХे рдЙрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рд╕े рдоिрд▓рд╡ाрдиा рдеा, рдЬो рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧрдарди рдкрд░ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдХोрди्рдл्рд░ेंрд╕ рдоें рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдХрд░рдиे рдЖрдП рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдЖрдП рдеे, рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдл्рд░ैंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдиे рдпрд╣ рдЖрдоंрдд्рд░рдг рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдл्рд░ेंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрдгाрдоों рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЫрд╣ рд╣рдл्рддों рдХा рдПрдХ рдХोрд░्рд╕ рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рд▓ेрдмрд░ рд╕्рдХूрд▓ рдоें рдкреЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рднी рд░ाреЫी рд╣ो рдЧрдП рдеे рдЬो рдХि 9 рдордИ, 1946 рдХो рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдеा, рдЕрдоेрд░िрдХी-рд░ूрд╕ी рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ рдСрдл рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдФрд░ рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рд▓ेрдмрд░ рд╕्рдХूрд▓ рдХो рдПрдЯोрд░्рдиी рдЬрдирд░рд▓ рдиे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ों 9835 рдФрд░ 10450 рдХे рддрд╣рдд рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдеा।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдк рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдФрд░ рдкрджाрдзिрдХाрд░िрдпों рд╕े рд╕ंрдмрди्рдзिрдд рд░рд╣े, рдЬिрдирдоें рдЖрдЗрдЬрдХ рдлोрдХोрдл, рд╕्рдЯीрд╡ рдиेрд▓рд╕рди, рд░ूрдмी рд▓ेंрдмрд░्рдЯ, рдХेрдиेрде рдоे, рдЬेрдХ рдоेрдирд▓े рдФрд░ рдеॉрдорд╕ рдПрдбिрд╕ рдЬैрд╕े рд▓ोрдЧ рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ैं।
рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рдЖрдк рд╕рди 1941 рдФрд░ 1942 рдоें “рдкीрдкुрд▓्рд╕ рд╡рд░्рд▓्рдб” рджैрдиिрдХ рдХे рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рдХि рдкрд╢्рдЪिрдоी рддрдЯ рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯों рдХा рдЕрдЦрдмाрд░ рд╣ै।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдПрдХ рдПрдЬेंрдЯ рдХो рдпрд╣ рдмрддाрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рднूрддрдХाрд▓ рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдзреЬे рдХी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХो рдЪंрджा рджिрдпा, рдпрдж्рдпрдкि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖрдк рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдЕрдерд╡ा рдШुрд╕рдкैрда рд╕े рдЕрдирднिрдЬ्рдЮ рдеे। рдЖрдкрдиे рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдПрдЬेंрдЯ рдХो рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рдХि рдЗрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдЪंрджे рдЖрдЗрдЬрдХ рдлोрдХोрдл рдХे рдЬрд░िрдпे рджिрдпे рдЧрдП рдЬिрд╕े рдЖрдк рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рдд्рддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдирддे рдеे, рдХ्рдпोंрдХि рдЖрдкрдХो рдХрд╣ा рдЧрдпा рдеा рдХि рдпрд╣ी рдЗрди рд╕рдоूрд╣ों рдХी рдорджрдж рдХрд░рдиे рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рдк्рд░рднाрд╡ी рдФрд░ рд╕ीрдзा рд░ाрд╕्рддा рд╣ै।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे 20 рд╕िрддंрдмрд░, 1941 рдХो рдХेрдиेрде рдФрд░ рд░ूрде рдХे рдШрд░ рдкрд░ рд╣ुрдИ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдкाрд░्рдЯी рдоें рднी рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╢ुрд▓्рдХ рд░рдЦा рдЧрдпा рдеा, рдпрд╣ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╢ुрд▓्рдХ “рдкीрдкुрд▓्рд╕-рд╡рд░्рд▓्рдб” рдХे рдлाрдпрджे рдХे рд▓िрдП рдеा, рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЗрд╕ рдкाрд░्рдЯी рдоें рдЖрдк рдЬोрд╕рдл рдбрдм्рд▓्рдпू рд╡ीрдирдмрд░्рдЧ рдФрд░ рдХ्рд▓ेрд░ेрди्рд╕ рд╣िрд╕рдХी рдХे рд╕ाрде рдеे, рдЬो рдХि рддрдеाрдХрдеिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ैं, рдФрд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпूрдиिрдпрди рдХे рд▓िрдП рдЬाрд╕ूрд╕ी рдХрд░рдиे рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे 1952 рдоें рди्рдпाрдп рд╡िрднाрдЧ, рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा рдХि рдЖрдкрдХो рдпाрдж рдирд╣ीं рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдХिрд╕ी рдкाрд░्рдЯी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдпे, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдЖрдкрдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддी рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЖрдк рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рднी рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे рдХि рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдкाрд░्рдЯी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдпे।

рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдЕрд▓рдоाрдбा рдХाрдЙंрдЯी, рдХैрд▓िреЮोрд░्рдиिрдпा рдХी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдкेрд╢ेрд╡рд░ рд╡िрднाрдЧ рд╡ाрд▓ी рдмंрдж рдХрдорд░े рдоें рд╣ुрдИ рдмैрдардХ рдоें рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдХी, рдЬो рдХि рдЬुрд▓ाрдИ рдФрд░ рдЕрдЧрд╕्рдд 1941 рдХे рдЕंрддिрдо рднाрдЧ рдоें рдЖрдкрдХे рд╣ी рдШрд░ 10 рдХेрдиिрд▓рд╡рд░्рде рдХोрд░्рдЯ, рдмрд░्рдХрд▓े, рдХैрд▓िреЮोрд░्рдиिрдпा рдоें рд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ुрдИ рдеी। рдЗрд╕ рдмैрдардХ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдмрджрд▓рдиे рдХे рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рдХी рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХрд░рдиा рдеा। рдпрд╣ рднी рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдХिрд╕ी рдмैрдардХ рдоें рднाрдЧीрджाрд░ी рдХो рдирдХाрд░ рджिрдпा рдеा рдФрд░ рдпрд╣ рднी рдирдХाрд░ рджिрдпा рдеा рдХि рдРрд╕ी рдХोрдИ рдмैрдардХ рдЖрдкрдХे рдШрд░ рдоें рд╣ुрдИ।
рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рд╕рди 1950 рдоें рдПрдХ рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдПрдЬेंрдЯ рдХो рдХрд╣ा рдХि рдЖрдкрдиे 1940 рдпा 1941 рдоें рдПрдХ рдмैрдардХ рдоें рднाрдЧ рд▓िрдпा рдеा рдЬो рд╢ाрдпрдж рдЖрдкрдХे рд╣ाрдХोрди рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рд╡ाрд▓े рдШрд░ рдкрд░ рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ुрдИ рдеी। рдЗрд╕ рдмैрдардХ рдХो рд╡िрд▓िрдпрдо рд╕्рдиेрдбрд░рдоेрди рдиे рдЙрдж्рдмोрдзिрдд рдХिрдпा рдеा, рдЬिрд╕े рдЖрдк рдЬाрдирддे рдеे рдХि рд╡рд╣ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдиेрддा рд╣ै। рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рд░ाрдЬ्рдп рдХी реЪैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХी рдХрдоेрдЯी рдиे рд╣ाрдХोрди рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рдХो 1940рд╡ें рджрд╢рдХ рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।

рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рд╣рдоेрд╢ा рдЗрдирдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдЖрдк рдХрднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рднी рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдПрдХ рдПрдЬेंрдЯ рдХो рд╕рди 1946 рдоें рдмрддाрдпा рдХि рд╕рди 1939 рдоें рд╣ुрдпे рдЬрд░्рдорди рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрддे рд╕рдордп рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпूрдиिрдпрди рдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рдЖрдкрдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЖрдпा рдеा। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рд╕рди 1950 рдоें рдЖрдкрдиे рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдПрдХ рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХो рдмрддाрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рдХрднी рднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рдмंрдж рдХрдорд░े рдоें рд╣ुрдИ рдмैрдардХ рдоे рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдирд╣ीं рдХी, рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЬрдм рд╕рди 1941 рдоें рдЬрдм рд░ूрд╕ी-реЮिрдирд▓ेंрдб рдпुрдж्рдз рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдеा рдЙрд╕рдХे рдмाрдж 1941 рдоें рдЬрд░्рдордиी рдФрд░ рд░ूрд╕ рдоे рдпрд╣ рдпुрдж्рдз рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा, рддрдм рдЖрдкрдиे рдпрд╣ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рдШुрд╕рдкैрдаी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдлाрд╕ीрд╡ाрджी рд╕рдоूрд╣ों рдХे рд╡िрд░ोрдзिрдпों рдоें рд╕ाрдХाрд░ рд╣ोрддे рд╣ुрдпे рджेрдЦ, рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЖрдк рдЗрд╕ рдкूрд░ेрдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдиिрд░ाрд╢ рд╣ो рдЧрдП рдФрд░ рдЗрд╕ рдоुрдж्рджों рдоें рдЖрдкрдХी рд╕ूрдЪी рдЪрд▓ी рдЧрдИ। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдпрд╣ рднी рд╕ूрдЪрдиा рдИ рдЧрдИ рдХि:-

(a) рд╕рди 1942 рдХे рдкрд╣рд▓े, рдЖрдкрдиे 150 рдбॉрд▓рд░ рдк्рд░рддि рдоाрд╣ рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी, рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдХो рдЪंрджा рджिрдпा рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рдЕंрддिрдо рднुрдЧрддाрди рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1942 рдпाрдиि рдЖрдкрдХे рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоे рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдХे рдаीрдХ рдкрд╣рд▓े рддрдХ рд╣ी рдХिрдпा рдЧрдпा।

(b) рд╕рди 1942 рд╕े 1945 рдХे рдмीрдЪ, рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдЕрдиेрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдЬिрдирдоें рдбॉ рд╣ाрдиा рдкीрдЯрд░्рд╕, рдЬो рдХि рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी, рдЕрд▓्рдоाрдг्рдбा, рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рдоें рдкेрд╢ेрд╡рд░ рд╡िрднाрдЧ рдХे рд╕ंрдпोрдЬрдХ рдеे; рд╕्рдЯीрд╡ рдиेрд▓्рд╕рди, рдбेрд╡िрдб рдЕрджрд▓ेрд╕рди, рдкाрдКрд▓ рдкिंрдХрд╕्рдХी, рдЬैрдХ рдоैрдирд▓े рдФрд░ рдХрдЯрд░ीрдиा рд╕ांрдбो рдЖрджि рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдиे рддрдеाрдХрдеिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХрд╣ा рдеा рдХि рдЖрдк рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे; рдЪूंрдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖрдк рдкाрд░्рдЯी рдХी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддे рдеे; рдХि рдЖрдкрдХा рдиाрдо рдкाрд░्рдЯी рдХी рдбाрдХ-рд╕ूрдЪी рд╕े рд╣рдЯा рджिрдпा рдЬाрдпे рдФрд░ рдХрд╣ीं рдФрд░ рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдЖрдкрдХा рдиाрдо рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рди рдХिрдпा рдЬाрдпे; рдХि рдЖрдкрдиे рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рд╕े рдЙрд╕ рд╕рдордп рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрддрдЪीрдд рдХी рдеी; рдФрд░ рдпрд╣ рднी рдХि рд╕рди 1945 рдХे рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдЖрдкрдиे рд╕्рдЯीрд╡ рдиेрд▓्рд╕рди рд╕े рдХрд╣ा рдеा рдХि рд╕ेрдиा рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдмрдиाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै|
(c) рдЖрдкрдиे рд╕рди 1943 рдоें рдХрд╣ा рдеा, рдХि рдЖрдк рдРрд╕े рдХिрд╕ी рднी рдЗंрд╕ाрди рдХो рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдЯीрдо рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рдеे, рдЬो рдкрд╣рд▓े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХा рд╕рджрд╕्рдп рд░рд╣ा рд╣ो, рдХ्рдпोंрдХि “рдЙрд╕рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд╣рдоेрд╢ा рд╡िрднाрдЬिрдд рд╡рдлाрджाрд░ी рдХा рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ोрдЧा” рдФрд░ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдоें рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдмрд╣ुрдд рдХрдаोрд░ рдеा рдЬो рдХि рдЙрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХे рдк्рд░рддि рд╡рдлाрджाрд░ी рд╕े рдоेрд▓ рдирд╣ीं рдЦाрддा рдеा। рдЖрдкрдиे рдмाрдж рдоें рдХрд╣ा рдеा рдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖрдк рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХी рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕рджрд╕्рдпрддा рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे рди рдХि рдЖрдк рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे рдЬो рдХि рдкрд╣рд▓े рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд░рд╣े рдеे। рдЖрдкрдиे рдЖрдЧे рдмрддाрдпा рдХि рдЖрдк рдЙрд╕ рд╕рдордп рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓ाрдоोрд╕ рдоें рдХрдИ рдРрд╕े рд▓ोрдЧों рдХो рдЬाрдирддे рдеे рдЬो рдХि рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЖрдкрдиे рдРрд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдкूрд░्рд╡ рд╕рджрд╕्рдпों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдкрджाрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдирд╣ीं рдмрддाрдИ। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рд╕ाрди 1942-1945 рдХे рд╕рдордп рдоें рдЖрдк рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХो рдиौрдХрд░ी рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рдХि рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे, рдЕрдерд╡ा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХे рдирдЬрджीрдХी рд╕े рдЬुреЬे рд╣ुрдпे рдеे, рдЗрдирдоें рдЬिрдпोрд╡ाрдиी рд░ोрд╕ी рд▓ोрдордиीрдЯ्реЫ, рдЬोрд╕ेрдл рд╡ीрдирдмрд░्рдЧ, рдбेрд╡िрдб рдмोрдо, рдоेрдХ्рд╕ рдмрд░्рдирдг्рдб реЮ्рд░ीрдбрдоेрди рдФрд░ рдбेрд╡िрдб рд╣ाрдХिрди्рд╕ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдЬिрдпोрд╡ाрдиी рд░ोрд╕ी рд▓ोрдордиीрдЯ्реЫ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЖрдкрдиे рдЙрдирд╕े рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рдеा рдХि рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░े, рдпрдж्рдпрдкि рдЖрдкрдиे рдЙрд╕े рдХрд╣ा рдеा рдХि рдЖрдк рдпрд╣ рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХि рд╡рд╣ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд░ंрдЧ рдоें рдбूрдмा рд╣ुрдЖ рдеा рдЬрдм рд╡рд╣ рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдЖрдпा рдеा, рдФрд░ рдпрд╣ рднी рдХि рдЖрдкрдиे рдЙрд╕े рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдХрд╣ा рдеा рдХि рдЙрд╕े рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдкाрд░्рдЯी рдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХो рдХिрдиाрд░े рд░рдЦрдиा рдкреЬेрдЧा рдпрджि рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХो рдЬॉрдЗрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдЧрд╕्рдд 1943 рдХो, рдЖрдкрдиे рдЙрд╕рдХो рджी рдЧрдИ рдоोрд╣рд▓рдд рдХो рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиे рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рдеा рдФрд░ рдпрд╣ рдиिрд╡ेрджрди рдХिрдпा рдеा рдХि рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рд╕ैрди्рдп рд╕ेрд╡ा рдоें рдПंрдЯ्рд░ी рдХे рдмाрдж рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рд╡ाрдкрд╕ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдПрдл.рдмी.рдЖрдИ. рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХो 05 рд╕िрддंрдмрд░, 1946 рдХो рдмрддाрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рдкूрд░्рд╡ी рдЦाреЬी рдФрд░ рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдоें рд╣ुрдИ рдмैрдардХों рдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा рдеा рдЬिрдирдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓े рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдеे। рдЬрдм рдЖрдкрд╕े рдкूрд░्рд╡ी рдЦाреЬी рдХी рдмैрдардХ рдХे  рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рдмाрд░े рдоें рдФрд░ рдЙрд╕рдоे рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдкूрдЫा рдЧрдпा, рддो рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рд╕े рджेрдиे рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा, рдХि рдпрд╣ рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╡िрдорд░्рд╢ рдХिрдП рдЬा рд░рд╣े рд╡िрд╖рдп рд╕े рдЬुреЬा рд╣ुрдЖ рдирд╣ीं рдеा।

рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ, рдХि рдЖрдкрдиे 01 рдЬрдирд╡рд░ी 1946 рдХो рдл्рд░ेंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХे рдШрд░ рдкрд░ рд╣ुрдИ рдПрдХ рдмैрдардХ рдоें рдбेрд╡िрдб рдПрдбрд▓ेрд╕рди рдФрд░ рдкॉрд▓ рдкिंрдХрд╕ी рдХे рд╕ाрде рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा, рдЬो рдХि рджोрдиों рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ैं। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдкрдиे рдХुрдЫ рдоाрдорд▓ों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рднी рдХिрдпा рдЬिрд╕े рдкिंрдХрд╕ी рд╕ेрдХ्рд░ेрдоेंрдЯों, рд╕ीрдП рдХे рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрди्рд╡ेрди्рд╢рди рдоें рд░рдЦрдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा।

рд╕рди 1946 рдоें рдпрд╣ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдХрд▓ा, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдкेрд╢ेрд╡рд░ों рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХрдоेрдЯी рдХे рд▓ेрдЯрд░рд╣ैрдб рдкрд░ рдЖрдкрдХा рдиाрдо рдЙрдк-рдиिрджेрд╢рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЫрдкा рдеा, рдЬिрд╕े рдЧैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕рджीрдп рдХрдоेрдЯी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдл्рд░ंрдЯ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।

рд╕рди 1946 рдоें рд╣ी рдпрд╣ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЖрдкрдХे рдЙрдк рдиिрджेрд╢рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ूрдЪीрдмрдж्рдз рд╣ोрдиे рдХे рдорд╣ीрдиे рднрд░ рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдкीрдЯрд░ рдЗрд╡ाрдиोрд╡, рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╡ाрдгिрдЬ्рдп-рджूрдд рдХे рд╕рдЪिрд╡-рд╕ेрди рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो, рдиे рдЬॉрд░्рдЬ рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рдПрд▓рдЯेंрдЯрди рдХो рд╡िрдХिрд░рдг рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоे рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╢ोрдзрдХाрд░ी рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рдкाрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХिрдпा рдеा; рдХि рдЬॉрд░्рдЬ рдПрд▓рдЯेंрдЯрди рдиे рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╣ाрдХोрди рд╢ेрд╡рд▓िрдпाрд░ рд╕े рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдЖрдкрд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд╡ेрджрди рдХिрдпा рдеा; рдХि рд╣ाрдХोрди рд╢ेрд╡рд▓िрдпाрд░ рдиे рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рддрдд्рдкрд╢्рдЪाрдд рдЖрдкрд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХिрдпा, рдпा рддो рд╕ीрдзे рдпрд╣ рдлिрд░ рдЖрдкрдХे рднाрдИ рдл्рд░ेंрдХ рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХे рдЬрд░िрдпे; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЕंрддрддः рдЬॉрд░्рдЬ рдПрд▓рдЯेंрдЯрди рдиे рд╣ाрдХोрди рд╢ेрд╡рд▓िрдпाрд░ рдХो рдпрд╣ рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдХि рдЗрд╕ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдХोрдИ рдЕрд╡рд╕рд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХे рдмाрд░े рдоें рдЖрдЧे рдХрдИ рдорд╣ीрдиों рддрдХ рдХрднी рдЙрдЪिрдд рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рд╕ूрдЪिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा; рдХि рдЬрдм 26 рдЕрдЧрд╕्рдд 1943 рдХो рдЖрдкрдиे рдЙрдЪिрдд рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рд░рдЦा рддो рдЖрдкрдиे рдЦुрдж рдХो рдЙрд╕ рдЗंрд╕ाрди рдХी рддрд░рд╣ рдЪिрд╣्рдиिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬिрд╕ рдЖрджрдоी рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рд╕ाрдзрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдЧрдИ рдеी, рдФрд░ рд╣ाрдХोрди рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рдХो рднी рд╡рд╣ рдЖрджрдоी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा рдЬिрд╕рдиे рдЬॉрд░्рдЬ рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рдПрд▓рдЯेंрдЯрди рдХी рдУрд░ рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдеी; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЗрд╕рдоें рдХрдИ рдорд╣ीрдиों рд▓рдЧ рдЧрдП рдЬрдм рдЖрдкрдиे рд╣ाрдХोрди рд╢ाрд╡ेрд▓िрдпрд░ рдХो рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा। рдпрд╣ рднी рдЖрдЧे рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЖрдкрдХे рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓рдоोрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдХрд░ рдмрд░्рдХ्рд▓े рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдиे рдкрд░ рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рдЖрдкрд╕े рдоिрд▓рдиे рдХрдИ рдоौрдХों рдкрд░ рдХрдИ рдмाрд░ рдЖрдпा; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЖрдкрдХी рдкрдд्рдиी 1946 рдФрд░ 1947 рдоें рд╣ाрдХोрди рдФрд░ рдмाрд░्рдмрд░ा рд╢рд╡ेрд▓िрдпрд░ рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдеीं।

рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЧрдИ рдХि рд╕ाрди 1945 рдиे рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдиреЫрд░िрдпे рдХो рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХिрдпा рдХि ,”рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рддाрд░्рдХिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рдпрд╣ (рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо) рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै”, рд▓ेрдХिрди рдХि рд╕ैрдж्рдзाрди्рддिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХे рдмрдиाрдП рдЬा рд╕рдХрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡्рдпрддा рдк्рд░рддीрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдИ, рдЬैрд╕े рдХि рдПрдХ рд╕рдордп рдоें рд╡िрдЦंрдбрди рдмрдо рдЦाрд╕ рд╕ैрдж्рдзाрди्рддिрдХ рдиिрдпрдоों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ंрднाрд╡्рдп рдирд╣ीं рдеा , рдЬрдм рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓рдоोрд╕ рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рд╢ुрд░ू рд╣ी рд╣ुрдИ рдеी; рдФрд░ рдпрд╣ рдХि 1949 рдХे рдкрддрдЭреЬ рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рд╕рдоिрддि рдиे рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдеा рдХि “рдЗрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рдкрд░ рдПрдХ рдХाрд▓्рдкрдиिрдХ рдФрд░ рдаोрд╕ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХे рдЬрд░िрдпे рдкाँрдЪ рд╕ाрд▓ों рдоें рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиाрдП рдЬा рд╕рдХрдиे рдХी рдмेрд╣рддрд░ рд╕ंрднाрд╡рдиाрдПं рджे рд╕рдХрддा рд╣ै।“ рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рд╕ाрди 1949 рдХे рдкрддрдЭреЬ рдоें, рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рддुрд░ंрдд рдмाрдж, рдЖрдкрдиे рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдмрдиाрдП рдЬाрдиे рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा; (1) рдиैрддिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ (2) рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ुрдпे рдХि рдпрд╣ рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै (3) рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ुрдпे рдХि рдЗрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рдЗрд╕рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрд╕ाрдзрди рдФрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд рдеे (4) рдХि рдпрд╣ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЗрдЪ्рдЫिрдд рдирд╣ीं рд╣ै।

рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЬрдм (рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░) рдпрд╣ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ो рдЧрдпा рдХि рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрдиा рд╣ै рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рднी рдЖрдкрдиे рдЗрд╕рдХा рд╕рддрдд рд╡िрд░ोрдз рдЬाрд░ी рд░рдЦा, рдЖрдкрдиे рдЙрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХा рд╡िрд░ोрдз рдЬाрд░ी рд░рдЦा, рдФрд░ рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рдХि рдЖрдк рдХрдоीрд╢рди рдХे рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рдХी рдЕрдкрдиी рднूрдоिрдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рдмрд╣ुрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рдФрд░ рд▓рдШुрд╕ंрдЦ्рдпрдХो рд░ूрдк рдоें рд╡िрддрд░рдг рдХे рдХाрд░рдг рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд░ूрдк рд╕े рдЫोреЬ рджी рдЖрдкрдиे рдЗрди рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рд╕рдоिрддि рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХाрдо рдХिрдпा। рдпрд╣ рднी рдЖрдЧे рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЖрдкрдиे рдЕрди्рдп рдмेрд╣рддрд░ीрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХो рднी рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рдХाрдо рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬी рдХрд░рдиे рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдЖрдкрдХे рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрдиुрднрд╡ी, рд╕рд╢рдХ्рдд рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрддे рд╣ुрдпे рднी рдХिрдП рдЧрдП рд╡िрд░ोрдз рдХे рдХाрд░рдг рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдзीрдоा рд╣ुрдЖ।

рдЕрдд्рдпंрдд рдЧुрдк्рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рддрдХ рдЖрдкрдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे, рдФрд░ рдпрд╣ рджृрд╖्рдЯिрдЧрдд рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे рдХि рдЖрдк рдкрд░ рд▓рдЧे рдЖрд░ोрдк рдЕрднी рд╕ाрдмिрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдпे рд╣ैं, рдпрд╣ рдЖрдкрдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ, рдЪрд░िрдд्рд░ рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдарддे рд╣ैं, рдХрдоीрд╢рди рдХे рдкाрд╕ рд╕рд░्рд╡ рдЬрди рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд░рдХ्рд╖ा рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдФрд░ рдХोрдИ рд░ाрд╕्рддा рдирд╣ीं рдмрдЪрддा рд╣ै, рдХि рдЬрдм рддрдХ рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рд╕ुрд▓рдЭ рдирд╣ीं рдЬाрддा рддрдм рддрдХ рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрдХा рдиिрд░्рдЧрдо рдиिрд▓ंрдмिрдд рдХрд░े। рдЗрд╕ рд▓िрдП, рддрдд्рдХाрд▓ рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे рдХाрд░्рдп рдФрд░ рдЧुрдк्рдд рд╕ूрдЪрдиाрдУं рддрдХ рдХी рдкрд╣ुँрдЪ рд╕ंрдмंрдзी рдЖрдкрдХी рдЕрд░्рд╣рддा рдХो рднी рдиिрд▓ंрдмिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрдм рддрдХ рдХि рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХा рдЕंрддिрдо рдиिрд░्рдгрдп рдирд╣ीं рд╣ो рдЬाрддा।

рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХो рд╕ुрд▓рдЭाрдиे рдоे рдорджрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП, рдЖрдкрдХो рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ोрдиे рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХी рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рдЗрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рдХो рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП, рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдоिрд▓рдиे рдХे 30 рджिрдиों рдХे рднीрддрд░ рдоुрдЭे рд▓िрдЦिрдд рд░ूрдк рдоें рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рд▓िрдЦिрдд рдЬाрдирдХाрд░िрдпों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рднेрдЬрдиे рд╣ोंрдЧे рдФрд░ рдпрд╣ рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрд░्реЫी рджेрдиी рд╣ोрдЧी। рдпрджि рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ोрдиे рдХी рдЖрдкрдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд╣ै рддो рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЬाрдПрдЧी рдХि рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдмोрд░्рдб рдоें рдХिрддрдиे рд▓ोрдЧ рд╣ैं, рд╣ाрд▓ांрдХि рдмोрд░्рдб рдоें рдХिрддрдиे рднी рд╕рджрд╕्рдп рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЪुрдиौрддी рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрдХे рдкाрд╕ рдмोрд░्рдб рдХे рдЧрдарди рд╕ंрдмंрдзी рдкрдд्рд░ рдоिрд▓рдиे рдХे рдмाрдж рдоाрдд्рд░ 72 рдШंрдЯे рд╣ोंрдЧे।

рдпрджि рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдХोрдИ рднी рдЪुрдиौрддी рдирд╣ीं рджी рдЬाрддी рд╣ै рддो рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХे рджिрди рдФрд░ рд╕्рдеाрди рд╕ंрдмंрдзी рд╕ूрдЪрдиा рдЖрдкрдХो рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХे 48 рдШंрдЯे рдкрд╣рд▓े рджे рджी рдЬाрдПрдЧी। рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдЪрдпрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡рдХीрд▓ рд▓ेрдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рд╣ै, рдФрд░ рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдкрдХ्рд╖ рдоें рд╕рдмूрдд рдпा рдЧрд╡ाрд╣ рдпा рджोрдиों рдкेрд╢ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।


рдпрджि рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдоाрдорд▓े рдХी рд╕ुрдирд╡ाрдИ рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмोрд░्рдб рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬी рд╣ोрддे рд╣ैं рддो рдЗрд╕ рдмोрд░्рдб рдХी рдЬाँрдЪ-рдкрд░िрдгाрдо рдФрд░ рдкाрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдоें рдиिрдпुрдХ्рдд рд╣ोрдиे рдХी рдЖрдкрдХी рдЕрд░्рд╣рддाрдУं рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдиिрд░्рдЧрдо рдХी рдЕрд░्рд╣рддाрдУं рдХी рд░ोрд╢рдиी рдоें рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10450 рдХी рдЬрд░ूрд░рддों рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдоुрдЭे рд╕िреЮाрд░िрд╢ें рднेрдЬी рдЬाрдПंрдЧी।

рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмोрд░्рдб рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдкрдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЦрд░ाрдм рд╕े рдЦрд░ाрдм рдиिрд░्рдгрдп рджेрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें, рдЖрдкрдХे рдкाрд╕ рдЖрдкрдХे рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдХे рд╕рдордп рдмрдиे рд░िрдХॉрд░्рдб्рд╕ рдХो рдкुрдиः рд╡िрдЪाрд░рдгीрдп рдХрд░рдиे рдХा рдоौрдХा рд░рд╣ेрдЧा, рдЬो рдХि рдХрдоीрд╢рди рдХे рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдкुрдирд░्рд╡िрдЪाрд░ рдмोрд░्рдб рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдкुрдирд░्рд╡िрдЪाрд░ рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХे рдмाрдж рд╣ोрдЧा।
рдпрджि 30 рджिрдиों рдХे рднीрддрд░ рд▓िрдЦिрдд рдЙрдд्рддрд░ рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा рд╣ै рддो рдпрд╣ рд╕рдордЭा рдЬाрдПрдЧा рдХि рдЖрдЧे рдХी рдХिрд╕ी рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣ी рдХे рд▓िрдП рдЖрдк рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдХोрдИ рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рдирд╣ीं рджेрдиा рдЪाрд╣рддे। рдРрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें, рдпा рдЖрдкрдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ोрдиे рдХी рд▓िрдЦिрдд рдЗрдЪ्рдЫा рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рди рдХрд░рдиे рдХे рд╕्рдеिрддि рдоें рдЖрдкрдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдоेрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рддрдоाрди рд░िрдХॉрд░्рдб्рд╕ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдзाрд░рдгा рдмрдиा рд▓ी рдЬाрдПрдЧी।

рдЖрдкрдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдФрд░ рдиिрд░्рджेрд╢рди рдХे рд▓िрдП, рдоाрдирджंрдб рдФрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рд╡ाрд▓ी рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдиिрд░्рдЧрдорди рдХी рдЕрд░्рд╣рддाрдПँ рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10450 рдХी рдк्рд░рддिрд▓िрдкिрдпाँ рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ।
рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХी рдЖрдкрдХे рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे рдордз्рдп рдиिрдЬрддा рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдпे “рдЧुрдк्рдд” рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдЖрдкрдХो рдЙрдЪिрдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ो рд╡рд╣ाँ рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рдиे рдоें рдЖрдкрдХो рдХोрдИ рд░ोрдХ рдирд╣ीं рд╣ै।

рдоैंрдиे рд╢्рд░ी рд╡िрд▓िрдпрдо рдоिрд╢ेрд▓ рдХो рдЖрджेрд╢ рджिрдпा рд╣ै, рдЬिрдирдХा рдкрддा 1901 рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоाрд░्рдЧ рдПрди.рдбрдм्рд▓्рдпू., рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди, рдбी.рд╕ी. рд╣ै, рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХे рдкाрд▓рди рдоें рдЖрдкрдХो рдЬो рднी рд╡िрд╕्рддृрдд рд╕ूрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдП рд╣ो, рдк्рд░рджाрди рдХрд░ें।

рдЖрдкрдХा рдЕрдкрдиा,
рдХे. рдбी. рдиिрдХोрд▓рд╕, рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рдмрди्рдзрдХ

рд╕ंрд▓рдЧ्рдирдХ (2)
1. рдоाрдирджंрдб рдФрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдПँ
2. рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЖрджेрд╢ 10450

рд╡्рдпंрдЧ्рдп: рд╕्рдкीрдб рдбेрдЯिंрдЧः рдиो рдирдоूрдиे рдк्рд▓ीрдЬ़!

рдзрд░्рдордкाрд▓ рдорд╣ेंрдж्рд░ рдЬैрди

рдмिंрджाрд╕: рдзрд░्рдордкाрд▓ рдорд╣ेंрдж्рд░ рдЬैрди

рдРрд╕ा рдХрдо рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд░ाрдд рдоें рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд▓िрдЦрдиे рдХा рд╡िрд╖рдп рдоिрд▓े рддो рдЦрд░्рд░ाрдЯे рдмंрдж рд╣ो рдЬाрдПँ। рдЦрд░्рд░ाрдЯे рднрд░рдиा рд▓िрдЦрдиे рд╕े рдЬ़्рдпाрджा рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ै। рдкрд░ рдЖрдЬ рдиींрдж рдирд╣ीं рдЖ рд░рд╣ी рдеी। рдкाрд╕ рдХे рдХрдорд░े рд╕े рдпुрд╡рддिрдпों рдХी рдХिрд▓рдХाрд░िрдпाँ рдЖ рд░рд╣ी рдеीं। рдпुрд╡рддिрдпाँ рдРрд╕े рд╣ी рдмाрддें рдХрд░рддी рд╣ैं, рдмाрддें рдХрдо, рд╣ँрд╕ी рдЬ़्рдпाрджा। рдЗрд╕ рд╡ीрдХрдРंрдб рдоें рди्рдпूрдЬрд░्рд╕ी рдХा рдпрд╣ рд╣ोрдЯрд▓ рдФрд░ рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рд╣ोрдЯрд▓ рднाрд░рддीрдп рдкрд░िрд╡ाрд░ों рд╕े рд▓рджे-рдкреЬे рдеे। рдЕрдоेрд░िрдХी рднाрд░рддीрдпों рдХा рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдЪाрд▓ू рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдеा। рд▓ोрдЧ рдлीрд╕ рд╡рд╕ूрд▓рдиे рдХे рдЪрдХ्рдХрд░ рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕े рдбрдмрд▓ рдЦा рдЧрдП рдеे। рд╡े рднाрд░ी рдкेрдЯ рд╣ो рдХрд░ рдЧрд╣рд░ी рдиींрдж рдХा рд▓ुрдд्реЮ рдЙрдаा рд░рд╣े рдеे, рдмрд╕ рдоैं рд╣ी рдЬाрдЧ рд░рд╣ा рдеा।

рдпрд╣ाँ рд╣рд░ рдЙрдо्рд░ рд╡рд░्рдЧ рдХे рдЕрдкрдиे рд╕рдоूрд╣ рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдорд╕्рддिрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдоैं рдЖрдпोрдЬрдХों рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдеा। рдСрдбिрдпो-рд╡ीрдбिрдпो рдЙрдкрдХрд░рдг рдЯेрд╕्рдЯ рдХрд░ рд▓िрдП рдеे рддाрдХि рд╡े рдРрди рд╡рдХ्рдд рдкрд░ рдлुрд╕्рд╕ рди рд╣ो рдЬाрдПँ। рдпрд╣ाँ рд╕рдм рд╕рдн्рдп рд╢्рд░ोрддा рдеे, рдк्рдпाреЫ-рдЯрдоाрдЯрд░ рдирд╣ीं рд▓ाрддे рдеे। рд╡े рдоाрдирд╡ рдмрдо рдмрди рдХрд░ рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдирд╣ीं рдХрд░ेंрдЧे рдРрд╕ा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдеा, рддो рдХाрдо-рдЪрд▓ाрдК рд╕िрдХ्рдпुрд░िрдЯी рд░рдЦी рдеी। рдмрд╕ рд╢्рд░ोрддाрдУं рдХो рднाрд░рддीрдп рдЧाрд▓िрдпों рдХे рд╕ाрде рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдЧाрд▓िрдпाँ рднी рдЖрддी рдеीं, рдФрд░ рд╡े рдЗрдирдХे рд▓ेрди-рджेрди рдоें рдмреЬे рдЙрд╕्рддाрдж рдеे। рдЕंрдЧ्рд░ेреЫों рдХो рд╣िंрджी-рдкंрдЬाрдмी рдЧाрд▓िрдпाँ рджेрдиे рдХा рдЖрдиंрдж рдЖрдк рдХ्рдпा рдЬाрдиें, рдЕрдкрдиी рдЧाрд▓िрдпाँ рдЖрдк рд╕рдордЭो рдФрд░ рдЦ़ुрдж рд╣ँрд╕े рдЬाрдУ! рдЖрдкрдХो рд╣ँрд╕рддे рджेрдЦ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫ рднी рд╣ँрд╕рдиे рд▓рдЧेंрдЧे। рдоाрдорд▓ा рд╕рдордЭे рдмिрдиा рд╣ँрд╕рдиे рдоें рдЖрджрдоी рдоाрд╣िрд░ рд╣ै।

рдкाрд╕ рдХे рдХрдорд░े рд╕े рдЖрддी рдмाрддों рдоें рдоीрдЯू рдЬैрд╕ा рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдеा। рдпे рдкреЬोрд╕рдиें 'рдпुрд╡ा-рдоिрд▓рди' рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рд╕े рд▓ौрдЯी рдеीं। рдоुрдЭे рддो рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рдиे рд╣ी рд╕рдордЭाрдпा рдеा рдХि рд╕्рдкीрдб рдбेрдЯिंрдЧ рдХिрддрдиी рддेрдЬ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ुрдЖ рд╣рдоाрд░े рдЬрдоाрдиे рдоें рд╕्рдкीрдб рдбेрдЯिंрдЧ рдирд╣ीं рдеी, рд╡рд░рдиा рд╣рдо рдХुँрд╡ाрд░े рд░рд╣ рдЧрдпे рд╣ोрддे। рдЕрдкрдиे рдЬрдоाрдиे рдоें рдЯिंрдбрд░ рдРрдк рдХी рдЬрдЧрд╣ рдкंрдбिрдд рдРрдк рд╣ुрдЖ рдХрд░рддे рдеे, рдкंрдбिрдд рдЬी рд╣рдоाрд░े рдкीрдПрдо рдХी рддрд░рд╣ рд╕рджा рд╕рдж्рднाрд╡рдиा рдпाрдд्рд░ा рдкрд░ рд░рд╣рддे рдеे। рд╡े рдмрд╣ुрдкрдХ्рд╖ीрдп рд░िрд╢्рддे рдЬोреЬрдиे рдоें рдЬाрджूрдЧрд░ рдеे। рдЙрди рджिрдиों рдХрд░ोрд▓рдмाрдЧ рд░िрд╢्рддों рд╣ी рд░िрд╢्рддों рд╕े рдЖрдмाрдж рд░рд╣рддा рдеा। рдХुрдЖँрд░ा рдЖрджрдоी рдХрд░ोрд▓рдмाрдЧ рдоें рдШुрд╕े рддो рдЧрд▓े рдоें рдкрдЯ्рдЯा рдмंрдзрд╡ा рдХрд░ рд╣ी рдЖрддा рдеा। рдЙрди рджिрдиों рднрд▓े рд╕्рдкीрдб рдирд╣ीं рдеी, рдбेрдЯिंрдЧ рдирд╣ीं рдеी рдкрд░ рд░िрд╢्рддे рдЯिрдХाрдК рдеे। рдЕрдиाрдпाрд╕ рдмрдЪ्рдЪे рд╣ो рдЬाрддे рдеे рддो рд╕ंрдмंрдз рд╕ीрдоेंрдЯ рд╕े рдЬुреЬ рдЬाрддे рдеे। рдЕрдм рд╕्рдкीрдб рдбेрдЯिंрдЧ рдХा рдЬрдоाрдиा рд╣ै। рд╕्рдкीрдб рдЗрддрдиी рдлाрд╕्рдЯ рд╣ै рдХि рд▓ोрдЧ рдиाрдо рдХी рдмрдЬाрдп рдХोрдб рдиंрдмрд░ рдмोрд▓рддे рд╣ैं। рдпुрд╡рддिрдпाँ, рдиाрдкрд╕ंрдж рдпुрд╡рдХों рдХो рдЪंрдкू рдХрд╣рддी рд╣ैं рдФрд░ рдкрд╕ंрдж рдпुрд╡рдХों рдХो рдмेрдмी рдХрд╣ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдпुрд╡рдХ рдмреЬे рдХрди्рдл्рдпुреЫ рд╣ैं, рд╡े рдлाрд▓рддू рдмрдиें рдпा рдкाрд▓рддू। 

рд╕्рдкीрдб рдбेрдЯिंрдЧ рдоें рдоाрд░्рдХे рдХी рдмाрдд рд╕ाрдордиे рдЖрдИ। рдкрдв़े-рд▓िрдЦे рдпुрд╡рдХ рджोрд╕्рддी рдмреЭाрдиे рдоें рдвीрд▓े рд╣ोрддे рд╣ैं, рд╡े рдЕрди्рдп рдпुрд╡рдХों рд╕े рднी рдоेрд▓рдЬोрд▓ рдмреЭाрдиे рдоें рдЭेंрдкрддे рд╣ैं। рдЙрдирдХो рдкрд░िрдЪिрдд рдХрд░ाрдиा рд╣ो рддो рдЖрдЗрд╕рдм्рд░ेрдХिंрдЧ рд╕ेрд╢рди рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै। рдмрд░्реЮ рдЯूрдЯрддी рд╣ै рдлिрд░ рдкिрдШрд▓рддी рд╣ै рддрдм рд▓реЬрдХे рд╣ाँ-рд╣ूँ рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рдЬрдмрдХि рдпुрд╡рддिрдпाँ, рдЕрди्рдп рдЕрдкрд░िрдЪिрдд рдпुрд╡рддिрдпों рд╕े рднी рдРрд╕े рдоिрд▓рддी рд╣ैं рдЬैрд╕े рдХрдХ्рд╖ा рдкрд╣рд▓ी рд╕े рд╡े рдПрдХ рд╣ी рдЯेрдмрд▓ рдкрд░ рд╕ाрде рдмैрда рд░рд╣ी рд╣ों। рд▓реЬрдХिрдпाँ рдпुрд╡ा-рдоिрд▓рди рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЦिрд▓рдЦिрд▓ा рд░рд╣ी рдеीं। рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд▓реЬрдХों рдХा рдХोрдИ рд╕्рдЯैंрдбрд░्рдб рдирд╣ीं рдеा। рдЯिंрдбрд░ рдкрд░ рдПрдХ рд╕े рдПрдХ рдЧрдзे рднрд░े рдеे, рд╡े рд╕рдм рдпрд╣ाँ рдеे। рд╕рдм рдордо्рдоा рдмॉрдп рдеे। рдордо्рдоिрдпाँ рдпрд╣ाँ рдирд╣ीं рдеीं рддो рд╡े рдмिрдиा рдЪाрднी рдХे рдЦिрд▓ौрдиे рдЬैрд╕े рдЦреЬे рдеे।

рдПрдХ рдпुрд╡рддी рдХрд▓ рдХी рдХ्рд░ूреЫ рдХे рд▓िрдП рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрд╢рди рдХрд░ा рдЖрдИ рддो рд╕рд╣ेрд▓ी рдиे рдкूрдЫा, рд╡ाрд╣ рдЕрдХेрд▓े-рдЕрдХेрд▓े рдХ्рд░ूреЫ рдкрд░! рдХ्рдпों, рд▓рд╣рд░ें рдЧिрдирдиे рдХा рдаेрдХा рдоिрд▓ा рд╣ै рдХ्рдпा?  рд╕рд╣ेрд▓ी рдмोрд▓ी - рд╕्рдкीрдб рдбेрдЯिंрдЧ рдоें рдордЬ़ा рдирд╣ीं рдЖ рд░рд╣ा। рд▓рдЧрддा рд╣ै, рд▓рдб़рдХों рдоें рдЬेрдиेрдЯिрдХ рдЧреЬрдмреЬ рд╣ै। рдЖрдЬ рдЬो рдЪрд╢्рдоेрдмрдж्рджुрд░ рдоिрд▓े рд╡ो рдоोрдмाрдЗрд▓ рдЪिрдкрдХू рдоिрд▓े। рдПрдХ рддो рд╣ाрде рдоुрдЭрд╕े рдоिрд▓ा рд░рд╣ा рдеा рдкрд░ рдиреЫрд░ें рдоोрдмाрдЗрд▓ рдкрд░ рдЯिрдХी рдеीं। рдоैंрдиे рдЙрд╕рд╕े рд╡рд╣ीं рдХрд╣ рджिрдпा, рднाрдИ рд╕ाрд╣рдм рдЖрдк рдЖрдИрдл़ोрди рд╕े рд╣ी рдбेрдЯ рдХрд░ो। рджूрд╕рд░ी рд╕рд╣ेрд▓ी рдмोрд▓ी - рдоुрдЭे рдЖрдИрдлोрдиिрдпा рддो рдирд╣ीं рдоिрд▓ा, рдкрд░ рдлेрд╕рдмुрдХिрдпा рдоिрд▓ा рдеा। рдоैंрдиे рдиाрдо рдмрддाрдпा рддो рдЙрд╕рдиे рд╡ॉрдЗрд╕ рдХрдоांрдб рд╕े рдоेрд░ी рдк्рд░ोрдлाрдЗрд▓ рдвूँрдв рд▓ी рдФрд░ рдХрд╣рдиे рд▓рдЧा рдоैं рдЖрдкрдХो рдмुрдХрдоाрд░्рдХ рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ूँ। рдоैंрдиे рдкूрдЫा, рдЖрдкрдХो рдмुрдХрдоाрд░्рдХ рдХрд░рдиे рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдФрд░ рдХ्рдпा рдЖрддा рд╣ै? рд╡рд╣ рдмेрдЪाрд░ा рдЗрд╕ рдХрдаिрди рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдирд╣ीं рджे рдкाрдпा।

рд▓реЬрдХिрдпाँ рд╕्рдкीрдб рдбेрдЯिंрдЧ рд╕े рдиिрд░ाрд╢ рдеीं। рдкрд╣рд▓ी рдХрд╣рдиे рд▓рдЧी рдоैं рддो рдлीрдбрдмेрдХ рдоें рд▓िрдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ूँ, рдиो рдирдоूрдиे рдк्рд▓ीреЫ! рдлрд░्рд╕्рдЯ рдЯाрдЗрдорд░्рд╕ рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рдПрдЯिрдХेрдЯ рдХोрд░्рд╕ рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП, рд╕्рдкीрдб рдбेрдЯिंрдЧ рдоें рдХुрдЫ рддो рд╕ेंрд╕ рд╣ो। рд▓рдб़рдХे рд╣рдорд╕े рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдоिрд▓ рд░рд╣े рдеे рдЬैрд╕े рд╡े рдл्рд░ी рдоें рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдоोрдмाрдЗрд▓ рдХे рдРрдк рдЦोрдЬ рд░рд╣े рд╣ों। рджूрд╕рд░ी рд╕рд╣ेрд▓ी рдЙрд╕े рд╕ांрдд्рд╡рдиा рджेрдиे рд▓рдЧी - рдХрд▓ рдлिрд░ рд╕े рдЯ्рд░ाрдп рдХрд░ेंрдЧे, рджिрд▓ рдЫोрдЯा рди рдХрд░। рд╡े рдХрд▓ рдХी рдпोрдЬрдиाрдПँ рдмрдиा рд░рд╣ी рдеीं рдФрд░ рдоैं рдПрдЯिрдХेрдЯ рдХोрд░्рд╕ рд▓िрдЦрдиे рд▓рдЧा рдеा।   
_________________________________________
рдИрдоेрд▓: dharmtoronto@gmail.com рдл़ोрди: + 416 225 2415
рд╕рдо्рдкрд░्рдХ: 1512-17 Anndale Drive, Toronto M2N2W7, Canada

рдХाрд╡्рдп: рд╕ुрдирдпрдиा рдкाрд▓

рд╕ुрдирдпрдиा рдкाрд▓
рджрд░рд╡ाреЫे рдХे рдкीрдЫे

рдПрдХ рдКँрдЪी рдЗрдоाрд░рдд рдХी рджрд╕рд╡ीं рдоंреЫिрд▓ рдкे
рдПрдХ рджрд░рд╡ाреЫा рд╣ै –
рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे, рдоैं рд░рд╣рддा рд╣ूँ।
рдоेрд░े рдмрдЧрд▓ рдХे рджрд░рд╡ाреЫे рдХे рдкीрдЫे рднी –
рдХोрдИ рд░рд╣рддा рд╣ै।

рдЬрдм рд╕्рдЯीрд▓ рдХा рдХोрдИ рдмрд░्рддрди рдЧिрд░рддा рд╣ै,
рдоैं рд╕рдордЭ рдЬाрддा рд╣ूँ рдХि рдШрд░ рдкрд░ рдХोрдИ рд╣ै।
рдЬрдм рдЪाрдмी рдХी рдЭंрдХाрд░ рд╣ोрддी рд╣ै, рдоैं рд╕ंрднрд▓ рдЬाрддा рд╣ूँ…
рдШрд░ рд╕े рдХोрдИ рдмाрд╣рд░ рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।
рдЬрдм рдкैрд░ों рдХी рдЖрд╣рдЯ рд╣ोрддी рд╣ै, рдоैं рд░ुрдХ рдЬाрддा рд╣ूँ…
рдХ्рдпा рдоुрдЭрд╕े рдоिрд▓рдиे рд╡рд╣ рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै?
рдкрд░ рдоुрдЭрд╕े рдоिрд▓рдиे рдХोрдИ рдирд╣ीं рдЖрддा।
рдХोрдИ рдЕрдЬрдирдмी рдХ्рдпों рдЖрдПрдЧा, рдЬрдм рдоेрд░ा рдмेрдЯा рд╣ी рдирд╣ीं рдЖрддा?

рдЖрдЬ рдмाрд░िрд╢ рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै… рди рдЯीрд╡ी рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै, рди реЮोрди
рдоैं рд╕ोрдлे рдкे рдмैрда рдЕреЩрдмाрд░ рдкреЭ рд░рд╣ा рд╣ूँ…
рд▓рдЧрддा рд╣ै рд╡рд╣ рднी…
рдХोрдИ рд╣рд▓рдЪрд▓ рдирд╣ीं рд╣ै। рд╢ाрдпрдж рд╡рд╣ рднी рдмेрдмрд╕ рд╣ै
рд╕ोрдЪрддा рд╣ू, рдоिрд▓рдиे рдЬाрдКँ...
рдкрд░
рдХрд╣ीं рд╡рд╣ рдкрд░ेрд╢ाрди рддो рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा?
рдХрд╣ीं рд╡рд╣ рдмुрд░ा рддो рдирд╣ीं рдоाрдиेрдЧा?
рдЗрддрдиे рджिрди рдЧुрдЬрд░ рдЧрдП…
рд╡рд╣ рдХрднी рдоिрд▓рдиे рдХ्рдпों рдирд╣ीं рдЖрдпा?
рдХ्рдпा рдЙрд╕े рдЕрдХेрд▓ाрдкрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा?
рдХ्рдпा рд╡рд╣ рдмाрдд рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा?
рдоैं рдкрд╣рд▓ рдХ्рдпूँ рдХрд░ूँ?


рдмाрд░िрд╢ рддेреЫ рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै…
рдЦिреЬрдХी рдмंрдж рдХрд░ рджेрддा рд╣ूँ।
рдЖрдиा рдХрднी рдоिрд▓рдиे...
рдПрдХ рдКँрдЪी рдмिрд▓्рдбिंрдЧ рдХी
рджрд╕рд╡ीं рдоंреЫिрд▓ рдкे
рджрд░рд╡ाреЫे рдХे рдкीрдЫे
рдоैं рд░рд╣рддा рд╣ूँ।

рдкрд░िрдЪрдп: рдоुंрдмрдИ (рднाрд░рдд) рдоें рдЬрди्рдоी рдФрд░ рдкрд▓ी-рдмрдв़ी, рд╕ुрдирдпрдиा рдкाрд▓ рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдмाрдж рдЕрдоेрд░िрдХा рдЖ рдЧрдИं। рд╡े рдЕрдкрдиा рдЦाрд▓ी рд╕рдордп рд▓ेрдЦрди рдФрд░ Heartfulness.com рдХी рд╕ाрдзрдиा рдоें рд▓рдЧाрддी рд╣ैं рдЬो рдПрдХ рдПंрдеोрд▓ॉрдЬी рдХा рднाрдЧ рд╣ै। рдЙрдирдХी рд╡ैрдмрд╕ाрдЗрдЯ sunaynapal.com рдкрд░ рд╣ै।

рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ाрдПँ: рджोрд╣рд░ा рд╢ोрд╖рдг

- рдЙрд░्рдоिрд▓ा рдХुрдоाрд░ी


рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдиाрд░ी рдЬाрдЧрд░рдг рдХे рдХाрд░рдг рд╕्рдд्рд░ी рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдЬрдЧрдд рдоें рдХрдИ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЖрдП рд╣ैं। рдк्рд░рдХृрддि рдк्рд░рджрдд्рдд рд╕्рдд्рд░ी-рдкुрд░ुрд╖ рдоें рдЬो рд╡िрд╖рдорддा рд╣ै рдЙрд╕े рдкुрд░ुрд╖ рдиे рд╡िрд╖рдорддрдо рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै। рдЖрдЬ рдиाрд░ी рдЬीрд╡рди рдПрдХ рд╕ाрде рдХрдИ рднूрдоिрдХाрдУं рдХो рд╡рд╣рди рдХрд░рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдд्рдпंрдд рддрдиाрд╡ рдЧ्рд░рд╕्рдд рдФрд░ рд╕ूрдЪी рджे рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЙрдирдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдкрд░ рд╣ी рд╕ंрдХрдЯ рдЧрд╣рд░ाрдиे рд▓рдЧा рд╣ै।

рдмрджрд▓рддे рд╡рдХ्рдд рдоें рд╕्рдд्рд░िрдпों рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдоें рдмрдвोрддрд░ी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдЬिрд╕рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдЖрд░्рдеिрдХ, рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рд╢рдХ्рдд рдмрдиाрдХрд░ рдЙрдирдХी рд╕्рдеिрддि рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рдмрдиाрдпा рд╣ै। рдХिंрддु рдЗрди рд╕рдмрдХी рдмрдб़ी рднाрд░ी рдХीрдордд рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рдЪुрдХाрдиी рдкрдб़ рд░рд╣ी рд╣ै। рдЗрди рд╕рдмрдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЙрдирдХी рдШрд░ेрд▓ू рджाрдпिрдд्рд╡ рдоें рдХोрдИ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЙрди्рд╣ें рдШрд░ेрд▓ू рдХाрдордХाрдЬ рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЕрдкрдиे рдмाрд╣рд░ी рджाрдпिрдд्рд╡ рдХा рднी рдиिрд░्рд╡рд╣рди рдХрд░рдиा рдкрдб़ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ें рдШрд░ рдФрд░ рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдордз्рдп рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рдмिрдаाрдиे рдоें рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╢्рд░рдо рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै। рдЙрдирдХी рд╕्рдеिрддि рджो рдиाрд╡ों рдкрд░ рд╕рд╡ाрд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕рд░ीрдЦे рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рдЖрда рдШंрдЯे рдХी рдиौрдХрд░ी рдПрд╡ं рдЖрдиे-рдЬाрдиे рдоें рдХрдо рд╕े рдХрдо 2-3 рдШंрдЯे рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХी рдердХाрди рдХा рд╕рд╣рдЬ рд╣ी рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

"рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдкुрд░ुрд╖ों рдХा рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рддोрдб़ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЦाрд╕рдХрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдХाрдо рдХा рджाрдпрд░ा рдмрд╣ुрдд рдмрдв़ा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдХाрдордпाрдмी рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рдЬो рд╕рд╣рдпोрдЧ рдЙрди्рд╣ें рдоिрд▓рдиा рдЪाрд╣िрдпे рд╡рд╣ рдирд╣ीं рдоिрд▓ рд░рд╣ा।" 1

рдХाрдордХाрдЬी рд╕्рдд्рд░िрдпों рдФрд░ рдХाрдордХाрдЬी рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдЧрд╣рд░ा рдЕंрддрд░ рджिрдЦाрдИ рдкрдб़рддा рд╣ै। рдШрд░ рдоें рдкुрд░ुрд╖ рд╕ुрдмрд╣ рдЙрдардХрд░ рддैрдпाрд░ рд╣ोрдХрд░ рдЖрдлिрд╕ рдкрд╣ुँрдЪрддा рд╣ै рддрдеा рдЖрдлिрд╕ рдХे рдмाрдж рд╢ाрдо рдХो рдШрд░ рдЖрддा рд╣ै। рд╕ुрдмрд╣ рдХे рдиाрд╢्рддे рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд░ाрдд рдХे рдЦाрдиा рддрдХ рдоें рдЙрд╕рдХी рдХोрдИ рднूрдоिрдХा рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рд╡рд╣ीं рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рдПрдХ рдорд╣िрд▓ा рд╕ुрдмрд╣ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рддैрдпाрд░ рдХрд░ рд╕्рдХूрд▓ рднेрдЬрдиे рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд░ाрдд рдХे рдЦाрдиे рд╡ рд░рд╕ोрдИ рд╡ рдШрд░ рдХी рд╕рдлाрдИ рддрдХ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдиिрднाрддी рд╣ै। рдпрд╣ рддो рдЙрд╕рдХा рдоूрд▓ рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╕рдордЭा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдлिрд╕ рдХा рдХाрдо рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдкрд░ेрд╢ाрдиिрдпों рдПрд╡ं рдердХाрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдХिрд╕ी рдХा рдз्рдпाрди рдирд╣ीं рдЬाрддा। рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рджेрдЦा рдЬाрдп рддो рдПрдХ рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ा рдХी рдЫрд╡ि рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдПрдХ рдРрд╕ी рд╕्рдд्рд░ी рдХी рдЙрднрд░рддी рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдХрдИ рд╣ाрде рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╣ाрде рд╕े рд╡рд╣ рдХрдИ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдХाрдо-рдХрдкреЬे рдзोрддी, рдмрд░्рддрди рд╕ाрдл рдХрд░рддी, рдЦाрдиा рдмрдиाрддी, рдмрдЪ्рдЪों рдХी рджेрдЦрднाрд▓ рдХрд░рддी, рдмाрдЬाрд░ рдХे рдХाрдо рдиिрдкрдЯाрддी рддो рдХрд╣ीं рдиौрдХрд░ी рд╕े рдЬुреЬे рдЕрди्рдп рдХाрд░्рдп рдХрд░рддी рджिрдЦाрдИ рдкрдб़рддा рд╣ै। рдпे рддрд╕्рд╡ीрд░ рдХ्рдпा рд╕рдЪрдоुрдЪ рд╕्рдд्рд░ी-рд╕рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рддрд╕्рд╡ीрд░ рд╣ै рдпा рд╕्рдд्рд░ी-рдЬीрд╡рди рдХी рдХрдб़рд╡ी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░? рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдкрд░ рдХाрдо рдХा рджोрд╣рд░ा рдмोрдЭ рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдХो рдЬрдЯिрд▓ рдмрдиा рд░рд╣ा рд╣ै।

рд╣рдоाрд░े рд╕рдоाрдЬ рдоें рдРрд╕ी рд░ूрдв़ीрд╡ाрджी рдоाрди्рдпрддा рд╣ै рдХि рднрд▓े рдШрд░ рдХी рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдХाрдо рдкрд░ рдирд╣ीं рдЬाрддी рд╣ैं। рдХिंрддु рдЖрдЬ рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдоूрд▓्рдп рдПрд╡ं рдЖрд░्рдеिрдХ рдкрд╣рд▓ू рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдмрд╣ुрдд рд╕ी рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдиौрдХрд░ी рдХрд░рдиे рд▓рдЧी рд╣ैं। рдиौрдХрд░ी рдкेрд╢ा рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╡ рд╕рдоाрдЬ рдЬрдм -рддрдм рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдаाрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдХрдоाрдИ рдкрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЙрдирдХो рдЕрдкрдиी рдорд░्рдЬी рд╕े рдЦрд░्рдЪ рдХрд░рдиे рдХा рднी рдЕрдзिрдХाрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдЬाрдПрдЧा рдХि рдФрд░рддों рдХी рдХрдоाрдИ рд╕े рдШрд░ рдеोреЬे рд╣ी рдЪрд▓рддा рд╣ै। рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдП рдШрд░ेрд▓ू рдХाрдоों рдХा рднी рдорд╣рдд्рд╡ рдирд╣ीं рдЖंрдХा рдЬाрддा рд╣ै। рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╡ाрд▓ों рдХो рдпрд╣ рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдП рдШрд░ेрд▓ू рдХाрдоों рдХा рдХोрдИ рдЖрд░्рдеिрдХ рдпोрдЧрджाрди рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рддौрд░ рдкрд░ рдШрд░ेрд▓ू рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиा рдЙрдирдХा рдоुрдЦ्рдп рджाрдпिрдд्рд╡ рд╣ै।

"рднाрд░рдд рд╡िрдХाрд╕ рд░िрдкोрд░्рдЯ-2017 рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рдмैंрдХ рдиे рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा рд╣ै рдХि рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЕрдзिрдХ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рд╕े рджेрд╢ рдоें рджोрд╣рд░े рдЕंрдХ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡ рдмैंрдХ рдХे рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣рдо рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рдХी рдмाрддें рдХ्рдпों рди рдХрд░ें, рдордЧрд░ рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдпрд╣ рд╣ै рдХि 21рд╡ीं рд╢рддी рдХे рднाрд░рдд рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдЦाрд╕ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं рдЖрдпा рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рдЙрди рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рдЬ्рдпाрджा рдкрд░ेрд╢ाрдиिрдпों рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै, рдЬो рдШрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рдХрд░ рдиौрдХрд░ी рдХрд░рддी рд╣ैं। рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рдеाрдиों рдоें рдпौрди-рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬрддाрд╣ै। рд╡े рд╣िंрд╕ा рдХी рднी рд╢िрдХाрд░ рд╣ोрддी рд╣ैं।" 2

рдмрджрд▓рддे рд╕рдордп рдоें рдЬрд╣ाँ рдПрдХ рдУрд░ рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рдиौрдХрд░ी рдХрд░ рдмрдб़े-рдмрдб़े рдкрджों рдХो рд╕ंрднाрд▓ рд░рд╣ी рд╣ैं , рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдШрд░ рдХो рднी рд╕ुрдЪाрд░ू рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрднाрд▓рдиे рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдЕрдХेрд▓े рдЙрди्рд╣ीं рдХे рдХंрдзों рдкрд░ рд╣ोрддी рд╣ै। рдШрд░ рдФрд░ рдХाрд░्рдпрд╕्рдерд▓ рдоें рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХे рдХ्рд░рдо рдоें рдЕрд╕рдлрд▓ рд╣ोрдиे рдкрд░ рдпे рддрдиाрд╡ рдЧ्рд░рд╕्рдд рд░рд╣рдиे рд▓рдЧрддीं рд╣ैं। рдШрд░ рдХा рдкुрд░ुрд╖ рдЕрдЧрд░ рдХाрдо рд╕े рдЖрддा рд╣ै рддो рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдЪाрдп рдФрд░ рдкाрдиी рддुрд░ंрдд рд╣ाрдЬिрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдХिрди्рддु рд╡рд╣ीं рдШрд░ рдХी рдорд╣िрд▓ा рдиौрдХрд░ी рд╕े рд╡ाрдкрд╕ рдШрд░ рдЖ рдЖрдП рддो рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рддि рдпрд╣ рднाрд╡ рдирд╣ीं рд░рд╣рддा। рдЙрд╕े рдЬो рдЪाрд╣िрдП рд╕्рд╡рдпं рдмрдиा рдХрд░ рд▓ेрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। рд╣рдо рдЪाрд╣े рдХिрддрдиा рднी рдЖрдзुрдиिрдХрддा рдХा рджंрдн рднрд░ рд▓ें, рдпे рджोрддрд░рдлा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдмрджрд▓ рдирд╣ीं рдкा рд░рд╣ा।

рд╕ाрдаोрдд्рддрд░ी рдпा рдЖрдзुрдиिрдХ рд╣िрди्рджी рдХрдеा-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоे рд▓ेрдЦिрдХाрдУं рдиे рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╡्рдпрдеा рдХो рдЙрдХेрд░ा рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рд╕ाрдаोрдд्рддрд░ी рд▓ेрдЦिрдХा рдорди्рдиू рднंрдбाрд░ी рдиे рдиौрдХрд░ी рд╢ुрджा рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рджोрд╣рд░ी рдЬिंрджрдЧी рдХो рдЕрдкрдиे рдХрдеा-рд╕ाрд╣िрдд्рдп- 'рдирдИ рдиौрдХрд░ी', 'рдЖрдкрдХा рдмंрдЯी',' рд╕्рдд्рд░ी- рд╕ुрдмोрдзिрдиी', 'рдЖрдХाрд╢ рдХे рдЖрдИрдиे рдоें', рдЖрддे-рдЬाрддे рдпाрдпाрд╡рд░' рдЖрджि рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдХाрдордХाрдЬी рд╕्рдд्рд░ी рдХी рдордиोрджрд╢ा рдФрд░ рдд्рд░ाрд╕рджी рдХा рдпрдеाрд░्рде рдЪिрдд्рд░рдг рдХिрдпा рд╣ै।

рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдШрд░ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдХाрд░्рдпрд╕्рдерд▓ों рдкрд░ рднी рднेрджрднाрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै। "рдСрдирд▓ाрдИрди рдХрд░िрдпрд░ рдПрдг्рдб рд░िрдХ्рд░ूрдЯрдоेंрдЯ рд╕рд▓ूрд╢рди рдк्рд░ोрд╡ाрдЗрдбрд░ рдоॉрдирд╕्рдЯрд░ рдЗंрдбिрдпा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкुрд░ुрд╖ोंрдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУंрдХा рд╡ेрддрди 27 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХрдо рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдкुрд░ुрд╖ों рдХी рдФрд╕рдд рд╡ेрддрди 288.85 рд░ुрдкрдпे рдк्рд░рддिрдШंрдЯा рд╣ै।"

рдЖрдЬ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдорд╣िрд▓ा рд╡ рдкुрд░ुрд╖ рдХंрдзे рд╕े рдХंрдзा рдоिрд▓ाрдХрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рд╢рд╣рд░ рдХी рдмрдб़ी рдХंрдкрдиिрдпाँ рд╣ो рдпा рдЧाँрд╡ рдХी рдордЬрджूрд░ рдорд╣िрд▓ाрдПँ। рд╕рднी рдЬрдЧрд╣ рдорд╣िрд▓ाрдУं рд╕े рдоेрд╣рдирддाрдиे рдкрд░ рдХाрдо рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ी рдирд╣ीं рдЙрди्рд╣ें рдХाрдо рднी рдЬрд▓्рджी рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा। рджेрд╢ рдоें рд╕рд░्рд╡े рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕्рдеा, рдиेрд╢рдирд▓ рд╕ैंрдкрд▓ рд╕рд░्рд╡े рдЖрдлिрд╕ (рдПрди.рдПрд╕.рдПрд╕.рдУ.) рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкुрд░ुрд╖ों рдХो рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा 56 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЬ्рдпाрджा рджिрд╣ाрдб़ी рдоिрд▓рддी рд╣ै, рдЬрдмрдХि 1961 рдХे рдкाрд░िрд╢्рд░рдоिрдХ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдорд╣िрд▓ा рдФрд░ рджोрдиों рдХो рд╕рдоाрди рд╡ेрддрди рдХा рдиिрдпрдо рд╣ै।

рдХрдИ рдмाрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рдХрд░िрдпрд░ рдПрд╡ं рдШрд░ेрд▓ू рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдоें рд╕ंрддुрд▓рди рди рдмिрдаा рд╕рдХрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें рдиौрдХрд░ी рдЫोреЬрдиी рдкрдбрддी рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╡ो рддрдиाрд╡ рдоें рд░рд╣рдиे рд▓рдЧрддीं рд╣ैं। рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдпा рд╣ुрдирд░рдоंрдж рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХी рдХрдоी рд╕े рд╡े рдХुंрдаाрдЧ्рд░рд╕्рдд рд░рд╣рдиे рд▓рдЧрддी рд╣ैं। рдкुрд░ुрд╖ों рдХी рдоाрдирд╕िрдХрддा рдоें рдЖрдЬ рднी рдХोрдИ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं рдЖрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ें рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдкैрд╕ा рдХрдоाрдиा рдЙрдирдХा рдХाрдо рд╣ै, рдШрд░ рдХे рдХाрдо рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░рдиा рдирд╣ीं। рдЕрдЧрд░ рдорд╣िрд▓ा рдЕрддिрд╡्рдпрд╕्рддрддा рдХी рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд░े рддो рдЙрд╕े рдпрд╣ рд╕ुрдирдиा рдкрдб़рддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдиे рдХाрдо рдЕрдкрдиे рд╢ौрдХ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдеा рдХिрд╕ी рдХे рдХрд╣рдиे рдкрд░ рдирд╣ीं। рдкुрд░ुрд╖ рдХो рд╢ाрдпрдж рдпрд╣ рдирд╣ीं рдкрддा рдХि рд╕्рдд्рд░ी рд╢ौрдХ рдХे рд▓िрдП рдХाрдо рди рдХрд░ рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдФрд░ рдк्рд░рддिрднा рдХो рд╕рдо्рдоाрди рджिрд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдо рдХрд░рддी рд╣ै। рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЖрдЬ рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдкुрд░ुрд╖ों рдХी рднाँрддि рд╕рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдФрд░ рд╡िрднिрди्рди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдоें рднाрдЧीрджाрд░ी рдиिрднाрддी рдирдЬрд░ рдЖ рд░рд╣ी рд╣ै рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдкुрд░ुрд╖ों рдХो рднी рдЙрдирдХे рдЧृрд╣рдХाрд░्рдп рдоें рд╣ाрде рдмрдЯाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЕрддः рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рдоाрддाрдПँ рдЕрдкрдиे рдмेрдЯों рдХो рдШрд░ेрд▓ू рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░ें। рдЬिрд╕рд╕े рдмрдб़े рд╣ोрдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ рдХाрдо рдХрд░рдиे рдоें рдХोрдИ рдЭिрдЭрдХ рди рд╣ो।

"рд╕рджिрдпों рд╕े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкुрд░ुрд╖ोрди्рдоुрдЦ рд░рд╣ी рд╣ै। рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рд╕ंрд╕्рдХाрд░рдЧ्рд░рд╕्рдд рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ा рдкुрд░ुрд╖ рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рдирдХाрд░ рдирд╣ीं рдкाрддी। рдЬрд╣ाँ рдХрд╣ीं рднी рдиाрд░ी рдиे рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рд╕े рдоुрдХ्рддि рдкाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै, рдирд╡ीрди рдоूрд▓्рдпों рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ै, рд╡рд╣ाँ рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рд╕ंрдХ्рд░ांрдд рдФрд░ рджूрднрд░ рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдкрдд्рдиी рдХे рд░ूрдк рдоे рдХрдеिрдд рджाрдпिрдд्рд╡ рдХो рди рдиिрднा рдкाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ा рдХो рдкрддि рд╕े рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдк्рд░рддाреЬрдиा, рддिрд░рд╕्рдХाрд░ рдФрд░ рдЕрд╡рдоाрдирдиा рд╕рд╣рдиीрдп рдкрдбрддी рд╣ै। ... рдШрд░ рдоें рдЙрд╕े рд╕ेрд╡ा, рдд्рдпाрдЧ, рдХрд░ुрдгा рдПрд╡ं рд╕рд╣рдирд╢ीрд▓рддा, рдкрдд्рдиी рдФрд░ рдоाрддा рдХी рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдиे рд╣ोрддी рд╣ै рддो рдХाрдордХाрдЬ рдоें рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧी рдкुрд░ुрд╖ों рдХी рдЕрдЦंрдбрддा, рдЕрд╕рдн्рдпрддा рдФрд░ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╢ोрд╖рдг рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡рдЧ्рд░рд╕्рдд рд╕ंрдХрдЯ рд╕े рд▓рдб़рдиा рд╣ोрддा рд╣ै।" - 4

рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХी рдЕрд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рд╕े рдкीрдб़िрдд рд╣ैं। рд╡े рджिрдирд░ाрдд рдЕрдкрдиे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рд▓рдб़ाрдИ рд▓рдб़рдиे рдоें рд▓рдЧी рд╣ुрдИ рд╣ैं। рдЖрдЬ рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рдХो рддोрдб़рдХрд░ рд╕्рд╡рдпं рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं। рд╡े рд╢िрдХ्рд╖ा, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा, рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ, рдХाрдиूрди, рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп, рдЦेрд▓рдХूрдж, рдХрд▓ा, рд╕ेрдиा, рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдЖрджि рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЕрдкрдиा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдпोрдЧрджाрди рджे рд░рд╣ी рд╣ैं। рдХिрди्рддु рдЗрди рд╕ाрд░ी рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЙрди्рд╣ें рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╕рд╣рдпोрдЧ рдирд╣ीं рдоिрд▓ рдкा рд░рд╣ा рд╣ै। рдШрд░ рд╕े рдЖрдлिрд╕ рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рд╕े рдШрд░ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдХे рдХ्рд░рдо рдоें рдЖрдП рджिрди рдЙрди्рд╣ें рдиाрдиा рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै। рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рдерд▓ों рдПрд╡ं рдХाрд░्рдпрд╕्рдерд▓ों рдкрд░ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдпौрди-рдЙрдд्рдкीреЬрди рд╕े рд╣рдо рд╡ाрдХिрдл рд╣ैं। рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рджिрд╕ंрдмрд░ 2019 рдоें рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рдоें рдХाрд░्рдпрд╕्рдерд▓ рд╕े рд▓ौрдЯ рд░рд╣ी рдПрдХ рдкрд╢ु рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рдк्рд░िрдпंрдХा рд░ेрдб्рдбी рдХे рд╕ाрде рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХрд░ рдХ्рд░ूрд░рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдЬрд▓ाрдХрд░ рдоाрд░ рдбाрд▓рдиे рдХी рдШрдЯрдиा рд╕े рдкूрд░े рджेрд╢ рдХी рдЬрдирддा рдЖंрджोрд▓िрдд рд╣ो рдЙрдаी рдеी।

рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕рдорд╕्рдпा:
"рдХाрд░ोрдмाрд░ी рд╕ंрдЧрдарди рдПрд╕ोрдЪैрдо (Assocham) рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдП рдЧрдП рд╕рд░्рд╡े рд╕े рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рдоाँ рдмрдирдиे рдХे рдмाрдж рдЕрдзिрдХрддрд░ рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдиौрдХрд░ी рдЫोреЬ рджेрддी рд╣ैं। ... рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрдлिрд╕ рдФрд░ рдШрд░ рд╕ंрднाрд▓рдиे рдХी рджोрд╣рд░ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдХे рдХाрд░рдг рддрдиाрд╡ рдмрдв़рддा рд╣ै рдФрд░ рдмीрдоाрд░िрдпाँ рдкैрджा рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЕрдкрдиी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рдЪрдХ्рдХрд░ рдоें рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЕрдкрдиी рд╕ेрд╣рдд рдХो рдирдЬрд░рдЕंрджाрдЬ рдХрд░рддी рд╣ैं। рдЖँрдХреЬों рдХी рдоाрдиें рддो 78 рдлीрд╕рджी рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдоें рджिрд▓ рдХी рдмीрдоाрд░ी рдХा рдЬोрдЦिрдо рддेрдЬी рд╕े рдмреЭ рд░рд╣ा рд╣ै।" -5

рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЕрд░्рдЪрдиा рд╕िंрд╣ рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕्рдеिрддि 'рджो рдиाрд╡ों рдоें рд╕рд╡ाрд░' рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕рд░ीрдЦी рд╣ोрддी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдПрдХ рддрд░рдл рдЙрди्рд╣ें 'рдЖрдХ्рдпुрдкेрд╢рдирд▓ рд╕्рдЯ्рд░ेрд╕' рдЭेрд▓рдиे рдкрдб़рддा рд╣ै рддो рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рдЙрди्рд╣ें рдШрд░ेрд▓ू рдоोрд░्рдЪे рдкрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рдЦुрд╢ рд░рдЦрдиे рдХी рджाрдпिрдд्рд╡ рднी рдиिрднाрдиा рдкрдбрддा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рд╡े рд╕्рд╡рдпं рдХे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХो рдирдЬрд░рдЕंрджाрдЬ рдХрд░ рдЬाрддी рд╣ैं। рдбा.рджिрд╢ा рд╢ुрдХ्рд▓ा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рджेрд╢ рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдоें 'рдкॉрд▓ीрд╕िрд╕्рдЯिрдХ рдУрд╡ेрд░िрдпрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо' рдпाрдиि рдкीрд╕ीрдУрдбी рдХी рд╢िрдХाрдпрддें рдмрдв рд░рд╣ी рд╣ैं рдЬो рдЬ्рдпाрджाрддрд░ рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдоें рдкाрдпी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдорд╣िрд▓ाрдУं рдоें рдЗрдирдлрд░्рдЯिрд▓िрдЯी рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै। рдШрд░ рдФрд░ рдиौрдХрд░ी рдоें рддाрд▓рдоेрд▓ рдмिрдаाрддे-рдмिрдаाрддे рд╡े рддрдиाрд╡ рдХा рд╢िрдХाрд░ рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ैं। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдмрдб़े рд╢рд╣рд░ों рдоें рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдШрд░ рд╡ рдХाрдо рдХे рдордз्рдп рдоाँ рдмрдирдиे рдоें рдЭिрдЭрдХ рд░рд╣ी рд╣ैं рдпा рдлिрд░ рджूрд╕рд░े рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдЬрди्рдо рдирд╣ीं рджेрдиा рдЪाрд╣рддीं। рдЖрдЬ рдкрдвी рд▓िрдЦी рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ рд╣ै рдХिрди्рддु рдиौрдХрд░ी рдХрд░рдиेрд╡ाрд▓ी рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХрдо рд╣ै। рдиौрдХрд░ी рдкрд░ рдЬाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдорд╣िрд▓ा рдоाрддृрдд्рд╡ рдзрд░्рдо рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдирд╣ीं рдиिрднा рд╕рдХрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╕्рд╡рдпं рдХो рджोрд╖ी рдоाрди рдЕрдкрд░ाрдз рдмोрдз рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рд╣ोрддी рд╣ै।

рдпрдж्рдпрдкि рдЖрдЬ рдиाрд░ी рдЖрд░्рдеिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рд╣ुрдИ рд╣ै। рдлिрд░ рднी рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рд╡рд╣ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдмंрдзी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдХाрдордХाрдЬ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╡рд╣ рд╕рдордп рдмीрддрдиे рдЕрдерд╡ा рдЕрдкрдиी рд╢िрдХ्рд╖ाрдЧрдд рдпोрдЧ्рдпрддा рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдХрд░рддी рд╣ै рдХिрди्рддु рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЙрд╕рдХी рдиौрдХрд░ी рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдмрди рдЬाрддी рд╣ै। рдРрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдоें рдЬो рд▓рдб़рдХिрдпाँ рд╡िрд╡ाрд╣ рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрддीं, рд╡े рдоाрдирд╕िрдХ рдШुрдЯрди, рдХुंрдаा рдФрд░ рдЖрдХ्рд░ाрдордХ, рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдЖрджि рднाрд╡рдиाрдУं рдХा рд╢िрдХाрд░ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं। рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рддिрдпोрдЧी, рд╕рд╣рдпोрдЧी рдЬैрд╕े рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рд╡्рдпंрдЧ्рдп, рдЙрдкрд╣ाрд╕ рдПрд╡ं рдмрджрдиाрдо рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХी рдЪुрдиौрддिрдпों рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рддी рд╣ैं।" -6

рдпौрди-рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХी рд╢िрдХाрд░: 
рд╕рдорд╕्рдд рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ा рдпौрди рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХा рд╢िрдХाрд░ рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ैं। рд╣ॉрд▓ीрд╡ुрдб рдоें рдлिрд▓्рдо рдиिрд░्рдоाрддा рд╣ाрд░्рд╡ी рд╡ाрдЗрдирд╕्рдЯीрди рдХो рд▓ेрдХрд░ рдмрд╣ुрдд рд╕े рдХрд▓ाрдХाрд░ों рдиे рдЖрд╡ाрдЬ рдЙрдаाрдпी рдеी। рдЬिрд╕рдХे рдмाрдж рднाрд░рдд рдоें рднी рдХрдИ рдЕрднिрдиेрдд्рд░िрдпों рдиे рдпौрди рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХी рдмाрдд рдХрд╣ी। рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рдмाрдж рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рдоीрдЯू (#Me Too) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЕрдкрдиी рдЖрдкрдмीрддी рдмрддाрдХрд░ рдпौрди рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЖрд╡ाрдЬ рдЙрдаाрдпी। рд╕ाрдзाрд░рдгрддрдпा рдХाрдордХाрдЬी рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рд╕ेрдХ्рд╕ рдХे рдмрджрд▓े рдлाрдпрджा рджेрдиे рдХा рд╡ाрджा рдХрд░ рдЙрдирдХा рд╢ोрд╖рдг рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдХрдИ рдмाрдд рдкीрдб़िрдд рдХी рд╢िрдХाрдпрддों рдХो рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рдирд╣ीं рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрдд्рдкीреЬрди рдорд╣िрд▓ा рдХे рдХाрдо рдкрд░ рдЕрд╕рд░ рдбाрд▓рддा рд╣ै। рд╡рд╣ рдк्рд░ाрдпः рдЕрд╡рд╕ाрдж рдФрд░ рд╕рджрдоे рдХी рд╢िрдХाрд░ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд░рдиे рдкрд░ рдзрдордХी, рдЕрдкрдоाрди, рдХрднी-рдХрднी рдЙрди्рд╣ें рдиौрдХрд░ी рд╕े рднी рд╣ाрде рдзोрдиा рдкреЬрддा рд╣ै। "рдпрд╣ рд╣рдоाрд░ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै рдХि рд╣рдо рджрдл्рддрд░ рдХा рдХा рдоाрд╣ौрд▓ рдХाрдо рдХрд░рдиे рд▓ाрдпрдХ рдмрдиाрдПँ। рдЬिрд╕рд╕े рд▓ोрдЧ рд╕рдо्рдоाрди рдХे рд╕ाрде рдХाрдо рдХрд░े рд╕рдХें। рдЙрдирдХे рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ों рдХा рд╣рдирди рди рд╣ो। рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╡рдХ्рдд- рд╡рдХ्рдд рдкрд░ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рджी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдпे।" -7 рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХा рдХाрд░्рдпрд╕्рдерд▓ рдоें рд╣ोрдиेрд╡ाрд▓े рдпौрди рд╣िंрд╕ा рд╕े рдЬुреЬे рдоाрдорд▓े рдоें рджोрдЧुрдиी рд╡ृрдж्рдзि рджрд░्рдЬ рдХी рдЧрдИ рд╣ै।

рджुрд░्рднाрдЧ्рдпрд╡рд╢ рдХाрд░्рдпрд╕्рдерд▓ рдкрд░ рдпौрди рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЖрдо рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ै। рдХाрд░्рдпрд╕्рдерд▓ рдкрд░ рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд╕ाрде рдпौрди рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХे рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдоाрдорд▓े рдмिрд╣ाрд░ рдоें рд╣ोрддे рд╣ैं। рджूрд╕рд░े рд╕्рдеाрди рдкрд░ рджिрд▓्рд▓ी рдФрд░ рддीрд╕рд░े рдкрд░ рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╣ै। рдЪौрдеे рдФрд░ рдкाँрдЪрд╡े рд╕्рдеाрди рдкрд░ рддेрд▓ांрдЧाрдиा рдФрд░ рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рд╣ै। рдпौрди-рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╕ंрдкрд░्рдХ, рдоांрдЧ, рдЕрдиुрд░ोрдз, рдЕрдиुрдЧ्рд░рд╣ рдЕрдерд╡ा рдЭुрдХाрд╡ рдХे рд░ूрдк рдоें рдпौрди рдк्рд░рд╡ृрдд्рдд рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░, рдпौрди рд░ंрдЬिрдд рдЯिрдк्рдкрдгी, рджिрд▓्рд▓рдЧी, рдЕрд╢्рд▓ीрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рджिрдЦाрдиा, рдпौрди рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХा рдХोрдИ рдЕрди्рдп рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╢ाрд░ीрд░िрдХ, рдоौрдЦिрдХ рдЕрдерд╡ा рдЧैрд░ рдоौрдЦिрдХ рдЖрдЪрд░рдг рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै।

"рдЖрдЬ рдЬिрд╕ рдвंрдЧ рд╕े рдоीрдбिрдпा рдЖрдо рдЖрджрдоी рдХी рдЪेрддрдиा рдХी рдЪेрддрдиा рдХी рдЫрд╡ि рд▓рдЧाрддाрд░ рдПрдХ ' рд╕ेрдХ्рд╕ी рд╡рд╕्рддु ' рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкिрдд рдХрд░рддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рдХрд╣ीं рди рдХрд╣ीं рдШрд░ рдпा рджрдл्рддрд░ рдоें рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдЕрд╕рд░ рддो рд╣ोрдЧा рд╣ी। рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╣िрддों рдХे рдХाрд░рдг рдПрдХ рдУрд░ рд╣рдо рдЗрд╕े рд░ोрдХ рдирд╣ीं, рддो рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рд╣рдо рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдХि рд╣рдоाрд░े рдШрд░ рдоें рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдоूрд▓्рдп рдорд░्рдпाрджा рдмрд░рдХрд░ाрд░ рд░рд╣े - рдпрд╣ рдХैрд╕े рд╕ंрднрд╡ рд╣ै?"- 8 рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХा рдпौрди рдЙрдд्рдкीреЬрди рдПрдХ рдХाрдиूрдиी рдоाрдорд▓ा рди рд╣ोрдХрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоाрдорд▓ा рд╣ै।

рдЖрдзुрдиिрдХ рдХाрд░्рдпрд╢ीрд▓ рдорд╣िрд▓ा рджोрд╣рд░ा рджाрдпिрдд्рд╡ рдиिрднा рд░рд╣ी рд╣ै। рдкрд░ंрддु рдкुрд░ुрд╖ рдХाрд░्рдпрд╢ीрд▓ рд╕्рдд्рд░ी рдХे рд╕ाрде рд╕рд╣рдпोрдЧ рдирд╣ीं рдХрд░ рдкा рд░рд╣ा। рдлрд▓рддः рдРрд╕ी рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╡ рдоाрдирд╕िрдХ рдк्рд░рддाреЬрдиाрдПँ рд╕рд╣рди рдХрд░рдиा рдкреЬ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдЗрд╕ рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рджौрд░ рдоें рдЖрдзुрдиिрдХ рдХाрд░्рдпрд╢ीрд▓ рдорд╣िрд▓ा рд╕ंрдШрд░्рд╖рд░рдд рд╣ै। рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдФрд░ рдШрд░ рдХे рдмीрдЪ рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рдмिрдаाрдиे рд╣ेрддु рдЙрд╕े рдиिрд░ंрддрд░ рдЕрдердХ рдкрд░िрд╢्рд░рдо рдХрд░рдиा рдкреЬ рд░рд╣ा рд╣ै। рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдЬीрд╡рди рд░ूрдкी рдЧाрдб़ी рдХे рджो рдкрд╣िрдпे рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ैं। рджोрдиों рдХो рд╕ंрддुрд▓рди рд╡ рд╕рдоाрдирддा рдХे рд╕ाрде рдЖрдЧे рдмреЭрдиा рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдкрддि рд╡ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдЕрди्рдп рд╕рджрд╕्рдп рднी рдШрд░ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдЖрдкрд╕ рдоें рдмाँрдЯ рд▓ें рддो рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХा рджोрд╣рд░ा рдмोрдЭ рдХुрдЫ рдХрдо рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЬिрд╕рд╕े рдПрдХ рд╕ुрдЦрдордп рдЬीрд╡рди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рджेрд╢ рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рддрднी рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рддрднी рд╣рдо рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдорд╣िрд▓ा рд╕рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рдХा рд╕рд╣ी рд╕्рд╡рд░ूрдк рдиिрд░्рдоिрдд рдХрд░ рдкाрдПँрдЧे।


рд╕ंрджрд░्рдн рд╕ंрдХेрдд:
1- www.dw.com, рд▓ेрдЦрдХ - рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡, 8 рдоाрд░्рдЪ 2016, рджोрд╣рд░ा рдмोрдЭ рдЭेрд▓рддे рд░рд╣ी рд╣ैं рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ाрдПँ।
2- inbreakthrough.org, 22 рджिрд╕рдо्рдмрд░ 2017, рдорд╣िрд▓ा рд╕рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рдпा рдорд╣िрд▓ाрдУं рдкрд░ рдХाрдо рдХा рджोрд╣рд░ा рдмोрдЭ।
3- goaconnection.com, рджोрд╣рд░े рдмोрдЭ рддрд▓े рджрдмрддी... рдорд╣िрд▓ाрдПँ рддрдиाрд╡ рдХा рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ैं рд╢िрдХाрд░, рд╢ृंрдЦрд▓ा рдкाрдг्рдбेрдп, 21 рджिрд╕рдо्рдмрд░ 2017
4- рдиाрд░ी рдПрдХ рд╕рдлрд░, рджिрдиेрд╢рдиंрджिрдиी рдбाрд▓рдоिрдпा / рд╕ंрддोрд╖ рдЧोрдпрд▓, рдкृ°- 126.
5- inbreakthrough.org, рдорд╣िрд▓ा рд╕рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рдпा рдорд╣िрд▓ाрдУं рдкрд░ рдХाрдо рдХा рджोрд╣рд░ा рдмोрдЭ, 27 рджिрд╕рдо्рдмрд░ 2017.
6- рдиाрд░ी рдПрдХ рд╕рдлрд░, рджिрдиेрд╢ рдиंрджिрдиी рдбाрд▓рдоिрдпा/рд╕ंрддोрд╖ рдЧोрдпрд▓, рдкृ॰- 127.
7- www.bbc.com,рджрдл्рддрд░ों рдоें рдпौрди рдЙрдд्рдкीреЬрди рд╕े рдХैрд╕े рд▓реЬें рдорд╣िрд▓ाрдПँ, рдЕрдлрд░ोрджिрддि рдкिрдиा, рдХेंрдЯ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, 16 рдирд╡рдо्рдмрд░ 2017.
8- fowardpress.in, рдХाрдордХाрдЬी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХा рдпौрди рдЙрдд्рдкीреЬрди, рдЕрд░рд╡िंрдж рдЬैрди, 22 рдЬुрд▓ाрдИ 2019.


рдЙрд░्рдоिрд▓ा рдХुрдоाрд░ी, рдЪрд▓рднाрд╖ -+91 809 246 9033
рд╕рд╣ाрдпрдХ рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкрдХ, рдЕрди्рдирджा рдХॉрд▓ेрдЬ, рд╣рдЬाрд░ीрдмाрдЧ - рдЭाрд░рдЦंрдб; рдкिрди - 825301, рдкी - рдПрдЪ.рдбी. (рдЬाрд░ी), рдиेрдЯ - рдЙрдд्рддीрд░्рдг, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдПрд╡ं рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ेрдоिрдиाрд░ों рдоें рдЖрд▓ेрдЦ рдк्рд░рд╕्рддुрддि, рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी рд╕े рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рд╡ाрд░्рддा рдк्рд░рд╕ाрд░िрдд।

рдХाрд╡्рдп: рджेрд╡рдХрд░рдг рдЧंрдбाрд╕ 'рдЕрд░рд╡िрди्рдж'

рджेрд╡рдХрд░рдг рдЧंрдбाрд╕ 'рдЕрд░рд╡िрди्рдж'
рдиाрд░ी

рдЬिрд╕рдХी рдХोрдИ рдеाрд╣ рдирд╣ीं, рдЬिрд╕рдХा рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдЕрдкाрд░ рд╣ै,
рд╕ाрдЧрд░ рд╕े рднी рдЧрд╣рд░ी рд╣ै рд╡ो, рдЙрд╕рдХा рдЕрдиंрдд рд╣ी рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ै,
рддीрдиों рд▓ोрдХ рд╕рдоेрдЯ рд▓े рдЬो рдЕрдкрдиे рдордорддा рднрд░े рдЖँрдЪрд▓ рдоें
рд╡ो рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рдиाрдпाрдм рдХृрддि, рдЙрд╕рдХो рдк्рд░рдгाрдо рдмाрд░рдо्рдмाрд░ рд╣ै।

рд╣ै рд╡ो рд╕рд╣рдирд╢ीрд▓рддा рдХी рдк्рд░рддिрдоूрд░्рдд, рд╡ो рдк्рд░ेрдо рдХा рдЖрдЧाрд░ рд╣ै,
рд╣ै рдЙрд╕рдХे рдмिрдиा рд╕ृрд╖्рдЯि рдЕрдзूрд░ी рдФрд░ рдЬрдЧрдд рднी рдиिрд░ाрдзाрд░ рд╣ै,
рдЕрдкрдиा рд╕рдм рдХुрдЫ рди्рдпौрдЫाрд╡рд░ рдХрд░ рджे рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдЪाрд╣ рдХे
рдЦ़ुрджा рднी рдЙрд╕рдХो рдирддрдорд╕्рддрдХ рд╣ै, рдирддрдорд╕्рддрдХ рдпे рд╕ंрд╕ाрд░ рд╣ै।

рджрдпा, рдзрд░्рдо, рд╢ीрд▓, рдд्рдпाрдЧ рдФрд░ рд╕्рдиेрд╣ рдЬिрд╕рдХे рд╣рдеिрдпाрд░ рд╣ै,
рд╡рд╕ुंрдзрд░ा рдХे рдЬैрд╕े рдЙрд░्рд╡рд░ рд╣ै рд╡ो, рдЙрд╕рдоें рдЧुрдгों рдХी рднрд░рдоाрд░ рд╣ै,
рдЬिрд╕рдХी рдЧोрдж рдоें рдЦेрд▓рддी рд╣ैं рдк्рд░рд▓рдп рдФрд░ рд╕ृрдЬрди рдХी рд╢рдХ्рддि
рдХुрдЫ рд▓िрдЦ рдкाрдпा рдЕрд░рд╡िрди्рдж рдЙрд╕рдХो, рд╢ाрд░рджे рдХा рдЙрдкрд╣ाрд░ рд╣ै।
***

рдЧрд░ рд░िрд╢्рддों рдХा рд╕ंрд╕ाрд░ рди рд╣ोрддा

рдХिрд╕рдХे рд╕ंрдЧ рд╣ँрд╕рддे, рдХिрд╕рдХे рд╕ंрдЧ рд░ोрддे
рдпрд╣ाँ рд╣ँрд╕рдиा рдФрд░ рд░ोрдиा рджुрд╢्рд╡ाрд░ рд╣ी рд╣ोрддा
рдпрд╣ рдордирдоोрд╣рдХ рдзрд░рддी рд╕ूрдиी рд╕ी рд▓рдЧрддी
рдЧрд░ рдпрд╣ाँ рдкрд░ рд░िрд╢्рддों рдХा рд╕ंрд╕ाрд░ рди рд╣ोрддा।

рд╣рдо рдХिрд╕े рдкुрдХाрд░рддे рдоाँ рдФрд░ рдмाрдмूрдЬी
рдлिрд░ рдЬрдЧ рдоें рдХोрдИ рддाрд░рдгрд╣ाрд░ рди рд╣ोрддा
рдФрд░ рджाрджा-рджाрджी, рдЪाрдЪा-рдЪाрдЪी рдХे рдмिрди
рдмрдЪрдкрди рдоें рдЦेрд▓-рдХूрдж рдЙрдкрд╣ाрд░ рди рд╣ोрддा।

рдирд╣ीं рд╣ोрддा рднाрдИ рдмрд╣рди рдХा рдк्рдпाрд░ा рдмंрдзрди
рдХोрдИ рддीрдЬ рдд्рдпोрд╣ाрд░ рдЦुрд╢рдЧрд╡ाрд░ рди рд╣ोрддा
рдирд╣ीं рд╣ोрддी рдлिрд░ рдХोрдИ рдк्рд░िрдпрддрдоा рддुрдо्рд╣ाрд░ी
рдФрд░ рджिрд▓ рдоें рддुрдо्рд╣ाрд░े рдХोрдИ рдк्рдпाрд░ рди рд╣ोрддा।

рдХрд╣ाँ рдоिрд▓рддे рджोрд╕्рдд рднाрдИ рд╕े рдк्рдпाрд░े рддुрдо्рд╣ें
рдлिрд░ рдЬीрд╡рди рдоें рдХोрдИ рджिрд▓рджाрд░ рди рд╣ोрддा
рдЕрднी рдЬिрд╕рдХे рдиाрдо рд╕े рдзрдб़рдХे рд╣ै рджिрд▓
рдлिрд░ рдЙрд╕ рдорд╣рдмूрдмा рд╕े рдЗрдХрд░ाрд░ рди рд╣ोрддा।

рдмрди рдЬाрддा рдлिрд░ рдоाрдирд╡ рднी рдкрд╢ु рд╕рдоाрди
рд░рд╣рддा рднрдЯрдХрддा, рдХोрдИ рдШрд░ рдмाрд░ рди рд╣ोрддा
рдпрд╣ рдордирдоोрд╣рдХ рдзрд░рддी рд╕ूрдиी рд╕ी рд▓рдЧрддी
рдЧрд░ рдпрд╣ाँ рдкрд░ рд░िрд╢्рддों рдХा рд╕ंрд╕ाрд░ рди рд╣ोрддा।

рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкрдХ рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 963 685 2604

рдХрд╣ाрдиी: рдЬिрди्рди рдмाрдмा

рдЬीрддेрди्рдж्рд░ рднрдЯрдиाрдЧрд░

- рдЬीрддेрди्рдж्рд░ рднрдЯрдиाрдЧрд░

рд▓рдЦрдирдК, рдирд╡ाрдмों рдХा рд╢рд╣рд░ - рдЕрдкрдиी рддрд╣рдЬ़ीрдм рдХे рд▓िрдП рдорд╢рд╣ूрд░। рдЧंрдЬिंрдЧ рдХे рд▓िрдП рднी। рдЧंрдЬिंрдЧ рдпाрдиी рд╢ाрдо рдХे рд╡рдХ्рдд рд╣рдЬ़рд░рддрдЧंрдЬ рдХे рдПрдХ рдХोрдиे рд╕े рджूрд╕рд░े рдХोрдиे рддрдХ рдХी рд╕ैрд░। рдпूँ рдЧंрдЬ рддो рд▓рдЦрдирдК рдоें рднрд░ी рдкрдб़ी рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рд╣рдЬ़рд░рддрдЧंрдЬ рдХी рд╢ाрди рдиिрд░ाрд▓ी рд╣ै।
рдХिрддрдиे рд▓ोрдЧ рдЬाрдирддे рд╣ोंрдЧे рдХि рд╣рдЬ़рд░рддрдЧंрдЬ рдХी рдиींрд╡ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ों рдиे рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдирд╡ाрдмों рдиे рд░рдЦी рдеी рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдиाрдо рдирд╡ाрдм рдЕрдордЬрдж рдЕрд▓ी рд╢ाрд╣, рдЬो рдЕрдкрдиे рддрдЦрд▓्рд▓ुрд╕ 'рд╣рдЬ़рд░рдд' рд╕े рдорд╢рд╣ूрд░ рдеे, рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╣рдЬ़рд░рддрдЧंрдЬ рдкрдб़ рдЧрдпा? рд╡ो рддो 1857 рдХे рдмाрдж рдЬрдм рдЕрд╡рдз рдкрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी рд╣ुрдХूрдордд рдХाрдпрдо рд╣ो рдЧрдИ, рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ों рдиे рдирд╡ाрдмी рдЗрдоाрд░рддें рдЧिрд░ा рдХрд░ рдЕрдкрдиी рдоौрдЬ-рдорд╕्рддी рдХे рд▓िрдП рд╣рдЬ़рд░рддрдЧंрдЬ рдХो рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी рд╢рдХ्рд▓ рджे рджी рдФрд░ рд╣िंрджुрд╕्рддाрдиिрдпों рдХे рдЖрдиे рдкрд░ рд░ोрдХ рд▓рдЧा рджी। рд╕िрд░्рдл़ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ рд╣ी рд╣рдЬ़рд░рддрдЧंрдЬ рдХा рдордЬ़ा рд▓ूрдЯ рд╕рдХрддे рдеे। рдирд╡ाрдмी рд▓рдЦрдирдК рдХी рд░ूрд╣ рдЪौрдХ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХे рдЗрд▓ाрдХ़ों рдоें рдХ़ैрдж рд╣ो рдХे рд░рд╣ рдЧрдИ। рдЕрдм рддो рдЦैрд░, рд╕рдм рдХे рд▓िрдП рдЦुрд▓ी рд╣ैं рд╕рднी рдЬрдЧрд╣। рдЗрд╕ी рд╣рдЬ़рд░рддрдЧंрдЬ рдХे рдХрд░ीрдм, рдЕрд╢ोрдХ рд░ोрдб рдкрд░ (рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी рдиाрдо рддो рдЕрдм рднूрд▓ рдЪुрдХे рд╣ैं), рдирд░рд╣ी рдмाрдЬ़ाрд░ рдХे рдоुрд╣ाрдиे рдХे рд╕ाрдордиे рдеा рдЗंрдбिрдпрди рдХॉрдлी рд╣ाрдЙрд╕ рдЬो рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ों рдХे рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рднी рдХрдИ рд╕ाрд▓ों рддрдХ рдеा। рдкрддा рдирд╣ीं рдЕрдм рд╣ै рдпा рдирд╣ीं। рдЗंрдбिрдпрди рдХॉрдлी рд╣ाрдЙрд╕ рдХी, рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рдХे рдХिрд╕ी рднी рд╢рд╣рд░ рдоें рд╣ो, рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рдкрд╣рдЪाрди рд╣ै। рдПрдХ рдмрдб़े рд╕े рд╣ॉрд▓ рдоें рд╕ाрдзाрд░рдг рд╕ी рд▓рдХрдб़ी рдХी рдоेрдЬ़ें рдФрд░ рдХुрд░्рд╕िрдпाँ। рд╣рд░ рдоेрдЬ़ рдкрд░, рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡рдХ्рдд рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХिрд╕्рдо рдХे рд▓ोрдЧ рдмैрдаे рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рд╕рдмрдХा рдЕрдкрдиा рд╡рдХ्рдд рдФрд░ рдоेрдЬ़ें рдоुрдХ़рд░्рд░рд░ рд╣ोрддी рд╣ैं। рджोрдкрд╣рд░ рддрдХ рд╢рд╣рд░ рдХे рд╢ाрдпрд░ рдФрд░ рд▓ेрдЦрдХ рдмैрдаे рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдкрдб़ोрд╕ рдХे рдЗрдирдХрдо рдЯैрдХ्рд╕ рдФрдлिрд╕ рдХे рдХ्рд▓рд░्рдХ рдФрд░ рд╡рдХीрд▓, рд╢ाрдо рдХो рдХॉрд▓ेрдЬों рдФрд░ рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдХे рд╕्рдЯूрдбेंрдЯ्рд╕। рджीрд╡ाрд░ рдкрд░ ‘The loudest whisper is better than a low shout’ (рдПрдХ рдКँрдЪी рдлुрд╕рдлुрд╕ाрд╣рдЯ рдПрдХ рдзीрд░े рд╕े рдЪिрд▓्рд▓ाрдиे рд╕े рдмेрд╣рддрд░ рд╣ै) рд▓िрдЦा рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╣ॉрд▓ рдХी рд╣рд░ рдоेрдЬ़ рд╕े рдмрд╣рд╕ рдХा рд╢ोрд░ рд╕ुрдиाрдИ рдкрдб़рддा рд╣ै।

рдХाрдорддा рдк्рд░рд╕ाрдж рди рддो рд╢ाрдпрд░ рдеे рди рд▓ेрдЦрдХ, рди рдХ्рд▓рд░्рдХ, рди рд╡рдХीрд▓, рди рд╣ी рд╕्рдЯूрдбेंрдЯ। рд▓ेрдХिрди рдЕрдкрдиी рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдХे рджिрдиों рдХी рдЖрджрдд рдЫोрдб़ рдирд╣ीं рдкाрдП рдеे। рдЙрдирдХे рдЬ़्рдпाрджाрддрд░ рд╕ाрдеी рдЕрд▓्рд▓ाрд╣ рдХो рдк्рдпाрд░े рд╣ो рдЪुрдХे рдеे рдФрд░ рдЬो рдмрдЪे рдеे рд╡े рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों-рдкोрддों рдХे рд╕ाрде рджूрд░рджрд░ाрдЬ़ рдЪрд▓े рдЧрдпे рдеे। рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЕрдХेрд▓े рд░рд╣ рдЬाрдиे рдкрд░ рднी рдХाрдорддा рдк्рд░рд╕ाрдж рд╣рд░ рд░ोрдЬ़ рд╡рдХ्рдд рдкрд░ рдХॉрдлी рд╣ाрдЙрд╕ рдЖрддे, рдХोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЫोрдЯी рд╕ी рдоेрдЬ़ рдкрд░ рдмैрдаे рдХॉрдлी рдкीрддे рд░рд╣рддे। рдЙрди्рд╣ें рджेрдЦрддे рд╣ी рд╡ेрдЯрд░ рдХॉрдлी рдХा рдк्рдпाрд▓ा рдЙрдирдХी рдоेрдЬ़ рдкрд░ рд░рдЦ рджेрддे рдеे। рдХाрдорддा рдк्рд░рд╕ाрдж рдоेрдЬ़-рдХुрд░्рд╕ी рдХी рддрд░рд╣ рдХॉрдлी рд╣ाрдЙрд╕ рдХा рдПрдХ рдЕрднिрди्рди рдЕंрдЧ рдмрди рдЪुрдХे рдеे।

рдЖрдЬ рднी рдХाрдорддा рдк्рд░рд╕ाрдж рдХोрдиे рдХी рдоेрдЬ़ рдкрд░ рдмैрдаे рдХॉрдлी рдХी рдЪुрд╕्рдХिрдпाँ рд▓े рд░рд╣े рдеे рдХि рдПрдХ рдЖрд╡ाрдЬ़ рд╕ुрдиाрдИ рдкрдб़ी, "рдоाрдл़ рдХीрдЬिрдПрдЧा рдЕंрдХрд▓, рдХ्рдпा рдоैं рдЖрдкрдХे рд╕ाрде рдмैрда рд╕рдХрддा рд╣ूँ?"

рд╕िрд░ рдЙрдаा рдХрд░ рджेрдЦा। рд╕ाрдордиे рдПрдХ рдиौрдЬрд╡ाрди рдЦрдб़ा рдеा। рдкрд╣рд▓ी рдирдЬ़рд░ рдоें рд╣ी рдкрддा рдЪрд▓ рдЧрдпा рдХि рд╕्рдЯूрдбेंрдЯ рд╣ै। рдкूрд░े рд╣ॉрд▓ рдоें рд╕िрд░्рдл़ рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдПрдХ рдЦाрд▓ी рдХुрд░्рд╕ी рдеी рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдП рджрд░рдЦ़्рд╡ाрд╕्рдд рдкेрд╢ рдХी рдЧрдИ рдеी। рд╕िрд░ рд╣िрд▓ा рдХрд░ рдХाрдорддा рдк्рд░рд╕ाрдж рдЬी рдиे рдмैрдардиे рдХी рдЗрдЬाрдЬ़рдд рджी। рдиौрдЬрд╡ाрди рдЦाрд▓ी рдХुрд░्рд╕ी рдкрд░ рдмैрда рдЧрдпा। рдоुँрд╣ рд╕े рдлिрд╕-рдлिрд╕ рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ рдиिрдХाрд▓ рдХрд░ рд╡ेрдЯрд░ рдХो рдмुрд▓ाрдпा рдФрд░ рдорд╕ाрд▓ा рдбोрд╕ा рд╡ рдХॉрдлी рдХा рдСрд░्рдбрд░ рджेрдХрд░ рдЕрдкрдиी рдЙंрдЧрд▓िрдпाँ рдЪрдЯрдХाрдиे рд▓рдЧा। рдбोрд╕ा рдЖрддे рд╣ी рдиौрдЬрд╡ाрди рдЙрд╕ рдкрд░ рдЯूрдЯ рдкрдб़ा рдоाрдиों рдЬрди्рдо-рдЬрди्рдоाрди्рддрд░ рд╕े рднूрдЦा рд╣ो। рдХाрдорддा рдк्рд░рд╕ाрдж рдЬी рдХौрддूрд╣рд▓рдкूрд░्рд╡рдХ рдЙрд╕े рджेрдЦ рд░рд╣े рдеे। рдХुрдЫ рджेрд░ рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкूрдЫा, "рдЕрдХेрд▓े рд░рд╣рддे рд╣ो, рдмрд░्рдЦुрд░рджाрд░?"

рдЪौंрдХ рдХрд░ рдиौрдЬрд╡ाрди рдиे рдЙрди्рд╣ें рджेрдЦा, "рдЬी।"

"рдкрдв़рддे рд╣ो?"

"рдЬी।"

"рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдоें?"

"рдЬी।"

"рдирдпे рд╣ो рд▓рдЦрдирдК рдоें?"

"рдЬी, рдХुрдЫ рдорд╣ीрдиों рд╕े рд╣ूँ рдпрд╣ाँ рдкрд░।"

"рдХрд╣ाँ рдХे рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд╣ो?"

"рдЬी, рд╣ाрдкुрдб़ рдХा।"

"рдУрд╣," рдХрд╣ рдХрд░ рдХाрдорддा рдк्рд░рд╕ाрдж рдЬी рдЪुрдк рд╣ो рдЧрдпे। рдХुрдЫ рдХ्рд╖рдг рд╢ांрддि рд░рд╣ी। рдЕрдм рдиौрдЬрд╡ाрди рдиे рдЪुрдк्рдкी рддोрдб़рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी।

"рдЕंрдХрд▓ ... ।"

"рдЕंрдХрд▓?" рдХाрдорддा рдк्рд░рд╕ाрдж рдмीрдЪ рдоें рд╣ी рдмोрд▓ рдкрдб़े। "рдЖрдкрдХे рдкрд░рджाрджा рдХी рдирд╣ीं рддो рджाрджा рдХी рдЙрдо्рд░ рдХे рддो рд╣ैं рд╣ी рд╣рдо, рдмрд░्рдЦुрд░рджाрд░।"

"рд╕ॉрд░ी, рдЕंрдХрд▓। рдирд╣ीं ... рджाрджाрдЬी।" рдиौрдЬрд╡ाрди рдЭेंрдкрддे рд╣ुрдП рдмोрд▓ा। "рдЖрдк..." рд╡рд╣ рдЪुрдк рд╣ो рдЧрдпा।

" рдмрд▓िрдП, рдмрд░्рдЦुрд░рджाрд░।" рдХुрдЫ рджेрд░ рдмाрдж рдХाрдорддा рдк्рд░рд╕ाрдж рдЬी рдмोрд▓े। "рдХुрдЫ рдкूрдЫрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдЖрдк рд╣рдорд╕े।"

"рдЖрдк рд▓рдЦрдирдК рдХे рд╣ी рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд╣ैं рджाрджाрдЬी?" рдиौрдЬрд╡ाрди рдиे рд╣िрдо्рдордд рдХрд░рдХे рдкूрдЫ рд╣ी рд▓िрдпा।

"рдирдП рдЬ़рдоाрдиे рдХे рд╣ैं рдЖрдк, рдмрд░्рдЦुрд░рджाрд░। рдЖрдк рд╣рдоें рдЕंрдХрд▓ рд╣ी рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╣ाँ, рд╣рдоाрд░ी рддो рдкैрджाрдЗрд╢ рд╣ी рд▓рдЦрдирдК рдХी рд╣ै। рдЬिंрджрдЧी рдпрд╣ीं рдмिрддाрдИ рд╣ै рд╣рдордиे। рдмाрд╣рд░ рдЬाрдиे рдХा рди рдХрднी рдЗрдд्рддрдл़ाрдХ़ рд╣ुрдЖ рди рдЗрд░ाрджा। рд▓рдЦрдирдК рдХे рдмाрд╣рд░ рд╣рдо рд╕िрд░्рдл़ рд╕ैрд░ рдХे рд▓िрдП рдЬाрддे рдеे। рдЕрдм рддो рд╡рд╣ рднी рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддा। рдкрд░ рдЫोрдб़िрдП рдЗрди рдмाрддों рдХो। рдЕрдкрдиी рд╕ुрдиाрдЗрдпे। рдЕрдкрдиा рдЗрд╕्рдоे-рд╢рд░ीрдл рддो рджीрдЬिрдП।”

"рдЬी, рдХ्рдпा рджूँ рдоैं рдЕрдкрдиा?" рдиौрдЬрд╡ाрди рдиे рд╡िрд╕्рдордп рд╕े рдкूрдЫा।

"рдЗрд╕्рдоे-рд╢рд░ीрдл, рдпाрдиि рдЗंрдЯ्рд░ोрдбрдХ्рд╢рди।" рдЕंрдХрд▓ рдиे рд╣ँрд╕рддे рд╣ुрдП рдмोрд▓े।

"рдЬी, рдЕрдЬрдп।" рдЭेंрдкрддे рд╣ुрдП рдиौрдЬрд╡ाрди рдиे рдЙрдд्рддрд░ рджिрдпा।

"рдЕрдЪ्рдЫा рдЕрдЬрдп, рдХुрдЫ рдорд╣ीрдиों рд╕े рд▓рдЦрдирдК рдоें рд╣ैं рдЖрдк। рдХुрдЫ рджोрд╕्рдд рднी рдмрдиे рд╣ोंрдЧे। рдЙрдирдХे рд╕ाрде рд▓рдЦрдирдК рдХी рд╕ैрд░ рднी рдХी рд╣ोрдЧी рдЖрдкрдиे। рдХ्рдпा-рдХ्рдпा рджेрдЦा рдЖрдкрдиे рд╣рдоाрд░े рд╢рд╣рд░ рдоें?"

"рджोрд╕्рдд рддो рдоेрд░े рдПрдХ-рдЖрдз рд╣ी рдмрдиे, рдЕंрдХрд▓। рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕े рд╢рд╣рд░ рдХा рдоैं, рд▓рдЦрдирдК рдХी рддрд╣рдЬ़ीрдм рд╕े рдиाрд╡ाрдХिрдл़, рджोрд╕्рдд рдмрдиाрдиे рдоें рдиाрдХाрдордпाрдм рд╣ी рд░рд╣ा। рдЬ़्рдпाрджाрддрд░ рдоेрд░ा рдордЬ़ाрдХ рд╣ी рдмрдиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдпрд╣ाँ।" рдЙрджाрд╕ рд╕्рд╡рд░ рдоें рдЕрдЬрдп рдмोрд▓ा। рдЕंрдХрд▓ рднी рдЧंрднीрд░ рд╣ो рдЧрдпे। рдмोрд▓े, "рдирдпे рдЬ़рдоाрдиे рдХी рдирдИ рдлрд╕рд▓ рд╣ै рдпे। рдПрдХ рд╕рдЪ्рдЪा рд▓рдЦрдирд╡ी рдРрд╕े рдмрд░्рддाрд╡ рдХрд░ рд╣ी рдирд╣ीं рд╕рдХрддा। рдзीрд░рдЬ рд░рдЦो рдмрд░्рдЦुрд░рджाрд░। рдзीрд░े-рдзीрд░े рдпрд╣ी рд▓рдб़рдХे рдЖрдкрдХे рджोрд╕्рдд рдмрди рдЬाрдПँрдЧे।" рдлिрд░ рдоुрд╕्рдХुрд░ाрддे рд╣ुрдП рдмोрд▓े, "рд╣рдоाрд░ी рд▓рдЦрдирд╡ी рдЬ़ुрдмाрди рд╕ीрдЦрдиे рдоें рджेрд░ рдирд╣ीं рд▓рдЧाрдИ рдЖрдкрдиे। рдЕрдЪ्рдЫा рддो рдмрдб़ा рдЗрдоाрдордмाрдб़ा рджेрдЦा рдЖрдкрдиे?”

"рдЬी, рджेрдЦा। рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд▓рдЧा। рдЗрддрдиा рдмрдб़ा рд╣ॉрд▓ рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдЦंрдмे рдХे рдмрдиा рд╣ुрдЖ। рдоुрдЭे рд╕рдмрд╕े рдЬ़्рдпाрджा рддाрдЬ्рдЬुрдм рддो рд╣ुрдЖ рдХि рдЗрд╕ рд╣ॉрд▓ рдХे рдПрдХ рд╕िрд░े рдкрд░ рдоाрдЪिрд╕ рдЬрд▓ाрдиे рдХी рдоाрдоूрд▓ी рдЖрд╡ाрдЬ़ рджूрд╕рд░े рд╕िрд░े рдкрд░ рд╕ाрдл-рд╕ाрдл рд╕ुрдиाрдИ рджेрддी рд╣ै। рдФрд░ рднूрд▓-рднुрд▓ैрдпा рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рд╣ैрд░ाрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЪीрдЬ़ рд╣ै। рдоैं рддो рдЦो рд╣ी рдЧрдпा рдеा рдЙрд╕рдоें। рд╡ो рддो рдПрдХ рдЧाрдЗрдб рдоिрд▓ рдЧрдпा рдЬिрд╕рдиे рдоुрдЭे рдмाрд╣рд░ рдиिрдХाрд▓ा।" рдЙрдд्рддेрдЬрдиा рдоें рдмोрд▓рддा рдЪрд▓ा рдЧрдпा рдеा рдЕрдЬрдп। рдЕंрдХрд▓ рдоुрд╕्рдХुрд░ाрддे рд╣ुрдП рдЙрд╕рдХी рдмाрдд рд╕ुрди рд░рд╣े рдеे।

"рд╢ुрдХ्рд░ рдордиाрдИрдпे рдХि рдЖрдкрдХो рдХोрдИ рднूрдд, рдЬिрди्рди рдпा рдЖрдд्рдоा рдирд╣ीं рдоिрд▓ी।"

"рдЗрдоाрдордмाрдб़े рдоें рднी рднूрдд рд╣ैं, рдЕंрдХрд▓?"

"рднी? рдЖрдкрдиे рдХ्рдпा рдХрд╣ीं рдФрд░ рднूрдд рджेрдЦा рд╣ै?"

"рджेрдЦा рддो рдирд╣ीं рдкрд░ рд▓рдЧा рдХि рд░ेрд╕िрдбेрди्рд╕ी рдоें рднूрдд рд╣ै। рдкрд░ рдоेрд░ा рд╡рд╣рдо рд╣ोрдЧा। рднूрдд рд╣ोрддे рдеोрдб़े рд╣ी рд╣ैं। рдЗрди рдмाрддों рдкрд░ рдХौрди рдпрдХीрди рдХрд░рддा рд╣ै?"

"рдпрдХीрди рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП, рдмрд░्рдЦुрд░рджाрд░।” рдЕंрдХрд▓ рд╕ंрдЬीрджрдЧी рд╕े рдмोрд▓े। “рднूрдд рдЬिрди्рди рд╡рдЧ़ैрд░рд╣ рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╣рдордиे рджेрдЦे рд╣ैं।"

"рдХ्рдпा рд╡ाрдХрдИ, рдЕंрдХрд▓? рдЖрдкрдиे рдЦुрдж рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦा рд╣ै рдЬिрди्рди рдХो?" рдЕрдЬрдп рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЪрдХिрдд рдеा। "рдХрдм, рдХрд╣ाँ, рдХैрд╕े рджिрдЦा рдЖрдкрдХो рднूрдд?"

рдХुрдЫ рдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рдХाрдорддा рдк्рд░рд╕ाрдж рдЬी рдХी рдЖँрдЦें рдмंрдж рд╣ो рдЧрдпीं। рд▓рдЧा рд╡ो рднूрдд рдоें рдЪрд▓े рдЧрдпे рд╣ैं। рдеोрдб़ी рджेрд░ рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдмैрдаे рд░рд╣рдиे рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЖँрдЦें рдЦोрд▓ीं рдФрд░ рдмोрд▓рдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा।

"рдмрд╣ुрдд рдкुрд░ाрдиी, рдЖрдкрдХे рдкैрджा рд╣ोрдиे рд╕े рднी рдмрд╣ुрдд рдкрд╣рд▓े рдХी рдмाрдд рд╣ै рдпे। рд╣рдоाрд░े рд╡ाрд▓ेрдж рд╕ाрд╣рдм рдЕрдоीрдиाрдмाрдж рдоें рдЗрдд्рд░ рдХा рдзंрдзा рдХрд░рддे рдеे। рдмрдб़ा рдиाрдо рдеा рдЙрдирдХी рджुрдХाрди рдХा। рдЙрдирдХे рдЗंрддрдХाрд▓ рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХा рд╕ाрдЭीрджाрд░ рдкूрд░े рдзंрдзे рдкрд░ рдХ़ाрдмिрдЬ़ рд╣ो рдЧрдпा। рдЙрд╕рдиे рд╣рдоाрд░े рдкुрд╢्рддैрдиी рдордХाрди рдкрд░ рднी, рдпे рдХрд╣ рдХрд░ рдХि рд╣рдоाрд░े рд╡ाрд▓िрдж рд╕ाрд╣рдм рдорд░рд╣ूрдо рдиे рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдордХाрди рдЧिрд░рд╡ी рд░рдЦा рд╣ुрдЖ рдеा, рдХрдм्рдЬा рдХрд░ рд▓िрдпा। рд╣рдо рдмेрдШрд░ рд╣ो рдЧрдпे। рджाрдиे-рджाрдиे рдХो рдоोрд╣рддाрдЬ рд╣ो рдЧрдпे। рдмрдб़ी рджौрдб़-рднाрдЧ рдХी। рдмрдб़े-рдмрдб़े рдЕрдлрд╕рд░ों рдХी рдЦुрд╢ाрдордж рдХी। рдкрд░ рдХिрд╕ी рдиे рдХोрдИ рдорджрдж рдирд╣ीं рдХी। рдкैрд╕े рдоें рдмрдб़ी рддाрдХ़рдд рд╣ोрддी рд╣ै, рдмрд░्рдЦुрд░рджाрд░। рдФрд░ рдкैрд╕ा рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рдеा рдирд╣ीं। рд╕рд▓ाрд╣ рдоिрд▓ी рдХि рдоुрдХ़рджрдоा рдХрд░ рджो। рдЬो рдеोрдб़ी рдмрд╣ुрдд рдЬрдоा рдкूंрдЬी рдеी рдЗрдХрдЯ्рдаी рдХрд░рдХे рдПрдХ рд╕рд╕्рддा рд╕ा рд╡рдХीрд▓ рдХिрдпा рдФрд░ рдоुрдХ़рджрдоा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा। рд╡рдХीрд▓ों рдФрд░ рдЕрджाрд▓рддों рдХे рдмाрд░े рдоें рджुрдиिрдпा рдЬाрдирддी рд╣ै। рддाрд░ीрдЦें рдмрдв़рддी рд░рд╣ीं। рдоुрдХ़рджрдоा рдард╣рд░ा рд░рд╣ा। рдлीрд╕ рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рднी рдкैрд╕े рдирд╣ीं рдмрдЪे। рдХुрдЫ рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдЖ рд░рд╣ा рдеा рдХि рдХ्рдпा рдХрд░ें। рдПрдХ рджिрди рд╡ाрд▓ेрдж рд╕ाрд╣рдм рдХे рдЬाрдирдХाрд░ рдПрдХ рдмुрдЬुрд░्рдЧ рдоिрд▓े। рд╢рдорд╢ाрдж рдиाрдо рдеा рдЙрдирдХा। рд╣рдоाрд░ी рдХрд╣ाрдиी рд╢рд╣рд░ рдоें рд╕рдм рдЬाрдирддे рд╣ी рдеे। рд╢рдорд╢ाрдж рд╕ाрд╣рдм рднी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ाрдП рджी рдЬिрди्рди рдмाрдмा рдХी рд╢рд░рдг рдоें рдЬाрдиे рдХी।

рдЬिрди्рди рдмाрдмा рдмाрд░ाрдмंрдХी рдХे рдкाрд╕ рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕े рдЧाँрд╡ рдоें рд░рд╣рддे рдеे। рдЦेрддों рдХे рдмीрдЪ рдмрдиे рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕े рдордХाрди рдХी рдКрдкрд░ рдХी рдоंрдЬ़िрд▓ рдкрд░ рд╢рдорд╢ाрдж рд╕ाрд╣рдм рд╣рдоें рд▓े рдЧрдпे। рджрд░рд╡ाрдЬ़े рдкрд░ рдЯाрдЯ рдХा рдлрдЯा рд╣ुрдЖ рдкрд░рджा рдкрдб़ा рдеा। рдЕंрджрд░ рд╕े рдХुрдЫ рдЖрд╡ाрдЬ़ें рдЖ рд░рд╣ी рдеीं। рд▓рдЧा рдЬिрди्рди рдмाрдмा рдирдоाрдЬ़ рдкрдв़ рд░рд╣े рд╣ैं। рд╢рдорд╢ाрдж рд╕ाрд╣рдм рдмेрддрдХुрд▓्рд▓рдлी рд╕े рдЯाрдЯ рдЙрдаा рдХрд░ рдЕंрджрд░ рдЪрд▓े рдФрд░ рд╣рдоें рдкीрдЫे рдЖрдиे рдХा рдЗрд╢ाрд░ा рдХिрдпा। рд╣рдо рднी рджाрдЦिрд▓ рд╣ो рдЧрдпे। рдХрдорд░े рдХी рдЗрдХрд▓ौрддी рдЦिрдб़рдХी рдЦेрдд рдоें рдЦुрд▓рддी рдеी। рдкрд░ рдЗрд╕ рд╡рдХ्рдд рдмंрдж рдеी। рдЦिрдб़рдХी рдХे рд╕ाрдордиे рд╡ाрд▓ी рджीрд╡ाрд░ рдкрд░, рдЫрдд рдХे рдирдЬ़рджीрдХ рд░ोрд╢рдирджाрди рдеा рдФрд░ рдЙрд╕рдоें рд╕े рдзूрдк рдХा рдПрдХ рдЯुрдХрдб़ा рдЭाँрдХ рдХрд░ рдХрдорд░े рдХो рд░ोрд╢рди рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рд░ोрд╢рдиी рдЖрдиे рдХा рджूрд╕рд░ा рд░ाрд╕्рддा рд╕िрд░्рдл़ рджрд░рд╡ाрдЬ़ा рдеा। рд╕рдлाрдИ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдХрдорд░ा рдЧंрджा рдирд╣ीं рдеा।

рджрд░рд╡ाрдЬ़े рдХे рдаीрдХ рд╕ाрдордиे рдПрдХ рдмोрд░ी рдкрд░ рд▓ंрдмी рд╕рдлेрдж рджाрдв़ी рд╡ाрд▓े, рд╕िрд░ рдкрд░ рдЯोрдкी рдкрд╣рдиे рдЬो рдХрднी рд╕рдлेрдж рд░рд╣ी рд╣ोрдЧी, рдПрдХ рдоौрд▓ाрдиा рд╕ाрд╣рдм рдШुрдЯрдиों рдХे рдмрд▓ рдмैрдаे рдеे। рдоंрдд्рд░ рдЬैрд╕ी рдЖрд╡ाрдЬ़ें рдЙрди्рд╣ीं рдХे рдЧрд▓े рд╕े рдиिрдХрд▓ рд░рд╣ी рдеीं। рдпрд╣ी рдЬिрди्рди рдмाрдмा рдеे। рдЖँрдЦें рдмंрдж рдеीं, рд╢ाрдпрдж рдЗрдмाрджрдд рдоें। рд╢рдорд╢ाрдж рд╕ाрд╣рдм рдЦिрдб़рдХी рдХे рдиीрдЪे рдкрдб़ी рдмोрд░ी рдкрд░ рдмैрда рдЧрдпे рдФрд░ рд╣рдоें рдЬिрди्рди рдмाрдмा рдХे рд╕ाрдордиे рд╡ाрд▓ी рдмोрд░ी рдкрд░ рдмैрдардиे рдХा рдЗрд╢ाрд░ा рдХिрдпा। рдмैрдарддे-рдмैрдарддे рд╣рдордиे рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдХрдорд░े рдХा рдЬ़ाрдПрдЪा рд▓िрдпा। рджेрдЦा рдХि рд╣рдоाрд░े рдкीрдЫे рд╡ाрд▓ी рджीрд╡ाрд░ рдоें, рдЕंрджрд░ рдЖрдиे рдХे рджрд░рд╡ाрдЬ़े рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдПрдХ рджрд░рд╡ाрдЬ़ा рдФрд░ рдеा рдЬो рдмंрдж рдеा। рджेрдЦрддे рд╣ी рдЕंрджाрдЬ़ा рд╣ो рдЬाрддा рдеा рдХि рдЗрд╕ рджрд░рд╡ाрдЬ़े рдХे рдкीрдЫे рдПрдХ рдЫोрдЯी рд╕ी рдХोрдард░ी рд╣ी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рджрд░рд╡ाрдЬ़े рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХोрдард░ी рдоें рд╣рд╡ा рдпा рд░ोрд╢рдиी рдХा рдХोрдИ рдФрд░ рдЬ़рд░िрдпा рдирд╣ीं рдеा।

рдЬिрди्рди рдмाрдмा рдХे рдЖँрдЦें рдЦोрд▓рдиे рдХे рдмाрдж рд╢рдорд╢ाрдж рд╕ाрд╣рдм рдиे рдЙрди्рд╣ें рд╣рдоाрд░े рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдпा, рд╣рдоाрд░ी рддрдХрд▓ीрдл़ рдмрдпाрди рдХी, рдЬो рдмрдб़े рдз्рдпाрди рд╕े рд╕ुрдиी рдЧрдИ। рдЬिрди्рди рдмाрдмा рдХुрдЫ рджेрд░ рд╣рдоाрд░े рд╕िрд░ рдХे рдКрдкрд░ рд╕े рдмंрдж рджрд░рд╡ाрдЬ़े рдХी рддрд░рдл рджेрдЦрддे рд░рд╣े। рдлिрд░ рдЙрдирдХी рдЖँрдЦें рдмंрдж рд╣ो рдЧрдИं। рдЙрдирдХे рд╣ोрда рд╣िрд▓рдиे рд▓рдЧे рдоाрдиो рд╡ो рдлिрд░ рдХोрдИ рдоंрдд्рд░ рдкाрда рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ों। рдХुрдЫ рджेрд░ рдмाрдж рдмंрдж рджрд░рд╡ाрдЬ़े рдХे рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рд╕े рдмрдб़े рдЬ़ोрд░ рд╕े рдзрдо-рдзрдо рд╣ोрдиे рд▓рдЧी। рдРрд╕ा рд▓рдЧा рдХि рдХोрдИ рд╡िрд╢ाрд▓рдХाрдП рдк्рд░ाрдгी рдХूрдж рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрдПँ-рд╕ाрдПँ рд╣ोрдиे рд▓рдЧी। рд▓рдЧा рдЖंрдзी рдЪрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै। рдкрд░ рдЯाрдЯ рдХा рдкрд░рджा рд╣िрд▓ рддрдХ рдирд╣ीं рд░рд╣ा рдеा। рдиिрдЧाрд╣ें рд╣рдоाрд░ी рдлрд░्рд╢ рдкрд░ рдЯिрдХी рдеीं। рдХрдорд░े рдоें рдЕрдЪाрдирдХ рддेрдЬ़ рдмिрдЬрд▓ी рдЪрдордХी, рдлिрд░ рдХोрд╣рд░ा рд╕ा рдЫा рдЧрдпा। рдПрдХ рдЕрдЬीрдм рд╕ी рдЦुрд╢рдмू рдлैрд▓ рдЧрдпी। рдХрдорд░े рдоें рдХिрд╕ी рдЪौрдеे рдХी рдоौрдЬूрджрдЧी рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрдиे рд▓рдЧी। рд╣िрдо्рдордд рдХрд░рдХे рдЬ़рд░ा рд╕ी рдирдЬ़рд░ рдЙрдаाрдИ рддो рдЕрдкрдиे рдаीрдХ рд╕ाрдордиे рдЭрдХ्рдХ рд╕рдлेрдж рдХрдкрдб़े рдоें рджो рд╡िрд╢ाрд▓ рдЯाँрдЧें рджिрдЦीं। рдФрд░ рдКрдкрд░ рджेрдЦрдиे рдХी рд╣िрдо्рдордд рдирд╣ीं рд╣ुрдИ। рдЙрди рдЯाँрдЧों рдХे рдКрдкрд░ рдЬ़рд░ूрд░ рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ा рдЬिрд╕्рдо рд╣ोрдЧा। рдШिрдЧ्рдШी рд╕ी рдмँрдз рдЧрдИ рд╣рдоाрд░ी। рдоाрд░े рдбрд░ рдХे рдЖँрдЦें рдЦुрдж-рдм-рдЦुрдж рдмंрдж рд╣ो рдЧрдИं। рддрднी рд▓рдЧा рдХिрд╕ी рдиे рд╕िрд░ рдкрд░ рд╣ाрде рдлेрд░ा। рдПрдХ рдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рд╣ाрде рд╕िрд░ рдкрд░ рдард╣рд░ा рдФрд░ рдЪрд▓ा рдЧрдпा। рдлिрд░ рдмिрдЬрд▓ी рдЪрдордХी। рдХोрд╣рд░ा рдЧाрдпрдм рд╣ो рдЧрдпा। рдзрдо-рдзрдо рдлिрд░ рд╣ुрдИ рдФрд░ рдПрдХ рддेрдЬ़ рд╣рд╡ा рдХे рд╕ाрде, рдЬो рднी рдХोрдИ рдХрдорд░े рдоें рджाрдЦिрд▓ рд╣ुрдЖ рдеा рдЪрд▓ा рдЧрдпा। рди рдЬाрдиे рдХрд╣ाँ। рдХोрдард░ी рдХा рджрд░рд╡ाрдЬ़ा рдЬैрд╕े рдкрд╣рд▓े рдмंрдж рдеा, рд╡ैрд╕े рд╣ी рдмंрдж рд░рд╣ा। рд╢рдорд╢ाрдж рд╕ाрд╣рдм рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ рд╕ुрдирдХрд░ рдирдЬ़рд░ рдЙрдаाрдИ। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рдиे рдХा рдЗрд╢ाрд░ा рдХिрдпा। рдХुрдЫ рджेрд░ рдмाрдж рд╡ो рднी рдмाрд╣рд░ рдЖ рдЧрдпे рдФрд░ рд╣рдо рджोрдиों рдиीрдЪे рдЙрддрд░ рдЧрдпे।
рдПрдХ рдЕрдЬीрдм рд╕ा рд╕рдХूрди рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрдиे рд▓рдЧा рдеा। рдРрд╕ा рд▓рдЧा рдХि рдЗрддрдиे рдЬ़рдоाрдиे рд╕े рд╣рдо рдмेрдХाрд░ рд╣ी рдкрд░ेрд╢ाрди рд╣ो рд░рд╣े рдеे। рдл़िрдХ्рд░ рдХी рдХोрдИ рдмाрдд рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै।

рддрднी рд╢рдорд╢ाрдж рд╕ाрд╣рдм рдмोрд▓े, "рдЬाрдУ рдоिрдпाँ, рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдХाрдо рд╣ो рдЧрдпा।"

"рд╣ैं!" рд╣рдо рд╣ैрд░ाрдиी рд╕े рдмोрд▓े। "рдХ्рдпा рд╣ो рдЧрдпा, рд╢рдорд╢ाрдж рд╕ाрд╣рдм? рдпे рд╕рдм рдХ्рдпा рдеा? рд╣рдоें рддो рдХुрдЫ рд╕рдордЭ рдЖрдпा рдирд╣ीं।"
рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╣рдоें рдРрд╕ी рдиिрдЧाрд╣ों рд╕े рджेрдЦा рдЬैрд╕े рд╣рдо рдХ़рддрдИ рдиाрд╕рдордЭ рд╣ों। рдмोрд▓े, "рд╡ाрд╣, рдмрд░्рдЦुрд░рджाрд░, рдЬिрди्рди рдиे рдЖрдкрдХे рд╕िрд░ рдкрд░ рд╣ाрде рд░рдЦा рдФрд░ рдЖрдкрдХो рдХुрдЫ рдкрддा рд╣ी рдирд╣ीं?"

"рд╡ो рдЬिрди्рди рдеा?"

"рдирд╣ीं", рд╢рдорд╢ाрдж рд╕ाрд╣рдм рдЦрдлा рд╣ो рдЧрдпे। "рд╡ो рдЬिрди्рди рдеा рдирд╣ीं। рд╡ो рдЬिрди्рди рд╕ाрд╣рдм рдеे। рдЬ़рд░ा рдЗрдЬ़्рдЬ़рдд рд╕े рдкेрд╢ рдЖрдИрдП। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЖрдкрдХी рдЕрд░्рдЬ़ी рдоंрдЬूрд░ рдХрд░ рд▓ी рд╣ै। рдЖрдкрдХे рд╕ाрд░े рдХाрдо рдмрди рдЬाрдПँрдЧे।"

"рдЖрдкрдХो рдХैрд╕े рдкрддा?"

" рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЖрдкрдХे рд╕िрд░ рдкрд░ рд╣ाрде рд░рдЦा рдпा рдирд╣ीं?"

"рдЬी, рд░рдЦा рддो рдеा।"

"рддो рдлिрд░? рдЬिрди्рди рдХ्рдпा рдХिрд╕ी рдХे рд╕िрд░ рдкрд░ рдРрд╕े рд╣ी рд╣ाрде рд░рдЦ рджेрддे рд╣ैं? рддрднी рд░рдЦрддे рд╣ैं рдЬрдм рд╡ो рдЙрд╕рдХी рдЕрд░्рдЬी рдХрдмूрд▓ рдХрд░ рд▓ें। рдЖрдкрдХे рд╕िрд░ рдкрд░ рд╣ाрде рд░рдЦрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоेрд░ी рддрд░рдл рджेрдЦ рдХрд░ рд╣ाрде рдЙрдаा рдХрд░ рджुрдЖ рджी рдеी। рдЖрдкрдХी рджрд░рдЦ्рд╡ाрд╕्рдд рд╣рдордиे рдЬो рд▓рдЧाрдИ рдеी। рдоिрдпाँ, рдХाрдо рдЖрдкрдХा рдмрди рдЧрдпा рд╣ै, рдЗрд╕рдоें рдХोрдИ рд╢ुрдмрд╣ा рдирд╣ीं рд╣ै। рд╢ुрдмрд╣ा рд╣ै рддो рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдХि рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдкुрд╢्рддैрдиी рджрд╕्рддрд░рдЦ्рд╡ाрди рдкрд░ рд╣рдоें рд╢िрд░рдХрдд рдХा рдоौрдХा рджेंрдЧे рдпा рдирд╣ीं।"

"рдХ्рдпा рдХрд╣ рд░рд╣े рд╣ैं, рд╕ाрд╣рдм рдЖрдк? рдРрд╕ा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдХрднी!" рдЕрдкрдиे рдорди рдХा рд╢рдХ़ рдЫुрдкाрддे рд╣ुрдП рд╣рдордиे рдЬрд╡ाрдм рджिрдпा।

"рдлिрд░ рдХ्рдпा рд╣ुрдЖ?" рдЕрдЬрдп рдиे рдмेрд╕рдм्рд░ी рд╕े рдкूрдЫा।

"рд╣ोрдиा рдХ्рдпा рдеा?" рдХाрдорддा рдк्рд░рд╕ाрдж рдЬी рд╢ैрддाрдиी рд╕े рд╣ँрд╕े। "рдПрдХ рд╕ाрд▓ рдХे рдЕंрджрд░ рд╣ी рд╣рдоें рд╢рдорд╢ाрдж рд╕ाрд╣рдм рдХी рдоेрд╣рдоाрдирдирд╡ाрдЬ़ी рдХрд░рдиी рдкрдб़ी।"