Showing posts with label рд░ैрджाрд╕. Show all posts
Showing posts with label рд░ैрджाрд╕. Show all posts

рд░рд╡िрджाрд╕ рдХी рднрдХ्рддि рднाрд╡рдиा

рдиाрдирдХ рдЪंрдж

рдиाрдирдХ рдЪंрдж


рдордиुрд╖्рдп рдХे рдорди рдоें рд╕рджैрд╡ рдм्рд░рд╣्рдоाрдг्рдб рдХी рдЕрд▓ौрдХिрдХрддा рдФрд░ рд░рд╣рд╕्рдпрдордпрддा рдХे рдк्рд░рддि рдЧрд╣рд░ी рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा рд░рд╣ी рд╣ै। рдЬрдЧрдд, рдЬीрд╡, рдк्рд░рдХृрддि, рдЙрд╕рдХे рд╡िрднिрди्рди рдЙрдкाрджाрди, рдШрдЯрдиा рдЖрджि рдЙрд╕े рдЙрдж्рд╡ेрд▓िрдд рдХрд░рддे рд░рд╣े рд╣ैं। рдЬрди्рдо, рдорд░рдг, рд░ोрдЧ, рджुрдЦ, рдмुрдв़ाрдкे рдЖрджि рд╕рдд्рдп рдЙрд╕े рдпрд╣ рдЪिंрддрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрдз्рдп рдХрд░рддे рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рдпрд╣ рдЬीрд╡рди рдХ्рд╖рдгिрдХ рд╣ै। рдЕрдзूрд░ाрдкрди, рд╢ूрди्рдпрддा рдФрд░ рдкрд░рд╡рд╢рддा рдЙрд╕рдоें рд╡िрдХрд▓рддा рддрдеा рд╕ांрд╕ाрд░िрдХ рдШрдЯрдиाрдПं рдЙрдд्рд╕ुрдХрддा рд╡ рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рдХा рднाрд╡ рдкैрджा рдХрд░рддी рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЬ्рдЮाрди рдХी рдЕрдкूрд░्рдгрддा рдФрд░ рд╕ीрдоिрддрддा рдиे рдЙрд╕рдоें рд╢्рд░рдж्рдзा рд╡ рдЖрджрд░ рдХा рднाрд╡ рднी рдЬрдЧाрдпा рд╣ै। рдЙрд╕рдиे рдЕрдиुрднрд╡ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдЬीрд╡ рдФрд░ рдЬрдЧрдд рдХिрд╕ी рд╕ाрдзाрд░рдг рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрд▓ौрдХिрдХ рд╢рдХ्рддि рд╕े рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рдФрд░ рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ैं। рдХोрдИ рдРрд╕ी рдкрд░рдо рд╢рдХ्рддि рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ै рдЬो рд╢ाрд╢्рд╡рдд рд╣ै рдФрд░ рд╕рдмрдХी рдиिрдпंрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╢рдХ्рддि рдХे рдкीрдЫे рдХा рд╕рдд्рдп рдХ्рдпा рд╣ै? рдмрдб़े-рдмрдб़े рдЛрд╖ि-рдоुрдиि, рдпोрдЧीрдЬрди рдиे рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдЦोрдЬрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै। рдкрд░ंрддु рдЙрд╕рдХा рднेрдж рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиा рдЗрддрдиा рдЖрд╕ाрди рдирд╣ीं рд╣ै। рд░рд╡िрджाрд╕  рдХрд╣рддे рд╣ैं, ‘рдЕрдирдд рдмाрд░ рддोрд╣ि рдзिрдпाрди рд▓рдЧाрд╡ा, рдоुрдиि рдЬрдиि рдкै рдкाрд░ рдирд╣िं рдкाрд╡ा।’ рдЙрд╕ рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХा рдкाрд░ рдкाрдиे рдоें рдХрдИ рдЬрди्рдо рдЧंрд╡ाрдиे рдкрдб़рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдиंрддрдХाрд▓ рддрдХ рдз्рдпाрди рд▓рдЧाрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। ‘рд╕िрд╡ рд╕рдирдХाрджिрдХ рдЕंрдд рди рдкाрдпा, рдЦोрдЬрдд рдм्рд░рд╣्рдоा рдЬрди्рдо рдЧंрд╡ाрдпा।’  рдорд╣ाрди рдпोрдЧी рднी рдЙрд╕рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХी рдеाрд╣ рдирд╣ीं рдкा рд╕рдХрддे, ‘рдЬोрдЧीрд╕рд░ рдкाрд╡ै рдирд╣ीं рддू рдЧुрдг рдХрдерди рдЕрдкाрд░ा।’ рдлिрд░ рд╕ाрдзाрд░рдг рдордиुрд╖्рдп рдоें рдЗрддрдиा рд╕ाрдорд░्рде्‍рдп рдХрд╣ाँ рдХि рд╡рд╣ рдЙрд╕ рдкрд░рдорд╕рдд्рддा рдХा рднेрдж рдкा рд╕рдХे।

рдкрд░рдо рд╕рдд्рддा рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЙрд╕рдХे рд░ूрдк рдФрд░ рдЖрдХाрд░ рдХा рд╡िрд╖рдп рдЖрддा рд╣ै। рдЖрдЪाрд░्рдпों рдиे рддрдд्рдд्рд╡ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХो рд╕рдЧुрдг рдФрд░ рдиिрд░्рдЧुрдг рджोрдиों рдмрддाрдпा рд╣ै। рд╡рд╣ рд╕ाрдХाрд░ рднी рд╣ै рдФрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ рднी। рдЬैрд╕े рдЬрд▓ рдмрд░्рдл рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ो рддो рдЙрд╕рдХा рдЖрдХाрд░ рд╣ोрддा рдФрд░ рд╡рд╣ рджिрдЦрддी рднी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЬрд▓ рдХे рднाрдк рдмрди рдЬाрдиे рдкрд░ рди рддो рдмрд░्рдл рджिрдЦрддी рд╣ै рдФрд░ рди рдЙрд╕рдХा рдХोрдИ рд░ूрдк рд╣ोрддा рд╣ै।

рд░рд╡िрджाрд╕ рдиे рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХे рд╕ाрдХाрд░ рд╡ рдиिрд░ाрдХाрд░ рджोрдиों рд░ूрдк рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдП рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдкрдиी рд╡ाрдгी рдоें рдЕрдиेрдХ рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рд╣ै।  рд░рд╡िрджाрд╕ рдХी рджृрд╖्рдЯि рдоें рдкрд░рдоाрдд्‍рдоा рдиिрд░ाрдХाрд░, рдиिрд░्рдЧुрдг, рдЕрдирджेрдЦे, рддрд░्рдХ рд╕े рдкрд░े, рдЬ्рдЮाрдиाрддीрдд рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╕рдЧुрдг рд╕ाрдХाрд░ рдХी рднांрддि рдЖрдиंрджрдордп рдФрд░ рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рднी рд╣ैं:

рдиिрд╢्рдЪрд▓ рдиिрд░ाрдХाрд░ рдЕрддि рдЕрдиुрдкрдо рдиिрд░рднै рдЧрддि рдЧोрд╡िंрджा।
рдЕрдЧрдо рдЕрдЧोрдЪрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЕрддрд░рдХ рдиिрд░्рдЧुрдг рдЕрддि рдЖрдиंрджा।
рд╕рджा рдЕрддीрдд рдЬ्рдЮाрди рд╡िрд╡рд░्рдЬिрдд, рдиिрд░्рд╡िрдХाрд░ рдЕрд╡िрдиाрд╢ी।।

рд░рд╡िрджाрд╕ рдХा рдЖрдЧे рдХрд╣рдиा рд╣ैः

рддू рд╕्рд░рдЧुрди рдиिрд░рдЧुрди рдиिрд░ाрдордпी рди्рд░िрд╡िрдХाрд░।
рднрдХ्рддि рдХी рдЙрдд्рдХрд░्рд╖ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕ाрдзрдХ рдХे рд▓िрдП рд╕рдЧुрдг-рдиिрд░्рдЧुрдг рдХा рднेрдж рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рд╕рднी рдЬीрд╡ рдФрд░ рдкрджाрд░्рдеों рдоें рднрдЧрд╡рдж् рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддा рд╣ैः
рдЕрдЧुрди рд╕्рд░рдЧुрди рджौ рд╕рдордХрд░ि рдЬाрди्рдпौ, рдЪрд╣ुं рджिрд╕ рджрд░рд╕рди рддोрд░ा।
рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХो рдЕрдЧрдо, рдЕрдЧोрдЪрд░, рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╕рд░्рд╡ांрдЧрдкूрд░्рдг, рд╕рд░्рд╡ेрд╢्рд╡рд░, рд╕рд░्рд╡рд╡्рдпाрдкрдХ рднी рдоाрдиा рд╣ै। рд╡рд╣ी рдЬрдЧрдд рдХा рд░рдЪрдпिрддा рдФрд░ рд╡िрдиाрд╢рдХрд░्рддा рд╣ैः

рд╕рд░्рд╡ेрд╢्рд╡рд░, рд╕рд░्рд╡ांрдЧी, рд╕рд░рдм рдЧрддि, рдХрд░्рддा, рд╣рд░्рддा рд╕ोрдИ।

рд╡рд╣ рд╕рд░्рд╡ेрд╢्рд╡рд░ рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рд╕рдм рдХुрдЫ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдХ्рдпा рдХрд╣ा рдЬाрдП, рд╡рд╣ рддो рдЧुрдгों рдХे рднрдг्рдбाрд░ рд╣ैं рдФрд░ рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ैं।
рд╕рдм рдХुрдЫ рдХрд░рдд рди рдХрд╣ौं рдХुрдЫ рдХैрд╕े, рдЧुрди рдиिрдзि рдмрд╣ुрдд рд░рд╣рдд рд╕рдо рдЬैрд╕े।

рд╡рд╣ рдиिрд░्рдЧुрдг рдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рд╣ैं рддो рд╡े рджрдпाрд▓ु, рдХрд░ुрдгाрдордп рдФрд░ рд░рдХ्рд╖рдХ рднी рд╣ैं। рд░рд╡िрджाрд╕ рджрд╢рд░рде рд╕ुрдд рд░ाрдо рдХो рдИрд╢्рд╡рд░ рдирд╣ीं рдоाрдирддे, ‘рд░ाрдо рдХрд╣рдд рд╕рдм рдЬрдЧрдд рднुрд▓ाрдиा рд╕ो рдпрд╣ рд░ाрдо рди рд╣ोрдИ’ рдкрд░ंрддु рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рд╡рд╣ рд░ाрдЬा рд░ाрдо рдХी рд╕ेрд╡ा рди рдХрд░ рдкाрдиे рдкрд░ рджुрдЦ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं, ‘рд░ाрдЬा рд░ाрдо рдХी рд╕ेрд╡ рди рдХिрди्рд╣ीं।’ рд░рд╡िрджाрд╕ рдХी рджोрдиों рдордиःрд╕्рдеिрддि рдиिрд░्рдЧुрдг рд╡ рд╕рдЧुрдг рджोрдиों рдХी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ोрдХ्рддि рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддी рд╣ै।

рдЕрдкрдиी рд╡ाрдгी рдХे рдЕрдиेрдХ рд╕्рдерд▓ों рдкрд░, рд░рд╡िрджाрд╕ рдиे рдЕрдкрдиे рдЖрд░ाрдз्рдп рд╢्рд░ी рд╣рд░ि рдХो рд░ाрдо, рдЧोрд╡िंрдж, рдоाрдзो, рдХृрд╖्рдг, рдЧोрдкाрд▓, рджाрдоोрджрд░, рд╡िрдЯ्рдард▓, рд╡िрд╖्рдгु, рдХрдорд▓ाрдкрддि, рд░рдШुрдиाрде рдЖрджि рдиाрдоों рд╕े рдкुрдХाрд░ा рд╣ै। рдпे рдиाрдо рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рдк्рд░рддि рдЙрдирдХी рд╕рдЧुрдг рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХे рдкрд░िрдЪाрдпрдХ рд╣ै। рд░рд╡िрджाрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдиेрдХ рдкौрд░ाрдгिрдХ рдЪрд░िрдд्рд░ों рдХा рдЧुрдгрдЧाрди рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै рдХि рдЙрди्‍рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рднрдХ्рддि рдоें рдкрд░рдоाрдд्‍рдоा рдХे рд╕рдЧुрдг рд░ूрдк рдХो рдЖрдд्рдорд╕ाрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХी рд╡ाрдгी рдоें рднрдХ्рддि рдХी рд╕рдЧुрдг рдФрд░ рдиिрд░्рдЧुрдг рджोрдиों рдзाрд░ाрдПं рджेрдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рджृрд╖्рдЯि рд╕े, рдЙрдирдХी рднрдХ्рддि рд╕ाрдХाрд░-рдиिрд░्рдЧुрдг рд╣ै।

рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्‍рдд, рд░рд╡िрджाрд╕ рдХी рднрдХ्рддि рдоें рдХрдоोрдмेрд╢ рд╕ाрдзрди рдФрд░ рд░ाрдЧाрдиुрдЧा рднрдХ्рддि рдХा рднी рдоिрд╢्рд░िрдд рд░ूрдк рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рдк्рд░ेрдоाрднрдХ्рддि рдоें рдЕрдирди्рдпрддा, рд╢рд░рдгाрдЧрддि, рдЖрдд्рдорд╕рдорд░्рдкрдг, рджाрд╕्рдп рднाрд╡рдиा, рдЖрдд्рдордиिрд╡ेрджрди, рд╕्рдорд░рдг рдЖрджि рдЬो рдоुрдЦ्рдп рднाрд╡ рд╣ैं, рд╡े рд╕рднी рдкूрд░े рд░ूрдк рдоें рд░рд╡िрджाрд╕ рдХी рднрдХ्рддि рдоें рджрд░्рд╢рдиीрдп рд╣ैं। рд╡рд╣ рдХрд╣рддे рд╣ै:
              рдЪिрдд рд╕िрдорд░рди рдХрд░рдЙं рдиैрди рдЕрд╡рд▓ोрдХрдиो, рд╢्рд░рд╡рдг рдмाрдиि рд╕ुрдЬрд╕ु рдкूрд░ि рд░ाрдЦрдЙं।
    рдорди рд╕ों рдордзुрдХрд░ु рдХрд░рдЙं рдЪрд░рди рд╣िрд░рджै рдзрд░рдЙं, рд░рд╕рди рдЕрдоृрдд рд░ाрдо рдиाрдо рднाрдЦрдЙं।।

рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рдЕрдиेрдХ рдоाрд░्рдЧ рдмрддाрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрдирдоें рднрдХ्рддि, рдХрд░्рдо, рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдпोрдЧ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпे рдоाрд░्рдЧ рдЕрдд्рдпंрдд рдХрдаिрди рдФрд░ рд╡िрдХрдЯ рдмрддाрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдЗрдирдоें рд╕рдХाрдо рд╡ рд╕िрдж्рдзी рдХी рдЖрдХांрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ै рддрдеा рд╕ंрддोрд╖ рдФрд░ рдЖрдиंрдж рдХी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рд╣ै। рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХो рд╢рд░ीрд░ рддрдкाрдиे рдпा рдЧрд▓ाрдиे рд╕े рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рд╕ुрдЧрдо рднрдХ्рддि рдоाрд░्рдЧ рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд░рд╡िрджाрд╕ рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЬ्рдЮाрди рднрдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рди рд╣ी рдПрдХांрддрд╡ाрд╕ рдоें рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рддрдкрд╢्рдЪрд░्рдпा рднрдХ्рддि рд╣ै।  ‘рднрдХ्рддि рди рд░рд╕рджाрди, рднрдХ्рддि рди рдХрдеै рдЬ्рдЮाрди, рднрдХ्рддि рди рдмрди рдоें рдЧुрдлा рдЦुрджाрдИ।’ рдЗрдирдоें рднрдХ्рддि рдХा рдоाрдзुрд░्рдп рдФрд░ рдЖрдиंрдж рдХा рдЕрднाрд╡ рд╣ै, рдпे рдиीрд░рд╕ рдФрд░ рд╢्рд░рдорд╕ाрдз्рдп рдоाрд░्рдЧ рд╣ैं।

рдкрд░рдоाрдд्рдоा рд╕рдордЧ्рд░ рд╣ैं рдФрд░ рдЬीрд╡ рдЙрдирдХा рдЕंрд╢ рд╣ै। рдЬीрд╡ рдХा рд╕рдордЧ्рд░ рдХे рд╕ाрде рд╕рд╣рдЬ рд╕ंрдмंрдз рд╣ै। рдЙрдирд╕े рдмिрдЫрдб़рдХрд░ рд╡рд╣ рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рдЬрди्рдо рд▓ेрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХी рджрд╢ा рдРрд╕े рдмाрд▓рдХ рдХे рд╕рдоाрди рд╣ै рдЬो рдЕрдкрдиे рдкिрддा рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рд╡рд╣ी рдЙрд╕рдХे рд╕рдм рдХुрдЫ рд╣ैं,‘рддुрдо्рд╣рд╣ि рдоाрдд рдкिрдд рдк्рд░рдн рдоेрд░ो, рд╣ौं рдорд╕рдХीрди рдЕрддि рднोрд░ा।’ рдЙрдирд╕े рдмिрдЫрдб़рдиे рдХे рджुрдЦ рдоें рдПрдХ-рдПрдХ рдХ्рд╖рдг рдПрдХ рдпुрдЧ рдХे рд╕рдоाрди рд╣ै, ‘рдХрд╣ рд░рд╡िрджाрд╕ рд╕्рд╡ाрдоि рддैं рдмिрдЫुрд░ै, рдПрдХ рдкрд▓рдХ рдЬुрдЧ рдЬाрдИ।’ рдкрд░рдоाрдд्рдоा рд╕्рд╡ाрдоी рд╣ै рдФрд░ рд╣рдо рдЙрдирдХे рджाрд╕। рдЕंрд╢ рдХा рдЕрдкрдиे рдЕंрд╢ी рд╕े рд╕ंрдмंрдз рдФрд░ рдЕрдкрдирдд्рд╡ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рдиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рдЙрд╕рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХे рдк्рд░рддि рдпрд╣ी рдк्рд░ेрдо, рдЕрдирди्рдпрддा рдФрд░ рдЖрд╕рдХ्рддि рд╣ी рднрдХ्рддि рд╣ै।

рдордиुрд╖्рдп рдЬрди्рдо рдЕрдирдоोрд▓ рдФрд░ рджुрд░्рд▓рдн рд╣ै, рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рднी рджुрд░्рд▓рдн рд╣ै-рднрдХ्рддि। рдЕрдиेрдХ рдЬрди्рдоों рдХे рдмाрдж рдордиुрд╖्рдп рдЬрди्рдо рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдХोрдИ-рдХोрдИ рдЬीрд╡ рдордиुрд╖्рдп рдЬрди्рдо рдХी рджुрд░्рд▓рднрддा рдХो рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ рдкाрддा рд╣ै। рд░рд╡िрджाрд╕ рдХрд╣рддे рд╣ैं, ‘рджुрд▓рдн рдЬрдирдоु рдкुрди рдлрд▓ рдкाрдЗрдУ, рд╡िрд░рдеा рдЬाрдд рдЕрд╡िрд╡ेрдХै।’ рднрдЧрд╡рдж् рднрдХ्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиा рдЖрд╕ाрди рдирд╣ीं рд╣ै। рдИрд╢्рд╡рд░ीрдп рдХृрдкा рд╕े рд╣ी рд╣ृрджрдп рдоें рднрдХ्рддि рдХा рдмीрдЬ рдЕंрдХुрд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж, рдЧुрд░ु рдЪрд░рдгों рдХी рд╢рд░рдгाрдЧрддि рдФрд░ рдиाрдо рдк्рд░рд╕ाрдж, рд╕рдд्рд╕ंрдЧ, рд╕ंрддों рдХी рд╡ाрдгी рд╕े рднрдХ्рддि рдХा рдпрд╣ рдмीрдЬ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрдХрд░ рдкूрд░्рдг рд╡ृрдХ्рд╖ рдмрди рдЬाрддा рд╣ै। рднрдХ्рддि, рдк्рд░рднु рдк्рд░ाрдк्рддि рдХा рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рд╕ुрдЧрдо рдоाрд░्рдЧ рд╣ै।

рд╡ृрд╣рдж् рд░ूрдк рд╕े, рднрдХ्рддि рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╣ै-рдПрдХ, рд╡ैрдзी рдпा рд╕ाрдзрди рднрдХ्рддि рдФрд░ рджूрд╕рд░ी, рд░ाрдЧाрдиुрдЧा рднрдХ्рддि। рднрдХ्рддि рдХी рдЬो рдк्рд░ेрд░рдгा рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो, рд╡рд╣ рд╡ैрдзी рднрдХ्рддि рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕े рд╡िрдзिрдк्рд░ाрдк्рдд рднрдХ्рддि рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рднрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдмाрд╣्рдп рд╕ाрдзрди рдЕрдкрдиाрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рд░ाрдЧाрдиुрдЧा рдк्рд░ेрдо рднрдХ्рддि рдХा рд░ूрдк рд╣ै।

рд░рд╡िрджाрд╕ рдХी рднрдХ्рддि рдоें рднрдЧрд╡рдж्рдк्рд░ेрдо рдХी рдкрд░ाрдХाрд╖्‍рдаा рдкрд░िрд▓рдХ्рд╖िрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕рдордЧ्рд░ рд░ूрдк рд╕े рдЙрдирдХी рднрдХ्рддि рдк्рд░ेрдоाрднрдХ्рддि рд╣ी рд╣ै। рдЙрди्‍рд╣ोंрдиे рднрдХ्рддि рдХे рдХрдаोрд░ рд╕िрдж्рдзांрддों рдХा рдЕрдиुрдХрд░рдг рдХрд░рдиे рдХा рдЙрдкрджेрд╢ рдирд╣ीं рджिрдпा рд╣ै рдЕрдкिрддु рдк्рд░рднु рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рд╕рд░рд▓-рд╕ुрдмोрдз рдоाрд░्рдЧ рдк्рд░ेрдоाрднрдХ्рддि рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा рд╣ै।

рднрдХ्рддि рдоें рдк्рд░ेрдо рдХा рдКंрдЪा рд╕्‍рдеाрди рд╣ै। рднрдЧрд╡рдж् рдк्рд░ेрдо рдоें рдордиुрд╖्рдп рдЙрди्рдордд्рдд рд╣ोрдХрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рдЧुрдгों рдХा рдЧाрди рдХрд░рддा рд╣ै, рд╢्рд░рд╡рдг рдХрд░рддा рд╣ै, рдЙрди्рд╣ीं рдХी рдЪрд░्рдЪा рдФрд░ рдЪिंрддрди рдоें рдиिрдордЧ्рди рд░рд╣рддा рд╣ै। рд╕рднी рдЖрд╢्рд░рдп рдЫोрдб़рдХрд░ рдЙрд╕рдХा рдорди рдИрд╢्рд╡рд░ рдоें рд░рдо рдЬाрддा рд╣ै। рдк्рд░ेрдоाрднрдХ्рддि рдоें рдд्рдпाрдЧ рдФрд░ рдмрд▓िрджाрди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЬीрд╡рди рджेрдХрд░ рднрдЧрд╡рдж् рдк्рд░ेрдо рдоिрд▓ рдЬाрдП рддो рднी рд╕рд╕्рддा рдоाрдирдиा рдЪाрд╣िрдП। рдк्рд░ेрдо рдХे рдЖрдЧे рдк्рд░ाрдгों рдХा рднी рдХोрдИ рдоोрд▓ рдирд╣ीं рд╣ै। рд░рд╡िрджाрд╕ рдХрд╣рддे рд╣ैं, ‘рдХрд╣ै рдХрд▓ाрд▓ी рдк्рдпाрд▓ा рджेрдКं, рдкीрд╡рди рд╣ाрд░े рдХा рд╕िрд░ рд▓ेрдКं।’ рдЬिрд╕ рдк्рд░ेрдорд░рд╕िрдХ рднрдХ्рдд рдиे рд╣ृрджрдп рдоें рдк्рд░рднु рдк्рд░ेрдо рдХो рдмрд╕ा рд▓िрдпा рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ाрдгों рдХा рдХोрдИ рдорд╣рдд्рд╡ рдирд╣ीं рд░рд╣рддा। рд╢рд░ीрд░ рдЦрдг्рдб-рдЦрдг्рдб рд╣ो рдЬाрдП рддो рднी рдк्рд░िрдпрддрдо рдХे рдк्рд░рддि рдЙрд╕рдХा рд╕рдорд░्рдкрдг рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

рдоीрдиु рдкрдХрд░ि рдлांрдХिрдЙ рдЕрд░ु рдХाрдЯिрдЙ, рд░ांрдзि рдХिрдпो рдмрд╣ु рдмाрдиी।
рдЦрдг्рдб рдЦрдг्рдб рдХрд░ि рднोрдЬрдиु рдХीрдиो, рддрдЙ рди рдмिрд╕рд░िрдпो рдкाрдиी।

рдиिрд░्рднрдпрддा рдФрд░ рджृрдв़рддा рднрдЧрд╡рдж्рдк्рд░ेрдоी рдХे рдЧुрдг рд╣ैं। рд╡рд╣ рдк्рд░ाрдгों рдХी рдЪिंрддा рдХिрдП рдмिрдиा рдк्рд░ेрдо рдкрде рдкрд░ рдЕрдбिрдЧ рд░рд╣рддा рд╣ै।

рд╕рдЪ्рдЪे рдк्рд░ेрдо рдХी рд░ाрд╣ рдоें, рдоैं рдФрд░ рдоेрд░ेрдкрди рдХा рднाрд╡ рдк्рд░ेрдо рдоें рдмाрдзा рд╣ै।
рдЬрдм рд╣рдо рд╣ोрддे рдЬрдм рддू рдиाрд╣ीं, рдЕрдм рддूрд╣ी рдоै рдиाрд╣ी।
рдЬीрд╡ рдХो рднрд▓ी-рднांрддि рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╕рдм рдХुрдЫ рдоिрде्рдпा рдФрд░ рдЕрд╕ाрд░ рд╣ै, рд╕рдЪ्рдЪा рд╣ै рддो рдХेрд╡рд▓, рдк्рд░рднु рдк्рд░ेрдо।

рдРрдХ рдЕрднिрдоाрдиी рдЪाрдд्рд░िंрдЧा, рд╡िрдЪрд░рдд рдЬрдЧ рдоांрд╣ी।
рдЬрджрдкि рдЬрд▓ рдкूрд░рдг рдорд╣ी, рдХрд╣ुं рд╡ा рд░ुрдЪि рдиाрд╣ीं।।
рдЬैрд╕े рдХाрдоी рджेрд╖ै рдХाрдоिрдиी, рд░िрджै рд╕ूрд▓ рдЙрдкाрдИ।
рдХोрдЯि рдмैрдж рдмिрдз рдЙрдкрдЪрд░ै, рд╡ाрдХी рдмिрдеा рди рдЬाрдИ।।

рдк्рд░ेрдо рд╕े рднрдЧрд╡ाрди рднрдХ्рдд рдХे рд╡рд╢ рдоें рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рднрдХ्рдд рдХे рдкाрд╕ рдРрд╕ा рдХौрди рд╕ा рд╕ाрдзрди рд╣ै рдХि рднрдЧрд╡ाрди рдЗрддрдиे рд╡िрд╡рд╢ рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕ाрдзрди рдк्рд░ेрдо рд╣ै рдЬो рднрдЧрд╡ाрди рдХो рдмांрдз рджेрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░ेрдордкाрд╢ рдЗрддрдиा рджृрдв़ рд╣ै рдХि рдЙрд╕рд╕े рдЫूрдЯрдиे рдХा рдХोрдИ рдЙрдкाрдп рдирд╣ीं рд╣ै। рдк्рд░ेрдоी рднрдХ्рдд рдиिрд╢्рдЪिंрдд рд╣ै, рд╡рд╣ рдХрд╣рддा рд╣ै, ‘рдк्рд░ेрдо рдХी рдЬेрд╡рдб़ी рдмांрдзिрдУ рддेрд░ो рдЬрди, рдХрд╣ि рд░рд╡िрджाрд╕ рдЫुрдЯिрдмो рдХрд╡рди рдЧुрди।’ рднрдХ्рдд рдХो рднрд▓ी-рднांрддि рдЬ्рдЮाрди рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рдк्рд░ेрдо рд░ूрдкी рдЕрдЪूрдХ рдмंрдзрди рд╣ै рдФрд░ рднрдЧрд╡ाрди рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ोрдиा рд╕рд░рд▓ рдирд╣ीं рд╣ै। рд░рд╡िрджाрд╕ рдЙрд▓ाрд╣рдиे рднрд░े рд╕्рд╡рд░ рдоें рдХрд╣рддे рд╣ैं, ‘рдЬрдЙ рд╣рдо рдмांрдзे рдоोрд╣ рдлांрд╕, рд╣рдо рдк्рд░ेрдо рдмंрдзрдиि рддुрдо рдмांрдзे рдЕрдкрдиे рдЫूрдЯрди рдХो рдЬрддрдиु рдХрд░рд╣ू, рд╣рдо рдЫूрдЯे рддुрдо рдЖрд░ाрдзे।’ ‘рдЖрдкрдиे рддो рд╣рдоें рдоोрд╣ рдХे рдмंрдзрди рдоें рдмांрдз рджिрдпा рд▓ेрдХिрди рдмрджрд▓े рдоें рд╣рдордиे рдЖрдкрдХो рдк्рд░ेрдо рдоें рдмांрдз рд▓िрдпा рд╣ै। рдЖрдк рд╕्рд╡рдпं рдХो рдЫुрдб़ाрдиे рдХा рдпрдд्рди рдХрд░ें рд╣рдо рддो рдЖрдкрдХी рднрдХ्рддि рдХрд░рдХे рдЫूрдЯ рдЬाрдПंрдЧे।’

рдИрд╢्рд╡рд░ рд╣ी рдк्рд░ेрдо рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░ेрдо рд╣ी рдИрд╢्рд╡рд░ рд╣ै। рдЬीрд╡ рдк्рд░ेрдордордп рдИрд╢्рд╡рд░ рдХा рдЕंрд╢ рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рднी рдк्рд░ेрдордордп рд╣ै। рджोрдиों рдк्рд░ेрдо рд╕ूрдд्рд░ рд╕े рдмंрдзे рд╣ैं। рджोрдиों рдоें рдХोрдИ рдЕंрддрд░ рдирд╣ीं рд╣ै।
рддोрд╣ी рдоोрд╣ी рдЕंрддрд░ рдХैрд╕ा। рдХрдирдХ рдХрдЯिрдХ рдЬрд▓ рддрд░ंрдЧ рдЬैрд╕ा।।

рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдмंрдз рд╕рдиाрддрди рдФрд░ рдиिрдд्‍рдп рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕ंрдмंрдз рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै, рдк्рд░ेрдо। рднрдХ्рдд рдФрд░ рднрдЧрд╡ाрди рдХा рдкрд░рд╕्‍рдкрд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैः

рдЬрдЙ рддुрдо рдЧिрд░िрд╡рд░ рддрдЙ рд╣рдо рдоोрд░ा।
рдЬрдЙ рддुрдо рдЪंрдж рддрдЙ рд╣рдо рднрдП рд╣ै рдЪрдХोрд░ा।।

рдкрд░рдоाрдд्‍рдоा рдФрд░ рдЬीрд╡ рдХा рд╕ंрдмंрдз рдЕрднिрди्‍рди рд╣ै। рд░рд╡िрджाрд╕ рдкрд░рдоाрдд्‍рдоा рдХे рдк्рд░рддि рднाрд╡ рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рд╕ंрдмंрдз рдХो рддोрдб़рдиा рдЪाрд╣ें рддो рдЖрдкрдХी рдорд░्рдЬी, рд▓ेрдХिрди рдоैं рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा। рдЖрдкрдХे рд╕िрд╡ा рдоेрд░ा рдХोрдИ рдирд╣ीं рд╣ै:
рдоाрдзрд╡े рддुрдо рди рддोрд░рд╣ु рддрдЙ рд╣рдо рдирд╣ीं рддोрд░рд╣ि।
рддुрдо рд╕िрдЙ рддोрд░ि рдХрд╡рди рд╕िрдЙ рдЬोрд░рд╣ि।।

рд░рд╡िрджाрд╕ рднрдЧрд╡ाрди рд╕े рдиिрд╡ेрджрди рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдоेрд░े рд╣ृрджрдп рдоें рдЖрдкрдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░ेрдо рдРрд╕ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬैрд╕े рдЪрдХोрд░ рдХा рдЪंрдж्рд░рдоा рд╕े, рдХрдорд▓ рдХा рд╕ूрд░्рдп рд╕े рдФрд░ рдкрдкीрд╣े рдХा рд╕्рд╡ाрддि рдирдХ्рд╖рдд्рд░ рдХे рдмाрджрд▓ рдХे рд╕ाрде рд╣ोрддा рд╣ै।

рд╕рд╕ि рдЪрдХोрд░ рд╕ूрд░рдЬ рдХंрд╡рд▓, рдЪाрдд्рд░िрдХ рдШрди рдХी рд░ीрддि।
рд░рд╡िрджाрд╕ рдЗंрд╡ि рдоुрд╣ि рд░ाрд╖िрдпो, рд╣िрдд рдЪिрдд рдкूрд░рдг рдкрд░ीрддि।।

рднрдЧрд╡рдж्рдк्рд░ेрдо рдоें рд╕рдм рдЬрдЧрд╣ рдкрд░рдоाрдд्рдоा рд╣ी рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╕ंрдмंрдз рдоें, рд░рд╡िрджाрд╕ рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै, ‘рдПрдХ рдЕрдиेрдХ рдмिрдЖрдкрдХ рдкूрд░рдХ рдЬрдд рджेрдЦрдЙ рддрдд рд╕ोрдИ।’ рд╢्рд░ीрдордж्рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдоें рднी рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै, ‘рдпो рдоां рдкрд╢्рдпрддि рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рд╕рд░्рд╡ं рдЪ рдордпि рдкрд╢्рдпрддि। рддрд╕्рдпां рди рдк्рд░рдгрд╢्рдпाрдоि рд╕ рдЪ рдоे рди рдк्рд░рдгрд╢्рдпрддि।।’ рд╕ोрддे-рдЬाрдЧрддे, рдЦाрддे-рдкीрддे, рд░ोрддे-рд╣ँрд╕рддे рдЙрд╕े рднрдЧрд╡ाрди рд╣ी рдз्рдпाрди рдоें рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдЖंрдЦों рдХे рд╕ाрдордиे рдмрд╕ рдЕрдкрдиे рдк्рд░िрдпрддрдо рд╣ी рдирдЬрд░ рдЖрддे рд╣ैं। рдк्рд░ेрдоी рднрдХ्рдд рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЬрдЧрдд рдк्рд░рднुрдордп рд╣ै।
рдоिрд▓рди рдоें рд╕ुрдЦ, рдЙрд▓्рд▓ाрд╕ рдФрд░ рдоाрджрдХрддा рд╣ै। рдк्рд░рднु рд╕े рдоिрд▓рди рдХा рдЕрдкрдиा рд╕ुрдЦ рд╣ै рдкрд░ рдоिрд▓рди рдХी рдЖрд╕ рд▓िрдП рдк्рд░ेрдо рдХे рдкрде рдкрд░ рдЪрд▓рдиे рдХा рднी рдЕрд▓рдЧ рд╣ी рд╕ुрдЦ рд╣ै। рдк्рд░ेрдордкрдеिрдХ рдХो рдпाрдд्рд░ा рдФрд░ рдЧंрддрд╡्рдп рджोрдиों рдоें рдПрдХ рд╕рдоाрди рдЖрдиंрдж рдХी рдЕрдиुрднूрддि рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕ंрдмंрдз рдоें, рд░рд╡िрджाрд╕ рдЬी рдХी рднाрд╡ाрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैः

рдк्рд░ेрдо рдкंрде рдХी рдкाрд▓рдХी, рд░рд╡िрджाрд╕ рдмैрдаिрдпो рдЖрдИ।
рд╕ोрдЪै рд╕ाрдеी рдоिрд▓рди рдХूं, рдЖрдиंрдж рдХрд╣्рдпो рди рдЬाрдИ।।

рджुрдЦ рд╕े рднрд░े рдЗрд╕ рдЬрдЧрдд рдоें рд╕ुрдЦ рдХрд╣ाँ? рд╕ुрдЦ рддो рдк्рд░рднु рдоिрд▓рди рдоें рд╣ै। рдЬрдм рдк्рд░рднु рд╕े рдЪिрдд्рдд рд▓рдЧा рд▓िрдпा рддो рджुрдЦाрд▓рдп рд░ूрдкी рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдорди рдиिрд░्рд▓िрдк्рдд рдФрд░ рд╕рдорднाрд╡ рд░рд╣рддा рд╣ै। рджुрдЦ рдФрд░ рдкीрдб़ा рд▓ेрд╢рдоाрдд्рд░ рдирд╣ीं рд╕рддाрддी। рдк्рд░िрдпрддрдо рд╕े рдиाрддा рдЬुрдб़рдиे рдкрд░ рдЬीрд╡ рдмेрдЧрдордкुрд░ рдЕрд░्рдеाрдд рдЖрдиंрджрд▓ोрдХ рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡िрд▓рдо्рдм рдХिрд╕ рдмाрдд рдХा?

рдмौрд░ी рдХрд░िрд▓ै рд░ाрдо рд╕рдиेрд╣ा।
рд╕ंрдЧ рд╕рд╣ेрд▓ी рдм्рдпाрд╣ рдЪрд▓ी рд╕рдм, рдЫांрдбि़ рдиैрд╣рд░ी рд░ा рдЧेрд╣ा।।

рдк्рд░ेрдо рддो рдЕрдоृрдд рд╣ै рдЙрд╕ рдЕрдоृрдд рд░рд╕ рдХी рдПрдХ рдмूंрдж рднी рдоिрд▓ рдЬाрдП рддो рдХोрдЯि рдЬрди्рдоों рдХी рдк्рдпाрд╕ рдмुрдЭ рдЬाрддी рд╣ै। рдк्рд░рднु рд╕े рдПрдХाрдХाрд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЬрди्рдо-рдорд░рдг рдХा рдЪрдХ्рд░ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рджिрд╡्рдп рд╕ुрдЦ рдХी рдЕрдиुрднूрддि рд╣ोрддी рд╣ै।

рдПрдХ рдмूंрдж рд╕ौं рдмुрдЭि рдЧрдИ, рдЬрдирдо рдЬрдирдо рдХी рдк्рдпाрд╕।
рдЬрдирдо рдорд░рди рдмंрдзрди рдЯूрдЯрдИ, рднрдпे рд░рд╡िрджाрд╕ рдЦрд▓ाрд╕।।

рдк्рд░рднु рдоिрд▓рди рдХा рд╕ुрдЦ рддो рд╡рд╣ी рдк्рд░ेрдоिрдХा рдЬाрдирддी рд╣ै рдЬिрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рд╣ृрджрдп рдоें рдЖрдиंрдж рдЕрдиुрднрд╡ рдХिрдпा рд╣ो। рдоिрд▓рди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдк्рд░рднु рдФрд░ рдЬीрд╡ рдоें рдХोрдИ рднेрдж, рдЫिрдкाрд╡ рдФрд░ рджुрд░ाрд╡ рдирд╣ीं рд░рд╣рддा। рдк्рд░ेрдоी рдХो рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХे рд╕िрд╡ाрдп рдХोрдИ рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддा, рди рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдХी рдФрд░ рдХी рдмाрдд рд╕ुрдирддा рд╣ै рдФрд░ рди рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рд╕े рдмोрд▓рддा рд╣ै। рдоिрд▓рди рдХी рдоाрджрдХрддा рдРрд╕ी рд╣ी рд╣ै।

рд╕рд╣ рдХी рд╕ाрд░ рд╕ुрд╣ाрдЧрди рдЬाрдиै। рддрдЬि рдЕрднिрдоाрдиु рд╕ुрдЦ рд░рд▓ीрдЖ рдоाрдиै।
рддрдиु рдордиु рджेрдЗ рди рдЕंрддрд░ु рд░ाрдЦै। рдЕрд╡рд░ा рджेрдЦि рди рд╕ुрдиै рдЕрднाрдЦै।।

рдк्рд░ेрдо рдХे рджो рдкрдХ्рд╖ рд╣ैं, рдПрдХ рд╕ंрдпोрдЧ рдФрд░ рджूрд╕рд░ा, рд╡िрдпोрдЧ। рднрдХ्рддि рдоें рд╡िрдпोрдЧ рдХो рдКंрдЪा рд╕्рдеाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдЗрд╕े рд╕ंрдпोрдЧ рд╕े рд╢्рд░ेрд╖्рда рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡िрд░рд╣ рдоें рдкीрдб़ा рдХा рдЬो рдЖрдиंрдж рд╣ै рд╡рд╣ рдоिрд▓рди рдоें рдирд╣ीं рд╣ै। рдоिрд▓рди рдоें рдк्рд░ेрдо рдХी рд╕ंрдкрди्рдирддा рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдХुрдЫ рд╢ेрд╖ рдирд╣ीं рд░рд╣рддा। рд╡िрд░рд╣ рдоें рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЖрд╢ा рдХा рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╣ै, рдиिрд░ंрддрд░рддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рдоिрд▓рди рдЙрд╕ рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХा рд╡िрд░ाрдо рд╣ै рдФрд░ рдард╣рд░ाрд╡ рд╣ै। рдоिрд▓рди рдоें рддрдк рдФрд░ рд╕ाрдзрдиा рдХी рдХрдаोрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕े рдЧुрдЬрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдкाрдд्рд░рддा рдФрд░ рд╢рд░्рддों рдХी рдХрдаिрдиाрдИ рд╣ै рдкрд░ंрддु рд╡िрд░рд╣ рдоें рдк्рд░िрдпрддрдо рдХे рдк्рд░рддि рддрдб़рдк рдФрд░ рднाрд╡ों рдХी рджрд░рдХाрд░ рд╣ै, рдЕрди्рдп рдХोрдИ рд╢рд░्рдд рдирд╣ीं। рдЪूंрдХि рдЬीрд╡ рдХा рдЬрди्рдо рд╡िрдпोрдЧ рд╕े рд╣ुрдЖ рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕рдХे рдорди рдоें рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡ाрдоी рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдиुрд░рдХ्рддि рдФрд░ рд╡िрдХрд▓рддा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै।

рдмрд╣ुрдд рдЬрдирдо рдмिрдЫुрд░े рдеे рдоाрдзрдЙ рдЗрд╣ु рдЬрдирдоु рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓ेрдЦे।
рдХрд╣ि рд░рд╡िрджाрд╕ рдЖрд╕ि рд▓рдЧि рдЬीрд╡рдЙ рдЪिрд░ рднрдЗрдпो рджрд░рд╕рди рджेрдЦे।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдк्рд░ेрдо рдХे рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХो рдХैрд╕े рд░ोрдХा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै? рдк्рд░ेрдо рдХा рдЕрдоृрддрд░рд╕ рддो рд░ोрдо-рд░ोрдо рдоें рд╕рдоा рдЬाрддा рд╣ै, рдЙрд╕े рджुрд░ рдХрд░рдиा рдХрдаिрди рд╣ै। рдк्рд░ेрдо рд╕े рдкीрдбि़рдд рд░ोрдЧी рдХा рдХोрдИ рдЙрдкрдЪाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рддो рд╡िрд░рд╣ рд╣ी рд░ोрдЧ рд╣ै рдФрд░ рд╡िрд░рд╣ рд╣ी рдЗрд▓ाрдЬ рд╣ै।
рд░ाрдо рдк्рд░ेрдо рд╣ौं рдмрд░рдЬि рдХिрдоि, рдЕрдм рдмрд░рдЬрдд рдирд╣ीं рдХाрдЬ।
рд░ोрдо рд░ोрдо рдоें рдЕрдоी рд░рдоि рдЧрдпौ, рддाрд╣ि рди рд╣ोрдд рдЗрд▓ाрдЬ।

рд╡िрд░рд╣ рдХा рд░ोрдЧ рдЙрд╕рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ рд╕рдм рдкрд░рдоाрдд्рдорд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै। рд░ाрдо рд░ूрдкी рдФрд╖рдзि рд╕े рд╣ी рдЗрд╕ рд░ोрдЧ рдХी рдкीрдб़ा рджूрд░ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैः
рд░рд╡िрджाрд╕ рдоोрд░े рдорди рд▓ाрдЧिрдпो, рд░ाрдо рдк्рд░ेрдо рдХा рддीрд░।
рд░ाрдо рд░рд╕ाрдпрди рдЬрдЙ рдоिрд▓рд╣िं, рддрдЙ рд╣рд░ै рд╣рдоाрд░ो рдкीрд░।।

рд╡िрд░рд╣ рдХी рдпрд╣ рдЕрдЧ्рдиि рдЕрдд्рдпंрдд рдкीрдб़ाрджाрдпрдХ рд╣ै। рдПрдХ рддो рдк्рд░िрдпрддрдо рд╕े рд╡िрдЫोрд╣ рдФрд░ рдКрдкрд░ рд╕े рдЙрдирдХी рдпाрдж, рдпрд╣ рдкीрдб़ा рдФрд░ рднी рднीрд╖рдг рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЬैрд╕े рдЪूрдиे рдХी рдХंрдХрд░ी рдкрд░ рдкाрдиी рдбाрд▓рдиे рд╕े рдЙрд╕рдХी рдЙрд╖्рдгрддा рдФрд░ рднрдб़рдХ рдЬाрддी рд╣ै।
рдЬ्рдпूं рд╕ुрдзि-рдЖрд╡рдд рдкीрд╡ рдХी, рд╡िрд░рд╣ рдЙрд╖्рдг рддрди рдЖрдЧि।
рдЬ्рдпूं рдЪूрдиे рдХी рдХांрдХрд░ी, рдЬ्рдпौं рдЫिрдЯрдХे рдд्рдпौं рдЖрдЧि।।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рд░ूрдк рдоें, рд░рд╡िрджाрд╕ рдХी рдк्рд░ेрдоाрднрдХ्рддि рдоें рд╕ंрдпोрдЧ рдХा рдЖрдиंрдж рдФрд░ рд╡िрдпोрдЧ рдХी рдЧрд╣рди рд╡ेрджрдиा рдХे рджрд░्рд╢рди рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╡िрд╢ुрдж्рдз рдФрд░ рднрдХ्рддिрд╕िрдж्рдз рд╕ंрдд рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрдирдХे рд╡िрд░рд╣ рднाрд╡ рдоें рдЧрд╣рд░ी рдмेрдЪैрдиी, рдЕрдзीрд░рддा рдФрд░ рддрдб़рдк рд╣ै।
*****

рдХрдорд▓рди рдХे рд░рд╡ि рдПрдХ... рд░ैрджाрд╕ рдЬрдпंрддी, 19 реЮрд░рд╡рд░ी 2019 рд╡िрд╢ेрд╖

рдоुрд░рд▓ीрдзрд░ рд╡ैрд╖्рдгрд╡

- рдоुрд░рд▓ीрдзрд░ рд╡ैрд╖्рдгрд╡

рдкूрд░्рд╡ рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рд╡ рд╡рд░िрд╖्рда рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 946 077 6100
'рдЧोрдХुрд▓' рдП-77, рд░ाрдоेрд╢्рд╡рд░ рдирдЧрд░, рдмाрд╕рдиी рдк्рд░рдердо, рдЬोрдзрдкुрд░-342005 

рд╕рд╣рдЬ рд╕ंрдд-рд╢िрд░ोрдордгि рд░ैрджाрд╕ (рд░рд╡िрджाрд╕) рдХेрд╡рд▓ рдЙрдирдХी рдЬрдпंрддी (рдоाрдШ рдкूрд░्рдгिрдоा) рдкрд░ рдпाрдж рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрдд рдоाрдд्рд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЬैрд╕े рд╕ूрд░्рдпोрджрдп рдкрд░ рд░рд╡ि рдХी рдКрд╖्рдоा рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕े рдХрд░ोреЬों рдХрдорд▓ рдЦिрд▓ рдЙрдарддे рд╣ैं, рдаीрдХ рд╡ैрд╕े рд╣ी рд░ैрджाрд╕ рдЬैрд╕े рд╕ंрдд-рд░рд╡ि, рдЕрдкрдиे рдЬ्рдЮाрди-рдк्рд░рдХाрд╢ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдо рдХी рдКрд╖्рдоा рд╕े рдХрд░ोреЬों рд▓ोрдЧों рдХो рдк्рд░ेрд░िрдд-рдкрд▓्рд▓рд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै ‘рд░рд╡ि рдХे рдХрдорд▓рди рдХोрдЯि рд╣ैं, рдХрдорд▓рди рдХे рд░рд╡ि рдПрдХ...‘। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рд╕ंрдд рд░ैрджाрд╕ рдЪिрд░-рд╕्рдорд░рдгीрдп рд╣ैं।

рдЖрдо рд▓ोрдЧ рдЪрдордд्рдХाрд░ों рд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЪрдордд्рдХाрд░ рджрд░्рд╢ाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдкूрдЬрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рдЪрдордд्рдХाрд░ рддो рдХोрдИ рдЬाрджूрдЧрд░ рднी рджिрдЦा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЬो рднीрддрд░ рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рджिрд╡्рдп рд╕ंрдд рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬो рд╕рдоाрдЬ рдоें рдк्рд░ेрдо, рд╕рдж्рднाрд╡ рд╡ рд╢ांрддि рдХे рд▓िрдП рд╣ी рд╕ाрдзрдиाрд░рдд рд╡ рдХрд░्рдорд░рдд рд░рд╣рддे рд╣ैं рдЙрдирдХा рдЖрд╢рдп рдХрднी рдЪрдордд्рдХाрд░ рджिрдЦाрдиा рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡рд╕्рддुрддः рдЙрдирдХे рднीрддрд░ рд╕्рд╡рддः рджैрд╡ीрдп рд╢рдХ्рддि рдХा рд╕्рд░ोрдд рдлूрдЯ рдкреЬрддा рд╣ै। рдЙрдирдХी рджिрд╡्рдпрддा рдХрд░ुрдгा рдХे рдЕрддिрд░ेрдХ рд░ूрдк рдоें рдЙрдирдХे рдЬрдЧрдд рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рдХाрд░्рдпों рдоें рдиैрд░्рд╕िрд░्рдЧрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЪрдордд्рдХाрд░ рд╕ी рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕ंрдд рд░ैрджाрд╕ рдРрд╕े рд╣ी рдорд╣ाрди рд╕ंрдд рдеे।

рднрдХ्рддिрдпुрдЧ рдХे рдоुрдЦ्рдп рдк्рд░рдгेрддा рд░ाрдоाрдиंрджाрдЪाрд░्рдп рдЬी рдеे рдЬिрдирдХे рдЕрдиेрдХ рд╢िрд╖्рдпों рдоें рдиिрд░्рдЧुрдг рд╕ाрдзрдиा рдХे рдк्рд░рд╡рд░्рддрдХ рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рдХे рд╕ंрдд рдХрдмीрд░ рд╡ рд░ैрджाрд╕ рдЬैрд╕े рдорд╣ाрди рд╕ंрдд рднी рд╣ुрдП। рдЙрдирдХे рдЧुрд░ु рд░ाрдоाрдиंрджाрдЪाрд░्рдп рдЬी рдкрд╣рд▓े рдРрд╕े рд╕ंрдд рдеे рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдИрд╢ рднрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЬाрддि, рдЪाрд╣े рд╡े рдЕрдЫूрдд рд╣ो рдпा рдЙрдЪ्рдЪ рдЬाрддि рдХे рд╕рднी рдХो рдЕрдкрдиाрдпा। рдЙрдирдХे рдЧुрд░ु рдоंрдд्рд░ “рдЬाрдд рдкाрдд рдкूрдЫे рдирд╣ि рдХोрдИ, рд╣рд░ि рдХो рднрдЬे рд╕ो рд╣рд░ि рдХा рд╣ोрдИ” рдиे рдЙрдХ्рдд рднрдХ्рддि-рдХाрд▓ рдоें рдПрдХ рдХ्рд░ांрддि рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ рджी рдеी। рд╕्рд╡рдпं рд░ाрдоाрдиंрджाрдЪाрд░्рдп рдЬी рд╕рдЧुрдг рднрдХ्рддि рдХे рдЙрдкाрд╕рдХ рдеे рд▓ेрдХिрди рд╡े рднрдХ्рддि рдХे рдиिрд░्рдЧुрдг-рд╕рдЧुрдг рд░ूрдкों рдХी рддाрдд्рдд्рд╡िрдХ рд╕рдоाрдирддा рдХो рднрд▓ीрднाँрддि рдЬाрдирддे рдеे। рд╡े рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдоें (12/1,3,4 рд╡ 11/54) рдоें рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдХे рдЙрдкрджेрд╢ों рдоें рд╕рдЧुрдг-рдиिрд░्рдЧुрдг рдЙрдкाрд╕рдиा рдХी рджिрд╡्рдп рдХिрди्рддु рд╕рд░рд▓ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХो рди рдХेрд╡рд▓ рдЬाрдирддे рдеे рд╡рд░рди् рдЙрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЖрдд्рдорд╕ाрдд् рднी рдХिрдпा। рдЙрд╕े рдЬीрдпा рднी। рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдиे рдЧीрддा рдХे рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рд╢्рд▓ोрдХों рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд╣ा рдХि рдпрдж्рдпрдкि рдЙрдирдХी рджृрд╖्рдЯि рдоें рд╕рдЧुрдг рдЙрдкाрд╕рдиा рд╕рд░рд▓ рдПрд╡ं рдЕрдзिрдХ рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЬो рднрдХ्рдд рдЙрдирдХे рдиिрд░्рдЧुрдг рдиिрд░ाрдХाрд░ рдм्рд░рд╣्рдо рдХी рдЙрдкाрд╕рдиा рдХрд░рддे рд╣ैं рдЙрдирдоें рдХрд╣ी рдХोрдИ рдмुрдж्рдзि-рднेрдж рдирд╣ीं рд╣ै। рд╡े рднी рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХो рдЕрдирди्рдп рднрдХ्рддि рднाрд╡ рд╕े рд╡ рддрдд्рд╡ рд╕े рдЬाрдирдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдм्рд░рд╣्рдо рдЙрдирд╕े рднिрди्рди рдирд╣ीं рдФрд░ рд╡े рдм्рд░рд╣्рдо рд╕े рднिрди्рди рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕ी рдмाрдд рдХो рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдиे рд╕рд░рд▓ рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХрд╣ा рдХि рдЖрджрдоी рдХी рднीрддрд░ рд╕े рдЖрдд्рдорд╢ुрдж्рдзि рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдордиुрд╖्рдп рдХा рдорди рд╢ुрдж्рдз рд╕рд░рд▓ рд╣ै рддрдм рдЕрди्рдп рдЕрдиुрд╖्рдаाрдиिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдПँ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬोрд░ рджे рдХрд░ рдХрд╣ा ‘рдорди рд╣ी рдкूрдЬा рдорди рд╣ी рдзूрдк, рдорди рд╣ी рд╕ेрдКं рд╕рд╣рдЬ рд╕рд░ूрдк... ‘рдорди рдЪंрдЧा рддो рдХрдаौрддि рдоें рдЧंрдЧा’। рдкाрдЦंрдб рд╡ рдХрдЯ्рдЯрд░рддा рдХा рдмोрд▓рдмाрд▓ा рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕ рдЪौрджрд╣рд╡ीं-рдкрди्рдж्рд░рд╣рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХाрд▓ рдХी рдмाрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдЖрдЬ рднी рдПрдХ рдмреЬा рд╡рд░्рдЧ рдРрд╕ा рд╣ै рдЬो рдмрдЧुрд▓ा рднрдЧрдд рдХिрд╕्рдо рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं। рддिрд▓рдХ рдЫाрдкा, рдоाрд▓ा-рдкूрдЬा, рдкाрда рдЖрджि рдоें рджो-рддीрди рдШрдг्рдЯे рд▓рдЧाрддे рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдиौрдХрд░ी рдкрд░ рдпा рдзंрдзे рдкрд░ рдЬाрддे рд╣ैं рддрдм рд░िрд╢्рд╡рдд рдпा рдХाрд▓ेрдзрди рд╕े рдЬेрдм рдпा рдеैрд▓ा рднрд░ рдХрд░ рдирд╣ीं рд▓ाрддे рддрдм рддрдХ рдШрд░ рдоें рдкैрд░ рдирд╣ीं рд░рдЦрддे рд╣ैं। рд╣ाँ, рдРрд╕े рдХाрд▓े рдзрди рд╕े рд╡े рдоंрджिрд░ рдоें рдХुрдЫ рдЪреЭाрд╡ा рдЬрд░ूрд░ рдЪреЭा рджेंрдЧे। рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рд╡िрд▓ाрд╕िрддा рдоें рдбूрдмे рдРрд╕े рдмाрдмाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рднी рдЦूрдм рд╣ै, рдЬिрдирдХा рдорди рдХрдд्рддрдИ рд╢ुрдж्рдз рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рдЧंрднीрд░ рдЕрдкрд░ाрдзों рдоें рд▓िрдк्рдд рд╣ोрдиे рд╕े рдЕрдиेрдХों рдХो рдЬेрд▓ рдХी рд╣рд╡ा рдЦाрдиी рдкреЬ рд░рд╣ी рд╣ै।

рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдиे рдоूрд░्рддि-рдкूрдЬा, рдЫुрдЖрдЫूрдд, рднेрджрднाрд╡ рдЖрджि рд╢ोрд╖рдг рдХा рд╡िрд░ोрдз рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╣ाрд▓ाрдд рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рд╣ी рдХिрдпा। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рдеा рдХि рд╕рдоाрдЬ рдХा рдПрдХ рдмреЬा рддрдмрдХा, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рджрд▓िрдд рд╡рд░्рдЧ рдЙрдирдХा рд╢िрд╖्рдп рдмрдиा рдЬрдм рдХि рдХрдЯ्рдЯрд░ рдкंрдеी рдм्рд░ाрд╣्рдордг/рд╕рд╡рд░्рдг рдЙрдирдХे рд╡िрд░ोрдзी рдмрди рдЧрдпे।

рдЖрдЬ рд╕्рдеिрддिрдпाँ рдЪिंрддाрдЬрдирдХ рд╣ैं। рдПрдХ рдУрд░ рдЬрд╣ाँ рдЫूрддрдЫाрдд рдХрдо рд╣ुрдИ рд╣ै рд╡рд╣ीं рд░ाрдЬрдиीрддि рдХी рдЕрдзрдорддा рдХे рдХाрд░рдг рдЬाрддिрд╡ाрдж рд╡  рдЬाрддिрдЧрдд рд╕рдоीрдХрд░рдг рдХो рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╣рд╡ा рджी рдЬाрдиे рд▓рдЧी рд╣ै। рдЖрдЬ рд░ैрджाрд╕ рдЬी рд╣ोрддे рддो рдорддों рдХी рдРрд╕ी рдЧंрджी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рджेрдЦ рдХрд░ рдЕрдд्рдпंрдд рджुрдЦी рд╣ोрддे। рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдРрд╕ी рдк्рд░рддि-рдЪрд░рдоाрд╡рд╕्рдеा рдЕрд░्рдеाрдд् рдПंрдЯिрдХ्рд▓ाрдЗрдоेрдХ्рд╕ рдХो рджेрдЦ рдХрд░рдХे рднी рджुрдЦрдж рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рдоें рдкреЬ рдЬाрддे рдХि рдХ्рд░ीрдоीрд▓ेрдпрд░ рд╡ाрд▓े рдкिрдЫреЬे рд╡рд░्рдЧ рдХो рднी рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рджिрдпा рдЬा рдХрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡ीрдХ рдЧрд░ीрдм рдкिрдЫреЬे рд╡рд░्рдЧ рдХे рд╕ाрде рднाрд░ी рдЕрди्рдпाрдп рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдкिрдЫреЬे рд╡рд░्рдЧ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЙрди्рд╣ीं рдоें рдПрдХ рдирдпा рдЕрднिрдЬाрдд्рдп рд╡рд░्рдЧ рдкैрджा рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 335 рдХी рднाрд╡рдиा, рдЬिрд╕рдоें рдпोрдЧ्рдпрддा рдХी рдХीрдордд рдкрд░ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рдордиाрд╣ी рдЕंрдХिрдд рд╣ै рдлिрд░ рднी рдпोрдЧ्рдпрддा рдХो рднाреЬ рдоें рдбाрд▓рдХрд░ рдХेрд╡рд▓ рд╕рдд्рддा рд╣рдеिрдпाрдиे рдХी рдУрдЫी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХे рддрд╣рдд рдкрдж्рджोрди्рдирддि рдЖрджि рдоें рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рди рджрд▓िрддों рдХो рд▓ाрдн рд╣ोрддा рд╣ै рди рджेрд╢ рдХा। рдЗрд╕рдХे рдмрдЬाрдп рджрд▓िрдд рд╡рд░्рдЧ рдХो рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा, рдХोрдЪिंрдЧ, рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╡ рдЙрдирдХे рд░рд╣рди-рд╕рд╣рди рдХे рд╕्рддрд░ рдоें рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рд╡ृрдж्рдзि рдпोрдЬрдиा рдХो рдИрдоाрдирджाрд░ी рд╕े рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬाрддा рддो рдЕрдзिрдХ рдмेрд╣рддрд░ рд╣ोрддा। рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдиे рдРрд╕े рдХाрд▓рдЦंрдб рдХी рднी рдХрднी рдХрд▓्рдкрдиा рдирд╣ीं рдХी рд╣ोрдЧी। 

рд╕ंрд╡рдд् 1433 рдХी рдоाрдШ рдкूрд░्рдгिрдоा рдХो рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी (рдХाрд╢ी) рдоें рдЪрдоाрд░ рдЬाрддि рдХे рдкिрддा рд╕ंрддोрдЦрджाрд╕ рд╡ рдоाрддा рдХрд▓рд╕ा рджेрд╡ी рдХे рдпрд╣ां рдЬрди्рдоे рд░ैрджाрд╕ рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдИрд╢्рд╡рд░ рднрдХ्рдд, рджैрд╡ीрдп рд╢рдХ्рддिрдпों рдХे рдзрдиी, рд╡ рдЕрдж्рднुрдд рдк्рд░рддिрднाрд╢ाрд▓ी рдмाрд▓рдХ рдеे। рдЙрдирдХे рдкिрддा рдЕрдкрдиे рдирдЧрд░ рд╕ीрд░-рдЧोрд╡рд░्рдзрди рдХे рд╕рд░рдкंрдЪ рдПрд╡ं рдЬूрддे рдмрдиाрдиे рдХे рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдоें рдиिрдкुрдг рдеे। рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рдоें рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдХी рдЬाрддिрд╡ाрджी рдХрдЯ्рдЯрд░рддा, рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдФрд░ рдкाрдЦंрдб рд╕े рд╕्рд╡рдпं рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕, рд░ाрдоाрдиंрджाрдЪाрд░्рдп рдФрд░ рд░ैрджाрд╕ рдЬैрд╕े рдЕрдиेрдХ рд╕ंрдд рдд्рд░рд╕्рдд рд░рд╣े рд╣ैं। рд░ैрджाрд╕ рдкिрдЫреЬी рдЬाрддि рдХे рд╣ोрдиे рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдкंрдбिрдд рд╢ाрд░рджाрдирди्рдж рдж्рд╡ाрд░ा рдкाрдард╢ाрд▓ा рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╡рд╣ाँ рдХे рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдиे рдЬрдм рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рддрдм рдкंрдбिрдд рд╢ाрд░рджाрдиंрдж рдиे рдЕрдкрдиी рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рдкाрдард╢ाрд▓ा рдоें рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рджेрдХрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рджी। рд╢ीрдШ्рд░ рд╣ी рд░ैрджाрд╕ рдХी рдк्рд░рддिрднा рдФрд░ рджैрд╡ीрдп рд╢рдХ्рддि рд╕े рд╡े рд╡ рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧ рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдЙрди्рд╣ें рджिрд╡्рдп рдмाрд▓рдХ рдоाрдирдиे рд▓рдЧे рдеे।

рдПрдХ рдмाрд░ рд░ैрджाрд╕ рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдЬाрддि рдХे рдЕрдкрдиे рдмाрд▓ рд╕рдЦा рдХे рд╕ाрде рдЫुрдкा-рдЫुрдк्рдкी рдЦेрд▓ рд░рд╣े рдеे। рджोрдиों рдПрдХ-рдПрдХ рдмाрдЬी рдЬीрдд рдЧрдпे। рддीрд╕рд░ी рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдмाрдЬी рдЦेрд▓рддे рдЙрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЕंрдзेрд░ा рд╣ो рдЧрдпा। рджोрдиों рдиे рддрдп рдХिрдпा рдХि рддीрд╕рд░ी рдмाрд░ рдХрд▓ рд╕ुрдмрд╣ рдЦेрд▓ेंрдЧे। рдЕрдЧрд▓े рджिрди рдЬрдм рдоिрдд्рд░ рдЦेрд▓рдиे рдирд╣ीं рдЖрдпा рддो рдмाрд▓рдХ рд░ैрджाрд╕ рдЙрд╕рдХे рдШрд░ рдкрд╣ुँрдЪे। рд╡рд╣ाँ рд╣ृрджрдп рд╡िрджाрд░рдХ рджृрд╢्рдп рдеा। рдЙрдирдХे рдоिрдд्рд░ рдХा рд╢рд╡ рдкреЬा рдеा। рдЙрд╕рдХे рдоाрддा-рдкिрддा, рдкрд░िрдЬрди рдЖрджि рд░ो рд░рд╣े рдеे। рдпрд╣ рджेрдЦрдХрд░ рд░ैрджाрд╕ рдХा рдмाрд▓рдорди рдХрд░ुрдгा рд╕े рднрд░ рдЧрдпा। рд╡े рдоिрдд्рд░ рдХे рд╢рд╡ рдХे рдкाрд╕ рдЧрдпे। рдЙрд╕рдХे рдХंрдзे рдХो рдердкрдердкा рдХрд░ рдмोрд▓े “рдпрд╣ рднी рдХोрдИ рд╕ोрдиे рдХा рд╕рдордп рд╣ै। рдпрд╣ рддो рдЦेрд▓рдиे рдХा рд╕рдордп рд╣ै, рдЙрда!’’ рдоिрдд्рд░ рддुрд░рди्рдд рдЙрда рдЦреЬा рд╣ुрдЖ।  рд▓ोрдЧ рд░ैрджाрд╕ рдХो рдЙрд╕ рдмाрд▓ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХे рдк्рд░рд╕ंрдЧ рд╕े рд╣ी рднрдЧрд╡ाрди рдоाрдирдиे рд▓рдЧे। рдмреЬे рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдХрдоंрдбрд▓ рдЬрд▓ рд╕े рдЕрдиेрдХ рдХुрд╖्рдард░ोрдЧिрдпों рдХा рд░ोрдЧ рднी рдоिрдЯाрдпा। рд╡े рд╕рдЪрдоुрдЪ рдХрд░ुрдгाрдиिрдзाрди рдеे।
рд░ैрджाрд╕ рдХे рдкिрддा рдЬूрддों рдХे рдмреЬे рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпी рдеे। рд▓ेрдХिрди рд░ैрджाрд╕ рдХो рдЙрдирдХे рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХो рдмреЭाрдиे рдоें рдХोрдИ рд░ुрдЪि рдирд╣ीं рдеी। рд╕ोрд▓рд╣ рд╕ाрд▓ рдХी рдЙрдо्рд░ рдоें рдкिрддा рдиे рдЙрдирдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рдПрдХ рд╕ुрдпोрдЧ्рдп рдХрди्рдпा рд▓ोрдиा рджेрд╡ी рд╕े рдХрд░ рджिрдпा, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрдирдХे рдПрдХ рдкुрдд्рд░ рд╡िрдЬрдпрджाрд╕ рд╣ुрдЖ। рдкिрддा рдиे рдЙрдирдХे рд╡ैрд░ाрдЧ्рдп рдФрд░ рднрдХ्рддि рднाрд╡ рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдХрд░ рджिрдпा। рд░ैрджाрд╕ рдЕрд▓рдЧ рдордХाрди рд▓ेрдХрд░ рдЬूрддे рдмрдиाрдиे рд╡ рдорд░рдо्рдордд рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХे рд╕ाрде рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕рдордп рднрдХ्рддि рд╕ाрдзрдиा, рдЙрдкрджेрд╢ рд╡ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░्рдпों рдоें рдмिрддाрдиे рд▓рдЧे। рдЖрдЬ рдХे рд╕ैрдХреЬों рдЕрд░рдмрдкрддि рдвोंрдЧी рдмाрдмाрдУं рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ाрджрдЧीрдкूрд░्рдг рдеा। рдЬूрддे рдмрдиाрдиे рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдЬो рдоाрдоूрд▓ी рдЖрдп рд╣ोрддी рдеी рдЙрд╕ी рд╕े рд╡े рд╕ंрддुрд╖्рдЯ рдеे। рд▓ोрдн рддो рдЙрди्рд╣ें рдХрднी рдЫू рднी рдирд╣ीं рдкाрдпा। рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдПрдХ рдмाрд░ рдПрдХ рд░рд╣рд╕्рдпрдордп рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕ेрда рдХी рд╡ेрд╢рднूрд╖ा рдоें рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдкाрд░рд╕ рдкрдд्рдерд░ рд▓ेрдХрд░ рдЖрдпा рдФрд░ рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдХो рджेрдиा рдЪाрд╣ा। рд╡рд╣ рдЙрдирд╕े рдмोрд▓ा рдХि рдЖрдк рдЗрд╕рд╕े рд╕्рд╡рд░्рдг рдмрдиा рдХрд░ рд╡ैрднрд╡рдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рди рдпाрдкрди рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ो। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡िрдирдо्рд░рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдЗрд╕ рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХो рдпрд╣ рдХрд╣ рдХрд░ рдаुрдХрд░ा рджिрдпा рдХि рдЙрди्рд╣ें рдоुрдл्рдд рдХे рд╡ैрднрд╡ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै। рддрдм рдЙрд╕ рд╕ेрда рдиे рдХрд╣ा рдХि рд╡рд╣ рджूрд╕рд░े рдЧाँрд╡ рдЬाрдХрд░ рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै рддрдм рддрдХ рд╡े рдЙрд╕ рдкाрд░рд╕ рдкрдд्рдерд░ рдХो рдЕрдкрдиे рдЭोंрдкреЬे рдоें рд░рдЦ рд▓े। рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдиे рдЙрд╕ рдкाрд░рд╕ рдкрдд्рдерд░ рдХो рдПрдХ рдХोрдиे рдоें рдкрдЯрдХ рджिрдпा। рд╕ेрда рджूрд╕рд░े рджिрди рд▓ौрдЯ рдХрд░ рдЖрдпा рддो рдЙрд╕ рдкाрд░рд╕ рдкрдд्рдерд░ рдХो рдЭोंрдкреЬे рдоें рдЙрд╕ी рдХोрдиे рдоें рдкреЬा рджेрдЦ рдХрд░ рджंрдЧ рд░рд╣ рдЧрдпा। рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд╕ेрда рдЙрд╕ рдкाрд░рд╕ рдкрдд्рдерд░ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЭोंрдкреЬे рд╕े рдмाрд╣рд░ рдЖрдпा рдФрд░ рд░ैрджाрд╕ рдХे рджेрдЦрддे рджेрдЦрддे рд╣ी рдПрдХрджрдо рдЕрджृрд╢्рдп рд╣ो рдЧрдпा। рд╢ाрдпрдж рдИрд╢्рд╡рд░ рдЙрдирдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд▓ेрдиे рдЖрдпे рдеे। 

рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЕрдкрдиे рднрдХ्рддों рд╕े рдХрднी рднी рдХोрдИ рдмрд╣ुрдоूрд▓्рдп рднेंрдЯ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ाрджा рдЬीрд╡рди рдЙрдЪ्рдЪ рд╡िрдЪाрд░ рдХी рдЕрдкрдиे рд╕рдкрдиों рдХी рдмेрдЧрдордкुрд░ा рдиाрдордХ рдмрд╕्рддी рдмрд╕ाрдИ। рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдиे рдЕрдЫूрддेां рдХे рд╕ाрде рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा, рдЙрди्рд╣ें рдкाрдард╢ाрд▓ा, рдоंрджिрд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рди рдХрд░рдиे рджेрдиे, рдЧाँрд╡ рдХे рдмाрд╣рд░ рдЕрд▓рдЧ рдХрдЪ्рдЪे рдЭोंрдкреЬे рдоें рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╡рд╢ рдХрд░рдиे рд╡ рдЕрдиेрдХाрдиेрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рд╕рд╡рд░्рдгों рд╡ рд╡िрд╢ेрд╖рддः рдХрдЯ्рдЯрд░ рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рддाреЬिрдд рдХिрдпे рдЬाрдиे рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рдеा рдХि рдЬрдм рдИрд╢्рд╡рд░ рдиे рд╕рднी рдордиुрд╖्рдпों рдХो рдмрдиाрдпा рддрдм рдХ्рдпा рдЕрдЫूрдд рд╡ рдХ्рдпा рд╕рд╡рд░्рдг рд╕рднी рдЙрдирдХी рдк्рд░िрдп рд╕ंрддाрди рд╣ैं। рдИрд╢्рд╡рд░ рд╕рднी рд╕े рдмрд░ाрдмрд░ рдк्рд░ेрдо рдХрд░рддे рд╣ैं рддрдм рдордиुрд╖्рдп рдХो рднी рд╕рднी рдордиुрд╖्рдпों рд╕े рдк्рд░ेрдо рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдИрд╕ा рдорд╕ीрд╣ рдХी рддрд░рд╣ рд╡ рдк्рд░ेрдо рдХे рдЗрд╕ рд╕ंрджेрд╢ рд╕े рд╡ рдЕрдкрдиे рджिрд╡्рдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдЫूрдд рд╡ рдЧрд░ीрдмों рдХे рдорд╕ीрд╣ा рдХрд╣рд▓ाрдиे рд▓рдЧे। рд╡े рд╕्рд╡рдпं рддिрд▓рдХ рд╡ рдЬрдиेрдК рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд▓рдЧे। рдЗрд╕ рдкрд░ рдХुрдЫ рдХрдЯ्рдЯрд░ рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдиे рдХाрд╢ी рдирд░ेрд╢ рд╕े рд╢िрдХाрдпрдд рдХी। рдирд░ेрд╢ рдиे рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдХो рдЕрдкрдиे рджрд░рдмाрд░ рдоें рдмुрд▓ाрдпा। рд╡рд╣ाँ рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдиे рдЕрдкрдиी рдЫाрддी рдоें рдЪीрд░ा рд▓рдЧाрдХрд░ рд╕рднी рдХे рд╕ाрдордиे рддीрди рдЬрдиेрдК- рдПрдХ рд╕ोрдиे рдХी, рджूрд╕рд░ी рдЪांрджी рдХी рд╡ рддीрд╕рд░ी рдХрдкाрд╕ рдХी рдиिрдХाрд▓ी। рдЗрд╕ рдкрд░ рдХाрд╢ी рдирд░ेрд╢ рд╕рд╣िрдд рдЕрдиेрдХ рд╡िрд╡ेрдХрд╢ीрд▓ рдкंрдбिрдд рднी рдЙрдирдХे рд╢िрд╖्рдп рдмрди рдЧрдпे। 

рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдиे рдЕрдкрдиे рджोрд╣े рдоें рдХрд╣ा ‘рдмिрд░ाрдорди рдордд рдкूрдЬिрдП рдЬो рд╣ौрд╡े рдЧुрдгрд╣ीрди, рдкूрдЬै рдЪрд░рдг рдЪंрдбाрд▓ рдХे рдЬो рд╣ो рдЧुрдг рдк्рд░рд╡ीрдг’। рдпрд╣ी рдмाрдд рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдиे рдЧीрддा (4/14) рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдХрд╣ी рд╣ै рдХि рд╡рд░्рдгрднेрдж рдЬрди्рдордЧрдд рдирд╣ीं рдЕрдкिрддु рдЧुрдг-рдХрд░्рдоाрдиुрд╕ाрд░ рд╣ै। рдЖрдЬ рд╢рдмрд░ी рдХे рдиाрдо рд╕े рд╕рдмрд░ीрдоाрд▓ा рдоंрджिрд░ рдоें рдЫुुुрдЖрдЫूрдд (рд╕्рдд्рд░ी-рдкुрд░ुрд╖) рдХे рднेрджрднाрд╡ рдХी рдмाрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै рдЬрдмрдХि рднрдЧрд╡ाрди рд░ाрдо рдиे рднीрд▓ рдЬाрддि рдХी рдЙрд╕ी рд╢рдмрд░ी рдХे рдЭूрдаे рдмेрд░ рдЦाрдП рдеे।рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдиे рдЫрдЧрди-рдХрд╕ाрдИ, рдЧрдгिрдХा рд╡ेрд╢्рдпा, рд╡ рдХुрдм्рдЬा рдЬैрд╕े рдкिрдЫреЬे рд╡рд░्рдЧ рдХे рд▓ोрдЧों рдХी рднрдХ्рддि рдХो рдЧрд░िрдоा рджी। рдзрд░्рдо рдХा рдорд░्рдо рдЬाрдиे рдмिрдиा рдЖрдЬ рдЬिрд╕ рдХрджрд░ рдХрдЯ्рдЯрд░рддा рдХा рдмोрд▓рдмाрд▓ा рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрдд्рдпंрдд рдиिंрджрдиीрдп рд╣ै। рдзрд░्рдо рдХा рдиिрдЪोреЬ,  рд╕рдд्рдп рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХे рд╢ाрд╢्рд╡рдд рдоूрд▓्рдпों рд╕े рд╣ैं рдЬो рджेрд╢рдХाрд▓ рд╕े рдкрд░े рд░рд╣े рд╣ैं। рдзрд░्рдо рд╕े рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╕рдд्рдп, рдЕрд╣िंрд╕ा, рдк्рд░ेрдо, рдЕрдиीрд░्рд╖्рдпा, рдзैрд░्рдп, рд╕рд╣рдирд╢ीрд▓рддा рдЖрджि рдЧुрдгों рд╕े рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рдЧीрддा, рд░ाрдоाрдпрдг, рдХुрд░ाрди, рдмाрдИрдмिрд▓ рдЖрджि рд╕рднी рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдиे рдоाрди्рдпрддा рджी рд╣ै। рдордиुрд╖्рдпрддा рдХे рдЙрди्рдирдпрди рд╕ंрдмंрдзी рдпे рдЙрдкрджेрд╢ рд╣ी рд░ैрджाрд╕ рдЬैрд╕े рд╕рдЪ्рдЪे рд╕ंрддों рдХी рд╡ाрдгी рд╡ рдЬीрд╡рди рд╕े рд╣рдоें рдоिрд▓рддे рд╣ैं।

рдЧुрд░ु рдиाрдирдХ рднी рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдХे рд╕рдордХाрд▓ीрди рдеे। рдЧुрд░ु рдЧ्рд░ंрде рд╕ाрд╣рдм рдоें рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдХे рд╡िрднिрди्рди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рд░ाрдЧों рдоें рдЧाрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдХुрд▓ рдЗрдХрддाрд▓ीрд╕ рдкрдж рд╣ैं। рдоीрд░ांрдмाрдИ рдоेреЬрддा рд░ाрдЬрдШрд░ाрдиे рдХी рдкुрдд्рд░ी рдеी। рд░ाрд╡рджूрджा рдЬी рдХी рдкौрдд्рд░ी рдеी। рдмрдЪрдкрди рдоें рд╣ी рдЙрдирдХी рдоाँ рдХा рд╕्рд╡рд░्рдЧрд╡ाрд╕ рд╣ो рдЬाрдиे рд╕े рд╕्рд╡рдпं рд░ाрд╡ рджूрджाрдЬी, рдЬो рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдХे рднрдХ्рдд рдеे, рдоीрд░ां рдХो рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рджिрд▓ाрдиे рд▓े рдЧрдпे। рдмाрдж рдоें рдоीрд░ां рдЬो рдЪिрддौреЬ рд░ाрдЬрдШрд░ाрдиे рдХी рдорд╣ाрд░ाрдиी рдеी, рдиे рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡िрд░ोрдз рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рднी рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдХो рдЕрдкрдиा рдЧुрд░ु рдЧрдиाрдпा। “рдЧुрд░ु рдоिрд▓्рдпा рд░ैрджाрд╕ рдЬी, рджीрдиी рдЬ्рдЮाрди рдХी рдЧुрдЯрдХी। рдЪोрдЯ рд▓рдЧी рдиिрдЬ рдиाрдо рд╣рд░ि рдХी рдо्рд╣ाрд░ै рд╣िрд╡реЬै рдЦрдЯрдХी”।

рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдХрд░ीрдм 120 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдЬिрдпे। рдЙрдирдХी рдЬрдпंрддी рдкрд░ рдпрджि рд╣рдо рдоाрдирд╡ рдоाрдд्рд░ рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░ेрдо, рд╕рдж्рднाрд╡ рдФрд░ рд╕ाрджрдЧी-рд╢ांрддि рд╕े рдЬीрдиे рдХा рд╡рд╕ुрджेрд╡ рдХुрдЯुंрдмрдХрдо् рдХा рд╕ंрдХрд▓्рдк рд▓े рдХрд░ рдЙрд╕े рдЬीрд╡рди рдоें рдЙрддाрд░ें рддрднी рдЙрдирдХे рдк्рд░рддि рд╣рдоाрд░ी рд╕рдЪ्рдЪी рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рд╣ोрдЧी।  

рд╕ंрдд рд░рд╡िрджाрд╕ рдХे рдХाрд╡्рдп рдоें рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрдж

 - рдЗрди्рдж्рд░рдЬीрдд рдкाрд╕рд╡ाрди
рд╕рд╣ाрдпрдХ рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкрдХ, рд╣िрди्рджी рд╡िрднाрдЧ, рдЖрд░्рдп рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд▓ुрдзिрдпाрдиा (рдкंрдЬाрдм), рднाрд░рдд
рджूрд░рднाрд╖: 141000198144, 141000179933

рдЗрди्рдж्рд░рдЬीрдд рдкाрд╕рд╡ाрди
рд╕ंрдд рд░рд╡िрджाрд╕ рдЬी рдХो рднрдХ्рдд рд░рд╡िрджाрд╕, рдЧुрд░ु рд░рд╡िрджाрд╕, рд░ैрджाрд╕, рд░ोрд╣ीрджाрд╕ рдФрд░ рд░ूрд╣ीрджाрд╕ рдХे рдиाрдоों рдХे рд╕ाрде рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд╣ 15рд╡ीं рд╕рджी рдоें рд╣ुрдП। рдЙрдирдХी рд░рдЪрдиा рдХा рднрдХ्рддि-рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдкрд░ рдЧрд╣рд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рдкреЬा। рд╡рд╣ рдПрдХ рд╕рдоाрдЬ-рд╕ुрдзाрд░рдХ, рдоाрдирд╡рд╡ाрджी, рдзाрд░्рдоिрдХ рдоाрдирд╡, рдЪिंрддрдХ рдФрд░ рдорд╣ाрди् рдХрд╡ि рдеे। рдЙрди рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рджुрдиिрдпाрд╡ी рддौрд░ рдкрд░ рдХुрдЯрдмांрдврд▓ा рдЪрдоाрд░ рдЬाрддि рдХे рд╕ाрде рдеा। рдЙрди рдХे 40 рд╢рдм्рдж рд╢्рд░ी рдЧुрд░ु рдЧ्рд░ंрде рд╕ाрд╣िрдм рдоें рджрд░्рдЬ рд╣ैं। рдЗрд╕ рдХे рдЗрд▓ाрд╡ा рднी рдЙрдирдХी рд░рдЪрдиा рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдЙрдирдХी рд░рдЪрдиा рдИрд╢्рд╡рд░, рдЧुрд░ु, рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдФрд░ рдХुрджрд░рдд рдХे рд╕ाрде рдк्рд░ेрдо рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджेрддी рд╣ुрдИ рдоाрдирд╡ рдХी рднрд▓ाрдИ рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрддी рд╣ै। рд╢ूрдж्рд░, рдЕрддिрд╢ूрдж्рд░ рдХрд╣ी рдЬाрдиी рд╡ाрд▓ी рдЬाрддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдкैрджा рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдХрд╡िрдпों рдХी рдПрдХ рд▓ंрдмी рдкрд░ंрдкрд░ा рд░рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХрд╡ि рд╕ंрдд рд░ैрджाрд╕ рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡рд░्рдг-рдЬाрддि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдЪुрдиौрддी рджी рдФрд░ рдПрдХ рдРрд╕े рд╕рдоाрдЬ рдХा рд╕्рд╡рдк्рди рджेрдЦा рдЬिрд╕рдоें рдХोрдИ рдКँрдЪ-рдиीрдЪ рди рд╣ो рдФрд░ рдЬрд╣ाँ рд╣िंрджू-рдоुрд╕्рд▓िрдо рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХोрдИ рднेрджрднाрд╡ рди рд╣ो, рдЬрд╣ाँ рдордиुрд╖्рдп рдХी рд╢्рд░ेрд╖्рдарддा рдХा рдЖрдзाрд░ рдЬрди्рдо рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдХे рдоाрдирд╡ीрдп рдЧुрдг рд╣ों। рд░ैрджाрд╕ рд╕ंрдд рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдХрд╡ि рд╣ैं। рдЗрди рд╕ंрдд рдХрд╡िрдпों рдХे рдХाрд╡्рдп рдХा рдЖрдзाрд░ рдмौрдж्рдз рдзрдо्рдо рдХी рдоाрдирд╡ीрдп рдХрд░ुрдгा рдФрд░ рд╕рдорддा рдХी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рд░рд╣ी рд╣ै। рдХंрд╡рд▓ рднाрд░рддी рдХे рд╢рдм्рджों рдоें рдХрд╣ें рддो, рд╕ंрдд рдХाрд╡्рдп рдХा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЖрдзाрд░ рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо рд╣ै। рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо рдХे рдкрддрди рдХे рдмाрдж рдЬो рдмुрдж्рдз рд╡рдЪрди рдкрд░ंрдкрд░ा рд╕े рдЬрди-рдЬीрд╡рди рдоें рд╕ंрдЪिрдд рдеे, рд╕ंрдд рдХाрд╡्рдп рдЙрди्рд╣ीं рдХी рдЕрднिрд╡्рдпंрдЬрдиा рд╣ुрдИ рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рдмрд▓ рдк्рд░рдоाрдг рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╕рди्рддों рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬीрд╡рди рдХी рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ै, рдЙрд╕рдоें рдкीреЬिрдд рдЬрди рдХा рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рдФрд░ рдЖрд╡ेрд╢, рд╕ुрдЦी рд╕рдоाрдЬ рдХी рдЖрдХांрдХ्рд╖ा, рдФрд░ рд╢ोрд╖рдХ рд╢्рд░ेрдгी рдХे рдк्рд░рдкंрдЪों рдкрд░ рдЖрдШाрдд рд╣ै, рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдмреЭрдХрд░ рд╕рдорддा, рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдФрд░ рдмंрдзुрдд्рд╡ рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै। рднрдХ्рддि рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдЙрддрдиी рд╣ी рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ै рдЬिрддрдиा рдХी рдЖрджिрдо рдордиुрд╖्рдп। рдЬрдм рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рдХाрд░्рд▓ рдоाрд░्рдХ्рд╕ рдирд╣ीं рдеा, рдЬрдм рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рдж्рд╡рди्рдж्рд╡ाрдд्рдордХ рднौрддिрдХрд╡ाрдж рдХा рдЪिрди्рддрди рдирд╣ीं рдеा, рддрдм рднी рдоुрдирд╖्рдп рдЕрди्рдпाрдп рдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рд▓реЬрддा рдеा рдФрд░ рдпрд╣ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдордз्рдпрдХाрд▓ рдХे рд╕рди्рддों рдоें рд╣рдоें рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। ...рд╡े рд╕рдм рдиिрдо्рди рдЬाрддिрдпों рдХी рдоुрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдЙрдаे рд╣ुрдП рд╕्рд╡рд░ рдеे। рдпрд╣ рд╕्рд╡рд░ рдоाрдирд╡рддा рдХा рд╕्рд╡рд░ рдеा рдФрд░ рднाрд░рдд рдоें рднी рд╡ैрд╖्рдгрд╡ рдЪिрди्рддрди рдЗрд╕рдХा рдоूрд▓ рдеा рдЬिрд╕рдиे рд╕рдмрдоें рд╕рдорди्рд╡рдп рдлैрд▓ाрдиे рдХा рдпрдд्рди рдХिрдпा।”1 рдЬाрддि рд╕े рдЪрдоाрд░ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рднी рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдиे рднрдХ्рддि рдоाрд░्рдЧ рдХे рдЬрд░िрдП рдоाрдирд╡ीрдп рдЪेрддрдиा рдХो рд╕рдоाрдиे рд░рдЦा। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЙрдирдХे рд╕рдордХाрд▓ीрди рдПрд╡ं рдЧुрд░ुрднाрдИ рд╕рди्рдд рдХрдмीрд░ рдЬी рдиे рд░рд╡िрджाрд╕ рдЬी рдХो ‘рд╕рди्рддрди рдоें рд░рд╡िрджाрд╕ рд╕рди्рдд рд╣ै’ рдХрд╣рдХрд░ рдЗрд╕ी рддрде्рдп рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рд╣ै। рд╕рди्рдд рдХрдмीрд░ рдХा рд╣ी рдпрд╣ рд╡рдЪрди
рдиिрд░рд╡ैрд░ी рдиिрд╣рдХांрдорддा, рд╕ांрдИ рд╕ैрддी рдиेрд╣।
рдмिрд╖िрдпां рд╕ूं рди्рдпाрд░ा рд░рд╣े, рд╕ंрддрди рдХा рдЕंрдЧ рдПрд╣।।
рд╕ंрдд рд░рд╡िрджाрд╕ рдЬी рдкрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░рд╢ः рдЪрд░िрддाрд░्рде рд╣ोрддा рд╣ै।”2

рдк्рд░рдХाрд░ाрди्рддрд░ рд╕े рд╕рднी рд╕ंрддों рдиे рд╕рдоाрдЬ-рдХрд▓्рдпाрдг рдХी рдоाрди्рдпрддा рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдеा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХे рдЖрджрд░्рд╢ों рддрдеा рдкрде рдоें рдЗрд╕े рдЙрддाрд░ा рдеा। рдХрдмीрд░ рдиे рднी рдЕрдкрдиी рд╡ाрдгी рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдеा। рд╕ंрдд рдЪрд░рдгрджाрд╕ рдиे рдЕрдкрдиे рдЧुрд░ु рдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдХी рд╢्рд░ोрддрд╕्рд╡िрдиी рдЬрдЧрдд् рдХी рдк्рдпाрд╕ рдмुрдЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рдХी рдеी। рд░ैрджाрд╕ рдиे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕рдоाрдЬ рдХी рдкीреЬा рдХो рд╕рдордЭा рдеा рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЙрд╕рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдиिрдХाрд▓ рдХрд░ рдЕрдкрдиी рд╡ाрдгी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЙрд╕ рд╕рдоाрдзाрди рдХो рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬрдирддा рдоें рдк्рд░рд╕ाрд░िрдд рдХिрдпा। ‘‘рд░рд╡िрджाрд╕ рдЬी рд╕्рд╡рднाрд╡рддः рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрджी рдеे। рдЖрдЬрдХрд▓ рдХे рд╕рдоाрдЬрд╕ुрдзाрд░рдХों рдХी рддрд░рд╣ рдк्рд░рдЪाрд░рдХ рдирд╣ीं рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдиेрдХ рдкрджों рдоें рдЕрдкрдиी рд╢ोрд╖िрдд рдФрд░ рджрд▓िрдд рдЬाрддि рдХो рдпाрдж рдХिрдпा рд╣ै। рд╡े рдк्рд░рднु-рдкाрд░ाрдпрдг, рдЬाрддीрдпрддा рдХे рдХрдЯ्рдЯрд░ рд╡िрд░ोрдзी, рддрдеा рдоाрдирд╡ рд╕рдоाрдирддा рдХे рдЙрджाрд░рд╡ाрджी рд╕ंрдд рдеे।”3

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рд╣ै рдКँрдЪे рдХुрд▓ рдоें рдЬрди्рдо рд▓ेрдиे рд╕े рдоाрдирд╡ рдКँрдЪा рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЕрдЪ्рдЫे рдХрд░्рдо рдХрд░рдиे рд╕े рд╣ी рдКँрдЪा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡рдпं рдХो рдмाрд░-рдмाрд░ рдЪрдоाрд░ рдХрд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрдирдХी рдорд╣ाрдирддा рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╖्рдЯ рдХे рдк्рд░рддि рджीрдирддा рдФрд░ рд╡िрдирдо्рд░рддा рд╕े рд╣ी рднрдХ्рддि рдХा рдк्рд░рд╕ाрдж рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।”4

рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рд╕ंрдд рд░рд╡िрджाрд╕ рдХे рдХाрд╡्рдп рдХी рдоाрдирд╡ीрдп рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХрддा рдПрдХ рджूрд╕рд░े рд░ूрдк рдоें рднी рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рдЖрддी рд╣ै। рдХुрдЫ рдоूрд▓्рдп рдРрд╕े рд╣ोрддे рд╣ै рдЬो рдХाрд▓ рдПрд╡ं рд╕्рдеाрди рд╕े рдкрд░े рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╡े рд╕рджैрд╡ рдЕрдиुрдХрд░рдгीрдп рд╣ैं। рдРрд╕े рдоूрд▓्рдпों рдХो рд╢ाрд╢्рд╡рдд рдоूрд▓्рдп рдХрд╣рддे рд╣ैं। рд╕рдд्рдп рдПрдХ рд╢ाрд╢्рд╡рдд рдоूрд▓्рдп рд╣ै। рдХрд▓ा рд╢ाрд╢्рд╡рдд рдоूрд▓्рдпों рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЙрдирдХा рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдиिрдпрди्рдд्рд░рдг рд╢ाрд╢्рд╡рдд рдоूрд▓्рдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд░рд╣рддा рд╣ै .... рдЗрд╕ рд╢ाрд╢्рд╡рдд рдоूрд▓्рдп рд╕े рдоाрдирд╡ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕рджैрд╡ рд╕े рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рдПрд╡ं рдк्рд░ाрдоाрдгिрдд рд╣ोрддा рдЪрд▓ा рдЖрдпा рд╣ै।”5 рдоाрдирд╡ीрдп рд╢ाрд╢्рд╡рддрддा рдХी рдорд╣ाрдЧाрдеा рд░рдЪрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрдд рд░ैрджाрд╕ рдХी рд╡ाрдгी рдоें рдЙрдирдХी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдЬрди्рдп рдЕрдиुрднрд╡ рдХूрдЯ-рдХूрдЯ рдХрд░ рднрд░ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рд╕ंрдд рд░ैрджाрд╕ рдЖрдЬ рднी рдЙрддрдиे рд╣ी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ैं рдЬिрддрдиे рдЙрд╕ рдпुрдЧ рдоें рдеे।

рд╕ंрдд рд░ैрджाрд╕ рдоें рд╕рдоाрдЬ рдХो рд╕ुрдзाрд░рдиे рдХी рдЪेрд╖्рдЯा рджूрд╕рд░े рдвंрдЧ рд╕े рд╕ाрдордиे рдЖрддी рд╣ै। рд╡े рдХрдмीрд░ рдХी рддрд░рд╣ рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рд╡ाрдгी рд╕े рд╕ुрдзाрд░ рд▓ाрдиे рдХी рдмाрдд рдирд╣ीं рдХрд░рддे। рд╡े рдЕрдкрдиी рд╡ाрдгी рдоें рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╡िрдирдо्рд░рддा рд╕े рдордиुрд╖्рдп рдХे рдорди рдХा рдЙрд╕ рд╡ृрдд्рддि рдХा рдкрд░िрд╖्рдХाрд░ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдЬिрд╕рдХे рдЪрд▓рддेे рдХुрд░ीрддिрдпाँ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ैं। рд╡े рдмाрд░-рдмाрд░ рд╕्рд╡рдпं рдХो рдЪрдоाрд░ рдХрд╣рдХрд░ рдЕрдкрдиी рд╡рд╕्рддुрд╕्рдеिрддि рд╕े рдоुँрд╣ рдирд╣ीं рдоोреЬрддे।
‘‘рдоेрд░ी рдЬाрддि рдХрдоीрдиी, рдкाрддि рдХрдоीрдиी рдУрдЫा рдЬрдирдоु рд╣рдоाрд░ा।
рддुрдо рд╕рд░рдгाрдЧрддि рд░ाрдЬा рд░ाрдордЪंрдж рдХрд╣ि рд░рд╡िрджाрд╕ рдЪрдоाрд░ा।।”6

рд╕ंрдд рд░рд╡िрджाрд╕ рдХी рд╡ाрдгी рдоें рдХрд╣ीं рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рдеा рдмрджрд▓े рдХी рднाрд╡рдиा рдирд╣ीं рдЭрд▓рдХрддी। рдЗрди рд╡िрднाрдЬрдХ рд░ेрдЦाрдУं рдХो рдкाрдЯрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рд╣рдЬ рд░ाрд╕्рддा рдЕрдкрдиाрдпा।
‘‘рд░рд╡िрджाрд╕ рд░ाрддि рди рд╕ोрдИрдпे, рджिрд╡рд╕ рди рдХрд░िрдпे рд╕्рд╡ाрдж
рдЕрд╣ рдиिрд╕ рд╣рд░ि рдЬी рд╕ुрднाрд░िрдпे, рдЫोреЬि рд╕рдХрд▓ рдк्рд░рддिрд╡ाрдж।”7

рдЙрдирдХी рдорд╣ाрдирддा рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдкрд░рдорд╕ंрдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкिрддा рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдЬी рдиे рдХрд╣ा рдеा рдХि, ‘‘рд░рд╡िрджाрд╕ рдЬी рдиे рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдХो рдоिрдЯा рдХрд░ рджूрд╕рд░ों рдХो рдЬीрд╡рди-рджाрди рджेрдиा рд╕िрдЦाрдпा рдеा। рдоाрдирд╡рддा рдХे рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рдпं рдХो рдХрд╖्рдЯों рдХी рднрдЯ्рдЯी рдоें рдЬрд▓ाрдиा рд░рд╡िрджाрд╕ рдЬी рдХा рд╣ी рдХाрдо рдеा। рд░рд╡िрджाрд╕ рдЬी рдХी рдк्рд░рднु-рднрдХ्рддि рдХी рддреЬрдк рд╣рд░िрдЬрдиों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рднु рдХे рдорди्рджिрд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ рдЦुрд▓рд╡ाрдиे рдоें рдеी। рд░рд╡िрджाрд╕ рдЬी рдХी рдЕрдоृрдд-рд░рд╕ рд╕े рднрд░ी рд╣ुрдИ рд╡ाрдгी рдЬрд╣ाँ рддрдкрддे рд╣ुрдП рд╣ृрджрдпों рдХो рд╢ीрддрд▓ рдХрд░рдиे рдХा рдХाрдо рджेрддी рд╣ै, рд╡рд╣ाँ рд╡рд╣ी рд╡ाрдгी рдк्рд░ाрдгिрдоाрдд्рд░ рдХे рд▓िрдпे рд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рдмрд░ाрдмрд░ी рдХे рдж्рд╡ाрд░ рдЦोрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै।”8

рд░рд╡िрджाрд╕ рдиे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕рдоाрдЬ рдоें рдлैрд▓े рдЖрдбрдо्рдмрд░ों рд╡ рдХрд░्рдордХांрдбों рдХा рдЦुрд▓рдХрд░ рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा। рднрд▓े рд╣ी рдЙрдирдХा рд╕्рд╡рд░ рдХрдмीрд░ рдХी рддрд░рд╣ рдк्рд░рд╣ाрд░ाрдд्рдордХ рдирд╣ीं рд╣ै। рддрдеाрдкि рд╡े рдоिрде्рдпाрдЪाрд░ी рд╡ рдЖрдбрдо्рдмрд░ों рдХा рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рдкूрд░्рдгрддрдпा рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдХो рд╡्рдпрд░्рде рд╡ рдеोрдеा рдХрд╣рддे рд╣ैं рддрдеा рдиाрдо рд╕्рдорд░рдг рдХो рд╣ी рдЬीрд╡рди рдХा рд╕ाрд░ рдоाрдирддे рд╣ैं-
рдеोрдеी рдХाрдпा рдеोрдеी рдоाрдпा, рдеोрдеा рд╣рд░ि рдмिрди рдЬрдирдо рдЧрд╡ाрдпा।
рдеोрдеा рдкंрдбिрдд рдеोрдеी рдмाрдиी, рдеोрдеी рд╣рд░ि рдмिрди рд╕рдмै рдХрд╣ाрдиी।।9
рдеोрдеा рдоंрджिрд░ рднोрдЧ рдмिрд▓ाрд╕ा, рдеोрдеी рдЖрди рджेрд╡ рдХी рдЖрд╕ा।
рд╕ाрдЪा рд╕ुрдорд░рди рдиांрд╡ рдмिрд╕ाрд╕ा, рдорди рдмрдЪ рдХрд░्рдо рдХрд╣ै рд░рд╡िрджाрд╕ा।।10

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рд╡ाрдгी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЪेрддрдиा рдХो рдПрдХ рдирдпी рджिрд╢ा рджी рддрдеा рдЕрдкрдиे рдЙрдЪ्рдЪ рд╡ рд╕ाрдд्рд╡िрдХ рд╡िрдЪाрд░ों рд╡ рдЙрджाрдд्рдд рдоूрд▓्рдпों рд╕े рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕рдоाрдЬ рдХो рдПрдХ рдирдпा рдЖрд▓ोрдХ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा। рд╣рд░ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рд░ैрджाрд╕ рдХी рд╡ाрдгी рдоें рдиिрд╣िрдд рдоाрдирд╡ीрдп рдоूрд▓्рдп рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ैं।
рдЪैрд░рд╣ рд╕ौं рддैंрддीрд╕ рдХी рдоाрджा рдЦुрджी рдкंрджрд░ाрд╕।
рджुрдЦिрдпों рдХे рдХрд▓्рдпाрдг рд╣िрдд рдк्рд░рдЧрдЯे рд╢्рд░ी рд░рд╡िрджाрд╕।।11

рд░рд╡िрджाрд╕ рдХी рднрдХ्рддि рдоें рдоाрдирд╡ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рд╕ंрдмंрдзों рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा ‘рд╕рдоाрдЬ’ рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рд╣ुрдИ рд╣ै। рдбॉ рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣ рд▓िрдЦрддे рд╣ैं, рд░ैрджाрд╕ рдЬी рдХी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдЖрдЬ рднी рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрди्рддрд░्рд╡िрд░ोрдзों рдПрд╡ं рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдиिрдХाрд▓рдиे рдоें рдПрдХ рд╕ीрдоा рдПрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧ рджे рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖рддः рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди, рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рддрдеा рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╢ैрд▓ी рдпрджि рдЖрдЬ рдХे рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдоें рд╕рдордЭी рдЬाрдпे рддो рдЖрдЬрдХрд▓ рдХे рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░рдХों рдПрд╡ं рдЕрдЧ्рд░рдгी рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдк्рд░рддि рд╡рд╣ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдоाрдЧрджрд░्рд╢рдХ рдмрди рд╕рдХрддी рд╣ै। ..рдЗрди्рд╣ीं рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдиे рдЙрдирдХो рдЕрдкрдиे рдпुрдЧ рдХा рд╣ी рдирд╣ीं рд╕рджा рд╕рд░्рд╡рджा рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдорд╣ाрди् рд╡िрдЪाрд░рдХ, рдЪिрди्рддрдХ рддрдеा рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै।”12

рд╕рд╣ी рдоाрдпрдиे рдоें рджेрдЦें рддो рд╕ंрдд рд░ैрджाрд╕ рд╕рдоूрдЪी рдоाрдирд╡рддा рдХे рдк्рд░рдгेрддा рдмрдирдХрд░ рдЙрднрд░े рд╣ैं। рд╡े рджिрдЦाрд╡ा рдкрд╕ंрдж рдирд╣ीं рдХрд░рддे рдмрд▓्рдХि рдиाрдо рд╕्рдорд░рдг рдХे рдмाрд╣рд░ी рдзрд░ाрддрд▓ рдкрд░ рдиाрдо рдФрд░ рдиाрдоी рдХी рдПрдХрддा рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЕрд░्рдеाрдд् рдкрдж рдФрд░ рдкрджाрд░्рде рдХा рдРрдХ्рдп рдШोрд╖िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдкрдж рдФрд░ рдкрджाрд░्рде рдХी рдПрдХрддा рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै рдк्рд░рдд्рдпрдп рдпाрдиी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕। рд░рд╡िрджाрд╕ рдЗрд╕ी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдЕрди्рдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рдЙрдЪ्рдЫेрдж рд╕े рдХрд░рддे рд╣ैं-
рдЬрд╣ं рдЕрди्рдз рдмिрд╕्рд╡ाрд╕ рд╣ै, рд╕рдд्рдд рдкрд░рдЦ рддрд╣ं рдиांрд╣ि।
‘рд░рд╡िрджाрд╕’ рд╕рдд्рдд рд╕ोрдИ рдЬाрдиि рд╣ै, рдЬौ рдЕрдирднрдЙ рд╣ोрдИ рдорди рдоांрд╣ि।।13
рдПрдХрдоेрдХ рдПрдХ рд░рд╕ рдХा рд╡िрд╡ेрдЪрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡े рдХрд╣рддे рд╣ैं-
рдзрд░рдо рдЕрдзрд░рдо рдоोрдЪ्рдЫ рдирд╣िं рдмंрдзрди, рдЬрд░ा рдорд░рди рднрд╡ рдиाрд╕ा।
рдж्рд░िрд╕्рдЯि рдЕрдж्рд░िрд╕्рдЯि рдЧेрдп рдЕрд░ू рдЬ्рдЮाрддा, рдПрдХрдоेрдХ рд╣ै рд░рд╡िрджाрд╕ा।।14

рдЕрд╕्рддु, рд░рд╡िрджाрд╕ рдХी рд╡ाрдгी рдоें рдоाрдирд╡рддा рдХा рд╕्рд╡рд░ рдПрдХрддा рдХे рд░ूрдк рдоें рднрдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें, рд╕ाрдоाрдЬोрдд्рдеाрди рдФрд░ рдХрд▓्рдпाрдг рднाрд╡рдиा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрднрд░ा рд╣ै। рдЙрдирдХी рдЕрдоृрддрд╡ाрдгी рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдПрдХ рдЕрдоूрд▓्рдп рдиिрдзि рд╣ै। рд╡рд╣ рд╕рдд्рдп рд╕рдиाрддрди рдзрд░्рдо рдХी рдПрдХ рдРрд╕ी рдЕрдиुрдкрдо рдеाрддी рд╣ै рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╣рдо рдЧрд░्рд╡ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рдХ्рд░ाрди्рддि рдХे рдк्рд░рдгेрддा рд╕ंрдд рд░ैрджाрд╕ рдХी рдЬीрд╡рди рджृрд╖्рдЯि рдкूрд░्рдг рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ै। рд╡े рд╕рднी рдХी рдк्рд░рд╕рди्рдирддा рдоें рдЕрдкрдиी рдк्рд░рд╕рди्рдирддा рджेрдЦрддे рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕्рд╡рд░ाрдЬ рдРрд╕ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬिрд╕рдоें рдХिрд╕ी рдХो рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдХोрдИ рдХрд╖्рдЯ рди рд╣ो। рд╕ंрдд рд░ैрджाрд╕ рд╕ाрдо्рдпрд╡ाрджी, рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдк्рд░рдмрд▓ рд╕рдорд░्рдердХ рдеे। рдЙрдирдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рдкрд░ाрдзीрдирддा рд╕े рджेрд╢, рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рд╕ोрдЪ рд╕ंрдХुрдЪिрдд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рд╕ंрдХुрдЪिрдд рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि рдмрд╣ुрдЬрди рд╣िрддाрдп- рдмрд╣ुрдЬрди рд╕ुрдЦाрдп рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдХो рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рдк्рд░рджाрди рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा। рдЙрдирдХे рдорди рдоें рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рдХुрд░ीрддिрдпों рдХे рдк्рд░рддि рдЧрд╣рд░ा рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рдеा। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рд╡े рдЖрдЬीрд╡рди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХुрд░ीрддिрдпों, рд╡ाрд╣्рдп рдЖрдбрдо्рдмрд░ рдПрд╡ं рд░ूреЭिрдпों рд╕े рд▓реЬрддे рд░рд╣े। рд╕ंрдд рд░ैрджाрд╕ рдХी рд╡ाрдгी рднрдХ्рддि рдХी рд╕рдЪ्рдЪी рднाрд╡рдиा, рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣िрдд рдХी рдХाрдордиा рддрдеा рдоाрдирд╡ рдк्рд░ेрдо рд╕े рдУрдд-рдк्рд░ोрдд рдеी। рдЙрдирдХे рднрдЬрдиों рддрдеा рдЙрдкрджेрд╢ों рд╕े рд▓ोрдЧों рдХी рд╢ंрдХाрдУं рдХा рд╕рди्рддोрд╖рдЬрдирдХ рд╕рдоाрдзाрди рд╕рд╣рдЬ рд╣ी рд╣ो рдЬाрддा рдеा। рдЙрдирдХी рд╡ाрдгी рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдЗрддрдиा рд╡्рдпाрдкрдХ рдеा рдХि рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╕рднी рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓ोрдЧ рдЙрдирдХे рдЕрдиुрдпाрдпी рд╣ो рдЧрдпे рдеे। рд╕ंрдд рд░ैрджाрд╕ рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рд╕े рдмрд╣ुрдд рдЖрдЧे рдеे। рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдЪेрддрдиा рддрдеा рдпुрдЧрдмोрдз рдХी рд╕ाрд░्рдердХ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдирдХा рд╡िрдЪाрд░ рджрд░्рд╢рди рдЖрдЬ рднी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ै। рдЖрдЬ рднी рд╕рди्рдд рд░ैрджाрд╕ рдХे рдЙрдкрджेрд╢ рд╕рдоाрдЬ рдХे рдХрд▓्рдпाрдг рддрдеा рдЙрдд्рдеाрди рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдЖрдЪрд░рдг рддрдеा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рдпрд╣ рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै рдХि рдордиुрд╖्рдп рдЕрдкрдиे рдЬрди्рдо рддрдеा рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдорд╣ाрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡िрдЪाрд░ों рдХी рд╢्рд░ेрд╖्рдарддा, рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╣िрдд рдХी рднाрд╡рдиा рд╕े рдк्рд░ेрд░िрдд рдХाрд░्рдп рддрдеा рд╕рджрд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдЬैрд╕े рдЧुрдг рд╣ी рдордиुрд╖्рдп рдХो рдорд╣ाрди рдмрдиाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрддे рд╣ैं।

рд╕рди्рджрд░्рдн рдЧ्рд░рди्рде рд╕ूрдЪी 
1 рд░ांрдЧेрдп рд░ाрдШрд╡ – “рд╕ंрдЧрдо рдФрд░ рд╕ंрдШрд░्рд╖” рдХिрддाрдмрдорд╣рд▓ рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдк्рд░. рд╕. 1953, рдкृрд╖्рда 12,13
2 рдЖрдЪाрд░्рдп рдкृрде्рд╡ी рд╕िंрд╣ рдЖреЫाрдж - “рдпुрдЧ рдк्рд░рд╡рддрдХ рд╕ंрдд рдЧुрд░ु рд░рд╡िрджाрд╕” рджीрдкрдХ рдкрдм्рд▓िрд╢рд░्реЫ,
  рдЬाрд▓рди्рдзрд░, рдк्рд░. рд╕. 1983, рдкृрд╖्рда 30
3 рдбॉ рдоीрд░ा рдЧौрддрдо – “рд╕ंрдд рд░рд╡िрджाрд╕ рдХी рдиिрд░्рдЧुрдг рднрдХ्рддि” рдиिрд░्рдорд▓ рдкрдм्рд▓िрдХेрд╢рди्рд╕, рджिрд▓्рд▓ी, рдк्рд░. рд╕. 1998, рдкृрд╖्рда 97
4 рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 98
5 рддोрдорд░ рдПрд╡ं рд╢рд░्рдоा, “рд╕рдоाрдЬрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рд╕िрдж्рдзाрди्рдд”, рд╢्рд░ीрд░ाрдордоेрд╣рд░ा рдПंрдб рдХрдо्рдкрдиी, рдЖрдЧрд░ा, рдж्рд╡िрддीрдп рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг, рдк्рд░. рд╕. 1973, рдкृрд╖्рда 287
6 рд╕ंрдд рд░рд╡िрджाрд╕ – “рдЧुрд░ु рдЧ्рд░рди्рде рд╕ाрд╣िрдм” - рдкृрд╖्рда 659
7 рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣ – “рд╕ंрдд рд░ैрджाрд╕” рд▓ोрдХрднाрд░рддी рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж, рдк्рд░. рд╕. 1998, рдкрдж 32
8 рджрд▓िрдд рдмंрдзु, рд░рд╡िрджाрд╕ рдЕंрдХ 1933, рд▓ाрд╣ौрд░
9 рдбॉ рдмी рдкी рд╢рд░्рдоा – “рд╕ंрдд рдЧुрд░ु рд░рд╡िрджाрд╕ рд╡ाрдгी”, рдкрдж-51, рдкृрд╖्рда 90
10 рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 90-91
11 рдкृрде्рд╡ी рд╕िंрд╣ рдЖреЫाрдж - “рд╕ंрдд рд░рд╡िрджाрд╕ рджрд░्рд╢рди” 1972, рдкृрд╖्рда 164-165
12 рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣ - “рд╕ंрдд рд░ैрджाрд╕” рд▓ोрдХрднाрд░рддी рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж, рдк्рд░. рд╕. 1998 рдкृрд╖्рда117
13 рдкृрде्рд╡ी рд╕िंрд╣ рдЖреЫाрдж - “рд░рд╡िрджाрд╕ рджрд░्рд╢рди”, рдкृрд╖्рда 33
14 рдбॉ рдмी рдкी рд╢рд░्рдоा - “рд╕ंрдд рдЧुрд░ु рд░рд╡िрджाрд╕ рд╡ाрдгी, рдкрдж 28