Showing posts with label рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा. Show all posts
Showing posts with label рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा. Show all posts

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХा рдХрд╣ाрдиी-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ ‘рдЪрд▓ो рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें’

рд╕рдоीрдХ्рд╖ा: рдордзु рд╕ंрдзु

рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдПрд╡ं рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖, рд╣िрди्рджी рд╡िрднाрдЧ, рдЧुрд░ु рдиाрдирдХ рджेрд╡ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдЕрдоृрддрд╕рд░, рдкंрдЬाрдм

рдЪрд▓ो рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें (рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
рд▓ेрдЦрдХ: рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рд╢िрд╡рдиा рдк्рд░рдХाрд╢рди

‘рдЪрд▓ो рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें’ рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХा рдирд╡рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै- 2024 рдХा। рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрдирдХे рд╕ाрдд рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рджो рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рдЪाрд░ рдХाрд╡्рдп рдкुрд╕्рддрдХें, рдПрдХ рдиिрдмंрдз рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣िрди्рджी рдЬрдЧрдд рдХो рдоिрд▓ рдЪुрдХे рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдпाрдд्рд░ा рдкंрдЬाрдм рдк्рд░ांрдд рдХे рдЬाрд▓ंрдзрд░ рд╕े (рдиॉрд░्рде рдХैрд░ोрд▓ाрдЗрдиा) рдЕрдоेрд░िрдХा рддрдХ рдЖрддी рд╣ै। ‘рдХрдорд░ा рди. 103’, ‘рдХौрди рд╕ी реЫрдоीрди рдЕрдкрдиी’ ‘рд╡рд╕ूрд▓ी’, ‘рд╕рдЪ рдХुрдЫ рдФрд░ рдеा’, ‘рдЦिреЬрдХिрдпों рд╕े рдЭाँрдХрддी рдЖँрдЦें’, ‘рд╡рд╕ूрд▓ी’, ‘рдоेрд░ी рдкрд╕ंрджीрджा рдХрд╣ाрдиिрдпाँ’ рдЙрдирдХे рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। ‘рдирдХ्рдХाрд╢ीрджाрд░ рдХेрдмिрдиेрдЯ’, ‘рджृрд╢्рдп рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рдХा рд╕рдлрд░’ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै। рдЙрдирдХा рдХрд╡рдпिрдд्рд░ी рд░ूрдк ‘рд╕рд░рдХрддी рдкрд░рдЫाрдЗрдпाँ’, ‘рдзूрдк рдоें рд░ूрдаी рдЪाँрджрдиी’, ‘рддрд▓ाрд╢ рдкрд╣рдЪाрди рдХी’, ‘рд╕рдлрд░ рдпाрджों рдХा’ рдоें рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं। 2014 рдоें рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдЖрдЧрд░ा рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрди्рд╣ें ‘рдкрдж्рдорд╢्рд░ी рд╕рдд्рдпрдиाрд░ाрдпрдг рдоाрдЯूрд░ी рд╣िрди्рджी рд╕ेрд╡ी рд╕рдо्рдоाрди’ рдоिрд▓ рдЪुрдХा рд╣ै। рдоंрдЪрди, рд╕ंрдХрд▓рди, рд╕рдо्рдкाрджрди рдФрд░ рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднी рдЙрдирдХी рджेрди рдЕрдк्рд░рддिрдо рд╣ै। рдЙрдирдХी рд▓ेрдЦрдиी рдкрд░ рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдЬीрд╡рди рдХी рдЬ्рд╡рд▓ंрдд рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рд░рд╣ा рд╣ै। ‘рдЪрд▓ो рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें’ рдоें рдХुрд▓ рджрд╕ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╣ैं- ‘рдХрднी рджेрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддी’, ‘рд╡े рдЕрдЬрдирдмी рдФрд░ рдЧाреЬी рдХा рд╕рдлрд░’, ’рдЙрджाрд╕ рдмेрдиूрд░ рдЖँрдЦें’, ‘рдЗрд╕ рдкाрд░ рд╕े рдЙрд╕ рдкाрд░’, ‘рдЪрд▓ो рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें’, ‘рд╡рд╣ реЫिंрджा рд╣ै’, рднूрд▓ рднुрд▓ैрдпा’, ‘рдХंрдЯीрд▓ी рдЭाреЬी’, ‘рдЕрдмूрдЭ рдкрд╣ेрд▓ी’, ‘рдХрд▓ рд╣рдо рдХрд╣ाँ рддुрдо рдХрд╣ाँ।
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा
‘рдЪрд▓ो рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें’ рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдЕрддीрдд рдХी рд╕्рдоृрддिрдпाँ рд╣ैं। рдЕрддीрдд рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде- рд╕ाрде рдЪрд▓рддा рд╣ै। рд╡рд╣ рдЫूрдЯрддा рдирд╣ीं, рд╣рдоें рдПрдХ рдЖрднाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдкीрдЫे рд░рд╣ рдЪुрдХा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХी рдЧрд▓рдмाрд╣िрдпाँ рд╕рджैрд╡ рд╣рдоें рдШेрд░े рд░рд╣рддी рд╣ैं। рднрд▓े рд╣ी рдЙрдирдХे рдкाрдд्рд░ों рдиे рд╡िрджेрд╢ рдоें рдЖрдХрд░ реЫिंрджрдЧी рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ рд▓ी рд╣ो, рд▓ेрдХिрди рдЕрддीрдд рдХी рдЦрдЯ्рдЯी- рдоीрдаी рдкрд░рддें рддो рдорди рдоें рдЧрд╣рд░े рдЦुрджी рд╣ोрддी рд╣ैं। ‘рдХрднी рджेрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддी’ рдоें рдЕрддीрдд рдХी рд╕्рдоृрддिрдпाँ рдкрд░рдд- рджрд░ рдкрд░рдд рдЦुрд▓ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдкрд░ाрдИ рдзрд░рддी рдкрд░ рдпрд╣ рдкाрдд्рд░ рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХी рд╕्рдоृрддिрдпों рдХे рд╕ाрде рдЬीрд╡рди рдХे рджुрдЦ- рд╕ुрдЦ рдХाрдЯ рд░рд╣े рд╣ैं-
“рдЕрддीрдд рдХी рдпрд╣ी рдкрд░ेрд╢ाрдиी рд╣ोрддी рд╣ै, рдЙрд╕рдХी рдкрд░рддें рдЦुрд▓рддी рд╣ैं рддो рдЦुрд▓рддी рдЪрд▓ी рдЬाрддी рд╣ैं। рдпाрджें рдоंрдбрд░ाрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ैं рддो рдкीрдЫा рдирд╣ीं рдЫोреЬрддी।”
‘рдХрд▓ рд╣рдо рдХрд╣ाँ рддुрдо рдХрд╣ाँ’ рдоें рдкूрдЬा рдХी рдХॉрд▓ेрдЬ рдЬीрд╡рди рдХी рд╕्рдоृрддिрдпाँ рд╣ैं। рдЬрдм рд╡рд╣ рдФрд░ рджीрдкрдХ рд╡ाрджрд╡िрд╡ाрдж рдФрд░ рднाрд╖рдг рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддाрдУं рдоें рднाрдЧ рд▓ेрддे рдФрд░ рдЬीрддрддे рдеे। рдХрд╣ाрдиी рдк्рд░ेрдо рдХे рджो рд░ंрдЧ рд▓िрдП рд╣ै। рдкूрдЬा рдХा рджीрдкрдХ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрдо рдоैрдд्рд░ी рднाрд╡ рд▓िрдП рд╣ै рдФрд░ рджीрдкрдХ рдХा рдк्рд░рдгрдп рднाрд╡। рдХॉрд▓ेрдЬ рдЬीрд╡рди рдХी рд╣ी рдЦрдЯ्рдЯी-рдоीрдаी рд╕्рдоृрддिрдпाँ ‘рдХंрдЯीрд▓ी рдЭाреЬी’ рдоें рднी рд╣ैं। рд▓ोрдореЬी рдЬैрд╕ी рдЪाрд▓ाрдХ, рдХुंрдаिрдд рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд░्рдеी рдЕрдиुрднा рд╡рд╣ाँ рднी рдкीрда рдкीрдЫे рд╡ाрд░ рдХрд░рддी рдеी рдФрд░ рдпрд╣ाँ рднी рдЙрд╕рдХा рдпрд╣ी рд╣ाрд▓ рд╣ै। рд╡рд╣ाँ рднी рдЪрд░िрдд्рд░ рджोрд╖ рд▓рдЧाрддी рдеी рдФрд░ рдпрд╣ाँ рдЖрдХрд░ рднी рдЕрдкрдиा рдпрд╣ी рдЕрдоोрдз рдЕрд╕्рдд्рд░ рдЪрд▓ा рд░рд╣ी рд╣ै। рд╡рд╣ाँ рднी рдХрднी рдПрдХ्рд╕рдЯ्рд░ा рдордпूрд░рд▓ рд╕े рдФрд░ рдХрднी рдХॉрд▓ेрдЬ рд╕े рдиिрдХрд▓рд╡ाрдиे рдоें рдк्рд░рдпाрд╕рд░рдд рд░рд╣рддी рдеी рдФрд░ рдпрд╣ाँ рднी рдЙрд╕рдХे рдЬीрд╡рди рдХो рд╣िрд▓ाрдиे рдХे рдЬुрдЧाреЬ рдоें рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि рдиाрдпिрдХा рдХे рдкाрд╕ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рд╕рдЦिрдпों рдХी рдордзुрд░ рд╕्рдоृрддिрдпा рднी рд╣ैं। рдпрд╣ рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рддрдЯрд╕्рде рд╕्рдоृрддिрдпों рд╕े рд╕ंрд▓िрдк्рдд рдЕрддीрдд рд╣ै। рдиाрдорд╡рд░ рд╕िंрд╣ рдХे рд╢рдм्рджों рдоें-
“рд╕्рдоृрддि рдоें рднाрд╡ुрдХрддा рд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рдХिрди्рддु рд╕рдордп рдХा рдЕंрддрд░ाрд▓ рддाрдд्рдХाрд▓िрдХрддा рдХे рдЖрд╡ेрдЧ рдХो рдХाрдлी рдХрдо рдХрд░ рджेрддा рд╣ै।”

рдордзु рд╕ंрдзु
рдиाрд░ी рдЙрдд्рдкीреЬрди рдкрд░ рддो рдмрд╣ुрдд рд▓िрдЦा рдЧрдпा рд╣ै। рдзрд░ेрд▓ू рд╣िंрд╕ा рдХो рд╕ीрдзा рдиाрд░ी рдЙрдд्рдкीреЬрди рд╕े рдЬोреЬा рдЬाрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдХुрдЫ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдкुрд░ुрд╖ рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХी рдмेрдЖрд╡ाрдЬ рдЪीрдЦ рд╕ुрдиाрдИ рдкреЬрддी рд╣ै। рдкрддि рд╢िрдХाрд░ рдФрд░ рдкрдд्рдиी рд╢िрдХाрд░ी рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै। ‘рдХрднी рджेрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддी’ рдоें рдкुрд░ुрд╖ рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХो рдЕрдиेрдХ рдХोрдиों рд╕े рдЪिрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЖрдиंрдж рдХे рджрджिрд╣ाрд▓ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдиौрдХрд░ों рдХो рднी рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдоाрди рдкूрд░ा рдоाрди- рд╕рдо्рдоाрди рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдирдиिрд╣ाрд▓ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд╕ोрдЪ рд╕ाрдоंрддी рдФрд░ рдбрд░ाрдиे- рдзрдордХाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै рдФрд░ рдРрд╕ी рд╣ी рдЙрд╕рдХी рдоाँ рд╣ै। рдзрд░ेрд▓ू рдоोрд░्рдЪे рдкрд░ рдЗрд╕े рдкुрд░ुрд╖ рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХी рдХрд╣ाрдиी рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдкрдд्рдиी рдкрддि рдкрд░ рд╣ाрд╡ी рд░рд╣рддी рд╣ै। рд╡рд╣ рдЬрдм- рддрдм рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рдкрд░ рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрддी рд░рд╣рддी рд╣ै। рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рд╕े рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдкुрд╢्рддैрдиी рд╕рдо्рдкрджा рдЕрдкрдиे рдоाрдпрдХे рдкрд░ рд▓ुрдЯा рджेрддी рд╣ै рдФрд░ рдкрддि- рдкुрд░ुрд╖ рдЙрд╕рдХे рд╕рднी рджрд╡ाрдм рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдХाрд░рдг рдЪुрдкрдЪाрдк рдЭेрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдоाँ рдХा рдХрд░्рдХрд╢ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдмेрдЯे рдХो рднी рдоाрдирд╕िрдХ рдзрд░ाрддрд▓ рдкрд░ рдЙрд╕рд╕े рдмрд╣ुрдд рджूрд░ рдХрд░ рджेрддा। рдиाрдпрдХ рд╡рд░्рд╖ों рдмाрдж рд╡िрджेрд╢ рдХी рдзрд░рддी рдкрд░ рдмुрдЖ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмेрдЯे рд╕े рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдЖрдиंрдж рдХी рдмрдЬाрдп рдЕрдкрдиे рдШрд░ेрд▓ू рдиाрдо рдиंрджू рдХा рд╕рдо्рдмोрдзрди рдЙрд╕े рдЕрдкрдиेрдкрди рд╕े рд╕рдоृрдж्рдз рдХрд░рддा рд╣ै। 
‘рдЪрд▓ो рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें’ рдоें рднी рд╕рдо्рдмрди्рдзों рдХा рд╕ाрд░ा рд╕рдоीрдХрд░рдг рдмिрдЧреЬा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдмрд╣ू рдоाрд░्рдеा, рд╕ाрд╕ рд╕рд╕ुрд░ рдХो рд╣рдоेрд╢ा рдХрдардШрд░े рдоें рд╣ी рдЦреЬा рд░рдЦрддी рд╣ै, рдЪाрд╣рддी рд╣ै рдХि рд╕ाрд╕- рд╕рд╕ुрд░ рдПрдбрдЬрд╕्рдЯ рдХрд░ें, рдЙрд╕рд╕े рдоाрдлिрдпां рдоांрдЧрддे рд░рд╣ें। рдкрддि рдХुрд╢рд▓ рдХो рдЕрдкрдоाрдиिрдд рдХрд░рдиा рдЖрдо рдмाрдд рд╣ै। рд╡рд╣ рдкрддि рдХो рддीрди рдоिрд▓िрдпрди рдХा рдХрд░्рдЬрджाрд░ рдмрдиा, рдбाрдпрдоंрдб рдЬ्рдпूрд▓рд░ी рд╕рдоेрдЯ, рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдХुрд╢рд▓ рдХे рд▓िрдП рдЫोреЬ рддрд▓ाрдХ рд▓े рд▓ेрддी рд╣ै। рдПрдХ рд╢्рд╡ेрдд рдЕрдоेрд░िрдХрди, рднाрд░рддीрдп рдЕрдоेрд░िрдХрди рдкрддि рд╕े рд╣ुрдпे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдХैрд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░े? рдпрд╣ рдПрдХ рд╢्рд╡ेрдд рдЕрдоेрд░िрдХрди рдж्рд╡ाрд░ा рднाрд░рддीрдп рдЕрдоेрд░िрдХрди рдХे рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХी, рдкुрд░ुрд╖ рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХी рджाрд╕्рддाрди рд╣ै। 
‘рд╡े рдЕрдЬрдирдмी рдФрд░ рдЧाреЬी рдХा рд╕рдлрд░’ рдоें рдб्рд░рдЧ рддрд╕्рдХрд░ी рдХा рдоाрдирд╡ рддрд╕्рдХрд░ी рд╕े рднी рднрдпाрд╡рд╣ рд░ूрдк рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдордзु рдХाрдХрд░िрдпा рдХा ‘рдкрдд्рддाрдЦोрд░’ рдЬैрд╕े рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдб्рд░рдЧ- рдПрдбिрдХ्рдЯ рдХी рдмाрдд рддो рдХрд░рддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдХрд╣ाрдиी рддрд╕्рдХрд░ी рдХे рдПрдХ рдирдП рд░ूрдк рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рдХрд░ा рд░рд╣ी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд▓реЬрдХिрдпां рдоाрд▓ рд╣ैं, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдирдХे рдкूрд░े рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╣ी рдб्рд░рдЧ рднрд░े рдЬाрддे рд╣ैं- рд╣्рдпूрдорди рдб्рд░рдЧ рдмॉрдо्рдм। 
рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдХрд╣рддी рд╣ैं рдХि рд╡рд╣ाँ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рд╕рд░рдХाрд░ी рдЪेрди рдХाрдлी рд╕рдмрд▓ рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдХ्рд░ाрдЗрдо рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ै рддो рдлेрдбрд░рд▓ рдм्рдпूрд░ो рдСрдл рд▓ॉं рдХी рдЧрдЬрдм рдХी рдХाрдиूрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рднी рд╣ै। ‘рд╡े рдЕрдЬрдирдмी рдФрд░ рдЧाреЬी рдХा рд╕рдлрд░’ рдоें рдоाрдЗрдХрд▓ рдХीрдЯ्рд╕ рдЬैрд╕े рдСрдлिрд╕рд░ рдФрд░ рдЙрдирдХे рдХ्рд░ाрдЗрдо рд╢ोрдзрдХ рджрд╕्рддे рдЧुрдиाрд╣рдЧाрд░ों рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рд╕рдЬрдЧ рд╣ैं। рддीрд╕рд░ी рдЖँрдЦ рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рд╢िрд▓्рдкा рдФрд░ рдирдпрдиा рдЬैрд╕ी рд╕рдЬрдЧ- рд╕рдЪेрддрди рдЦोрдЬी рдкрдд्рд░рдХाрд░ рд╣ैं। рдЕрддि рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдФрд░ рдЕрдд्рдпाрдзुрдиिрдХ рдпंрдд्рд░ рд╣ैं। рд╕्рдд्рд░ी рд╢ोрд╖рдг рдкрд░ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ेрдоीрдиाрд░ों рдоें рд╢ोрд╖рдХ рдХे рд╣рдердХंрдбों рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рд╣ै। ‘рднूрд▓ рднुрд▓ैрдпा’ рдХी рд╕ुрд░рднि рдкाрдг्рдбेрдп рд╡्рд╣ाрдЯ्рд╕ рдПрдк рдкрд░ рдЖрдП рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ंрджेрд╢ों рд╕े рднрдпрднीрдд рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЬॉрдЧिंрдЧ рдХрд░рддे рдкाрд░्рдХ рд╕े рд╣ी рдкोрд▓िрд╕ рдХो рдХाрд▓ рдХрд░ рджेрддी рд╣ैं। рдкाँрдЪ рдоिंрдЯ рдоें рд╣ी рдкोрд▓िрд╕ рдкрд╣ुँрдЪ рдЙрд╕рдХे рдн्рд░рдо рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рдХрд░рддी рд╣ै । рд╡рд╣ाँ рд╡ाрд▓рдг्рдЯीрдпрд░ рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ рднी рдЖрдо рдЖрджрдоी рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рдЬुреЬी рд╣ैं।
‘рдЙрджाрд╕ рдмेрдиूрд░ рдЖँрдЦें’ рдоें рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╕ौंрджрд░्рдп рдХी рд╕्рд╡ाрдоिрдиी рдб्рдпू рд╕्рдоिрде рдХी рдд्рд░ाрд╕рджी рд╣ै рдХि рдЧाँрд╡ рдХा рдзрд░्рдордЧुрд░ु, рдзрд░्рдордкिрддा рдЙрд╕рдХा рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЙрд╕े рдПрдЪ. рдЖрдИ. рд╡ी. рдкॉреЫिрдЯिрд╡ рдмрдиाрддा рд╣ै рдФрд░ рдоाँ рдЙрд╕े рдЬुрдмाрди рдкрд░ рддाрд▓ा рд▓рдЧाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣рддी рд╣ै। рдпुрд╡рддी рд╕рд╣рд░ рдХा рд╕ौрддेрд▓ा рдкिрддा рдЙрд╕рдХा рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдоाँ рдмрддाрдиे рдкрд░ рдЙрд╕рдХे рдоुँрд╣ рдкрд░ рдЪाँрдЯे рдЬреЬрддी рд╣ै। рдкрд░िрдгाрдордд: рджोрдиों рд╕рд╣ेрд▓िрдпाँ рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХी рд╕рдЦी, рдоाँ, рдмрд╣рди, рдкрд░िрд╡ाрд░ рдмрди рдЬाрддी рд╣ैं । рдпрд╣ рдб्рдпू рд╕्рдоिрде рдФрд░ рдЧौрд░рд╡ рдоुрдЦी рдХी рдк्рд░ेрдо рдХрд╣ाрдиी рднी рд╣ै। рдПрдЪ. рдЖрдИ. рд╡ी. рдкीреЬिрдд рдиाрдпिрдХा рдХे рд▓ाрдЦ рдЗंрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдиाрдпрдХ рдЙрд╕े рд╕ाрдиुрд░ोрдз рдбाрдпрдоंрдб рдХी рдЕंрдЧूрдаी рджेрддा рд╣ै। 
‘рдЕрдмूрдЭ рдкрд╣ेрд▓ी’ рджिрд╡्рдп рдЕрдиुрднूрддिрдпों рдХे рдЖрднाрд╕ рдпाрдиी рдкрд░ाрдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХो рд▓िрдП рд╣ै। рдкрд░ाрдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдЬीрд╡рди рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╡िрд▓рдХ्рд╖рдг, рдЕрд▓ौрдХिрдХ рдШрдЯрдиाрдУं рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╣ै। рд╡िрдХिрдкीрдбिрдпा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░-
“рдкрд░ाрдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рди рдЬाрджू- рдЯोрдиा рд╣ै, рди рдЧुрд╣्рдп рд╡िрдж्рдпा, рдк्рд░ेрдд рд╡िрдж्рдпा рдпा рддंрдд्рд░- рдоंрдд्рд░ рдЬैрд╕ा рдХोрдИ рд╡िрд╖рдп। –рдк्рд░ाрдХृрддрддेрд░, рдкрд░ाрднौрддिрдХ рдПрд╡ं рдкрд░ाрдоाрдирд╕рдХीрдп, рд╡िрд▓рдХ्рд╖рдг рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЕрдзिрднौрддिрдХ рдШрдЯрдиाрдУं рдФрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХा рд╡िрдзिрд╡рдд рдЕрдз्рдпрдпрди рддрдеा рдХ्рд░рдордмрдж्рдз рдЕрдз्рдпрдпрди рд╣ी рдкрд░ाрдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ै।” 
рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдл्рд▓ोрд░ेрдбा рдХा рдХाрд╕ाрдбाрдЧा рдЯाрдЙрди рдкрд░ाрдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕ाрдЗрдХिрдХ рдХैрдкिрдЯрд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдкрд░ाрдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдкрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╢ोрдз рдЙрди्рдиीрд╕рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЙрдд्рддрд░ाрд░्рдж्рдз рдХी рджेрди рд╣ै। 
‘рдЕрдмूрдЭ рдкрд╣ेрд▓ी’ рдХी рдиाрдпिрдХा рдоुрдХ्рддा рдзीрд░ рдкेрд╢े рд╕े рд╕ाрдЗрдХोрд▓ोрдЬिрд╕्рдЯ рд╣ै। рдХрд╣ाрдиी рдоें рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рд▓्рдб рдЯ्рд░ेрдб рд╕ेंрдЯрд░ рдХी рдд्рд░ाрд╕рджी рдХो рджिрдиों рд╕े рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा। рдЗंрдЯрдпूрд╢рди्рд╕, рджृрд╢्рдп рдн्рд░рдо, рдЫрдаी рдЗंрдж्рд░ी рдХी рдЬाрдЧृрддि, рдЕрд╡рдЪेрддрди, рддीрд╕рд░ी рдЖँрдЦ, рдЕंрддрд░्рджृрд╖्рдЯि, рд╕ुрд╖ुрдк्рдд рдЪेрддрдиा рдЖрджि рдЕрдиुрднूрддिрдпों рдХो рдорд╣рд╕ूрд╕ рддो рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдмрддाрдпा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा। рдРрд╕ी рд╣ी рдПрдХ рд╕्рдеिрддि ‘рд╡े рдЕрдЬрдирдмी рдФрд░ рдЧाреЬी рдХा рд╕рдлрд░’ рдоें рднी рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рдирдпрдиा рдЧ्рд░ोрд╡рд░ рдФрд░ рд╢िрд▓्рдкा рдкрдЯेрд▓ рд╣рдоेрд╢ा рдХाрд░ рдоें рд╣ी рд╕рдлрд░ рдХрд░рддी рд╣ैं। рдЧाреЬी рдоें рд╕рдлрд░ рдХрд░рдиा рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рдб्рд░рдЧ рдкीреЬिрдд рдпुрд╡рддी рдХो рдкाрдиा- рдоाрдиो рдХिрд╕ी рджैрд╡ी рд╢рдХ्рддि рдиे рд╣ी рдЙрди्рд╣ें рдЧाреЬी рдоें рдмिрдаाрдпा рд╣ो। рдирдпрдиा рдХрд╣рддी рд╣ै-
“рд╕ैंрдХреЬों рдмाрд░ рдХाрд░ рд╕े рд╢ाрд░्рд▓ेрдЯ рдЧрдП рд╣ैं। рдХिрд╕ рд╢рдХ्рддि рдиे рдордЬрдмूрд░ рдХिрдпा, рдЧाреЬी рдоें рд╕рдлрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП। рдпूं рд╣ी рдпрд╣ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ, рдХोрдИ рдХाрд░рдг рддो рд╣ोрдЧा, рдЬिрд╕рдХा рдоुрдЭे рдеोреЬा- рдеोреЬा рдПрд╣рд╕ाрд╕ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।” 
‘рдЗрд╕ рдкाрд░ рд╕े рдЙрд╕ рдкाрд░’ рдоें рдЕрдирдШा рд╕ांрдЪी рдХे рдмрдЪрдкрди рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╕ुрдиा рд░рд╣ी рд╣ै। рдХोрдИ рдирд╣ीं рд╕рдордЭ рдкाрддा рдХि рдХैрд╕े рдЙрд╕рдХी рдЫрдаी рдЗंрдж्рд░िрдп рдЙрд╕े рдЪौрд░ाрд╣े рдкрд░ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдХे рдкूрд░्рд╡ рд╕ंрдХेрдд рджेрддी рд╣ै। рд╡рд╣ рдРрд╕े рд╣ी рд╕ंрдХेрддों рдХो рдкा рдкाрдкा рдХो рдоिрдд्рд░ рдХे рдХाрдЧрдЬों рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣рддी рд╣ै рдФрд░ рдХोрд░्рдЯ- рдХрдЪрд╣рд░ी рдХी рдоुрд╕ीрдмрддों рд╕े рдмेрджрдо рд╣ुрдпे рдкाрдкा рдХो ‘рдЖрдЬ рдХेрд╕ рдЬीрдд рдЬाрдПрдЧे’ рднी рдХिрд╕ी рдкрд░ा рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╢्рдп рд╕े рд░ू-рдм-рд░ू рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдХрд╣рддी рд╣ै-
“рд╕ांрдЪी рдХे рдЬрди्рдо рд╕े рд╣ी рдЙрд╕рдХी рдЕंрддрд░्рджृрд╖्рдЯि, рдЬिрд╕े рдЗрдирд░ рдЖрдИ рдХрд╣рддे рд╣ैं, рдФрд░ рд▓ोрдЧों рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдбेрд╡ेрд▓рдк рд╣ो рдЪुрдХी рдеी, рд╕ांрдЪी рдХो рдЗрдирдЯ्рдпूрд╢рди्рд╕ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдХाрд╢ ! рдЙрд╕рдХा рдкрд░िрд╡ाрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рддिрднा рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ो рдкाрддा।” 
рдХрд╣ाрдиी рдоैрдд्рд░ी рд╕рдо्рдмрди्рдзों рдоें рд╕рдоाрдпे рдзोрдЦे рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд░्рде рдХो рднी рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХрд░рддी рд╣ै। 
рд╡ृрдж्рдз рд╡िрдорд░्рд╢ рдХा рд░ूрдк рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। ‘рдЪрд▓ो рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें’ рдоें рд╡ृрдж्рдз рдмेрдЪाрд░े рдпा рдЕрд╕рд╣ाрдп рди рд╣ोрдХрд░ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рдФрд░ рд╕рд╢рдХ्рдд рд╣ैं। рдврд▓рддी рдЙрдо्рд░ рдоें рдмेрдЯे рдХी рд╕ंрддाрди рдкाрд▓рдиे рдХी, рдЬीрд╡рди рдХे рдЗрд╕ рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рдХो рдиिрднाрдиे рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। 
‘рд╡рд╣ реЫिंрджा рд╣ै’ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ी рд╕рдЪ рд▓िрдП рд╣ै। рдПрдХ рдЕрд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдирд░्рд╕ рд╕े рдк्рд░рд╕рд╡ рдкीреЬा рдХी рдЕрддि рдиाреЫुрдХ рд╕्рдеिрддि рдоें рдпрд╣ рд╕ुрдирдХрд░ рдХि рдЙрд╕рдХा рдмрдЪ्рдЪा рдорд░ рдЪुрдХा рд╣ै- рдХрд╡िрддा рдкाрд╖ाрдг рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдк्рд░рд╕рд╡ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдкूрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рдФрд░ рдпрд╣ рдЕрдоाрдирд╡ीрдп рдЖрдШाрдд рдЙрд╕े рдордиोрд░ोрдЧी рдмрдиा рджेрддा рд╣ै। 
рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдл्рд▓ोрд░ेрдбा рдХा рдХाрд╕ाрдбाрдЧा рдЯाрдЙрди рдкрд░ाрдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕ाрдЗрдХिрдХ рдХैрдкिрдЯрд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдкрд░ाрдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдкрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╢ोрдз рдЙрди्рдиीрд╕рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЙрдд्рддрд░ाрд░्рдж्рдз рдХी рджेрди рд╣ै। 
‘рдЕрдмूрдЭ рдкрд╣ेрд▓ी’ рдХी рдиाрдпिрдХा рдоुрдХ्рддा рдзीрд░ рдкेрд╢े рд╕े рд╕ाрдЗрдХोрд▓ोрдЬिрд╕्рдЯ рд╣ै। рдХрд╣ाрдиी рдоें рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рд▓्рдб рдЯ्рд░ेрдб рд╕ेंрдЯрд░ рдХी рдд्рд░ाрд╕рджी рдХो рджिрдиों рд╕े рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा। рдЗंрдЯрдпूрд╢рди्рд╕, рджृрд╢्рдп рдн्рд░рдо, рдЫрдаी рдЗंрдж्рд░ी рдХी рдЬाрдЧृрддि, рдЕрд╡рдЪेрддрди, рддीрд╕рд░ी рдЖँрдЦ, рдЕंрддрд░्рджृрд╖्рдЯि, рд╕ुрд╖ुрдк्рдд рдЪेрддрдиा рдЖрджि рдЕрдиुрднूрддिрдпों рдХो рдорд╣рд╕ूрд╕ рддो рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдмрддाрдпा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा। рдРрд╕ी рд╣ी рдПрдХ рд╕्рдеिрддि ‘рд╡े рдЕрдЬрдирдмी рдФрд░ рдЧाреЬी рдХा рд╕рдлрд░’ рдоें рднी рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рдирдпрдиा рдЧ्рд░ोрд╡рд░ рдФрд░ рд╢िрд▓्рдкा рдкрдЯेрд▓ рд╣рдоेрд╢ा рдХाрд░ рдоें рд╣ी рд╕рдлрд░ рдХрд░рддी рд╣ैं। рдЧाреЬी рдоें рд╕рдлрд░ рдХрд░рдиा рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рдб्рд░рдЧ рдкीреЬिрдд рдпुрд╡рддी рдХो рдкाрдиा- рдоाрдиो рдХिрд╕ी рджैрд╡ी рд╢рдХ्рддि рдиे рд╣ी рдЙрди्рд╣ें рдЧाреЬी рдоें рдмिрдаाрдпा рд╣ो। рдирдпрдиा рдХрд╣рддी рд╣ै-
“рд╕ैंрдХреЬों рдмाрд░ рдХाрд░ рд╕े рд╢ाрд░्рд▓ेрдЯ рдЧрдП рд╣ैं। рдХिрд╕ рд╢рдХ्рддि рдиे рдордЬрдмूрд░ рдХिрдпा, рдЧाреЬी рдоें рд╕рдлрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП। рдпूं рд╣ी рдпрд╣ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ, рдХोрдИ рдХाрд░рдг рддो рд╣ोрдЧा, рдЬिрд╕рдХा рдоुрдЭे рдеोреЬा- рдеोреЬा рдПрд╣рд╕ाрд╕ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।” 
‘рдЗрд╕ рдкाрд░ рд╕े рдЙрд╕ рдкाрд░’ рдоें рдЕрдирдШा рд╕ांрдЪी рдХे рдмрдЪрдкрди рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╕ुрдиा рд░рд╣ी рд╣ै। рдХोрдИ рдирд╣ीं рд╕рдордЭ рдкाрддा рдХि рдХैрд╕े рдЙрд╕рдХी рдЫрдаी рдЗंрдж्рд░िрдп рдЙрд╕े рдЪौрд░ाрд╣े рдкрд░ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдХे рдкूрд░्рд╡ рд╕ंрдХेрдд рджेрддी рд╣ै। рд╡рд╣ рдРрд╕े рд╣ी рд╕ंрдХेрддों рдХो рдкा рдкाрдкा рдХो рдоिрдд्рд░ рдХे рдХाрдЧрдЬों рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣рддी рд╣ै рдФрд░ рдХोрд░्рдЯ- рдХрдЪрд╣рд░ी рдХी рдоुрд╕ीрдмрддों рд╕े рдмेрджрдо рд╣ुрдпे рдкाрдкा рдХो ‘рдЖрдЬ рдХेрд╕ рдЬीрдд рдЬाрдПрдЧे’ рднी рдХिрд╕ी рдкрд░ा рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╢्рдп рд╕े рд░ू-рдм-рд░ू рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдХрд╣рддी рд╣ै-
“рд╕ांрдЪी рдХे рдЬрди्рдо рд╕े рд╣ी рдЙрд╕рдХी рдЕंрддрд░्рджृрд╖्рдЯि, рдЬिрд╕े рдЗрдирд░ рдЖрдИ рдХрд╣рддे рд╣ैं, рдФрд░ рд▓ोрдЧों рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдбेрд╡ेрд▓рдк рд╣ो рдЪुрдХी рдеी, рд╕ांрдЪी рдХो рдЗрдирдЯ्рдпूрд╢рди्рд╕ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдХाрд╢ ! рдЙрд╕рдХा рдкрд░िрд╡ाрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рддिрднा рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ो рдкाрддा।” 
рдХрд╣ाрдиी рдоैрдд्рд░ी рд╕рдо्рдмрди्рдзों рдоें рд╕рдоाрдпे рдзोрдЦे рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд░्рде рдХो рднी рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХрд░рддी рд╣ै। 
рд╡ृрдж्рдз рд╡िрдорд░्рд╢ рдХा рд░ूрдк рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। ‘рдЪрд▓ो рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें’ рдоें рд╡ृрдж्рдз рдмेрдЪाрд░े рдпा рдЕрд╕рд╣ाрдп рди рд╣ोрдХрд░ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рдФрд░ рд╕рд╢рдХ्рдд рд╣ैं। рдврд▓рддी рдЙрдо्рд░ рдоें рдмेрдЯे рдХी рд╕ंрддाрди рдкाрд▓рдиे рдХी, рдЬीрд╡рди рдХे рдЗрд╕ рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рдХो рдиिрднाрдиे рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। 
‘рд╡рд╣ реЫिंрджा рд╣ै’ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ी рд╕рдЪ рд▓िрдП рд╣ै। рдПрдХ рдЕрд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдирд░्рд╕ рд╕े рдк्рд░рд╕рд╡ рдкीреЬा рдХी рдЕрддि рдиाреЫुрдХ рд╕्рдеिрддि рдоें рдпрд╣ рд╕ुрдирдХрд░ рдХि рдЙрд╕рдХा рдмрдЪ्рдЪा рдорд░ рдЪुрдХा рд╣ै- рдХрд╡िрддा рдкाрд╖ाрдг рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдк्рд░рд╕рд╡ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдкूрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рдФрд░ рдпрд╣ рдЕрдоाрдирд╡ीрдп рдЖрдШाрдд рдЙрд╕े рдордиोрд░ोрдЧी рдмрдиा рджेрддा рд╣ै। 
рднрд▓े рд╣ी рдирд╕рд▓рд╡ाрдж рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЕрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ, рдиैрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдиिंрджрдиीрдп, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдХрд▓ рднी реЫिंрджा рдеा рдФрд░ рдЖрдЬ рднी реЫिंрджा рд╣ै। ‘рдЙрджाрд╕ рдмेрдиूрд░ рдЖँрдЦें’ рдХी рдб्рдпू рд╕्рдоिрде рдХा рдкिрддा рдЙрд╕े рдкैрд╕े рджेрдиे рд╕े рдЗрд╕ рд▓िрдП рдЗंрдХाрд░ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХी рд░ूрдо рдоेрдЯ рдЕрд╢्рд╡ेрдд рд▓реЬрдХी рд╣ै рдФрд░ ‘рдЪрд▓ो рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें’ рдХी рдоाँ рддрд▓ाрдХ рдХे рдмाрдж рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЗрд╕рд▓िрдП рдЫोреЬ рджेрддी рд╣ै рдХि рд╡े рднाрд░рддीрдп рдЕрдоेрд░िрдХрди рдХे рдмрдЪ्рдЪे рд╣ैं। 
рдЙрдирдХे рдкाрдд्рд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╣ैं рдФрд░ рдкрдарди- рдордирди рдоें рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд░ुрдЪि рд░рдЦрддे рд╣ैं। ‘‘рд╡े рдЕрдЬрдирдмी рдФрд░ рдЧाреЬी рдХा рд╕рдлрд░’ рдХी рд╢िрд▓्рдкा рдЯ्рд░ेрди рдоें рд╕ंрдЬрдп рдЧुрдк्рддा рдХी рдкुрд╕्рддрдХ- ‘рдХीрдк рд╢ाрд░्рдк, рдмिрд▓्рдб рдЕ рдмैрдЯрд░ рдм्рд░ेрди’ рдкреЭрддी рд╣ै। ‘рдЗрд╕ рдкाрд░ рд╕े рдЙрд╕ рдкाрд░’ рдХे рдбॉ. рдкॉрд▓ рд╣рд╡ाрдИ рдЬрд╣ाрдЬ рдоें рдЬ्рдпां рдкॉрд▓ рд╕ाрдд्рд░ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ ‘рдж рдПрдЬ рдСрдл рд░ीреЫрди’ рдкреЭрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╕рд╣рдпाрдд्рд░ी рдЬрдЬ рдЬॉрди рдУ рд╣ाрд░ा рдХी рдкुрд╕्рддрдХ ‘реЮ्рд░ोрдо рдж рдЯेрд░ेрд╕’ рдкреЭ рд░рд╣ा рд╣ैं। ‘рд╡े рдЕрдЬрдирдмी рдФрд░ рдЧाреЬी рдХा рд╕рдлрд░’ рдХी рдкूрдЬा рдоें рдкреЭрдиे рдХा рдЬрдиूрди рд╣ै। ‘рднूрд▓ рднुрд▓ैрдпा’ рдХी рд╕ुрд░рднि рдкाрдг्рдбेрдп рдиे ‘рдХ्рд░ाрдЙрди рд╕ाрдЗрдХोрд▓ोрдЧी’ рдкुрд╕्рддрдХ рдкреЭ рд░рдЦी рд╣ै। 
рд╕्рдеाрдиों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░рдиा рд╕ुрдзा рдЬी рдХрджाрдЪिрдд рдирд╣ीं рднूрд▓рддी। ‘рд╡े рдЕрдЬрдирдмी рдФрд░ рдЧाреЬी рдХा рд╕рдлрд░’ рдоें рдиॉрд░्рде рдХैрд░ोрд▓ाрдЗрдиा, рдХैрд░ी рд░ेрд▓рд╡े рд╕्рдЯेрд╢рди, рд╢ाрд░्рд▓ेрдЯ рд╢рд╣рд░, рдбрд░рд╣рдо рд╕्рдЯेрд╢рди, рдЧ्рд░ीрди्рд╕рдмोрд░ो, ‘рдЪрд▓ो рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें’ рдоें рдорд░्рдЯрд▓ рдмीрдЪ, рдПрдЯрд▓ांрдЯा, рдЬाрд░्рдЬिрдпा, ‘рдЗрд╕ рдкाрд░ рд╕े рдЙрд╕ рдкाрд░’ рдоें рдЬाрд▓ंрдзрд░, рдмрдЯाрд▓ा, ‘рдХрд▓ рд╣рдо рдХрд╣ाँ рддुрдо рдХрд╣ाँ’ рдоें рдЬाрд▓ंрдзрд░, рдлрдЧрд╡ाреЬा рдЖрджि рд╕्рдеाрдиों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै। 
рд╣ाрд╡-рднाрд╡ рдЪिрдд्рд░рдг рд╕рд░्рдЬрдХ рдХी рд▓ेрдЦрди рдк्рд░ौреЭрддा рдХा рдж्рдпोрддрдХ рд╣ै। рдЬैрд╕े- рд╣ाрд╡-
“рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиी рдЯांрдЧें рдЕрдкрдиी рдЫाрддी рд╕े рд▓рдЧाрдИ рд╣ुрдИ рд╣ैं рдФрд░ рдШुрдЯрдиों рдХो рдЕрдкрдиी рдмाрдЬुрдУं рдоें рдХрд╕ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдХрднी рдЕрдкрдиा рдоुँрд╣ рдЕрдкрдиे рдШुрдЯрдиों рдоें рдЫिрдкा рд▓ेрддी рд╣ै, рдХрднी рдЕрдкрдиा рдЪेрд╣рд░ा рдКрдкрд░ рдЙрдаाрдХрд░ рдаुрдб्рдбी рдШुрдЯрдиों рдкрд░ рд░рдЦ рд▓ेрддी рд╣ै।” рднाрд╡–‘рдЙрджाрд╕ рдЪेрд╣рд░ा рдФрд░ рдЖँрдЦों рдоें рдЙрддрд░ी рдкीреЬा’। 
рд╣ीрд░рдХ рдХрдгों рдХी рддрд░рд╣ рд╕ूрдд्рд░ рдмिрдЦрд░े рд╣ुрдпे рд╣ैं। рдЬैрд╕े –
рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдХрдЗрдпों рдоें рд╣ोрддी рд╣ै, рдкрд░ рдмुрдж्рдзिрдоाрди рдХрдо рд╣ी рд╣ोрддे рд╣ैं । 
рдЬрдм рдШрд░ рдХा рдоाрд▓िрдХ, рдШрд░ рдмрдиाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ी рдШрд░ рдХो рдЬрд▓ा рд░рд╣ा рд╣ो, рддो рдХोрдИ рдЖрдЧ рдмुрдЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рдкाрдиी рдХैрд╕े рдбाрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै। 
рдЕрдкрдиे рдкाँрд╡ рдкрд░ рдЦреЬा рд╣ोрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдиिрд░्рдгрдп рдФрд░ рдЪुрдиाрд╡ рдХрд░ोрдЧे рддो рдХोрдИ рддुрдо्рд╣ें рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдХрд╣ рдкाрдПрдЧा। 
рдЬिрд╕ рд╡ृрдХ्рд╖ рдХी рдЬреЬें рдордЬрдмूрдд рд╣ोрддी рд╣ैं, рдЙрд╕рдХा рддрдиा рдХрднी рдирд╣ीं рд╕ूрдЦрддा। 
рдпрд╣ рд╕ंрдХ्рд░рдордг рдХा рд╕рдордп рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдЬीрд╡рди рдоूрд▓्рдп рдЯूрдЯрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЗंрд╕ाрдиिрдпрдд рдХा рд╣рдирди рд╣ोрддा рд╣ै। 
рд▓ोрдЧों рдХी рдпाрджाрд╢्рдд рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рдирд╣ीं рд░рд╣рддी। рдмाрддों рдХो рдЬрд▓्рджी рд╣ी рднूрд▓ рдЬाрддे рд╣ैं।
рд╕рдЪ рдмोрд▓рдиे рдФрд░ рд╕рдЪ рд╕ुрдирдиे рдХी рдХрднी- рдХрднी рдмрд╣ुрдд рдмреЬी рдХीрдордд рдЪुрдХाрдиी рдкреЬрддी рд╣ै। 
рд╕ौрдж्рджेрд╢्рдпрддा рд╕ुрдзा- рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдоूрд▓ рддрдд्рд╡ рднी рд╣ै рдФрд░ рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рднी। – ‘рдХрднी рджेрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддी’ рдФрд░ ‘рдЪрд▓ो рдлिрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें’ рдоें рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╕्рдиेрд╣- рд╕ौрд╣ाрд░्рдж, рд╡ृрдж्рдз рд╡िрдорд░्рд╢ рдХा рдмрджрд▓ा рд░ूрдк рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ рдЙрдд्рдкीреЬрди, ‘рд╡े рдЕрдЬрдирдмी рдФрд░ рдЧाреЬी рдХा рд╕рдлрд░’ рдоें рдб्рд░рдЧ рддрд╕्рдХрд░ों рдХा рднрдпाрд╡рд╣ рд░ूрдк рдФрд░ рд╕рдЬрдЧ- рд╕рдЪेрдд рддंрдд्рд░, ’рдЙрджाрд╕ рдмेрдиूрд░ рдЖँрдЦें’ рдоें рдЕрдзрд░्рдоी рдзрд░्рдордЧुрд░ु, рд╕ौрддेрд▓ा рдкिрддा рдФрд░ рдПрдЪ рдЖрдИ рд╡ी рд╡ाрдпрд░рд╕ рдкрд░ рдЬाрдирдХाрд░ी, ‘рд╡рд╣ реЫिंрджा рд╣ै’ рдоें рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ी рдЕрд╕ंрд╡ेрджрдиा/ рдЕрдоाрдирд╡ीрдпрддा। ‘рдЗрд╕ рдкाрд░ рд╕े рдЙрд╕ рдкाрд░’ рдоें, рднूрд▓ рднुрд▓ैрдпा’ ‘рдЕрдмूрдЭ рдкрд╣ेрд▓ी’ рдоें рдЗंрдЯрдпूрд╢рди्рд╕, рджृрд╢्рдп рдн्рд░рдо, рдЫрдаी рдЗंрдж्рд░ी рдХी рдЬाрдЧृрддि, рдЕंрддрд░्рджृрд╖्рдЯि, рд╕ुрд╖ुрдк्рдд рдЪेрддрдиा рдХा рдкрд░ाрдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕्рд╡рд░, ‘рдХंрдЯीрд▓ी рдЭाреЬी’, ‘рдХрд▓ рд╣рдо рдХрд╣ाँ рддुрдо рдХрд╣ाँ’ рдЬैрд╕ी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рд╡рд╣ рдЕрддीрдд рдпाрдд्рд░ा рд╣ै, рдЬो рдЗрди рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдкूрд░्рд╡рджीрдк्рддि рдФрд░ рдЪेрддрди рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╢िрд▓्рдк рдХे рдиреЫрджीрдХ рд▓े рдЬाрддी рд╣ैं। 
-000-।

рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдХाрд╡्рдп рдХी рдзाрд░ा рдмрдЦूрдмी рдмрд╣ рд░рд╣ी рд╣ै: рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा

рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░: рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рд╕े рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣ рдХी рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╡ाрд░्рддा
рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣
рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рдХृрдкрдпा рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рдирд╡ृрдд्рдд рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдЗрдпे।
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдоेрд░ा рдЬрди्рдо 7 рд╕िрддрдо्рдмрд░ 1959 рдХो рдЬाрд▓ंрдзрд░, рдкंрдЬाрдм рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдоेрд░े рдкिрддा рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдЗंрдж्рд░рдЬीрдд рд╢рд░्рдоा рдФрд░ рдоाрддा рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рд╢рд╢िрдмाрд▓ा рджोрдиों рд╣ी рдЪिрдХिрдд्рд╕िрдХ рдеे। рдоेрд░े рдкिрддा рдбॉ. рдЗंрдж्рд░рдЬीрдд рд╢рд░्рдоा рдФрд░ рднाрдИ рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рд╢рд░्рдоा рджोрдиों рд╣ी рдЙрд░्рджू рдФрд░ рдкंрдЬाрдмी рдХे рд╢ाрдпрд░ рдеे। рд╣िंрджी рдХे рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдЙрдкेрди्рдж्рд░рдиाрде рдЕрд╢्рдХ рдоेрд░े рддाрдК рдЬी рдФрд░ рдЖрд▓ोрдЪрдХ рдиीрд▓ाрдн рдоेрд░े рднाрдИ рдеे। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдоेрд░ी рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рднी рд░рд╣ी рд╣ै।

рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдк рднाрд░рдд рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдХрдм рдФрд░ рдХ्рдпों рдЧрдИं? рдХृрдкрдпा рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рдмрддाрдЗрдпे।
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдоैं рд╡िрд╡ाрд╣ рдЙрдкрд░ांрдд 9 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1982 рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдЖрдИ। рдкрддि рдкрд╣рд▓े рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдеे।

рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдкрдХे рдЕрдоेрд░िрдХा рдЬाрдиे рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рдмрд╕рдиे рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХैрд╕ा рд░рд╣ा рд╣ै?
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдкрд╣рд▓े рдкрд╣рд▓ рддो рдирдП рджेрд╢, рдирдП рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдФрд░ рдЕрдЬрдирдмी рд▓ोрдЧों рдоें рдЖрдХрд░ рдЬो рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдорди рдХी рд╕्рдеिрддि рд╣ोрддी рд╣ै, рд╡рд╣ी рдоेрд░ी рд╣ुрдИ। рдЕрдм рддो рдХрд░्рдорднूрдоि рдФрд░ рдЬрди्рдорднूрдоि рджोрдиों рдк्рд░िрдп рд╣ैं। рдЗрд╕ рджेрд╢ рдоें рд░рд╣рддे рд╣ुрдП рдмрд╣ुрдд рд╕рдордп рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рдХрдо рд╕рдордп рд░рд╣ी рд╣ूँ, рдпрд╣ाँ рд░рд╣рддे рдЕрдзिрдХ рд╕рдордп рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै।

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा
рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рдЕрдоेрд░िрдХा рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдХे рд╕рдордп рд╡рд╣ाँ рдЖрдкрдХो рднाрд░рдд, рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХिрд╕ рд░ूрдк рдоें рдФрд░ рдХैрд╕े рдоिрд▓ी?
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: 1982 рдоें рдЬрдм рдоैं рдЕрдоेрд░िрдХा рдЖрдИ, рддो рдпрд╣ाँ рдмрд╣ुрдд рдХрдо рднाрд░рддीрдп рдеे। рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдПँ рддो рддрдм рднी рдФрд░ рдЖрдЬ рднी рд╡िрджेрд╢ी рднाрд╖ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдкреЭाрдИ рдЬाрддी рд╣ैं। рднाрд░рддीрдп рдХрдо рд╣ों рдпा рдЕрдзिрдХ рдЕрдкрдиी рд╕рдн्рдпрддा рдХी рдкोрдЯрд▓ी рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рдЖрдЪाрд░ рддो рд╕ाрде рдмाँрдз рд╣ी рд▓ाрддे рд╣ैं।

рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдЬ рд╣рдо рджेрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдиिрд░ंрддрд░ рдЕрдкрдиी рдирдИ рдкрд╣рдЪाрди рдиिрд░्рдоिрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЖрдкрдХी рдирдЬрд░ рдоें рдпрд╣ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХ्рдпा рдХेрд╡рд▓ рдЙрди рдк्рд░рд╡ाрд╕िрдпों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд╣ै рдЕрдерд╡ा рдЙрдирдХे рдЗрд╕ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоें рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рднी рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдпोрдЧेंрдж्рд░ рд╕िंрд╣ рдЬी, рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдирдИ рдкрд╣рдЪाрди рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдкрдХ्рд╖ рдпा рдПрдХ рдкрд╣рд▓ू рдХो рд▓ेрдХрд░ рдирд╣ीं рд╣ुрдИ, рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдЗрд╕рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХे рднाрд░рддीрдпों рд╕े рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдЕрд▓рдЧ рд╣ी рдХрдм рд╣ोрддी рд╣ै। рдоैं рддो рдЕрдХ्рд╕рд░ рдХрд╣рддी рд╣ूँ рдХि рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдкीреЭी рдЬрдм рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдЕрд╡рд╢ेрд╖ рдвूँрдврдиा рдЪाрд╣ेрдЧी рддो рдЙрд╕े рд╡िрджेрд╢ों рдоें рдЖрдиा рдкреЬेрдЧा।

рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдЬ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд░рдЪे рдЬा рд░рд╣े рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдиे рд╕рднी рдХा рдз्рдпाрди рдЕрдкрдиी рдУрд░ рдЦींрдЪा рд╣ै। рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдЙрдж्рднрд╡ рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рдмрддाрдЗрдП?
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЙрдж्рднрд╡ 1960 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рд╕ोрдоा рд╡ीрд░ा, рд╕ुрдиीрддा рдЬैрди рдФрд░ рдЙрд╖ा рдк्рд░िрдпंрд╡рджा рд╕े рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╡ेрджрдк्рд░рдХाрд╢ рд╡рдЯुрдХ, рдХрдорд▓ा рджрдд्рдд рдЗрдд्рдпाрджि рдХे рдиाрдо рдЬुреЬे। 1970 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рд╕ुрд╖рдо рдмेрджी рдХा рдиाрдо рд╕ाрдордиे рдЖрдпा рдФрд░ 80 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдЕрдиिрд▓ рдк्рд░рднा рдХुрдоाрд░, рд╕ुрджрд░्рд╢рди рдк्рд░िрдпрджрд░्рд╢िрдиी рдФрд░ рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рд▓ेрдЦрди рдоें рдЙрддрд░ीं। 1990 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдЕрдорд░ेंрдж्рд░ рдХुрдоाрд░ рдФрд░ рдЗрд▓ा рдк्рд░рд╕ाрдж рдХे рдиाрдо рд╕ाрдордиे рдЖрдП। рдЧрдж्рдп рдФрд░ рдкрдж्рдп рджोрдиों рдоें рдЕрдирдЧिрдирдд рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рд╕рдоृрдж्рдз рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдкрд░ рдоैंрдиे рдк्рд░рдоुрдЦ рд▓ेрдЦрдХों рдХे рдиाрдо рд▓िрдП рд╣ैं। 1960 рдХे рджрд╢рдХ рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЙрдж्рднрд╡ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдм рддрдХ рдЗрд╕рдХा рдиिрд░ंрддрд░ рд╡िрдХाрд╕ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।

рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╣िंрджी рдПрд╡ं рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдк्рд░рдЪाрд░-рдк्рд░рд╕ाрд░ рд╕े рдЬुреЬे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡्рдпрдХ्рддि, рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ рдХौрди рд╕ी рд╣ैं? рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рдмрддाрдЗрдП।
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд╣рд░ рд╢рд╣рд░, рд╣рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рд╣िंрджी рдПрд╡ं рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдк्рд░рдЪाрд░-рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ैं рдФрд░ рд╡े рдЗрд╕ рдХाрд░्рдп рдХो рдмреЬी рд▓рдЧ्рди рд╕े рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдеा рдХा рдиाрдо рдирд╣ीं рд▓िрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। рд╣ाँ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣िंрджी рд╕рдоिрддि рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиी рд╕ंрд╕्рдеा рд╣ै,рдЬिрд╕рдХी рд╢ाрдЦाрдПँ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рддрдХрд░ीрдмрди рд╣рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдФрд░ рд╣рд░ рд╢рд╣рд░ рдоें рд╣ैं। рдпрд╣ी рд╕ंрд╕्рдеा рдкूрд░े рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рдХैрдиेрдбा рдоें рдХрд╡ि рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХрд░рд╡ाрддी рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдпрд╣ рд╡िрдзा рдЕрдоेрд░िрдХा рд╡ाрд╕िрдпों рдоें рдЬिंрджा рд╣ै рдФрд░ рдмрд╣ुрдд рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ै। рдЬिрд╕рд╕े рдЬुрдЯाрдП рдзрди рд╕े рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рддрдеा рд╕्рдХूрд▓ों рддрдХ рд╣िंрджी рд▓े рдЬाрдиे рдоें рдЗрд╕ рд╕ंрд╕्рдеा рдХा рдмрд╣ुрдд рдмреЬा рдпोрдЧрджाрди рд╣ै। рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рд╣ै рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдХुँрд╡рд░ рдЪंрдж्рд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдФрд░ рдЕрдм рдЙрдирдХे рдмेрдЯे рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд░рд╡ि рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕िंрд╣ рдЗрд╕े рд╕ँрднाрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं।

рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣िंрджी рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕ंрдкाрджрдХों рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдмрддрд▓ाрдЗрдП।
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рд╕िрд░्рдл рджो рдкрдд्рд░िрдХाрдПँ* рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ैं। рдПрдХ рд╡िрд╢्рд╡ा рджूрд╕рд░े 'рд╡िрднोрдо-рд╕्рд╡рд░'। рд╡िрд╢्рд╡ा рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣िंрджी рд╕рдоिрддि, рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдкрдд्рд░िрдХा рд╣ै рдФрд░ рд╡िрднोрдо-рд╕्рд╡рд░ рдвींрдЧрд░ा рдлैрдоिрд▓ी рдлाрдЙрди्рдбेрд╢рди, рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдкрдд्рд░िрдХा рд╣ै। рд╡िрднोрдо-рд╕्рд╡рд░ рднाрд░рдд рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рджोрдиों рдЬрдЧрд╣ рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡ा рдХे рд╕ंрдкाрджрдХ рд╣ैं- рд░рдоेрд╢ рдЬोрд╢ी рдФрд░ рд╡िрднोрдо-рд╕्рд╡рд░ рдХी рдоुрдЦ्рдп рд╕ंрдкाрджрдХ рд╣ैं- рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा।

*рд╕рдо्рдкाрджрдХीрдп рдЯिрдк्рдкрдгी: рд╕ुрдзा рдЬी рдж्рд╡ाрд░ा "рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рд╕िрд░्рдл рджो рдкрдд्рд░िрдХाрдПँ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд" рдХрд╣рдиा рдПрдХ рддрде्рдпाрдд्рдордХ рдд्рд░ुрдЯि рд╣ै। рд╕ेрддु рд╕рдо्рдкाрджрди рдордг्рдбрд▓ рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै рдХि рд╡िрд╢्рд╡ा рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рд╡ाрд▓ी рд╣िंрджी рдХी рдЕрдЧ्рд░рдгी рдоाрд╕िрдХ рдкрдд्рд░िрдХ рд╕ेрддु рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдкिрдЯ्рд╕рдмрд░्рдЧ рдирдЧрд░ рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╡िрд╢्рд╡ рд╣िंрджी рди्рдпाрд╕ рдХी рдкрдд्рд░िрдХा рд╣िंрджी рдЬрдЧрдд, рд╡िрд╢्рд╡ рд╣िंрджी рдЬ्рдпोрддि рдХी рдкрдд्рд░िрдХा рд╣िрди्рджी рдХौрд╕्рддुрдн, рд╡िрд╢्рд╡ рд╣िंрджी рд╕рдоिрддि рдХी рдкрдд्рд░िрдХा рд╕ौрд░рдн, рд╡ рд╣िंрджी рдХ्рд▓рдм рдСреЮ рдЗрд▓िрдиॉрдп рдХी рдкрдд्рд░िрдХा рджृрд╖्рдЯि рд╕рд╣िрдд рдХрдИ рд╣िंрджी рдкрдд्рд░िрдХाрдПँ рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рднूрдоि рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣िंрджी рд╡ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рд▓ेрдЦिрдХा рдоुрдХ्рддा рд╕िंрд╣ реЫॉрдХ्рдХी рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдо्рдкाрджिрдд рдИ-рдХрд▓्рдкрдиा рд╢ाрдпрдж рдЕрдХेрд▓ी рдРрд╕ी рдкрдд्рд░िрдХा рд╣ै рдЬो рдЕрдкрдиे рд▓ेрдЦрдХों рдХो рдоाрдирджेрдп рджेрддी рд░рд╣ी рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЕрднिрд░ुрдЪि рд╡ाрд▓ी рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕рдоाрдЪाрд░, рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдзрд░рддी рд╕े рд╣िंрджी рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рд╣ै। рдпрджि рдЖрдкрдХो рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рдкрдд्рд░िрдХा рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ै рддो рдХृрдкрдпा рдЕрдкрдиी рдмрд╣рдоूрд▓्рдп рдЯिрдк्рдкрдгी рдЕрд╡рд╢्рдп рджें। 

рд╡िрднोрдо рд╕्рд╡рд░
рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣:
рдЖрдк рдЕрдоेрд░िрдХी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рд╡िрдзाрдУं рд╕े рдЬुреЬी рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЗрдирдоें рд╕े рдЖрдк рдХिрд╕ рд╡िрдзा рдХो рдЕрдоेрд░िрдХी рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╡िрдзा рдоाрдирддी рд╣ैं?
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдоेрд░िрдХी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд╕рднी рд╡िрдзाрдПँ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ैं। рд╣рд░ рд╡िрдзा рдХे рд▓ेрдЦрдХ рдпрд╣ाँ рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЙрдирдХा рдпोрдЧрджाрди рд╣ै।

рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдкрдХे рд▓ेрдЦрди рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХैрд╕े рдФрд░ рдХрдм рд╣ुрдИ? рдХृрдкрдпा рдЕрдкрдиे рд▓ेрдЦрди рдХी рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдордиोрднूрдоि рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдмрддрд▓ाрдЗрдпे?
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдПрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдЬрди्рдо рд╣ुрдЖ। рдоेрд░े рдордо्рдоी, рдкाрдкा рдФрд░ рднैрдпा рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдеे। рддीрдиों рд╣ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдк्рд░ेрдоी рднी рдеे। рдШрд░ рдоें рдмрд╣ुрдд рдмреЬी рд▓ाрдЗрдм्рд░ेрд░ी рдеी। рд╕рдмрдХो рдкреЭрдиे рдХा рдмेрдЗंрддिрд╣ा рд╢ौрдХ рдеा। рдкाрдкा рдкंрдЬाрдмी рдХे рд╢ाрдпрд░ рдеे рдФрд░ рднैрдпा рдЙрд░्рджू рдХे। рд╣िंрджी, рдЙрд░्рджू, рдкंрдЬाрдмी рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХी рдкुрд╕्рддрдХों рдХी рднрд░рдоाрд░ рдеी। рдкреЭрдиे-рд▓िрдЦрдиे рдкрд░ рдХोрдИ рд░ोрдХ-рдЯोрдХ рдирд╣ीं рдеी। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдПрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдоें рдоेрд░ी рдЖँрдЦ рдЦुрд▓ी। рдкोрд▓िрдпो рд╕рд░्рд╡ाрдЗрд╡рд░ рд╣ूँ, рдЗрд╕рд▓िрдП 12 рд╕ाрд▓ рддрдХ рдШрд░ рдоें рд╣ी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ुрдИ। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд╕्рдХूрд▓, рдХॉрд▓ेрдЬ рдЧрдИ। 1982 рдоें рд╢ाрджी рдХे рдмाрдж рдЕрдоेрд░िрдХा рдЖ рдЧрдИ। рдпрд╣ाँ рдЖрдХрд░ рдлिрд░ рдкреЭाрдИ рдХी рдФрд░ рдлैрдоिрд▓ी рдХाрдЙंрд╕рд▓рд░ рдмрдиी। рдмрдЪрдкрди рдоें рдоैं рдЦेрд▓ рдирд╣ीं рдкाрдИ рддो рдоाँ-рдмाрдк рдиे рд╣ाрде рдоें рдм्рд░рд╢, рд░ंрдЧ, рдкेрди рдФрд░ рдХाрдЧрдЬ рджे рджिрдП। рдкрд░ рдЖрдЧे рдЪрд▓ рдХрд░ рдХрд▓рдо рдФрд░ рдХाрдЧрдЬों рдиे рдоुрдЭे рдЪुрди рд▓िрдпा рдЬो рдЖрдЬ рддрдХ рд╕ाрде рдиिрднा рд░рд╣े рд╣ैं। рдмрд╣ुрдд рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ोрдЪ рд╡ाрд▓ा рдкрд░िрд╡ाрд░ рдеा рдоेрд░ा। рдмрдЪрдкрди рдоें рдЦेрд▓ рдирд╣ीं рдкाрдИ рддो рдоेрд░ी рдКрд░्рдЬा рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд▓ा рдФрд░ рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдХाрд░्рдпों рдХी рдУрд░ рд▓рдЧा рджिрдпा, рддाрдХि рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдХрдордЬोрд░ी рдоेрд░े рднीрддрд░ рдХोрдИ рдХुंрдаा рдпा рдЧ्рд░ंрдеि рдиा рдкैрджा рдХрд░ рджे। рдЫोрдЯी рдЙрдо्рд░ рдоें рд╣ी рдоैं рдЕрдЦрдмाрд░ों рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдкृрд╖्рдаों рдкрд░ рдЫрдкрдиे рд▓рдЧी рдеीं। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХी рдЕрдЦрдмाрд░ों рдоें рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг, рдмрдЪ्рдЪों рдХा рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг, рдорд╣िрд▓ा рдкрд░िрд╢िрд╖्рдЯ рдпाрдиी рд╣рд░ рд░ोрдЬ рдХुрдЫ рдирдпा рд╣ोрддा рдеा। рдкाँрдЪ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЙрдо्рд░ рд╕े рдоैं рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी рдЬाрд▓ंрдзрд░ рд╕े рдЬुреЬ рдЧрдИ рдеी। рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрдХрд░ рдпुрд╡ाрд╡ाрдгी рдФрд░ рдлिрд░ рдиाрдЯрдХों рдХी рдХрд▓ाрдХाрд░ рд╢ाрджी рд╣ोрдиे рддрдХ рд░рд╣ी।

рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдЕрдЦрдмाрд░ों рдХी рджुрдиिрдпा рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдкृрд╖्рдаों рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рд╕рдлрд░ рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдпुрд╡ाрд╡рд╕्рдеा рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддे-рдкрд╣ुँрдЪрддे рдкंрдЬाрдм рдХेрд╕рд░ी рдХी рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдмрдирдиे рдкрд░ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ुрдЖ। рдкреЭाрдИ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдоैं рдкंрдЬाрдм рдХेрд╕рд░ी рдХे рд▓िрдП рдЗंрдЯрд░рд╡्рдпू рд▓ेрддी рдеी рдФрд░ рдбोрдоेрд╕्рдЯिрдХ рдХोрд░्рдЯ рдХेрд╕ों рдХी рдХрд╡рд░ेрдЬ рдХрд░рддी рдеी। рд░ंрдЧрдоंрдЪ рдХी рджुрдиिрдпा рд╕े рднी рдоैं рдЙрди्рд╣ीं рджिрдиों рдЬुреЬ рдЧрдИ рдеी। рдХрдм рдХрд╣ाрдиी рд▓िрдЦрдиी рд╢ुрд░ू рдХी рдоुрдЭे рдкрддा рд╣ी рдирд╣ीं рдЪрд▓ा рдФрд░ рдПрдХ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ 'рдФрд░ рдЧंрдЧा рдмрд╣рддी рд░рд╣ी' рдЙрди्рд╣ीं рджिрдиों рд▓िрдЦा рдеा рдЬो рдкंрдЬाрдм рдХेрд╕рд░ी рдоें рдзाрд░ाрд╡ाрд╣िрдХ рдЫрдкा рдеा। рдмрд╕ рдпрд╣ी рдоेрд░ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рд╣ै, рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдордиोрднूрдоि рд╣ै।

рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдкрдиे рдЧрдж्рдп рдФрд░ рдкрдж्рдп рджोрдиों рд╣ी рд╡िрдзाрдУं рдоें рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ृрдЬрди рдХिрдпा рд╣ै рдЖрдкрдХी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╡िрдзा рдХौрди рд╕ी рд╣ै?
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдоैं рд╣рд░ рд╡िрдзा рдоें рд╕рд╣рдЬ рд░рд╣рддी рд╣ूँ। рд╣ाँ, рдоुрдЭे рдХрд╣ाрдиी рд▓िрдЦрдиा рдФрд░ рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рд▓ेрдиा рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд▓рдЧрддा рд╣ै।

рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рдЕрдоेрд░िрдХी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िंрджी рдХाрд╡्рдп рдзाрд░ा рдХो рдЖрдк рдХिрд╕ рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрддी рд╣ैं? рдЗрд╕рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдХ्рдпा рд╕ंрднाрд╡рдиाрдПँ рд╣ैं?
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдоेрд░िрдХी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िंрджी рдХाрд╡्рдп рдзाрд░ा рдиिрд░्рдмाрдз рд░ूрдк рд╕े рдмрд╣ рд░рд╣ी рд╣ै। рдиिрд░ंрддрд░ рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рдФрд░ рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рд╕े рднрд░рдкूрд░ рд╣ै।

рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдкрдХी рджृрд╖्рдЯि рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िंрджी рдХрд╡िрддा рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХौрди-рдХौрди рд╕े рд╣ैं? рдХृрдкрдпा рдЕрдкрдиे рд╕рдордХाрд▓ीрди рдЕрдоेрд░िрдХी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдХрд╡िрдпों рдФрд░ рдЙрдирдХे рд▓ेрдЦрди рдХे рд╡ैрд╢िрд╖्рдЯ्рдп рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдмрддрд▓ाрдЗрдПँ।
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдЧрдж्рдп рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдкрдж्рдп рдХे рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рдЕрдзिрдХ рд╣ैं। рдХाрд╡्рдп рдХी рдзाрд░ा рдмрдЦूрдмी рд╕े рдмрд╣ рд░рд╣ी рд╣ै। рд╢рд╢ि рдкाрдзा рдХी рдХрд╡िрддाрдУं рдоें рдЫाрдпाрд╡ाрдж рдХी рдЭрд▓рдХ рдоिрд▓рддी рд╣ै рддो рд░рдЪрдиा рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡ рдХी рдХрд╡िрддाрдПँ рдЫंрдж рдоुрдХ्рдд рдФрд░ рд╣ाрдЗрдХु рдк्рд░рдзाрди рд╣ैं। рджेрд╡ी рдиाрдЧрд░ाрдиी рдФрд░ рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдХो рдЧрдЬрд▓ рдк्рд░िрдп рд╣ै рдФрд░ рд░ाрдХेрд╢ рдЦрдг्рдбेрд▓рд╡ाрд▓ рдХो рдЫंрдж। рдЕрдиिрд▓ рдк्рд░рднा рдХुрдоाрд░, рд╕ुрджрд░्рд╢рди рдк्рд░िрдпрджрд░्рд╢िрдиी, рд░ेрдЦा рднाрдЯिрдпा, рдиीрд▓ू рдЧुрдк्рддा, рд░ेрдЦा рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ी рдЧुрдк्рддा, рдЗрд▓ा рдк्рд░рд╕ाрдж, рдЕрдиीрддा рдХрдкूрд░, рдЕрднिрдирд╡ рд╢ुрдХ्рд▓ рдХी рдХрд╡िрддाрдПँ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рд░ोрдХाрд░ों рд╕े рднрд░рдкूрд░ рд╣ैं। рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд╣рд░ рд╢рд╣рд░ рдоें рдХрд╡ि рддो рдЕрдирдЧिрдирдд рд╣ैं। рдоैंрдиे рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХрд╡िрдпों рдХा рд╣ी рдиाрдо рд▓िрдпा рд╣ै।

рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдЖрдк рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рдХिрд╕ рд░ूрдк рдоें рджेрдЦ рд░рд╣ी рд╣ै?
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдоुрдЦ्рдпрдзाрд░ा рдоें рдЕрдкрдиा рд╕्рдеाрди рдмрдиा рд▓िрдпा рд╣ै। рдЬैрд╕ा рдХि рдоैं рдкрд╣рд▓े рдХрд╣ рдЪुрдХी рд╣ूँ, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдЕрд╡рд╢ेрд╖ рдвूँреЭрдиे рдЕрдЧाрдоी рдкीреЭी рдХो рдЕрдоेрд░िрдХा рдЖрдиा рдкреЬेрдЧा।

рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣: рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╡िрд╕्рддाрд░ рдпाрдд्рд░ा рдХो рдЖрдк рдХिрд╕ рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрддी рд╣ैं? рдХ्рдпा рдЖрдк рдЗрд╕ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХो рд╣िंрджी рдЬाрддीрдпрддा рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рднी рдЬुреЬा рд╣ुрдЖ рдкाрддी рд╣ैं?
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХिрд╕ी рд╡ाрдж, рдЧुрдЯ рдпा рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдХрд░ рдирд╣ीं рд▓िрдЦा рдЬाрддा। рд╣рд░ рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рд╕े рд▓िрдЦрддा рд╣ै।
***

рдпोрдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣
рд╢ोрдзाрд░्рдеी, рд╣िंрджी рд╡िрднाрдЧ, рдЪौрдзрд░ी рдЪрд░рдг рд╕िंрд╣ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдоेрд░рда
рдИрдоेрд▓: yogendrasin77@gmail.com
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 983 712 7252


рдорд╣ाрдоाрд░ी рдФрд░ рдиाрд░ी рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдирдХाрд░ाрдд्рдордХрддा рд╕े рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХрддा рдХी рдпाрдд्рд░ा

рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рдордзु рд╕ंрдзु

рджृрд╢्рдп рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рдХा рд╕рдл़рд░ (рдЙрдкрди्рдпाрд╕)
рд▓ेрдЦрдХ: рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा
рдоूрд▓्рдп: ₹ 150 рд░ुрдкрдпे
рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡рд░्рд╖ – 2021, рдкृрд╖्рда - 152
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рд╢िрд╡рдиा рдк्рд░рдХाрд╢рди, рд╕ीрд╣ोрд░, рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ 466001


‘рджृрд╢्рдп рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рдХा рд╕реЮрд░’ рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдорд╣िрд▓ा рдХрдеाрдХाрд░ рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХा рдЗрдХ्рдХीрд╕рд╡ीं рд╢рддी рдХे рддीрд╕рд░े рджрд╢рдХ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै। рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдПрдХ рдУрд░ рдХोрд░ोрдиा рдорд╣ाрдоाрд░ी рд╕े рд╕ंрдмрдж्рдз рд╣ै, рддो рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдмрд╕ी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдп рд╕्рдд्рд░ी рд╕े। рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдФрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХे рдЗрд╕ рдЕрдд्рдпाрдзुрдиिрдХ рд╕рдордп рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рдХोрд░ोрдиा рдХे рдмाрдпोрд▓ोрдЬिрдХрд▓ рдЖрдХ्рд░рдордг рд╕े рдд्рд░рд╕्рдд рдФрд░ рднрдпрднीрдд рд╣ै। рд╣рд╡ाрдУं рдоें рд╕рдоाрдИ рдПрдХ рдиेрдЧेрдЯिрд╡ рдЕрджृрд╢्рдп рд╢рдХ्рддि рдЕрдЬेрдп рдмрдирдХрд░ рдоाрдирд╡ рдЬाрддि рдХे рдкूрд░े рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХो рдиिрдЧрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди  рдЧрд╣рд░ी рдЙрджाрд╕ी, рд╡ीрд░ाрдирдЧी, рдоंрджी, рднुрдЦрдорд░ी, рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рдЕрдкрдиों рдХो рдЦोрдиे рдХे рджрд░्рдж рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдбॉрдХ्рдЯрд░, рдирд░्рд╕ें, рд╕рднी рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХрд░्рдордЪाрд░ी/рдЕрдзिрдХाрд░ी, рд╢ोрдзाрд░्рдеी рдЗрд╕ рдпुрдж्рдз рдХो рдЬीрддрдиे рдоें рдЬुрдЯे  рд╣ैं। рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рд╡िрд╖рдорддрдо рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рднी рд╣ाрд░ рдирд╣ीं рдоाрдирдиे рд╡ाрд▓ी, рдШुрдЯрдиे рдирд╣ीं рдЯेрдХрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ुрдзा рдХी рд╕्рдд्рд░ी рд╣ै। рдкीреЬा рд╕े рд╡рд╣ рдЖрдд्рдордмрд▓ рд╕ँрдЬोрддी рд╣ै। рдЙрд╕े рдмाрд░-рдмाрд░ рдФंрдзे рдоुँрд╣ рдЧिрд░ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рд╣рд░ рдмाрд░ рдЬूрдЭрдиे рдХी рдирдИ рдКрд░्рдЬा рд▓े рдЙрда рдЦреЬी рд╣ोрддी рд╣ै।    
‘рджृрд╢्рдп рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рдХा рд╕реЮрд░’ рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдорд╣िрд▓ा рдХрдеाрдХाрд░ рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХा рдЗрдХ्рдХीрд╕рд╡ीं рд╢рддी рдХे рддीрд╕рд░े рджрд╢рдХ рдХे рдкрд╣рд▓े рд╡рд░्рд╖ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै। рдЕрдиेрдХ рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ों рдХी рд░рдЪрдпिрддा рд╕ुрдзा рдХा рдПрдХ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ ‘рдирдХ्рдХाрд╢ीрджाрд░ рдХेрдмिрдиेрдЯ’ 2016 рдоें рдЖ рдЪुрдХा рд╣ै। ‘рджृрд╢्рдп рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рдХा рд╕реЮрд░’ рдХी рдмिрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХे рджो рдЫोрд░ рд╣ैं। рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдПрдХ рдУрд░ рдХोрд░ोрдиा рдорд╣ाрдоाрд░ी рд╕े рд╕ंрдмрдж्рдз рд╣ै, рддो рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдмрд╕ी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдп рд╕्рдд्рд░ी рд╕े। рдЙрдирдХे рдкрд╣рд▓े рдЙрдкрди्рдпाрд╕ ‘рдирдХ्рдХाрд╢ीрджाрд░ рдХैрдмिрдиेрдЯ’ рдХी рддрд░рд╣ рдпрд╣ाँ рднी рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХी рдиाрдпिрдХा рдХो ( рд╡рд╣ाँ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЖрдкрджा) рдорд╣ाрдоाрд░ी рдФрд░ рдЕрдХेрд▓ाрдкрди рдбाрдпрд░ी рдХी рдУрд░ рдоोреЬ рдЕрддीрдд рдХी рдпाрдд्рд░ा рдкрд░ рд▓े рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рднी рдиाрдпिрдХा рдЪाрд▓ीрд╕ рд╕ाрд▓ рдХी рдиौрдХрд░ी рд╕े рдРрдЪ्рдЫिрдХ рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рддि рдХे рдмाрдж рдЕрдкрдиे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдЖрдИ рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдп рдЙрдд्рдкीреЬिрдд рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдХрдаिрди/ рдмрджрддрд░ рдЬीрд╡рди рдХो рдЙрдХेрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рд╕рдордп- рд╕рдордп рдкрд░ рдЙрдирдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдЖрдИ рднाрд░рддीрдп рдпुрд╡рддिрдпों рдХे рдд्рд░ाрд╕рдж рдЬीрд╡рди рдХी рддीрди рдЭाँрдХिрдпाँ рд╣ैं। 
рдПрдХ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╣ै। рдкрддि рд░рд╡ि рднाрд░्рдЧрд╡ рд╕ंрдХ्рд░ाрдордХ рд░ोрдЧों рдХे рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рд╣ै। рдкрдд्рдиी рд▓рддा рднाрд░्рдЧрд╡ рдордиोрд╡िрдж рд╣ै। рдмेрдЯा рд░рд╡िрд╢ рдФрд░ рдмрд╣ू рдЕंрдХिрддा рдкрд▓्рдордиेрд░ी рдХे рддрдеा рдмेрдЯी рд▓рддिрдХा рдФрд░ рджाрдоाрдж рднाрд░рдд рднूрд╖рдг рдЗंрдЯрд░рдирд▓ рдоेрдбिрд╕िрди рдХे рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╣ैं। 
рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рд╕рдордп рд╕ीрдоा 8 рдоाрд░्рдЪ 2020 рдХी рд╢ाрдо рд╕े рдХोрд░ोрдиा рдХी рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рдЕрдк्рд░ूрд╡ рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рддрдХ рдХी- рдпाрдиी рдХोрдИ рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рдХी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдбाрдпрд░ी рдХे рдкृрд╖्рда рдкाрдардХ рдХो рдкंрдж्рд░рд╣ рд╡рд░्рд╖ рдкीрдЫे рддрдХ рд▓े рдЬाрддे рд╣ैं। рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдХो рдЪीрди рдХी рджेрди рдХोрд╡िрдб-19/ рдХोрд░ोрдиा рддрд╣рд╕-рдирд╣рд╕ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдФрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХे рдпुрдЧ рдоें рдмाрдпोрд▓ोрдЬिрдХрд▓ рдЬंрдЧ рдХे рд╕ंрдХ्рд░рдордг рд╕े рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╢ुрд░ू рд╣ोрддा рд╣ै। рд╣рд░ рдУрд░ рдЕрджृрд╢्рдп рд╡ाрдпрд░рд╕ рд╕े рдлैрд▓ рд░рд╣ी рдЗрд╕ рдмीрдоाрд░ी рдХी рдЕрдирд╣ोрдиी рдХा рднрдп рд╣ै। рдЧрд╣рд░ी рдЙрджाрд╕ी рд╣ै, рд╡ीрд░ाрдирдЧी рд╣ै, рдоंрджी рдФрд░ рднुрдЦрдорд░ी рд╣ै, рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рдЕрдкрдиों рдХो рдЦोрдиे рдХा рджрд░्рдж рдФрд░ рдЖрд╢ंрдХाрдПं рд╣ैं। рд╣рд╡ाрдУं рдоें рд╕рдоाрдИ рдПрдХ рдиेрдЧेрдЯिрд╡ рдЕрджृрд╢्рдп рд╢рдХ्рддि рдЕрдЬेрдп рдмрдирдХрд░ рдоाрдирд╡ рдЬाрддि рдХे рдкूрд░े рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХो рдиिрдЧрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै। рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рдмिрд╕्рддрд░ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдХрд░ рд░рд╣े рдорд░ीрдЬ рдФрд░ рд░ेрдл्рд░ीрдЬрд░ेрдЯिрдб рдЯ्рд░рдХों рдоें рдЕंрддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХा рдЗंрддреЫाрд░ рдХрд░рддे рд╢рд╡ рд╣ैं। рдоाрд╕्рдХ, рд╕ेрдиेрдЯाрдЗрдЬрд░, рдбिрд╕рдкोрдЬेрдмрд▓ рджрд╕्рддाрдиे, рдЧ्рд░ोрд╕рд░ी рд╕्рдЯोрд░ рдХे рдмाрд╣рд░ рдХी рд▓ंрдмी- рд▓ंрдмी рд▓ाрдЗрдиें, рдХ्рд╡ाрд░िंрдЯीрди, рджूрд░िрдпों рд╕े рдЙрдкрдЬा рдЕрдЬрдирдмीрдкрди рд╣ै। рд╕рдм рдХुрдЫ рдмंрдж рд╣ै рдпा рдСрди рд▓ाрдЗрди рд╣ै। рджрд╕ рдоाрд░्рдЪ, 2020 рдХो рд╣ी рдЙрдирдХी рд╕्рдЯेрдЯ рдоें рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдХी рдШोрд╖рдгा рдХрд░ рджी рдЧрдИ рдеी। рдПрдХ рд╡ीрднрдд्рд╕ рдЕрдХेрд▓ाрдкрди рд╣ै। рдмीрдоाрд░ों рдФрд░ рд╢рд╡ों рд╕े рдЕрдкрдиों рдХी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рджूрд░ी рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдЬीрд╡рди рдХी рднाрдЧ рджौреЬ рдоें рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдЫूрдЯрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдСрди рд▓ाрдЗрди рдЙрдкрд╕्рдеिрддि, рд╡िрдбिрдпो рдоुрд▓ाрдХाрддों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै। рд▓рддा рдХा рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд рдкрддि рднी рдХोрд░ोрдиा рдХे рдЗрд╕ рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдоें рдорд░ीрдЬों рдХे рд▓िрдП рди्рдпूрдпाрд░्рдХ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рдмुрд▓ा рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдмाрдХी рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╕рджрд╕्рдп рднी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рдЗрд╕ рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рд▓िрдП рд╡ैрд╕े рд╣ी рддैрдиाрдд рд╣ैं, рдЬैрд╕े рдпुрдж्рдз рдХे рд╕рдордп рд╕ैрдиिрдХ рд╕ीрдоाрдУं рдкрд░ рддैрдиाрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рд▓рддा рдмेрдШрд░, рдиौрдХрд░ी рдЦो рдЪुрдХे рд▓ोрдЧों рдХे рд╕ूрдк рдХिрдЪрди рдФрд░ рдлूрдб рдмैंрдХ рд╕े рдЬुреЬ рд╕рдоाрдЬ рдХो рдкूрд░ा рдпोрдЧрджाрди рджे рд░рд╣ी рд╣ै। рдбॉрдХ्рдЯрд░ों рдХो рддो рдЗрд╕ рд╕ंрдХ्рд░рдордг рдХा рд╢िрдХाрд░ рд╣ोрдиा рд╣ी рд╣ै। рдЙрд╕рдХा рдкрддि рдФрд░ рдмेрдЯा- рдмрд╣ू рднी рдХोрд░ोрдиा рд╕ंрдХ्рд░рдоिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। 
рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░ рдиे рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рдХाрд░рдг рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдлैрд▓ी рдмेрдЪैрдиी, рдкрд░ेрд╢ाрдиी, рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЕрд░ाрдЬрдХрддा рдХे рдЕрдиेрдХ рдЪिрдд्рд░ рджिрдпे рд╣ैं। рдпрд╣ рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ी, рд╡рд░्рдХ рдл्рд░ाрдо рд╣ोрдо рдФрд░ рдиेрдЯ рд╕्рдХूрд▓िंрдЧ рдХा рдд्рд░ाрд╕рдж рдФрд░ рдЕрд╡рд╕ाрдж рд╕े рднрд░ा рд╕рдордп рд╣ै।   
рдордиोрд╡िрдж рдбॉ рд▓рддा рдЕрд╡рд╕ाрджрдЧ्рд░рд╕्рдд рд░ोрдЧिрдпों рдХा рдЙрдкрдЪाрд░ рдХрд░рддी рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдЕंрддрд░्рджृрд╖्рдЯि рд╣ै, рдкрд░рдХाрдпा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХी рд╢рдХ्рддि рд╣ै, рдкूрд░्рд╡ाрднाрд╕ рд╣ैं। рдоाрдирддी рд╣ैं рдХि рд╕ौрд░рдоंрдбрд▓ рдХे рдЧृрд╣ рднी рдордиुрд╖्рдп рдХे рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡ рдбाрд▓рддे рд╣ैं। рдкुрд░ाрдиी рдбाрдпрд░िрдпों рдоें рдорди: рд░ोрдЧी рдПрдорд░рд▓ी рдФрд░ рдк्рд░рддिрднा рд╕िंрд╣ рдХो рдЦोрдЬрддे рдЦोрдЬрддे рдбॉ рд▓рддा рддीрди рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рдд्рд░ाрд╕рдж, рдЙрд▓рдЭे рдЬीрд╡рди рдоें рдбूрдмрдиे рдЙрддрд░ाрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै- рдбॉрд▓ी, рд╕ाрдпрд░ा рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг  рднाрд░рддीрдп рд░ाрдиी рд╕ी рд╕ुंрджрд░, рдкрд░ рджाрд╕िрдпों рд╕ा рдЬीрд╡рди рдЬी рд░рд╣ी рд╕्рдд्рд░ी।  
рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдЙрдд्рдкीреЬिрдд рд╕्рдд्рд░ी рдХे рдЬрдЦ्рдоों рдХो рдЕрдиाрд╡ृрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рд╣рд░ рд╕्рдд्рд░ी рдк्рд░ाрдгрдШाрддी рд╡ेрджрдиा рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕ рдЗрдХ्рдХीрд╕рд╡ीं рд╢рддी рдоें рднी рд╕्рдд्рд░ी рдХे рдкाрд╕ рдЖрдд्рдордиिрд░्рдгрдп рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рдбॉрд▓ी  рдХो рдирд╢ीрд▓ा рдкाрдиी рдкिрд▓ा рдХрд░ рдЙрд╕рдХे рджो рджेрд╡рд░ों рдФрд░ рдЬेрда рдж्рд╡ाрд░ा рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै । рд╕ाрд╕ рд╕рд╕ुрд░ рднी рдЗрд╕ рд╖рдб्рдпंрдд्рд░ рдоें, рдХुрдХृрдд्рдп рдоें, рд╕ाрдЬिрд╢ рдоें рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдРрд╕ा рдЗрд╕рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдиे рдХрднी рдЙрд╕ рдЖрджрдоी рд╕े рд╢ाрджी рд╕े рдЗंрдХाрд░ рдХिрдпा рдеा, рдЬो рдЖрдЬ рдЙрд╕рдХा рдЬेрда рд╣ै। рд╕ाрдпрд░ा рдПрд╕िрдб рдЕрдЯैрдХ рдХा рд╢िрдХाрд░ рдЗрд╕рд▓िрдП рдмрдирддी рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдиे рд░ाрдЬрдиेрддा рдХे рдЙрд╕ рдмेрдЯे рдХे рдк्рд░ेрдо рдЖрдоंрдд्рд░рдг рдХो рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдеा। рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рддीрдп рд▓реЬрдХी рдХा рдкрддि рдЙрд╕рдХा рд░ोреЫ рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдкрддि рдЬाрдирддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдпुрд╡рддी рд╡िрд╡ाрд╣ рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХिрд╕ी рдУрд░ рдпुрд╡рдХ рд╕े рдк्рд░ेрдо рдХрд░рддी рдеी। рдЙрд╕े рдкрд╣рд▓े рджिрди рд╣ी рдмрддा рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд▓рд╡ рдХी рдирд╣ी рд▓рд╕्рдЯ рдХी рдЪीреЫ рд╣ै। рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕ाрдордиे рдоाँ рдХी рдЧंрд╡ाрд░, рдоाрдирд╕िрдХ рд░ोрдЧी рд╕ी рддрд╕्рд╡ीрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рд╕ोрдЪрддी рд╣ै- “рднाрд░рддीрдп рдоाँ- рдмाрдк рдЕрдкрдиी рд▓реЬрдХिрдпों рдХो рдЦुрдж рди рдоाрд░ рдХрд░ рдорд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╢ाрджी рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЦूंрдЦाрд░ рдЬाрдирд╡рд░ों рдХे рд╣рд╡ाрд▓े рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं।“  рд▓ेрдХिрди рдХ्рд░ूрд░ рдкрддिрдпों рдФрд░ рдХ्рд░ूрд░рддрдо рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рд╡ाрд▓ों рдХे рд╣ाрдеों рдЕрдкрдиी рдмрд▓ि рджेрдиे рдХो рд╡िрд╡рд╢ рдпुрд╡рддिрдпाँ рдЖрдЬ рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рд╢рдХ्рддि/ рдЬीрд╡рдЯ рдмрдЯोрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं।   
рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рдЖрдШाрдд рдЙрдирдХे рдЧुрд╕्рд╕े рдХो рдЖрдЧ рдкрд░ рдШी рдХी рддрд░рд╣ рдк्рд░рдЬ्рд╡рд▓िрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ै। рдбॉрд▓ी рдХा рдЬीрд╡рдЯ рдмрд╣ुрдд рд╕рд╢рдХ्рдд рд╣ै। рд╡рд╣ рд╣ॉрдХी рдХी рдЦिрд▓ाреЬी рд░рд╣ी рд╣ै, рдЯाрдпрдХ्рд╡ोंрджों рдЬाрдирддी рд╣ै, рд╣ॉрд╕्рдкिрдЯрд▓ рдоें рдирд░्рд╕ рдеी । рдЬेрда рджेрд╡рд░ों рдХा рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдЙрд╕े рдЕंрджрд░ рдмाрд╣рд░ рд╕े рдХ्рд╖рдд- рд╡िрдХ्рд╖рдд  рдХрд░ рджेрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╡рд╣ рдкрд░ाрдпे рджेрд╢ рдоें, рдкрд░ाрдпे рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рд╣ोрдХрд░ рднी рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рд▓реЬрддी рд╣ैं। рдЙрд╕ी реЫрдоीрди рдкрд░ рдЬрд░ूрд░ी рдкреЭाрдИ рдХрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рдирд░्рд╕ рд▓рдЧрддी рд╣ै। рдЧुрд░рджीрдк рд╣ुрдб्рдбा рд╕े рддрд▓ाрдХ рд▓ेрддी рд╣ै। рдкुрдирд░्рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рддी рд╣ै। рддीрди рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЬрди्рдо рджेрддी рд╣ै। рд╕ाрдпрд░ा рдкрд░ рд░ाрдЬрдиेрддा рдХे рдкुрдд्рд░ рдХा рдк्рд░ेрдо рдЖрдоंрдд्рд░рдг рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░рдиे рдкрд░ рднрдпंрдХрд░ рдПрд╕िрдб рдЕрдЯैрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрд╕े рдоाрддा-рдкिрддा рдХे рд╕ाрде рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╢рдХ्рддि рд╕े рдЗрд╕ рджेрд╢ рдоें рдиिрд╖्рдХाрд╕िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╡рд╣ рдкीрдПрдЪ. рдбी. рдкूрд░ी рдХрд░рддी рд╣ै।  рдаीрдХ рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╡рд╣ рдлाрд░्рдоेрд╕िрдпूрдЯीрдХрд▓ рдХंрдкрдиी рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рдлिрд░ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдмрдирддी рд╣ै। рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рддीрдп, рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рдХी рдпрд╣ рдпुрд╡рддी, рдкुрд▓िрд╕, рддेрд▓рдЧू рднाрд░рддीрдп рдорд╣िрд▓ा рдФрд░ рдордиोрд╡िрдж рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд▓рддा рдХी рдорджрдж рдФрд░ рдкिрддा рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЬीрдд рдзीрд░े рдзीрд░े рдЕрдкрдиे рдЖрд░्рдеिрдХ, рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рдкाрдиे рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХा рд╕्рдиेрд╣- рд╕рдо्рдоाрди рдЬीрддрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд╣ो рд╣ी рдЬाрддी рд╣ै। 
рдпрд╣ рддीрди рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рдд्рд░ाрд╕рдж рд╡्рдпрдеा- рдХрдеा рди рд╣ोрдХрд░ рд╕рдоूрдЪे рдиाрд░ी рдЬрдЧрдд рдХे рджрдорди, рд╢ोрд╖рдг, рд╕ंрдХрдЯ рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै। рдордз्рдпрд╡рд░्рдЧीрдп рдирд░्рд╕, рдЙрдЪ्рдЪ рдордз्рдпрд╡рд░्рдЧीрдп рд╕ाрдпрд░ा рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪрд╡рд░्рдЧीрдп рддेрд▓рдЧू  рдпुрд╡рддी- рд╕рднी рдПрдХ рд╕ी рднрдпंрдХрд░ рд╡िрд╕ंрдЧрддि рд╕े рдЬूрдЭ рд░рд╣ी рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╕्рд╡рдк्рди рднंрдЧ рдХी рдХрдеा рдирд╣ीं рд╣ै। рдкुрд░ुрд╖ рд╕рдд्рддाрдХ рдХे рд▓िрдП рдЪुрдиौрддी рдЙрднрд░ рд░рд╣ी рд╣ै- рдордиुрд╖्рдп рдмрдиो। рдЕрди्рдпрдеा рддुрдо्рд╣ाрд░ा рднी рд╡рд╣ी рд╣ाрд▓ рд╣ोрдЧा, рдЬो рдЧुрд░рджीрдк рд╣ुрдб्рдбा рдХा, рдиेрддा рдЬी рдХे рдмेрдЯे рдпा рд░ाрдЬा рдЬी рдХा рд╣ुрдЖ।    
           рд░ाрдЬрдиेрддा рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддि рджोрдиों рдХे рдХुрдЪिрдд्рд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдмिрдЦрд░े рдкреЬे рд╣ैं। рдХोрд░ोрдиा рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдоें рднी рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ै। рд╕рдд्рддा рджेрд╢ рдФрд░ рджेрд╢рд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рдКрдкрд░ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै। рди्рдпूрдпाрд░्рдХ рдХा рдоेрдпрд░ рдСрдкोреЫिрдЯ рджрд▓ рдХा рд╣ै рд╡рд╣ рдорджрдж рдХे рд▓िрдП рдмाрд░-рдмाрд░ рджुрд╣ाрдИ рджेрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рд░ूрд▓िंрдЧ рджрд▓ рди्рдпूрдпाрд░्рдХ рдХी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХрд░ рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬ्рдпों рдХो рдорджрдж рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдоें рд╡्рдпрд╕्рдд рд░рд╣рддा рд╣ै। рдбॉрд▓ी рдХा рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХрд░рдиे рдФрд░ рдХрд░рд╡ाрдиे рд╡ाрд▓ा рдЙрд╕рдХा рдЬेрда рдХрд░рдиाрд▓ рдХा рдПрдХ рдЧुंрдбा рд╣ै рдФрд░ рдХिрд╕ी рд░ाрдЬрдиेрддा рдХे рд╕ाрде рдЬुреЬा рд╣ै। рд╕ाрдпрд░ा рдкрд░ рдПрд╕िрдб рдЕрдЯैрдХ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдЫाрдд्рд░ рдпूрдиिрдпрди рдХा рдиेрддा рдеा рдФрд░ рдЪुрдиाрд╡ рдХा рд╕рдордп рдХрд░ीрдм рдЖрддा рджेрдЦ рдЙрд╕рдХे рд░ाрдЬрдиेрддा рдкिрддा рдиे рдбрд░ा-рдзрдордХा рдХрд░ рджेрд╢ рд╕े рд╣ी рдиिрдХाрд▓ рджिрдпा। рдЙрдирдХा рдШрд░ рддीрди рдХрд░ोреЬ рдоें рдЦрд░ीрдж рдЙрди्рд╣ें рджрд╕ рд╕ाрд▓ рдХा рдЕрдоेрд░िрдХा рдХा рд╡ीреЫा рджिрд▓рд╡ा рджिрдпा। рд░ाрдЬрдиीрддि рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдЦрд▓рдкाрдд्рд░ों рдХा рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдирдХрд░ рдЖрдИ рд╣ै। рд░ाрдЬрдиेрддा рдмेрдкрдиाрд╣ рджौрд▓рдд рдоें рдЦेрд▓рддे рд╣ैं। рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рддीрдп рдпुрд╡рддी рдХा рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рддीрдп рдпुрд╡рдХ рд╕े рдк्рд░ेрдо рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рд░ाрдЬрдиेрддा рдкिрддा рдХो рдЗрддрдиा рдиाрдЧрд╡ाрд░ рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдк्рд░ेрдо рдХो рдЧुрдиाрд╣ рдоाрди рдЙрд╕ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рд╣ी рд╡рд╣ाँ рд╕े рдЕрдкрдиा рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╕рдоेрдЯ рднाрдЧрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╡рд╢ рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдмेрдЯी рдХी рд╢ाрджी рдХрд░ рдЙрд╕े рд╡िрджेрд╢ рднेрдЬ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। 
рдорд╣ाрдоाрд░िрдпों рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдФрд░ рдордиोрд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдЬрдЧрдд рдХी рдмाрд░ीрдХिрдпों рдХा рдЪिрдд्рд░рдг рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░ рдХे рдЧрд╣рди рд╢ोрдзрдкрд░рдХ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХा рдкрд░िрдЪрдп рджेрддा рд╣ै рддो рдХोрд░ोрдиा рдХे рд╕рд╡िрд╕्рддाрд░ рдк्рд░рднाрд╡, рд╕рдоाрдЪाрд░, рд╣рд▓рдЪрд▓ें рдЖрд╕рди्рди рд╕рдорд╕ाрдордпिрдХ рдЬीрд╡рди рдХे рдк्рд░рддि рдЙрдирдХी рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा  рдХो рдЙрдХेрд░рддे рд╣ैं। рдЬैрд╕े рд▓ेрдЦिрдХा рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдорд╣ाрдоाрд░िрдпों рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддी рд╣ै:-      
• рдЪौрд╣рджрд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдоें ‘рдм्рд▓ैрдХ рдбैрде’ рдлैрд▓ी- рдЬिрд╕рдоें рдПрдХ рддिрд╣ाрдИ рдЖрдмाрджी рдоाрд░ी рдЧрдИ।
• 1647 рдоें ‘рдкीрд▓ा рдмुрдЦाрд░’ рдХा рдк्рд░рдХोрдк рдЕрдл्рд░ीрдХा рдХे рдмाрд░ाрдмाрдбोрд╕ рдж्рд╡ीрдк рдФрд░ рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдоें рдлैрд▓ा। 
• 1817 рдоें рдПрд╢िрдпाрдИ рдорд╣ाрдоाрд░ी рд╣ैрдЬा рдлैрд▓ी ।
• 1878 рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдоिрд╕िрд╕рд╕िрдкी рдирджी рдХी рдШाрдЯी рдоें рдлैрд▓ी рдмीрдоाрд░ी рдоें рдмीрд╕ рд╣реЫाрд░ рд▓ोрдЧ рдоाрд░े рдЧрдП।
• 1918 рдоें рдоुंрдмрдИ рдоें рдлैрд▓े рдЗंрдл्рд▓ुрдПंрдЬा рд╕े 2 рдХрд░ोреЬ рд▓ोрдЧों рдХी рдоौрдд рд╣ो рдЧрдИ। 
• 1918 рдоें рд╣ी, рдк्рд░рдердо рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рд╕рдордп рд╕्рдкैрдиिрд╢ рдл्рд▓ू рд╕े рд╕ौ рдоिрд▓िрдпрди рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдЧों рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ुрдИ। 
• 1980 рд╕े 2018 рддрдХ рдПрдб्рд╕ рд╕े 32 рдоिрд▓िрдпрди рд▓ोрдЧों рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ुрдИ।
• 2013- 14 рдоें рдЕрдл्рд░ीрдХा рдоें рдлैрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓े рдЗрдмोрд▓ा рд╡ाрдпрд░рд╕ рд╕े рдЧ्рдпाрд░рд╣ рд╣реЫाрд░ рд╕े рднी рдЬ्рдпाрджा рд▓ोрдЧों рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ुрдИ। 
рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЪिрдд्рд░, рдЙрд╕рдХा рдоाрдирд╡ीрдХрд░рдг рдпрд╣ाँ- рд╡рд╣ाँ рдоिрд▓ рдЬाрддा рд╣ै। рд▓рддा рдХे рдЪाрд░ рдоंреЫिрд▓ा рдШрд░ рдоें рдКँрдЪे рдКँрдЪे рдУрдХ, рдкाрдЗрди, рдкाрдо, рдбрдЧрд▓рд╕ рдлрд░ рдХे рд╡ृрдХ्рд╖ рдЧрд░рдо рд╢ाрдоों рдХो рд╕ुрд╣ाрд╡рдиा рдмрдиाрдпा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЧिрд▓рд╣рд░िрдпां, рдоोрд░, рдиीрд▓рдХंрда, рдХोрдпрд▓, рд╣िрд░рдг, рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЪिреЬिрдпाँ- рд╕рднी рд╕े рдЙрд╕े рдк्рдпाрд░ рд╣ै। рдПрдХ рд░िрдЯाрдпрд░्рдб рд╕्рдд्рд░ी- рдмрдЪ्рдЪे рдХैрд▓िрдлोрд░्рдиिрдпा рдоें, рдкрддि рди्рдпूрдпाрд░्рдХ рдоें- рдк्рд░рдХृрддि рд╣ी рдЙрд╕рдХी рд╕рд╣рдЪрд░ी рд╣ै।  
“рд╣рд▓्рдХी- рд╣рд▓्рдХी рд╣рд╡ा рдЪрд▓рдиे рд▓рдЧी рдФрд░ рдкेреЬों рдХी рд▓ंрдмी рдЯрд╣рдиिрдпाँ рд╣рд╡ा рдХे рд╕ाрде рд▓рд╣рд░ाрдиे рд▓рдЧी। --- рдЬैрд╕े рдЯрд╣рдиिрдпाँ рд╣рд╡ा рдХी рдмाрд╣ों рдоें рдЭूрд▓- рдЭूрд▓ рдХрд░ рдиाрдЪ рд░рд╣ी рд╣ैं, рдХрднी рд╡े рдмाрд▓ рд░ूрдо, рддो рдХрднी рд╕ाрд▓рд╕ा рдбांрд╕ рдХрд░рддी ।“     
рдкрд╣рд▓े рдордиुрд╖्рдп рдиे рдк्рд░рдХृрддि рдХो рд░ुрд▓ाрдпा рдФрд░ рдЖрдЬ рд╡рд╣ рдордиुрд╖्рдп рдХो рд░ुрд▓ा рд░рд╣ी рд╣ै। рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╡ृрдХ्рд╖ рдФрд░ рдЬंрдЧрд▓ рдХाрдЯрдиे, рдкृрде्рд╡ी рдХा рд╕ंрддुрд▓рди рдмिрдЧाреЬрдиे, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХा рдордиुрд╖्рдп рдХो рдоुрдЖрд╡рдЬा рддो рджेрдиा рд╣ी рдеा। рдХोрд░ोрдиा, рд╢рд░ीрд░ рдоें рдЖрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХी рдХрдоी- рдоाрдиो рдк्рд░рдХृрддि рдХा рд░ोрд╖ рд╣ी рд╣ै। 
рд╕ूрдд्рд░ाрдд्рдордХрддा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рдЪिрди्рддрди рдкрдХ्рд╖ рдХो, рдмौрдж्рдзिрдХ рд╕्рд╡рд░ рдХो рдзाрд░рджाрд░ рдмрдиा рд░рд╣ी рд╣ै:-        
рд╕ूрдд्рд░:-
1. рдпुрдж्рдз рдХैрд╕ा рднी рд╣ो рдиेрдЧेрдЯिрд╡ рдПрдирд░्рдЬी рдЬрдирд░ेрдЯ рдХрд░рддा рд╣ै। - - рдирдХाрд░ाрдд्рдордХрддा рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХрддा рд╕े рдЕрдзिрдХ рддेрдЬी рд╕े рдлैрд▓рддी рд╣ै।  
2. рдЪेрд╣рд░ा рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рдкाрд╕рд╡рд░्рдб рд╣ै, рд╡рд╣ реЮाрдЗрд▓ рдЦोрд▓рдХрд░ рдПрдХрджрдо рд╕ाрдордиे рд░рдЦ рджेрддा рд╣ै।   
3. рд╕ाрдЗрдХोрд▓ोрдЬिрд╕्рдЯ рдХी рдоेрдоोрд░ी рдХрдо्рдк्рдпुрдЯрд░ рдоेрдоोрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै।  
4. рдФрд░рддों рдХी рдпाрджाрд╢्рдд рдорд░्рджों рд╕े рдЬ्рдпाрджा рддेрдЬ рдФрд░ рдЕрдЪ्рдЫी рд╣ोрддी рд╣ै।  
5. рдЕрдЧрд░ рддुрдо рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рдЦреЬी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी рддो рдХोрдИ рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдорджрдж рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा।  
6. рдЬрд╣ाँ рдоृрдд्рдпु рдХा рддांрдбрд╡ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ो, рд╡рд╣ाँ рдЦुрдж рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рдФрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд░рдЦрдиा рднी рдПрдХ рдЪुрдиौрддी рд╣ै।  
7. рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫा рдоिрдд्рд░ рдФрд░ рдПрдХ рдкреЬोрд╕ी рд╣ी рдХाрдлी рд╣ोрддा рд╣ै।  
8. рдиेрдЧेрдЯिрд╡े рдФрд░ рдкॉреЫिрдЯिрд╡ рд╕ोрдЪ рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдПं рд╣ी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдмрдиाрддी рд╣ैं; рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ीं рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдоाрдирд╡ рджृрд╢्рдп рджेрдЦрддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрджृрд╢्рдп рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрддा рд╣ै।  
9. рдХुрдЫ рднी рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╡ рдЗрдЪ्рдЫा рд╢рдХ्рддि рдЪाрд╣िрдП।  
10. рдкрд░ेрд╢ाрдиी рдоें рджिрдоाрдЧ рдХрднी рдЦाрд▓ी рдордд рдЫोреЬो। рд╣рдоेрд╢ा рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ोрдЪрддा рд╣ै।   
11. рдПрдХ рдЕрджृрд╢्рдп рд╕рдд्рдп рдХो рдкाрдиे рдХी рдЪाрд╣ рдоें  рд╣рдо рдЙрдо्рд░ рднрд░ рднрдЯрдХрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рд╣рд░ рддрд░рд╣ рдХी рдЕрджृрд╢्рдп рд╢рдХ्рддिрдпाँ рд╣рдоाрд░े рдЕंрджрд░ рд╣ी рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ैं। 
12. рд╣рд░ рдоाрдирд╡ рдХा рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдп рдЕрджृрд╢्рдп рд╣ी рдмрдиा рд░рд╣рддा рд╣ै। 
‘рд░рдм рд░ाрдЦा, рдРрд╡ाрдИ’ рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдЙрдирдХे рдкाрдд्рд░ों рдХो рдкंрдЬाрдм рдХी рдоिрдЯ्рдЯी рд╕े рдФрд░ рдЕँрдЧ्рд░ेрдЬी рдмोрд▓рдЪाрд▓ рдХे рд╢рдм्рдж рднाрд╖ा рдХो рдЖрдЬ рдХे рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬोреЬрддे рд╣ैं।   
рд╕рдорд░्рдкрдг рд╣ी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд░рдЪрдиा рдХा рд╕ृрдЬрди рд╕ौрдж्рджेрд╢्рдпрддा рд╕े рдЬुреЬा рд╣ै- “рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдКрд░्рдЬाрдУं рдХो, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд╣рд░ рдпुрдЧ рдХे рдЕрд╢ांрдд рд╕рдордп рдоें рдоाрдирд╡рддा рдХो рдмрдЪाрдП рд░рдЦा।“  рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдкंрдХ्рддिрдпाँ рднी рдпрд╣ाँ- рд╡рд╣ाँ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдмिрдЦрд░ी рдкреЬी рд╣ैं-  “ рдПрдХ рдЕрджृрд╢्рдп рд╕рдд्рдп рдкाрдиे рдХी рдЪाрд╣ рдоें рд╣рдо рдЙрдо्рд░ рднрд░ рднрдЯрдХрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рд╣рд░ рддрд░рд╣ рдХी рдЕрджृрд╢्рдп рд╢рдХ्рддिрдпाँ рд╣рдоाрд░े рдЕंрджрд░ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ैं।“  (148)- - -  “рдкूрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ рджो рд╣ी рд╢рдХ्рддिрдпों рдкрд░ рдЯिрдХा рд╣ै, рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдФрд░ рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ। рджोрдиों рд╣ी рдордиुрд╖्рдп рдХे рдЕंрджрд░ рд╕рдоाрдИ рд╣ैं। рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдКрд░्рдЬा рд╣ी рдЙрд╕ рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдп рдХी рдУрд░ рд▓ेрдХрд░ рдЬाрддी рд╣ै, рдЬिрд╕े рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдмाрд╣рд░ рд╕े рднीрддрд░ рдЦोрдЬрддे рд╣ैं рдФрд░ рдХुрдЫ рдЙрд╕े рднीрддрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рддрд▓ाрд╢рддे рд╣ैं।- - -  рд╣рд░ рдоाрдирд╡ рдХा рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдп рдЕрджृрд╢्рдп рд╣ी рдмрдиा рд░рд╣рддा рд╣ै।“ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рджो рдзрд░ाрддрд▓ों рдкрд░ рдПрдХ рд╕ाрде рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рджो рдпुрдж्рдз рдФрд░ рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдпोрдж्рдзा рд╣ैं। рдПрдХ рдпुрдж्рдз рдЕрджृрд╢्рдп рд╢рдд्рд░ु рдХोрд░ोрдиा рдХे рд╕ाрде рд╣ै рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдпुрдж्рдз рдЙрд╕ рдЖрдзी рджुрдиिрдпा рдХा рд╣ै, рдЬिрд╕ рдкрд░ рдЙрдд्рдкीреЬрди, рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ों рдХे рдЬाрдирд▓ेрд╡ा рд╣рдорд▓े рдиिрд░ंрддрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं। рдПрдХ рддрд░рдл рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╡ाрд░िрдпрд░ рдмрди рдпुрдж्рдз рд▓реЬ рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЕрдкрдиो рдХी рджाрдирд╡ी рд╡ृрддिрдпों рд╕े рд▓реЬ рд░рд╣ी рдпुрд╡рддिрдпाँ рд╣ैं। 
рд╕ंрджрд░्рдн:
  рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा, рджृрд╢्рдп рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рддрдХ, рд╢िрд╡рдиा рдк्рд░рдХाрд╢рди, рд╕ीрд╣ोрд░, рдПрдо. рдкी॰,рдк्рд░рдердо, 2021, рдкृрд╖्рда 125  
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 11  
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 15
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 31
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 31
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 32
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 52
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 73
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 106
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 115
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 121
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 138
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 149
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 150
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 5
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 148 
  рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 150
***

рдбॉ. рдордзु рд╕ंрдзु, рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдПрд╡ं рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖, 
рд╣िрди्рджी рд╡िрднाрдЧ, рдЧुрд░ु рдиाрдирдХ рджेрд╡ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдЕрдоृрддрд╕рд░, рдкंрдЬाрдм ।


рдоाрдирд╡ рдорди рдХे рдЧрд╣рд░े рдЕँрдзрд░े рдХोрдиों рдХी рдкрдб़рддाрд▓ рдХрд░рддा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ - рджृрд╢्рдп рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рдХा рд╕рдл़рд░

рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рдкंрдХрдЬ рд╕ुрдмीрд░

рджृрд╢्рдп рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рдХा рд╕рдл़рд░ (рдЙрдкрди्рдпाрд╕)
рд▓ेрдЦрдХ: рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा
рдоूрд▓्рдп: ₹ 150 рд░ुрдкрдпे
рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡рд░्рд╖ – 2021, рдкृрд╖्рда - 152
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рд╢िрд╡рдиा рдк्рд░рдХाрд╢рди, рд╕ीрд╣ोрд░, рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ 466001
рдИрдоेрд▓: shivna.prakashan@gmail.com
рд╣िрди्рджी рдХрдеा рд╕ंрд╕ाрд░ рдХा рджाрдпрд░ा рд╡ैрд╕े рддो рджिрдиों-рджिрди рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣ोрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдлिрд░ рднी рдЕрднी рдХрдИ рд╡िрд╖рдп рдРрд╕े рд╣ैं, рдЬिрди рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдЬ़्рдпाрджा рдХाрдо рдЕрднी рддрдХ рд╕ाрдордиे рдирд╣ीं рдЖрдпा рд╣ै। рдЬрдмрдХि; рдЗрди्рд╣ीं рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рд╡िрджेрд╢ों рдоें рдмрд╣ुрдд рдХाрдо рд╣ुрдЖ рд╣ै рдФрд░ рдЕрднी рднी рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдирдИ рд╕рджी рдоें рд╣िрди्рджी рдХрдеा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдиे рдХрдИ рдирдП рд╡िрд╖рдпों рдХी рдЬ़рдоीрдиें рддोрдб़ рдХрд░ рд╡рд╣ाँ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдФрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों рдХी рдл़рд╕рд▓ рдЙрдЧाрдИ рд╣ै। рдХрдИ рдРрд╕े рд╡िрд╖рдп рдЬिрди рдкрд░ рдкрд╣рд▓े рдмрд╣ुрдд рдХрдо рдмाрдд рдХी рдЬाрддी рдеीं, рдЧिрдиे-рдЪुрдиे рдЙрджाрд╣рд░рдг рдЬिрдирдХे рдоिрд▓рддे рдеे, рдЕрдм рдЙрди рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдХाрдо рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рдЕрдЫूрдд рд╕рдордЭे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЙрди рд╡िрд╖рдпों рдХो рдирдИ рд╕рджी рдоें рд╕ाрдордиे рдЖрдП рд▓ेрдЦрдХ рдЦ़ूрдм рдЙрдаा рд░рд╣े рд╣ैं। рдирдИ рд╕рджी рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдПрдХрджрдо рдирдП рдирдЬ़рд░िрдпे рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдХрд╣ीं рдХिрд╕ी рднी рд╡िрд╖рдп рд╕े рдкрд░рд╣ेрдЬ़ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдмाрдд рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддी рд╣ै। рд╢ोрдз рдХрд░рдХे рд▓िрдЦрдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рднी рдЗрдзрд░ рдХाрдлी рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै। рдХ्рдпोंрдХि; рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХे рдХाрд░рдг рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп рдоें рдХुрдЫ рдЖрд╕ाрдиी рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрди рджिрдиों рдЬो рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╕ाрдордиे рдЖ рд░рд╣े рд╣ैं, рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдЕрдз्рдпрдпрди рдФрд░ рд╢ोрдз рд╕े рдЙрдкрдЬे рд╣ुрдП рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЙрдирдХे рдкीрдЫे рдХिрдпा рдЧрдпा рдкрд░िрд╢्рд░рдо рд╕ाрдл рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХा рдЕрдзिрдХांрд╢ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд▓ेрдЦрди рдирдИ рд╕рджी рдоें рд╣ी рд╕ाрдордиे рдЖрдпा рд╣ै рддрдеा рдЙрдирдХी рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрдеा рдЪрд░्рдЪिрдд рдХिрддाрдмें рднी рдирдИ рд╕рджी рдоें рд╣ी рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рд╣ैं। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдЙрдирдХो рдирдИ рд╕рджी рдоें рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рдХрдеा-рдкीрдв़ी рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рд╣िрди्рджी рдоें рдХрдеा-рд╕рдордп рд╕े рдЬ़्рдпाрджा рд╡рд░िрд╖्рда-рдХрдиिрд╖्рда рдХे рджाрдпрд░ों рдоें рдХाрдо рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рдаीрдХ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЕрд╕рд▓ рдоें рдПрдХ рдХрдеा-рд╕рдордп рдХो рд╣ी рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЙрд╕ рдХрдеा-рд╕рдордп рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рдХौрди рдеा, рдХौрди рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХे рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдкрд░ рдирдЬ़рд░ рд░рдЦे рд╣ुрдП рдеा, рддрдеा рдЙрд╕рдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдЙрд╕ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдЖрд╣рдЯ рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ो рд░рд╣ी рдеी рдпा рдирд╣ीं; рдпрд╣ рд╕рдм рджेрдЦा рдЬाрдиा рдмрд╣ुрдд рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ै। рдХрдИ рд╕ाрд░े рд╡рд░िрд╖्рда рд▓ेрдЦрдХ рдРрд╕े рд╣ैं, рдЬिрдирдХी рд╢ैрд▓ी, рд╢िрд▓्рдк рддрдеा рд╡िрд╖рдпों рдоें рдирд╡ीрдирддा рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдХрдИ рдпुрд╡ा рд▓ेрдЦрдХ рдРрд╕े рд╣ैं, рдЬो рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдврд░्рд░े рдкрд░ рд╣ी рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं, рдРрд╕े рдоें рдЖрдк рдирдП рдХрдеा-рд╕рдордп рдХी рдмाрдд рдХрд░рддे рд╕рдордп рдХिрд╕рдХो рдЙрд╕рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ोрдЧे। рдЙрд╕ рд▓ेрдЦрдХ рдХो рдЬो рдирдпा рд╣ै рдпा рдЙрд╕ рд▓ेрдЦрдХ рдХो рдЬिрд╕рдХा рд▓ेрдЦрди рдирдпा рд╣ै?

рдкंрдХрдЬ рд╕ुрдмीрд░
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХा рдпрд╣ рджूрд╕рд░ा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै рдЬो рд╕ाрдордиे рдЖрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрдирдХा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ 'рдирдХ़्рдХ़ाрд╢ीрджाрд░ рдХेрдмिрдиेрдЯ' рд▓рдЧрднрдЧ рдкाँрдЪ рд╕ाрд▓े рдкрд╣рд▓े рдЖрдпा рдеा, рдФрд░ рдкाрдардХों рддрдеा рдЖрд▓ोрдЪрдХों рджोрдиों рдиे рдЗрд╕े рдЦ़ूрдм рд╕рд░ाрд╣ा рдеा। рдЙрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рдХрд╣ाрдиी рднाрд░рдд рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдмीрдЪ рдЖрд╡ाрдЬाрд╣ी рдХрд░рддी рд░рд╣рддी рдеी। рдПрдХ рддूрдл़ाрди рдХो рдк्рд░рддीрдХ рдмрдиा рдХрд░ рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдиे рдХрдИ рд╕ाрд░े рддूрдл़ाрдиों рдХी рдЪрд░्рдЪा рдЙрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдХी рдеी। 'рджृрд╢्рдп рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рдХा рд╕рдл़рд░' рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХा рдирдпा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै, рдЬो рднाрд░рдд рдоें рдХोрд░ोрдиा рдХी рджूрд╕рд░ी рд▓рд╣рд░ рдХी рднрдпाрд╡рд╣рддा рдХे рджौрд░ाрди рд╕ाрдордиे рдЖрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдПрдХ рдРрд╕े рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै, рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╣िрди्рджी рдоें рдмрд╣ुрдд рдХрдо рдХाрдо рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдХुрдЫेрдХ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ी рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं। рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдкрд░ рддो рдмрд╣ुрдд рдХाрдо рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ी рдХाрдо рдЗрдзрд░ рджिрдЦрддा рд╣ै। рдпрджि рджिрдЦрддा рднी рд╣ै рддो рд╡рд╣ рдЗрддрдиा рдХрдаिрди рдФрд░ рдЬрдЯिрд▓ рд╣ै рдХि рд╣िрди्рджी рдХे рдкाрдардХ рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕े рд╕рдордЭрдиा рднी рдПрдХ рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд╖рдп рдЗрддрдиा рдЬрдЯिрд▓ рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдкрд░ рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рдХрдаिрди рд╣ो рдЬाрдиे рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рд╕े рдкाрд░ рдкाрдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди 'рджृрд╢्рдп рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рдХा рд╕рдл़рд░' рдПрдХ рдЬрдЯिрд▓ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै। рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдорд╕्рдпा рдХो рд╡िрд╖рдп рдмрдиाрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рдХрдаिрди рд╡िрд╖рдп рдХो рдмрд╣ुрдд рд╕рд╣рдЬрддा рдХे рд╕ाрде рдкाрдардХ рдХे рд╕ाрдордиे рд░рдЦ рджिрдпा рд╣ै। рдкाрдардХ рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХो рдкрдв़рддे рд╣ुрдП рдЬрдЯिрд▓рддा рдХे рдЪрдХ्рд░рд╡्рдпूрд╣ рдоें рдирд╣ीं рдЙрд▓рдЭрддा рд╣ै рддрдеा рдХिрд╕ी рдк्рд░рд╡ाрд╣рдордп рдзाрд░ा рдХे рд╕ाрде рдмрд╣рддा рд╣ुрдЖ рдЪрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै। рдХрдаिрди рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд╕рд░рд▓ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд▓िрдЦ рджेрдиा рд▓ेрдЦрдХ рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕рдлрд▓рддा рд╣ै।

'рджृрд╢्рдп рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рдХा рд╕рдл़рд░' рдХी рдХрд╣ाрдиी рдк्рд░ाрд░ंрдн рддो рд╣ोрддी рд╣ै рдХोрд░ोрдиा рдХी рдЙрд╕ рдкрд╣рд▓ी рд▓рд╣рд░ рдХे рд╕ाрде, рдЬो 2020 рдоें рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдПрдХ рд╕ाрде рдЖрдИ рдеी, рд▓ेрдХिрди рдХрд╣ाрдиी рдЪूँрдХि рдХोрд░ोрдиा рдХी рдирд╣ीं рд╣ै рдХुрдЫ рдФрд░ рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдЬрд▓्рдж рдХрд╣ाрдиी рдХोрд░ोрдиा рдХो рдЫोрдб़рдХрд░ рдЕрдкрдиे рдоूрд▓ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЖ рдЬाрддी рд╣ै। рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдиे рдЕрдкрдиे рдкिрдЫрд▓े рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рддрд░рд╣ рдЗрд╕рдоें рднी рдк्рд░рддीрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХोрд░ोрдиा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рд╣ै, рдХिрди्рддु рдЙрд╕ рдк्рд░рддीрдХ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдмिрд▓рдХुрд▓ рдЕрд▓рдЧ рдХрд╣ाрдиी рдХрд╣ी рд╣ै। рдкिрдЫрд▓े рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рддूрдл़ाрди рдеा рдЗрд╕рдоें рдХोрд░ोрдиा рд╣ै। рд╡рд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рддूрдл़ाрди рдХी рдХрд╣ाрдиी рдирд╣ीं рдеा, рдпрд╣ рднी рдХोрд░ोрдиा рдХी рдХрд╣ाрдиी рдирд╣ीं рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдХेрд╡рд▓ рдЯेрдХрдСрдл़ рдХे рд▓िрдП рддूрдл़ाрди рдпा рдХोрд░ोрдиा рдХा рдХेрд╡рд▓ рд░рдирд╡े рдХी рддрд░рд╣ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рд╣ै, рдПрдХ рдмाрд░ рдЬрдм рдХрд╣ाрдиी рд░рдирд╡े рдХो рдЫोрдб़ рджेрддी рд╣ै, рддो рдлिрд░ рд╡рд╣ рджूрд╕рд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрддी рд╣ै। рдлिрд░ рдЙрд╕ рд░рдирд╡े рдХी рдХोрдИ рдХрд╣ाрдиी рдирд╣ीं, рдЕрдм рдЙрд╕ рдЖрд╕рдоाрди рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдХрд╣ाрдиी рдЙрдб़ рд░рд╣ी рд╣ै। рд░рдирд╡े рдЕंрдд рдоें рдЖрддा рд╣ै рдЬрдм рдХрд╣ाрдиी рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдХрд░ рд▓ैंрдб рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рджिрд▓рдЪрд╕्рдк рд╢ैрд▓ी рд╣ै рдХрд╣ाрдиी рдХрд╣рдиे рдХी। рдХिрд╕ी рдк्рд░рддीрдХ рдХो рдЗрддрдиी рдЦ़ूрдмрд╕ूрд░рддी рдХे рд╕ाрде рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиा рдХि рдХрд╣ाрдиी рдХे рдоूрд▓ рд╡िрд╖рдп рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕рдХा рддेрд▓-рдкाрдиी рд╡ाрд▓ा рд░िрд╢्рддा рдмрдиा рд░рд╣े, рд╕ाрде рднी рд░рд╣ें рдФрд░ рдЕрд▓рдЧ рднी рд░рд╣ें। рдХрд╣ाрдиी рдЕрд╕рд▓ рдоें рдШрдЯрдиा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै, рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╡िрд╖рдп рдЬ़рд░ूрд░ рдШрдЯрдиा рд╕े рдЖ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди; рдЙрд╕ рд╡िрд╖рдп рдХा рдЯ्рд░ीрдЯрдоेंрдЯ рд▓ेрдЦрдХ рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрд╕ рд╡िрд╖рдп рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдкрдв़рддे рд╕рдордп рдкाрдардХ рдХो рд╡рд╣ी рдХрд╣ाрдиी рд▓рдЧे рдШрдЯрдиा рдирд╣ीं рд▓рдЧे। рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдЗрд╕ рд╢ैрд▓ी рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै рдХि рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХिрд╕ी рдШрдЯрдиा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд╣ाрдиी рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдпों рдХे рд▓ेрдЦрди рдиे рд╣िрди्рджी рдоें рдПрдХ рдирдИ рджुрдиिрдпा рдХे рдЭрд░ोрдЦे рдЦोрд▓рдиे рдХा рдХाрдо рдХिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рд▓ेрдЦрди рднाрд░рддीрдп рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЙрд╕ рджेрд╢ рдХो рджेрдЦрддा рд╣ै, рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдпрд╣ рд▓ेрдЦрди рднाрд░рддीрдп рдкाрдардХों рдХे рдЕंрджрд░ рдкैрдардиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд░рд╣рддा рд╣ै। 'рджृрд╢्рдп рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рдХा рд╕рдл़рд░' рдХा рд╕рдл़рд░ рднी рдПрдХ рдРрд╕ा рд╣ी рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХрд╣ाрдиी рддो рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдХрд╣рддा рд╣ै, рдХिрди्рддु рдирдЬ़рд░िрдпा рднाрд░рдд рдХा рд╣ी рд░рд╣рддा рд╣ै। рдХрд╣ाрдиी рдХा рдоुрдЦ्рдп рдкाрдд्рд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдмрд╕ा рд╣ुрдЖ рднाрд░рддीрдп рд╣ै। рдЙрд╕ рдкрд░ рд╡िрд╖рдп рдРрд╕ा рд╣ै, рдЬो рджुрдиिрдпा рдХे рд╣рд░ рд╣िрд╕्рд╕े рдоें рдПрдХ рд╕ा рд╣ी рд╣ै। рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рдЬिрдирдХो рд╣рдо рдЕрдЬ्рдЮाрдирддाрд╡рд╢ рдмीрдоाрд░ी рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХो рдЕрд╡рд╢्рдп рдкрдв़рдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬो рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рдмीрдоाрд░ी рдХрд╣рддे рд╣ैं, рд╕рдордЭрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рджेрдЦрдиे рдХे рдирдЬ़рд░िрдпे рдоें рдЖрдоूрд▓рдЪूрд▓ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ा рджेрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХो рдкрдв़рдиे рдХे рдмाрдж рдХिрд╕ी рдРрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рджेрдЦрдиे рдХा рдкूрд░ा рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдмрджрд▓ рдЬाрддा рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рдХी рдПрдХ рдФрд░ рд╕рдлрд▓рддा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рд╕рдордЭाрддा рд╣ै рдХि рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рдЕрд╕рд▓ рдоें рдЬीрд╡рди рдоें рдЖ рд░рд╣ी рдХुрдЫ рдмрдб़ी рдоुрд╢्рдХिрд▓ों, рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдоों рддрдеा рдЗрди рд╕рдмрд╕े рдЙрдкрдЬे рднрдп рдХा рд╣ी рдкрд░िрдгाрдо рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЬрдм рдпрд╣ рднрдп рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рддो рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рднी рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं। рдпрд╣ рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрдеा рдЬ़рд░ूрд░ी рдмिрди्рджु рд╣ैं। рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдорд╕्рдпा рд╕े рдЬूрдЭ рд░рд╣े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЕंрджрд░ рдмैрдаे рднрдп рдХो рдкрд░рдд рджрд░ рдкрд░рдд рдЦोрд▓ा рд╣ै। рдФрд░ рди рдХेрд╡рд▓ рдЦोрд▓ा рд╣ै рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдзाрди рдк्рд░рдж рддрд░ीрдХ़े рд╕े рдЦोрд▓ा рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдХाрд░्рдп рднी рддो рдпрд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд╕рдорд╕्рдпा рддрдХ рди рд░ुрдХे рдмрд▓्рдХि рдЖрдЧे рдмрдв़े рд╡рд╣ाँ рддрдХ, рдЬрд╣ाँ рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕рдоाрдзाрди рд╣ै।

рдХрд╣ाрдиी рднाрд░рддीрдп рдоूрд▓ рдХी рдбॉ. рд▓рддा рднाрд░्рдЧрд╡ рдХे рдЕрдиुрднрд╡ों рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓ेрдХрд░ рдЖрдЧे рдмрдв़рддी рд╣ै। рдбॉ. рд▓рддा рднाрд░्рдЧрд╡ рдЬो рдПрдХ рд╕ाрдЗрдХॉрд▓ॉрдЬिрд╕्рдЯ рд╣ैं рддрдеा рдл़ैрдоिрд▓ी рдХाрдЙंрд╕рд▓िंрдЧ рдХा рдХाрдо рдХрд░рддी рд╣ैं। рдЙрдирдХे рд╕्рдоृрддि рдХोрд╢ рдоें рдХुрдЫ рдРрд╕े рдЬрдЯिрд▓ рдХेрд╕ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ैं, рдЬो рд╕рдмрд╕े рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рдХेрд╕ рдеे рдЙрдирдХे рд▓िрдП। рдХोрд░ोрдиा рдХे рдХाрд░рдг рдЪाрд░ों рддрд░рдл़ рдкрд╕рд░े рд╣ुрдП рд▓ॉрдХрдбाрдЙрди рд╕े рдЬो рдлुрд░рд╕рдд рдХा рд╕рдордп рдоिрд▓ा рд╣ै, рдЙрд╕рдоें рдбॉ. рд▓рддा рднाрд░्рдЧрд╡ рдЙрди рдХेрд╕िрдЬ़ рдХी рдпाрджों рдХे рдЧрд▓िрдпाрд░े рдоें рдЬाрддी рд╣ैं, рдФрд░ рдпाрдж рдХрд░рддी рд╣ैं рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХो। рдХोрд░ोрдиा рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рд▓िрдП рд░рдирд╡े рдХा рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬैрд╕ा рдХि рдоैंрдиे рдкрд╣рд▓े рднी рдХрд╣ा। рд░рдирд╡े рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХि рдХोрд░ोрдиा рд╕рдордп рдоें рд╣ी рдПрдХ рдкुрд░ाрдиा рдХेрд╕ рдлिрд░ рд╕े рдЦुрд▓рддा рд╣ै। рдаीрдХ рд╣ो рдЪुрдХे рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдХोрд░ोрдиा рдХे рджрд╣рд╢рдд рднрд░े рд╕рдордп рдоें рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рдлिрд░ рд╕े рдЖ рдЬाрддी рд╣ैं। рд╡рд╣ рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдбॉ. рд▓рддा рднाрд░्рдЧрд╡ рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдЖрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмрд╣ाрдиे рдХрд╣ाрдиी рдХोрд░ोрдиा рдХे рдзрд░ाрддрд▓ рдХो рдЫोрдб़рдХрд░ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рджुрдиिрдпा рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрддी рд╣ै। рдЬ़ाрд╣िрд░ рд╕ी рдмाрдд рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдЬो рдк्рд░рд╕्рдеाрди рд╣ै, рдпрд╣ рдл़्рд▓ैрд╢рдмैрдХ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рд╕ाрд░े рдкुрд░ाрдиे рдХेрд╕ рдХрд╣ीं рдпाрджों рдХी рдбाрдпрд░ी рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ैं। рдбॉ. рд▓рддा рднाрд░्рдЧрд╡ рдЙрд╕ рдбाрдпрд░ी рдХे рдкрди्рдиे рдкрд▓рдЯрддी рдЬाрддी рд╣ैं рдФрд░ рдкाрдардХ рд░ू-рдм-рд░ू рд╣ोрддा рд░рд╣рддा рд╣ै рдЙрди рдЧрд╣рд░ी рдЕंрдзेрд░ी рд╕ुрд░ंрдЧों рд╕े, рдЬिрди्рд╣ें рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдо्рд╕्рдпाрдПँ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдбॉ. рд▓рддा рднाрд░्рдЧрд╡ рдХे рддीрди рдкुрд░ाрдиे рдХेрд╕िрдЬ़ рдХी рдорджрдж рд╕े рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдЬрдЯिрд▓ рдкрд╣ेрд▓ी рдХो рдмрд╣ुрдд рд╕рд░рд▓ рддрд░ीрдХ़े рд╕े рдкाрдардХों рдХे рд╕ाрдордиे рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдкрд╣рд▓ा рдХेрд╕ рдбॉрд▓ी рдкाрд░्рдЯрди рд╣ै, рджूрд╕рд░ा рд╕ाрдпрд░ा рдХा рд╣ै рддрдеा рддीрд╕рд░ा рдЕрдиाрдо рдорд╣िрд▓ा рдХा рд╣ै। рдкрд╣рд▓े рджोрдиों рдиाрдо рднी рдЕрд╕рд▓ рдиाрдо рдирд╣ीं рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдбॉ. рд▓рддा рднाрд░्рдЧрд╡ рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрди рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджिрдП рдЧрдП рдиाрдо рд╣ैं। рдкрд╣рд▓ी рдХा рдЪेрд╣рд░ा-рдоोрд╣рд░ा рдорд╢рд╣ूрд░ рдЕрдоेрд░िрдХрди рдЧाрдпिрдХा рдбॉрд▓ी рдкाрд░्рдЯрди рд╕े рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕े рд╡рд╣ी рдиाрдо рд╕े рдмुрд▓ाрддी рд╣ैं рдбॉ. рд▓рддा рднाрд░्рдЧрд╡ рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рднाрд░рддीрдп рдЕрднिрдиेрдд्рд░ी рд╕ाрдпрд░ा рдмाрдиो рд╕े рдоिрд▓рддी-рдЬुрд▓рддी рд╢рдХ्рд▓ рдХी рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕े рд╕ाрдпрд░ा рдиाрдо рдоिрд▓ा। рддीрдиों рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╣ी рд╣ैं। рдЕрд╕рд▓ рдоें рд╕рдн्рдпрддा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдХ्рд░рдо рдоें рд╕рдмрд╕े рдЬ़्рдпाрджा рддрдиाрд╡ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд╣ी рд╣िрд╕्рд╕े рдоें рдЖрдпा рд╣ै। рдЬैрд╕े-рдЬैрд╕े рдпрд╣ рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдХ्рд░рдо рдЖрдЧे рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै, рд╡ैрд╕े-рд╡ैрд╕े рдпрд╣ рддрдиाрд╡ рднी рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕ाрдордиा рднी рдкुрд░ुрд╖ों рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рд╣ी рдЕрдзिрдХ рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЬाрдП рддो рднी рдХोрдИ рдЕрддिрд╢рдпोрдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी рдХि рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХे рдоूрд▓ рдоें рдХрд╣ीं рди рдХрд╣ीं рдкुрд░ुрд╖ рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै। рдХрдо рд╕े рдХрдо рдЗрди рддीрди рдХрд╣ाрдиिрдпों рд╕े рдЧुँрдеे рд╣ुрдП рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХो рдкрдв़рдиे рдХे рдмाрдж рддो рдпрд╣ी рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдкुрд░ुрд╖ рдХो рдпрд╣ рд╕рдорд╕्рдпा рдХैрд╕े рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рд╡рд╣ рддो рд╕्рд╡рдпं рд╣ी рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ै।

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдиे рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рдХोрд░ोрдиा рд╕рдордп рдоें рдЪрд▓ рд░рд╣ी рдХрдеा рдХे рд╕ाрде рдЗрди рддीрди рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдЧूँрдеा рд╣ै। рдЬो рдХрд╣ाрдиी рдХोрд░ोрдиा рд╕рдордп рдоें рдЪрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै, рд╡рд╣ рдПрдХ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдХрдеा рд╣ै। рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╕рднी рд╕рджрд╕्рдп рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╣ैं рдФрд░ рд╕рдм рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХोрд░ोрдиा рдХे рд╡ॉрд░िрдпрд░्рд╕ рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдЬрдм рдХрд╣ाрдиी рдл़्рд▓ैрд╢рдмैрдХ рд╕े рд╡ाрдкрд╕ рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдЖрддी рд╣ै, рддो рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░ी рдирдИ рд╕ूрдЪрдиाрдПँ, рдЬाрдирдХाрд░िрдпाँ рдкाрдардХों рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ैं। рдРрд╕ी рд╕ूрдЪрдиाрдПँ рдЬो рдмिрд▓рдХुрд▓ рдирдИ рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиाрдПँ рдоुрдЦ्рдп рдХрдеा рдХो рдмोрдЭिрд▓ рдирд╣ीं рдХрд░рддीं। рдХрд╣ीं рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЗрдирдХो рдХрд╣ाрдиी рдоें рдЬ़рдмрд░рди рдбाрд▓ा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиाрдПँ рдмрд╣ुрдд рд╕рд╣рдЬрддा рд╕े рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрдирддे рд╣ुрдП рдЖрддी рд░рд╣рддी рд╣ैं। рд╡िрджेрд╢ рдоें рдмрд╕े рд╣ुрдП рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХों рдХे рдирдЬ़рд░िрдпे рд╕े рдХोрд░ोрдиा рд╕рдордп рдХो рджेрдЦрдиा рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХा рдПрдХ рдФрд░ рд░ोрдЪрдХ рдкрд╣рд▓ू рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рддंрдд्рд░ рдФрд░ рд╡िрджेрд╢ рдХे рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рддंрдд्рд░ рдоें рдХ्рдпा рдЕंрддрд░ рд╣ै, рдЙрд╕े рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХो рдкрдв़рдХрд░ рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдмрд╣ुрдд рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд▓ेрдЦрдХ рдиे рд╡рд╣ाँ рдХे рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рддंрдд्рд░ рдХी рдкрдб़рддाрд▓ рдХी рд╣ै। рдФрд░ рд╡рд╣ рд╕ाрд░ी рдЬाрдирдХाрд░िрдпाँ рд╕ंрд╡ाрджों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдкाрдардХ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддी рд╣ैं। рдХिрд╕ी рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд╢ोрдз рдХрд░рдиा рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрдд рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХाрд░्рдп рд╣ोрддा рд╣ै, рдЙрд╕ рд╢ोрдз рдХे рдкрд░िрдгाрдоों рдХो рдХрд╣ाрдиी рдоें рдХैрд╕े рдкिрд░ोрдпा рдЬाрдП। рдХрд╣ाрдиी рдХो рд╢ोрдз-рдкрдд्рд░ рд╣ो рдЬाрдиे рд╕े рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рд╕рд▓ीрдХ़ा рдмрд╣ुрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЖрдиा рд╣ी рдЪाрд╣िрдП рд▓ेрдЦрдХ рдХो। рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдиे рдмрд╣ुрдд рд╕рд▓ीрдХ़े рд╕े рдЙрди рд╕ूрдЪрдиाрдУं рдХो рдХрд╣ाрдиी рдоें рдкिрд░ोрдпा рд╣ै, рдЬो рд╢ोрдз рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕ूрдЪрдиाрдПँ рд╣ैं।

рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рднрд▓े рд╣ी рддीрди рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рджुрдиिрдпा рдХी рдмाрдд рдХрд╣ी рдЧрдИ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рддीрдиों рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдмिрд▓рдХुрд▓ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╣ैं। рддीрдиों рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рд╕рдорд╕्рдпा рдХे рдоूрд▓ рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХाрд░рдг рд╣ैं рдФрд░ рдЗрд╕ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рддीрдиों рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рд╕рдорд╕्рдпा рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд░ूрдк рдоें рд╕ाрдордиे рдЖрддी рд╣ै। рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд╣ी рд╕рджрд╕्рдпों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░, рдПрд╕िрдб рдЕрдЯैрдХ рддрдеा рдХ्рд░ूрд░ рдПрд╡ं рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ी рдкрддि рдпрд╣ рддीрди рдХाрд░рдг рддीрди рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рд╣ैं। рддीрдиों рдХा рд╕ंрдд्рд░ाрд╕ рдЗрддрдиा рдЧрд╣рд░ा рдФрд░ рднрдпाрд╡рд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХी рд╢िрдХाрд░ рддीрдиों рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдЬूрдЭрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ैं। рдФрд░ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдмрд╣ुрдд рдЧंрднीрд░ рд╕्рддрд░ рдкрд░। рддीрди рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рддीрди рдмрдб़े рдХाрд░рдгों рдХो рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдЙрдаाрдпा рд╣ै। рддीрди рдХाрд░рдг рдЬो рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рдкूрд░ा рдЬीрд╡рди рдХिрд╕ी рддूрдл़ाрди рдХी рддрд░рд╣ рдЭрдХрдЭोрд░ рдХрд░ рд░рдЦ рджेрддे рд╣ैं, рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд╕ाрдордиे рдЖрддी рд╣ैं рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ। рдЕрд╕рд▓ рдоें рдпрд╣ी рд╡рд╣ рдмिрди्рджु рд╣ै, рдЬिрд╕ рдкрд░ рдЖрдХрд░ рдХोрд░ोрдиा рдХी рдХрдеा рдЗрди рддीрди рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╕े рдПрдХाрдХाрд░ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЗрди рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдЭंрдЭाрд╡ाрдд рдЖрддा рд╣ै, рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рдоूрдЪे рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдХोрд░ोрдиा рдиाрдо рдХा рдЭंрдЭाрд╡ाрдд рджрд╕्рддрдХ рджेрддा рд╣ै। рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрди рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рдоूрдЪे рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд▓ोрдЧों рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рдЖрдЧрдорди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрд╕рд▓ рдоें рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдмрд╣ुрдд рдЧрд╣рд░े рдЙрддрд░ рдХрд░ рдЗрд╕ рд╕ाрдо्рдп рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдФрд░ рдХрд╣ीं рди рдХрд╣ीं рдпрд╣ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рд╣ै рдХि рдХрд╣ीं рднी, рдХुрдЫ рднी рдЕрдХाрд░рдг рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рдХुрдЫ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХрд╣ीं рди рдХрд╣ीं рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рдХाрд░рдг рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХो рддीрди рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рдкрдв़рдиा рдЪाрд╣िрдП, рдЗрд╕рдХो рдкрдв़рдиा рдЪाрд╣िрдП рдЙрди рд╕рдоाрдзाрдиों рдХे рд▓िрдП, рдЬो рддीрдиों рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдбॉ. рд▓рддा рднाрд░्рдЧрд╡ рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рд╕े рд╕ाрдордиे рдЖрддे рд╣ैं। рдХрдо рд╕े рдХрдо рднाрд░рдд рдХे рдкाрдардХों рдХो рддो рдЗрди рд╕рдоाрдзाрдиों рдХे рдмाрд░े рдоें рдкрдв़рдиा рд╣ी рдЪाрд╣िрдП, рдХ्рдпोंрдХि рднाрд░рдд рдоें рд╣ी рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕рдмрд╕े рдЬ़्рдпाрджा рдн्рд░ांрддिрдпाँ рд╣ैं। рднाрд░рдд рдоें рд╣ी рдЗрди рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдиे рдХ्рдпा-рдХ्рдпा рд╕ोрдЪा рдФрд░ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдбॉ. рд▓рддा рднाрд░्рдЧрд╡ рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЗрди рддीрдиों рдХेрд╕िрдЬ़ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░рддी рд╣ैं, рдЗрди рддीрдиों рдоें рдкрд░िрдгाрдо рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддी рд╣ैं, рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рджिрд▓рдЪрд╕्рдк рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдоाрдорд▓े рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╣рд▓ рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं, рд╡рд╣ рднी рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХो рдкрдв़ рдХрд░ рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै। рд╡ैрд╕े рддो рддीрдиों рд╣ी рдк्рд░рдХрд░рдгों рдоें рд╕рдоाрдзाрди рд╡ाрд▓ा рд╣िрд╕्рд╕ा рд░ोрдЪрдХ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рддीрд╕рд░ा рдк्рд░рдХрд░рдг, рдЬो рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд░рд╣ рд░рд╣ी рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рддीрдп рдорд╣िрд▓ा рдХा рдк्рд░рдХрд░рдг рд╣ै, рдЙрд╕рдоें рдбॉ. рд▓рддा рднाрд░्рдЧрд╡ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдоाрдорд▓े рдХो рд╣рд▓ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рджिрд▓рдЪрд╕्рдк рд╣ै। рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдорд╕्рдпा рдХो рдХोрдИ рд╕ाрдпрдХॉрд▓ॉрдЬिрд╕्рдЯ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рднी рд╣рд▓ рдХрд░рддा рд╣ै, рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХो рдкрдв़рдХрд░ рдкाрдардХ рдХो рдЬ्рдЮाрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрд╕рд▓ рдоें рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╕рдоाрдзाрди рдХा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै, рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рдирд╣ीं рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕े рдкрдв़рдХрд░ рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рд▓ेрдиे рдХे рдмाрдж рдкाрдардХ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рдмाрд╣рд░ рдЖрддा рд╣ै। рд╕ुрдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣िрди्рджी рдл़िрд▓्рдо 'рдЦ़ाрдоोрд╢ी' рдоें рд╡рд╣ीрджा рд░рд╣рдоाрди рдПрдХ рдирд░्рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рд░ाрдЬेрд╢ рдЦрди्рдиा рдХी рджेрдЦрднाрд▓ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕्рд╡рдпं рд╕рдорд╕्рдпा рд╕े рдЙрд▓рдЭ рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХो рдкрдв़рддे рд╣ुрдП рдбॉ. рд▓рддा рднाрд░्рдЧрд╡ рдоें рдкाрдардХ рдХो рдЗрд╕ рдл़िрд▓्рдо рдХी рдирд░्рд╕ рд░ाрдзा рдХी рдХрд╣ाрдиी рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै। рдордЧрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдХрд╣ाрдиी рд╡ैрд╕ी рдирд╣ीं рд╣ै।

рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рд╢ैрд▓ी рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдиे рдмрд╣ुрдд рд╕рд╣рдЬ рдФрд░ рд╕рд░рд▓ рд░рдЦी рд╣ै। рдЬрдм рдХрд╣ाрдиी рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рд╣ोрддी рд╣ै рддो рд╕ंрд╡ाрдж рд╢ैрд▓ी рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़рддी рд╣ै рдФрд░ рдЬрдм рдл़्рд▓ैрд╢рдмैрдХ рдоें рд╣ोрддी рд╣ै рддो рдХ़िрд╕्рд╕ाрдЧोрдИ рдХी рд╢ैрд▓ी рдоें। рд▓ेрдЦрдХ рджोрдиों рд╣ी рд╢ैрд▓िрдпों рдоें рд╕िрдж्рдзрд╣рд╕्рдд рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рдкрдардиीрдпрддा рдЗрд╕ рдЖрд╡ाрдЬाрд╣ी рдоें рдмрд░рдХрд░ाрд░ рд░рд╣рддी рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдХ़िрд╕्рд╕ाрдЧोрдИ рдоें рддो рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдмрд╣ुрдд рдХुрд╢рд▓ рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЬрдм рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рддीрди рдмाрд░ рдл़्рд▓ैрд╢рдмैрдХ рдоें рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдХ़िрд╕्рд╕ाрдЧोрдИ рд╢ैрд▓ी рдХे рдЪрд▓рддे рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рд░ोрдЪрдХрддा рдФрд░ рдмрдв़ рдЬाрддी рд╣ै। рддीрдиों рдл़्рд▓ैрд╢рдмैрдХ рдкाрдардХ рдХी рдЖँрдЦों рдХे рд╕ाрдордиे рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ рдХी рддрд░рд╣ рдЧुрдЬ़рд░рддे рд╣ैं। рджृрд╢्рдп рджрд░ рджृрд╢्рдп рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрддे рд╣ुрдП। рдбॉрд▓ी, рд╕ाрдпрд░ा рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рддीрдп рдорд╣िрд▓ा рдХे рд╕्рдХैрдЪ рдкाрдардХ рдХी рдЖँрдЦों рдХे рд╕ाрдордиे рдмрди рдЬाрддे рд╣ैं। рддीрдиों рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдмрд╣ुрдд рдоेрд╣рдирдд рд╕े рд▓ेрдЦрдХ рдиे рд╡िрдЬ़ुрдЕрд▓ рдоाрдз्рдпрдо рдХी рддрд░рд╣ рдЧрдв़ा рд╣ै। рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рднाрд╖ा рдХो рднी рд▓ेрдЦрдХ рдиे рд╢ैрд▓ी рдХी рд╣ी рддрд░рд╣ рдмिрд▓рдХुрд▓ рд╕рд╣рдЬ рдФрд░ рд╕рд░рд▓ рд░рдЦा рд╣ै। рдЖрдо рдмोрд▓рдЪाрд▓ рдХी рднाрд╖ा рдоें рд╕ंрд╡ाрдж рдЧрдв़े рд╣ैं, рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдкрдв़рддे рд╣ुрдП рдкाрдардХ рдХो рдЕрдкрдиे рд╣ी рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рдЬो рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХीрдп рдм्рдпौрд░े рд╣ैं рд╡рд╣ рднी рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं рдХि рдкाрдардХ рдХो рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╕рдордЭ рдЖ рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдЬрдЯिрд▓ рд╡िрд╖рдп рдЙрдаाрддे рд╕рдордп рдЗрддрдиी рд╕рд╣рдЬ рдФрд░ рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рддрдеा рд╢ैрд▓ी рд▓ेрдиा рдмрд╣ुрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдХृрддि рдЬрдЯिрд▓рддा рдХा рд╢िрдХाрд░ рди рд╣ोрдиे рдкाрдП।

рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░ рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ 'рджृрд╢्рдп рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рдХा рд╕рдл़рд░' рдоाрдирд╡ рдорди рдХे рдЧрд╣рд░े рдЕंрдзेрд░े рдХोрдиों рдХी рдкрдб़рддाрд▓ рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै। рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдиे рдХुрдЫ рдирдП рдкрди्рдиों рдХो рд╣िрди्рджी рдкाрдардХ рдХे рд╕ाрдордиे рдЦोрд▓рдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рднी рд╕ंрдпोрдЧ рд╣ै рдХि рдХोрд░ोрдиा рдХी рдкрд╣рд▓ी рд▓рд╣рд░ рдХे рдмाрдж рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдЬрдм рд╕ाрдордиे рдЖрдпा, рддрдм рднाрд░рдд рджूрд╕рд░ी рд▓рд╣рд░ рдХी рднрдпाрд╡рд╣рддा рд╕े рдЬूрдЭ рд░рд╣ा рдеा। рд╣िрди्рджी рдоें рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдФрд░ рд╣ोрддे рд░рд╣ें рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рдк्рд░рдпोрдЧों рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХिрдпा рдЬाрдП। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдХृрддिрдпाँ рдЬो рдПрдХрд░рд╕рддा рдХो рддोрдб़рддी рд╣ैं рдФрд░ рдХुрдЫ рдирдИ рджिрд╢ाрдУं рдХी рдЦिрдб़рдХिрдпाँ рдЦोрд▓рддी рд╣ैं, рдЗрдирдХे рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХрд░рдиे рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдФрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕ाрдордиे рдЖрдПँрдЧे। рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдПрдХ рдпाрдд्рд░ा рд╣ै, рдЙрд╕ рдЕрдЬ्рдЮाрдд рдХी рдпाрдд्рд░ा, рдЬो рдХुрд╣ाрд╕े рдоें рдЫिрдкा рд╣ुрдЖ рдЕрдЬ्рдЮाрдд рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдФрд░ рд╢ैрд▓ी рд╕े рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдХो рджिрд▓рдЪрд╕्рдк рдФрд░ рд░ोрдЪрдХ рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै।
***

рдкंрдХрдЬ рд╕ुрдмीрд░, рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдХॉрдо्рдк्рд▓ैрдХ्рд╕ рдмेрд╕рдоेंрдЯ, рдмрд╕ рд╕्рдЯैंрдб рдХे рд╕ाрдордиे, рд╕ीрд╣ोрд░, рдо.рдк्рд░., 466001
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 997 785 5399, рдИрдоेрд▓: subeerin@gmail.com

рддрди рдХी рд╕ाрд░ी рд╕ुрдЦ-рд╕ुрд╡िрдзा рдоें, рдоेрд░ा рдорди рд╡рдирд╡ाрд╕ рджिрдпा рд╕ा - рдЕрд╢ोрдХ рдк्рд░िрдпрджрд░्рд╢ी

рд╕рдЪ рдХुрдЫ рдФрд░ рдеा ... (рдХрд╣ाрдиिрдпाँ)
рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг - рдк्рд░рдердо, 2017

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा

рдоूрд▓्рдп - ₹ 250 рд░ुрдкрдпे
рд╕рдЬ़िрд▓्рдж рдбिрдоाрдИ, 120 рдкृрд╖्рда
ISBN: 9789381520611
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рд╢िрд╡рдиा рдк्рд░рдХाрд╢рди, рд╕ीрд╣ोрд░ (рдо.рдк्рд░.) 466001


рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рдЕрд╢ोрдХ рдк्рд░िрдпрджрд░्рд╢ी


    рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХी рдЧ्рдпाрд░рд╣ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╡ाрд▓े рдирдП рд╕ंрдХрд▓рди ‘рд╕рдЪ рдХुрдЫ рдФрд░ рдеा’ рдХो рдкрдв़ рдХрд░ рдкूрд░ा рдХिрдпा, рддो рдЬाрдиे рдХ्рдпों рдПрдХ рдЧीрдд рдХी рдкंрдХ्рддि рдоेрд░े рдЬ़ेрд╣рди рдоें рддैрд░рдиे рд▓рдЧी, рдФрд░ рдЬрдм рдЗрд╕ рд╕ंрдХрд▓рди рдкрд░ рд▓िрдЦрдиे рдХा рдорди рдмрдиा, рддो рдЙрд╕ी рдЧीрдд-рдкंрдХ्рддि рдХो рдоैंрдиे рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдмрдиा рджिрдпा।

    рд╕ुрдзा рдЬी рдХा рдПрдХ рдХрд╣ाрдиी-рд╕ंрдХрд▓рди рдЗрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рднी рдкрдв़ा рдеा, рджूрд░ рдкрд░рджेрд╕ рдоें рдмрд╕े рд╣ोрдХрд░ рднी, рд╕ाрд░ी рд╕ुрдЦ-рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдоें рд╕ंрдкрди्рди рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЕрдкрдиे рджेрд╢, рдЕрдкрдиे рдЧाँрд╡, рдЕрдкрдиे рдкूрд░्рд╡ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХी рднрд▓ी-рдмुрд░ी рдпाрджों рдХो рд╕рд╣ेрдЬрддी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ- рдЬैрд╕ी рдХि рдЙрдирдХी рдЕрдиुрдЧूँрдЬ рдоेрд░े рдХाрдиों рдоें рдмрдиी рдмрдЪी рд░рд╣ рдЧрдИ рд╣ै। рдФрд░ рдЕрдм рдпрд╣ рд╕ंрдХрд▓рди। рдЕрдоेрд░िрдХी рдЬीрд╡рди рдХा рдХрд▓ाрдЗрдбोрд╕्рдХोрдк, рдЬ़ाрд╣िрд░ рдЗрди рдЪिрдд्рд░ों рдХो рдкुрдиः рдЙрдХेрд░рддे рд╣ुрдП рдЬрдм-рддрдм рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрдкрдиा рдШрд░-рдЧाँрд╡ рднी рдЖ рдЬाрддा рд╣ै- ‘рд╣рдо рддो рд╣ैं рдкрд░рджेрд╕ рдоें...’!

     рд╕ुрдзा рдЬी рдк्рд░ाрдпः рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕िрд░рдЬрддे рд╕рдордп рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╡िрди्рдпाрд╕ рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рдирд╣ीं рд▓ेрддीं, рдоाрдирд╡-рдорди рдХो рдкрдХрдб़рддी рд╣ैं। рдЗрди्рд╣ें ‘рд╕्рдкेрдб’ рдХो ‘рд╕्рдкेрдб’ рдХрд╣рдиा рдЖрддा рд╣ै, рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдЕрдкрдиे рдоूрд▓ рджेрд╢ рдХे рдмрд░-рдЕрдХ्рд╕ рдирдП рджेрд╢-рдкрд░рджेрд╕ рдоें рдЬो рд╢्рд▓ाрдШ्рдп рд╣ै рдЙрд╕े рд╕рд░ाрд╣рддी рд╣ैं рдпे рдФрд░ рдЬो рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпाँ рд╣ैं рдЙрдирдХो рдмिрдиा рд▓ाрдЧ-рд▓рдкेрдЯ рдХे реЪрд▓рдд рдХрд╣рдиे рдХा рд╕ाрд╣рд╕ рд░рдЦрддी рд╣ैं। рдорд╣िрд▓ा рд╣ैं, рддो рдиाрд░ी рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдордЭ рд╣ोрдиी рд╣ी рдард╣рд░ी, рдЙрдЪिрдд рд╣ी рд╣ै рдХि рд╡े рдФрд░рдд рдХे рджрд░्рдж рдХो рдмाрд░рдЧ рд╕्рд╡рд░ рджेрддी рд╣ैं, рдЧो рдХिрд╕ी рдРрдХ्рдЯिрд╡िрд╕्рдЯ рдХी рддрд░рд╣ рд╡े рдорд╣िрд▓ा-рдоुрдХ्рддि рдХे рдмैрдирд░-рдкोрд╕्рдЯрд░ рдирд╣ीं рдЙрдаाрддीं। рдЪुрдк-рдЪुрдк, рд╣ौрд▓े-рд╣ौрд▓े рд╡рд╣ рд╕рдм рдХрд╣ рдЬाрддी рд╣ैं рдЬो рдк्рд░ाрдпः рдкाрдардХों рдХे рдорди рдХो рдордерддा рд╣ै рдФрд░ рдЖँрдЦों рдХो рдирдо рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рднी рдпे рдлрдХрдд рдк्рд░рд╢्рди рд╣ी рдирд╣ीं рдЙрдаाрддीं, рдЕрдкрдиे рдвंрдЧ рд╕े рдЙрдирдХे рд╕рдоाрдзाрди рдХे рд╕ंрдХेрдд рднी рджेрддी рд╣ैं। рдпे рдХрд╣ाрдиिрдпाँ ‘рдк्рд░ॉрдХ्рд╕ी’ рд╕े рдкрдв़े рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рд╣ैं, рд╕ो рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдоैं рдлिрд░ рд╕े рд╕ुрдиाрдКँрдЧा рдирд╣ीं, рд╕िрд░्реЮ рдпрд╣ рджेрдЦрдиे-рджिрдЦाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ूँрдЧा рдХि рдЖреЩिрд░ рдпे рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдХрд╣ рдХ्рдпा рд░рд╣ी рд╣ैं। рдУ.рдХे.?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा
    рдЕрд░े рд╣ाँ, рдРрд╕ा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд▓рдЧा рджिрдпा рд╣ै рддो рдЙрд╕рдХा рдФрдЪिрдд्рдп рддो рдк्рд░рддिрдкाрджिрдд рдХрд░ рджूँ। рдоेрд░ी рд╡िрдирдо्рд░ рджृрд╖्рдЯि рдоें, рд▓ेрдЦрдХ, рдоुрдЦ्рдпрддः рдХрдеाрдХाрд░ рдЬрдм рд╕ृрдЬрдирд░рдд рд╣ोрддा рд╣ै рддो рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рдХाрдпा рд╕े рдиिрдХрд▓рдХрд░ рдкрд░-рдХाрдпा рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ рдЬाрддा рд╣ै। рд╕्рд╡ рдЙрд╕рдХो рддрдм рднूрд▓ рдЬाрддा рд╣ै, рд╕्рдоृрддि рдЙрд╕ рдкрд░ рд╕ी рд╣ी рд░рд╣ рдЬाрддी рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рдЫрд╡ि рд╡рд╣ рдЦрдб़ा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рддрди рд╕े рдкрд░े, рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рдХा рдорди рд╡рдирд╡ाрд╕ी-рд╕ा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рдирд╡ाрд╕ी рд░ाрдо рдХो рд╡рдирд╡ाрд╕ी рдЛрд╖ि-рдоुрдиिрдпों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХी рдЪिрди्рддा рд╕рддाрддी рд░рд╣рддी рд╣ै, рдЕрдпोрдз्рдпा рдЙрд╕ рдХ्рд╖рдг рд╡िрд╕्рдоृрдд рд╣ोрддा рд╣ै। -рддो рдЕрдм рд╕ीрдзे-рд╕ीрдзे рд╕ंрдХрд▓рди рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХी рдмाрдд।

    рдкрд╣рд▓ी рд╣ी рдХрд╣ाрдиी ‘рдЕрдиुрдЧूँрдЬ’ рд╣рдоाрд░े рдЬ़ेрд╣рди рдоें рдЧूँрдЬрддी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдкुрд░ुрд╖ рдк्рд░ेрдоांрдз рд╣ो рдЬाрдП, рдпрд╣ाँ рддрдХ рднी рд╕рдордЭ рдоें рдЖрддा рд╣ै, рдХिрди्рддु рд╡рд╣ рдЗрддрдиा рдХ्рд░ूрд░ рдФрд░ рд╣िंрд╕рдХ рдХैрд╕े рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै? рдХिрди्рддु рдПрдХ рдорд╣िрд▓ा рддो рд╣ै рдЬो рдЕрдкрдиी рдЬेрдаाрдиी рдХी рдоौрдд рдирд╣ीं рдорд░ेрдЧी, рдкрдо्рдоी рдХे рдЭूрда рдХो рдаेंрдЧा рджिрдЦा рдХрд░ рдЬिрд╕ рдХी рд╣ो рд▓ेрддी рд╣ै। рдк्рд░ेрдо рдХी рджो рддрд╕рд╡ीрд░ें рдПрдХ рд╕ाрде! рдордирдк्рд░ीрдд рдХा рдЪिрдд्рд░ рдЧрдв़рдиे рдоें рд╕ुрдзा рдЬी рдХा рдХौрд╢рд▓ рдорди рдХो рдЫूрддा рд╣ै।

     ‘рдЙрд╕рдХी рдЦुрд╢рдмू’ рдкрд░ рдХрдорд▓ рдХिрд╢ोрд░ рдЧोрдпрдирдХा рдЬी рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХे рд╕ाрде рд╣ूँ рдоैं। рдЬूрд▓ी рд╣िंрд╕рдХ рдХ्рдпों рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै? рдЗрд╕ рдмाрд░ीрдХ рдЕрдкрд░ाрдз-рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХो рд╕ुрдзा рдЬी рдиे рдкрдХрдб़ा рд╣ै। рдЬूрд▓ी рдХे рд╢рд░ीрд░ рд╕े рдиिрдХрд▓рддी рддीрдЦी рдЦुрд╢рдмू рдХा рддीрдЦाрдкрди рд▓ाрдХ्рд╖рдгिрдХ рд╣ै। рдХрд╣ीं рдкрдв़ा рдеा, рд╢ाрдпрдж рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХो, рд╕्рдд्рд░ी рджेрд╡ी рд╣ै рдХिрди्рддु ...

рдк्рд░рдпोрдЧ рдХा рдЖрдХрд░्рд╖рдг рдЕрдкрдиी рдЬрдЧрд╣, рдпрд╣ рдХрд╣ाрдиी рдЭूрдаे рдЖрдХрд░्рд╖рдг, рдЖрд░рд╕ рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХे рдЦोрдЦрд▓ेрдкрди, рдЬो рд╣ैं рдФрд░ рдЬो рдЖрдкрдХो рдЪाрд╣िрдП рдЙрд╕рд╕े рдмेрдЦрдмрд░ी рдФрд░ рд╡्рдпрд░्рде рдХे рдЕрд╣ं рдХा рдЯрдХाрд░ाрд╡ рдФрд░ рдЕंрддрддः рд▓िंрдбा рдХा рдШुрдЯрдХрд░ рдЖрдд्рдордШाрдд рдХрд░ рд▓ेрдиा। рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рд╣ोрддा рд╣ै, рдорди рдХे рдХिрди-рдХिрди рдЕрддрд▓ рдХोрдиों рдХी рдЯोрд╣ рд▓े рд▓ेрдиे рдХी рд╕ाрдорд░्рде्рдп рд░рдЦрддी рд╣ैं рд╕ुрдзा рдЬी! рдпрд╣ рднी рдХि рджुःрдЦ рдмाँрдЯрдиे рд╕े рд╣рд▓्рдХा рд╣ोрддा рд╣ै, рдХाрд╢! рд▓िंрдбा рдиे рдЕрдкрдиा рджрд░्рдж рд╢ेрдпрд░ рдХिрдпा рд╣ोрддा। рдЕрдоेрд░िрдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдоें рд░рдЪिрдд рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ-рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдк्рд░ेрдо рдХे рдпे рд░ंрдЧ рд╕्рддрдм्рдз рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं, рдЪौрдХाрддे рддो рд╣ैं рд╣ी।

     ‘рдкाрд╕рд╡рд░्рдб’ рдлिрд░ рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХी рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рдмрдиी-рдмुрдиी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै। рдХрд╣ाрдиी рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ुрдзा рдЬी рдХी рдпрд╣ рдкंрдХ्рддि рдкреЭें - ‘рд╕ाрдХेрдд рдиे рддो рдЕрдкрдиी рдЬ़िрди्рджрдЧी рдХा рдкाрд╕рд╡рд░्рдб рддрди्рд╡ी рдХो рджे рджिрдпा рдеा рдкрд░ рддрди्рд╡ी рдХे рдЬीрд╡рди рдХा рдкाрд╕рд╡рд░्рдб рдХрд╣ीं рд╣ो рдЧрдпा рдеा।’ рд╣िрди्рджी рдоें рдПрдХ рдХрд╣ाрд╡рдд рдЪрд▓рддी рд╣ै - рддुрдо рдбाрд▓-рдбाрд▓, рд╣рдо рдкाрдд-рдкाрдд! рддрди्рд╡ी рдЕрдкрдиे рдк्рд░ेрдоी рдордиु рдХे рд╕ाрде рдбाрд▓-рдбाрд▓ рдлुрджрдХ рд░рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рд╕ाрдХेрдд рдкाрдд-рдкाрдд рдкрдХрдб़рддा рд╣ुрдЖ рдЙрд╕рдХी рд╢ाрддिрд░ाрдиा рдЪाрд▓ рдХो рдиाрдХाрдо рдХрд░ рджेрддा рд╣ै। рд╡ीрдЬा, рдЧ्рд░ीрди рдХाрд░्рдб, рдкाрд╕рд╡рд░्рдб рдХी рдЕрд╣рдоिрдпрдд рдЕрдоेрд░िрдХा рдЬाрдХрд░ рд╣ी рд╕рдордЭी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдХрд╣ाрдиी рдХिрд╕ реШрджрд░ рде्рд░िрд▓рд░ рдХा рдЖрдиंрдж рджेрддी рд╣ै।

     ‘рддрд▓ाрд╢ рдЬाрд░ी рд╣ै’ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХрд╣ाрдиी рдЕрдд्рдпंрдд рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ोрдЪ рд╡ाрд▓ी рд╣ै। рдЕрдкрдиी рдХрдоिрдпों рдХो рджेрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖंрддрд░िрдХ рд╕ाрд╣рд╕ рдХी рджрд░рдХाрд░ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдЗрди рджिрдиों рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рд╡ाрд╕िрдпों рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЬो рдЕрдирдордиेрдкрди рдХा рднाрд╡ рд╣ै рдЙрд╕рдХे рдЕрди्рдп рдХाрд░рдг рдЬो рд╣ों, рдПрдХ рдХाрд░рдг рд╕ंрднрд╡рддः рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рд╡рд╣ाँ рдХे рдиिрдпрдо, рдХाрдиूрди-реШाрдпрджे рдХो рдаेंрдЧा рджिрдЦрд▓ाрдиे рдХी рд╣ोрд╢िрдпाрд░ी рджिрдЦрд▓ाрддे рд╣ैं। рдпों рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЬрдм рдЖрдк рд░ोрдо рдоें рд╣ैं, рддो рд░ोрдордиों рдХी рддрд░рд╣ рдмрд░рддिрдП। рдпрд╣ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдХि рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╡िрдЪाрд░ों рд╕े рд╣рдоें рд╕ाрд╡рдзाрди рдХрд░рддी рдЗрд╕ рдХрд╣ाрдиी рдХा рдХрд╣ाрдиीрдкрди рдмрдЪा рд░рд╣рддा рд╣ै рдФрд░ рд░ोрдЪрдХрддा рднी рдмрдиी рд░рд╣рддी рд╣ै।

     рд╣рдоाрд░े рдпрд╣ाँ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдиिрдпोрдЧ-рдкрдж्рдзрддि рдХी рдЪрд░्рдЪा рд╣ै। ‘рд╡िрдХрд▓्рдк’ рдоें рд╡ैрд╕े рд╣ी рд╡िрдХрд▓्рдк рдХी рдмाрдд рд╣ै? рдХрд╣рддे рд╣ैं, рдЕрдкрдиे рдЧрд░्рдн рд╕े рд╕ंрддाрди рдХो рдЬрди्рдо рджेрдХрд░ рдФрд░рдд рдкूрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдаीрдХ рд╣ै рдХि ‘рдЖрд░्рдЯिрдлिрд╢िрдпрд▓ рдЗрди्рд╕ेрдоिрдиेрд╢рди’ рдЬैрд╕ी рддрд░рдХीрдмें рднी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдиे рдЦोрдЬ рдиिрдХाрд▓ी рд╣ैं, рдХिрди्рддु ‘рдбोрдирд░’ рдХे рд╕्рдкрд░्рдо рдоें рд╡рд╣ рддाреШрдд рддो рд╣ो! рдлिрд░? рдиिрдпोрдЧ рдЬैрд╕ी рддрдЯрд╕्рдерддा рдХे рд╕ाрде рджेрд╡рд░ рдХे рд╕ाрде рд╕рд╣рд╡ाрд╕ рдХрд░े рдХोрдИ рдФрд░рдд рддो? рддो рд╕ंрд╢рдп рддो рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै рдХि рдФрд░рдд рдЕрдкрдиे рддрди рдХी рднूрдЦ рдоिрдЯा рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдоाँ рдмрди рдкाрдиे рдХी рд╡िрдХрд▓्рдкрддा рдоें ‘рдиिрдЧेрдЯिрд╡िрдЯी’ рдХे рд╕ाрде рдпрд╣ рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдиा рд╣ै? рдФрд░ рджेрд╡рд░ рдХी рдЕрдоेрд░िрдХी рдоँрдЧेрддрд░ рдХो рдЖрдкрдд्рддि рди рд╣ो, рддो рдХिрд╕ी рдФрд░ рдХो рдЖрдкрдд्рддि рдХ्рдпों рд╣ो? рд╕ुрдзा рдЬी рдиे рдЗрд╕ рд╕ाрд╣рд╕िрдХ рдХрд╣ाрдиी рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдк्рд░рд╢्рди рднी рдЙрдЫाрд▓ рджिрдпा рд╣ै рдЬैрд╕े। рдЗрд╕ рд╕ाрд╣рд╕िрдХ, рд╡िрд░рд▓ рдХрдеा-рдк्рд░рд╕ंрдЧ рд╡ाрд▓ी рдХрд╣ाрдиी рдХे рд▓िрдП рд▓ेрдЦिрдХा рдХो рдмрдзाрдИ рддो рджी рд╣ी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП।

    рдФрд░ рдЕрдм ‘рд╡िрд╖-рдмीрдЬ’। рдоंрдЯो рдХी рдХрд╣ाрдиी ‘рдаंрдбा рдЧोрд╢्рдд’ рдЕрднी рднी рдЬ़ेрд╣рди рдоें рд╣ै। рдЬिрд╕ рдиाрд░ी-рд╢рд░ीрд░ рдХो рднोрдЧрдиे рдХी рд╡िрдХрд▓рддा рд╣ो рдФрд░ рд╕рд╣рд╕ा рд▓рдЧे рдХि рдпрд╣ рд╢рд░ीрд░ рддो рдиिрд╖्рдк्рд░ाрдг рд╣ै, рдоुрд░्рджा, рддो рд╕ाрд░ी рдЙрдд्рддेрдЬрдиा рдХ्рд╖рдг рдоें рдХाрдлूрд░ рд╣ो рдЬाрдиी рдард╣рд░ी। рдФрд░ рдпрджि рд╡рд╣ рд╕рдордЭ рдкрдб़ рдЬाрдП рдХि рд╕ाрдордиे рдоाँ рдкрдб़ी рд╣ै, рдоाँ рдЬिрд╕े рдЖрдХ्рд░ांрддा рдЪीрди्рд╣рддा рдирд╣ीं, рдХिрди्рддु рд╕ंрд╢рдп рд╣ो рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж? рдХुрдЫ рдХрдб़рд╡े рдЙрдкрдЪाрд░ рднी рдЗрд╕ рдХрд╣ाрдиी рдоें рд╕ंрдХेрд▓िрдд рд╣ैं। реЪрдиीрдордд рд╣ै, ‘рдХ्рд░ेрдЬ़ी рдоैрди’ рд╕्рд╡рдпं рдЕंрдЧ-рднंрдЧ-рджंрдб рдоाँрдЧ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╡िрд░рд╕ рдк्рд░рд╕ंрдЧ рд╡ाрд▓ी рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХрд╣ाрдиी рдХे рд▓िрдП рдлिрд░ рд╕े рд╕ुрдзा рдЬी рдХो рдмрдзाрдИ।

     ‘рдХाрд╢! рдРрд╕ा рд╣ोрддा’ рдмुрдв़ाрдкे рдоें рдЕрдХेрд▓ेрдкрди рд╕े рдмрдЪрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдХрдеा। рдЗрд╕ рд╡рдпрд╕ рдоें рд╢рд░ीрд░ рдХा рддाрдк рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдПрдХाрдХीрдкрди рдХा рд╕ंрддाрдк рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡िрдзрд╡ा рдоिрд╕िрдЬ़ рд╣ाрдЗрдбी рдЖंрдЯी рд╡िрдзुрд░ рдЬॉрд░्рдЬ рдХो рдЬीрд╡рди-рд╕ाрде рдмрдиा рд▓ेрддी рд╣ै рд╡ाрд░्рдж्рдзрдХ्рдп рдХे рдЕрдХेрд▓ेрдкрди рд╕े рдоुрдХ्рддि, рднाрд░рдд рдоें рдРрд╕ा рдХ्рдпों рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рддрдм рдФрд░ рднी рдЬрдм рд╡िрдзрд╡ा рд╡ृрдж्рдзा рд╣ो! рдкुрд░ुрд╖ рдХो рддो рдЦैрд░ рдЫूрдЯ рд╣ै!

     рд╢ैрд▓ी рдоें рдХрд╣ी рдЧрдИ рдХрд╣ाрдиी рдмाँрдзрддी рд╣ै, рдорди рдХो рднिंрдЧोрддी рд╣ै।

     рдФрд░ рд╕ंрдХрд▓рди рдХी 10рд╡ीं рдХрд╣ाрдиी - ‘рдФрд░ рдЖँрд╕ू рдЯрдкрдХрддे рд░рд╣े...’। ‘‘рдЕрдЧрд▓े рдЬрдирдо рдмिрдЯिрдпा рди рдХिрдП рдЬाрдиे рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдк्рд░рднु рд╕े рдХ्рдпों рдХрд░рддी рд╣ै рдорд╣िрд▓ा, рд╡рд╣ рднी рдк्рд░рдмुрдж्рдз рдорд╣िрд▓ा? рдФрд░рдд рдХो рдХрдордЬ़ोрд░ рдмрдиाрдиे рдоें рдкुрд░ुрд╖ рдХा рд╣ी рд╣ाрде рд╣ै। рдЧो рдоिрд╕ेрдЬ़ рд╕ोрдиी рднी рдФрд░рдд рд╣ी рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рджेрдЦे рддो рдЙрдирдХे рдЕрд╕ंрдЧрдд рдЪрд░िрдд्рд░ рдХे рдкीрдЫे рднी рдкुрд░ुрд╖ рд╣ी рд╣ै। рдФрд░рдд рдХी рдЬिрд╕्рдоाрдиी рдЬ़рд░ूрд░рддें рднी рд╣ोрддी рд╣ैं, рдХिрди्рддु рд╕рд░ेрдЖрдо рдмिрдЫ рдЬाрдиा рдЙрд╕рдХी рдоूрд▓ рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдФрд░ рдХрд╣рддे рд╣ै рдХि рдФрд░рдд рдХी рджुрд╢्рдорди рдФрд░рдд рд╣ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдФрд░рддें рдоुреЪрд▓-рдХाрд▓ рдоें рдЕрдкрдиी рдЖрдмрд░ू рдмрдЪाрдиे рдХो рдЬौрд╣рд░ рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓ेрддी рдеी। рдХрд╣ाрдиी рдХी рд▓рдб़рдХी рдиे рдоिрдирд░्рд╡ा рд╣ोрдЯрд▓ рдХी рддीрд╕рд░ी рдоंрдЬ़िрд▓ рд╕े рдиीрдЪे рдЫрд▓ांрдЧ рд▓рдЧा рджी। рдХोрдорд▓ рдХा рдЕрдиिрд░्рдгрдп рднी рд▓рдб़рдХी рдХी рдЖрдд्рдорд╣рдд्рдпा рдХा рдХाрд░рдг рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХрд╣ाрдиी рдЖँрдЦें рдЧीрд▓ी рдХрд░рддी рд╣ै рдФрд░ рдФрд░рдд рдХी рджो рддрд▓рд╡ीрд░ें рдЖрдЬू-рдмाрдЬू рд░рдЦрдХрд░ рд╣рдоें рдЭिंрдЭोрдб़рддी рд╣ै।’’

     рдЕंрдд рдоें ‘рдмेрдШрд░ рд╕рдЪ’। рд▓рдб़рдХी рдХा рдШрд░ рдЙрд╕рдХा рдоाрдпрдХा рдирд╣ीं рд╣ोрддा! рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рдоें рднी рдЙрд╕े рд╣ाрде-рдкाँрд╡ рдлैрд▓ाрдиे рдХी рдЬрдЧрд╣ рди рдоिрд▓े рддो? рддो? рдпрджि рдФрд░рдд рдЕрдкрдиे рдкैрд░ों рдкрд░ рдЦрдб़ी рд╣ै, рддो рдХ्рдпों рдирд╣ीं рд╡рд╣ рд╕ाрд╣рд╕िрдХ рдиिрд░्рдгрдп рд▓े, рдЕрдкрдиा рдЕрд▓рдЧ рдШोंрд╕рд▓ा рдмрдиाрдП рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕рдкрдиों рдХा рд╕ंрд╕ाрд░ рдмрд╕ाрдП। рдпрд╣ рдПрдХ рд╕ंрдХрд▓्рдк рд╣ै рддो, рдХिрди्рддु рдХрдаिрди рд╡िрдХрд▓्рдк рд╣ै। рдЙрдЪिрдд рддो рдпрд╣ рд╣ै рд▓рдб़рдХी рдХो рдоाрдпрдХे рдФрд░ рд╕рд╕ुрд░ाрд▓, рджोрдиों рдЬрдЧрд╣ рд╕्рдкेрд╕ рдоिрд▓े। рдЙрд╕рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рджोрдиों рдЬрдЧрд╣ों рдоें рд╣ै, рдирд╣ीं рд╣ै рддो рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।

      рджुрд╣рд░ाрдКँ, рд╕ुрдзा рдЬी рдЬिрд╕ рд╡िрд╖рдп рдХो рдХрд╣ाрдиी рдоें рдЙрдаाрддी рд╣ैं рдЙрд╕े рдкूрд░ी рд╕ंрдЬीрджрдЧी рд╕े рдмрд░рддрддी рд╣ै। рдкंрдЬाрдмी рдЫौंрдХ рд╡ाрд▓ी рдЗрдирдХी рд╣िрди्рджी рдк्рдпाрд░ी рд▓рдЧрддी рд╣ै, рдХिрди्рддु рдЦाрд▓िрд╕ рдкंрдЬाрдмी рд╢рдм्рджों рдХा рдЕрд░्рде рдЕрдиुрдоाрди рд╕े рд╣ी рд╣िрди्рджी рднाрд╖ी рд▓рдЧा рдкाрдПँрдЧे। рдорд╕рд▓рди ‘рдЯрдХोрд░ рдХрд░рдиा’ рдХा рдЕрд░्рде рдоुрдЭрдХो рдирд╣ीं рдкрддा। рдкрд░ рд╕ुрдзा рдЬी рдХो рдкрдв़рдиा рд╕ुрдЦ рджेрддा рд╣ै, рд╣ाँ, ‘рдХрд╣ाрдиिрдпों рдкрд░ рдХुрдЫ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдПँ’ рдЕрдиुрдХ्рд░рдо рдоें 12рд╡ें рдиंрдмрд░ рдкрд░ рд╣ै, рддो рдн्рд░рдо рд╣ोрддा рд╣ै, рдпрд╣ рднी рдХिрд╕ी рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै। рдЗрд╕े ‘рдкрд░िрд╢िрд╖्рдЯ’ рдоें рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рдеा। рдЗрддрдиा рдФрд░ рдХि рдЬिрдирдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдкрд░ рд╕ूрд░्рдпрдмाрд▓ा рдЬी рдФрд░ рдбॉ. рдХрдорд▓ рдХिрд╢ोрд░ рдЧोрдпрдирдХा рдк्рд░ीрдд рд╣ों рдЙрди्рд╣ें рдХिрд╕ी рдФрд░ рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ рдХी рдЬ़рд░ूрд░рдд рд╣ी рдХ्рдпा рд╣ै।

рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░: рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा

рдЕрдоेрд░िрдХा рдиिрд╡ाрд╕ी рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░, рдХрд▓ाрдХाрд░, рдкрдд्рд░рдХाрд░, рдФрд░ рд╕рдо्рдкाрджрдХ рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рд╕े рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा рдХी рд╡ाрд░्рддा


рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा
рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рд╕ुрдзाрдЬी, рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди, рдкрд░िрд╡ेрд╢, рдФрд░ рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рдмрддाрдЗрдП?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдПрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ, рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ोрдЪ рд╡ाрд▓ा рдмेрд╣рдж рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдеा рдоेрд░ा। рдЗрд╕ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдиे рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рдиिрд░्рднीрдХ рдФрд░ рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрдпा рддрдеा рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХрддा рдШुрдЯ्рдЯी рдоें рдкिрд▓ाрдИ। рддीрди 'рдкी' рддрднी рд╕े рдоेрд░े рд╕ाрде рд╣ैं рдпाрдиी рдк्рд░ेрдо-рдкेрд╢ेंрд╕-рдк्рд░ेрдпрд░।

рдкोрд▓िрдпो рд╕рд░्рд╡ाрдЗрд╡рд░ рд╣ूँ। рдЕрдкंрдЧ рд╣ोрдиे рд╕े рддो рдмрдЪ рдЧрдИ рдкрд░ рдПрдХ рдЯाँрдЧ рдХрдореЫोрд░ рд░рд╣ी। рдмाрд░рд╣ рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдШрд░ рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ुрдИ рдФрд░ рд╕ाрде-рд╕ाрде рдоेрд░ा рдЗрд▓ाрдЬ рдЪрд▓рддा рд░рд╣ा। рдкрд░िрд╡ाрд░ рдиे рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдХी рдХुंрдаा рднीрддрд░ рдкрдирдкрдиे рдирд╣ीं рджी। рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддे-рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╣ाрд░्рдоोंреЫ рдХे рдмрджрд▓ाрд╡ рдФрд░ рд╡्рдпाрдпाрдо рдиे; рдЬो рдоुрдЭे рдХрд░рд╡ाрдпा рдЬाрддा рдеा рддрдеा рдХрдд्рдердХ рдиृрдд्рдп рдиे рд╢рд░ीрд░ рд╣ृрд╖्рдЯ-рдкुрд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा। рдЪрд▓рддे рд╕рдордп рдкाँрд╡ рдФрд░ реШрджрдоों рдХा рд╕ंрддुрд▓рди рдХैрд╕े рд░рдЦрдиा рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рдоुрдЭे рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рджिрд▓рд╡ाрдпा рдЧрдпा। рдпрд╣ рднी рдПрдХ рддрд░рд╣ рдХा рд╡्рдпाрдпाрдо рдеा; рдЬिрд╕рдиे рдоेрд░ी рдЪाрд▓ рд╕ाрдз рджी। рдпुрд╡ाрд╡рд╕्рдеा рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЙрд╕ рд╕рдордп рддрдХ рдХिрд╕ी рдХो рдкрддा рдирд╣ीं рдЪрд▓ा рдХि рдоैं рдкोрд▓िрдпो рд╕рд░рд╡ाрдИрд╡рд░ рд╣ूँ, рдЬрдм рддрдХ рдХि рдоैंрдиे рдмрддाрдпा рдирд╣ीं। рдЫुрдкाрдиे рд╡ाрд▓ी рдмाрдд рдирд╣ीं рдеी, рд▓ेрдХिрди рдоुрдЭे рдХिрд╕ी рдХी рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рдирд╣ीं рдЪाрд╣िрдП рдеी। рдоैंрдиे рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा рдеा рдХि рд▓ोрдЧ рдпрд╣ рдЬाрдирдиे рдХे рдмाрдж рдоेрд░ी рдЪाрд▓ рдФрд░ рд╣ाрд╡рднाрд╡ рд╣ी рджेрдЦрддे рд░рд╣рддे рдФрд░ рдкीрда рдкीрдЫे рдХрд╣рддे 'рд╣ाрдп рдмेрдЪाрд░ी'। рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд▓िрдП 'рдмेрдЪाрд░ी' рдоुрдЭे рдирд╣ीं рд╕ुрдирдиा рдеा। 'рдмेрдЪाрд░ी' рд╢рдм्рдж рдХा рджंрд╢ рд╡ैрд╕े рд╣ी рдоुрдЭे рдЪुрднрддा рдЬैрд╕े рдмрдЪрдкрди рдоें 'рд▓ंрдЧреЬी' рдХा рдоुрдЭे рдЪुрднрддा рдеा। рдмрдЪрдкрди рдоें рдХрднी рдЦेрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕ाрде рд╣ो рд▓ेрддी рддो рдЧिрд░ рдЬाрддी। рдмрд╣ुрдд рдЧिрд░рддी рдеी рдЙрд╕ рд╕рдордп। рдХुрдЫ рдмрдЪ्рдЪे рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рдХे рд▓िрдП рдЖрддे, рдХुрдЫ рд▓ंрдЧреЬी-рд▓ंрдЧреЬी рдХрд╣рддे। рдмреЬे рд╣ोрдХрд░ рдоेрд░ी рдЪाрд▓-рдвाрд▓ рд╕े рдХिрд╕ी рдХो рдкрддा рдирд╣ीं рдЪрд▓рддा рдеा। рд╣ाँ рдХрднी-рдХрднी рдмрд╣ुрдд рдердХी рд╣ोрддी рдпा рдХрдореЫोрд░ рдЯांрдЧ рд╡ाрд▓ा рдкैрд░ рдЖрдЧे рд░рдЦा рдЬाрддा рддो рдЧिрд░ рдЬाрддी। рдЗрд╕рдХा рднी рдоैं реЩрдпाрд▓ рд░рдЦрддी। рдЗрд╕рд╕े рдоेрд░े рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХो рдмрд▓ рдоिрд▓ा।

рдкрджрдорд╢्рд░ी рдбॉ. рдоोрдЯूрд░ि рд╕рдд्рдпрдиाрд░ाрдпрдг рдХे рд╕ाрде
рдЕрдм рдмрддाрдиे рдоें рдоुрдЭे рдХोрдИ рдЭिрдЭрдХ рдирд╣ीं, рдоैंрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЗрддрдиा рдХुрдЫ рдкा рд▓िрдпा рд╣ै рдХि рдЕрдм рдХोрдИ рдХ्рдпा рд╕ोрдЪрддा рд╣ै, рдЗрд╕рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рджूрд╕рд░ों рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ूँ।

рдкाрдкा рд╡ाрдордкंрдеी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХे рдеे рдФрд░ рдордо्рдоी рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ी। рджोрдиों рдиे рдЖрдЬ़ाрджी рдХी рд▓рдб़ाрдИ рдоें рдЦूрдм рдмрдв़рдЪрдв़ рдХрд░ рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा рдеा। рд╣ोрд╢ рд╕ँрднाрд▓рддे рд╣ी рдоाँ-рдкाрдкा рдХो рджूрд╕рд░ों рдХे рд▓िрдП рдЬीрддे рджेрдЦा। рджोрдиों рд╕ोрд╢рд▓ рдПрдХ्рдЯिрд╡िрд╕्рдЯ рдФрд░ рд░िрдлॉрд░्рдорд░ рдеे। рднिрди्рди-рднिрди्рди рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХे рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдоैंрдиे рджोрдиों рдХो рд╕рдоाрдЬрд╕ेрд╡ा рдХाрд░्рдп рдоें рдЗрдХрдЯ्рдаे рдХрди्рдзे рд╕े рдХрди्рдзा рдоिрд▓ाрдХрд░ рдЪрд▓рддे рджेрдЦा।

рдоुрдЭрд╕े рд╕ाреЭे рджрд╕ рд╕ाрд▓ рдмреЬे рднाрдИ рдиे рд╕ोрд╢рд▓िрд╕्рдЯ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХो рдЕрдкрдиाрдпा рдФрд░ рдоेрд░ा рдзрд░्рдо, рдХрд░्рдо, рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рд╕рдм рдоाрдирд╡рддा рдХे рд▓िрдП рд╣ै। рдордо्рдоी, рдкाрдкा рдФрд░ рднैрдпा рддीрдиों рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдеे। рдЕрдм рд╡े рдЗрд╕ рджुрдиिрдпा рдоें рдирд╣ीं рд╣ैं рдкрд░ рдоैं рдЬो рдХुрдЫ рднी рд╣ूँ, рдЙрдирдХी рдмрджौрд▓рдд рд╣ूँ।

рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рдкрд╣рд▓ा рдкрд░िрдЪрдп рдХैрд╕े рд╣ुрдЖ? рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдХौрди-рдХौрди рд▓ेрдЦрди рд╕े рдЬुреЬे рдеे?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी, рдШрд░ рдоें рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ी-рд▓ाрдЗрдм्рд░ेрд░ी рдеी। рд╕рдмрдХो рдкрдв़рдиे рдХा рдмेрдЗंрддिрд╣ा рд╢ौрдХ рдеा। рдкाрдкा рдкंрдЬाрдмी рдХे рд╢ाрдпрд░ рдеे рдФрд░ рднैрдпा рдЙрд░्рджू рдХे। рд╣िрди्рджी, рдЙрд░्рджू, рдкंрдЬाрдмी рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी рдХी рдкुрд╕्рддрдХों рдХी рднрд░рдоाрд░ рдеी। рдкрдв़рдиे-рд▓िрдЦрдиे рдкрд░ рдХोрдИ рд░ोрдХ-рдЯोрдХ рдирд╣ीं рдеी।

рдоेрд░ा рдРрд╕ा рдоाрдирдиा рд╣ै, рд▓ेрдЦрди рдПрдХ рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рдк्рд░рддिрднा рд╣ै। рдХुрдЫ рдоूрд▓рднूрдд рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпों рдХे рд╕ाрде рд╣ी рджेрд╣ рдХो рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд▓िрдЦрдиे рдХे рдмीрдЬ рдЗंрд╕ाрди рдХे рдЕрди्рджрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं… рдкрд░िрд╡ेрд╢, рд╣ाрд▓ाрдд-рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдЬрдм рдЙрди्рд╣ें рдЦाрдж рдкाрдиी рджेрддे рд╣ैं рддो рд╡े рдлूрдЯ рдкрдб़рддे рд╣ैं… рдоेрд░े рд╕ाрде рднी рдРрд╕ा рд╣ी рд╣ुрдЖ।

рдмрдЪрдкрди рдХी рд╢рд░ाрд░рддों рдФрд░ рдЦेрд▓ों рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рд░рд╣ी। рдЦेрд▓ рдирд╣ीं рд╕рдХрддी рдеी, рдЗрд╕рд▓िрдП рдоाँ-рдкाрдкा рдиे рдХाрдЧреЫ-рдХрд▓рдо, рд░ंрдЧ рдФрд░ рдм्рд░рд╢ рдоेрд░े рдирди्рд╣े- рдирди्рд╣े рд╣ाрдеों рдоें рдкрдХреЬा рджिрдП। рдм्рд░рд╢ рдЫूрдЯ рдЧрдпा, рдХрд▓рдо рдиे рдоेрд░े рд╣ाрдеों рдХो рдЪुрди рд▓िрдпा। рдЙрд╕ी рд╕े рдмेрд░ंрдЧे рдмрдЪрдкрди рдоें рд░ंрдЧ рднрд░рдиे рд▓рдЧी। рдХрд▓्рдкрдиा рдХा рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖ рдХाрдЧреЫों рдкрд░ рдмिрдЦрд░рдиे рд▓рдЧा। рднीрддрд░ рдХा рд▓ाрд╡ा рдЫिрддрд░рдиे рд▓рдЧा। рдирди्рд╣े рд╣ाрде рдмреЬे рд╣ो рдЧрдП। рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдлैрд▓े рд╡िрдЪрд▓िрдд рд╕्рд╡рд░ рдмेрдЪैрди рдХрд░рддे рддो рджूрд░ рджрд░ाреЫ рддрдеा рдХрд░ीрдм рдХी рдз्рд╡рдиिрдпों рдХो рдХाрдЧреЫ рдкрд░ рдЙрдХेрд░ рдХрд░ рдоुрдХ्рдд рд╣ोрддी рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдмрд╕ाрдИ рджुрдиिрдпा рдоें рдХрдЫुрдП рдХी рддрд░рд╣ рд╕्рд╡рдпं рдХो рд╕рдоेрдЯ рд▓ेрддी। рдоेрд░ा рд╡рд╣ рд╕ंрд╕ाрд░ рдоेрд░े рд▓िрдП рдПрдХ рд╕ुрджृреЭ рдвाрд▓ рдмрди рдЧрдпा। рдоैं рдпрд╣ी рдХрд╣ рд╕рдХрддी рд╣ूँ рдХि рд▓िрдЦрдиा рдХрдм рд╕ाрде рд╣ो рд▓िрдпा рдЬाрди рд╣ी рдирд╣ीं рдкाрдИ। рдЦाрдиा-рдкीрдиा, рдУреЭрдиा-рдмिрдЫाрдиा рд╣ो рдЧрдпा। рдЗрд╢्рдХ рдХрд░рддी рд╣ूँ рдЗрд╕рд╕े। рдпрд╣ рдЗрд╢्рдХ рдЕрдм рд╕ाँрд╕ों рдоें рдмрд╕ рдЧрдпा рд╣ै। рдЖрдХ्рд╕ीрдЬрди рд╣ै рдоेрд░ी। рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЕрдардЦेрд▓िрдпाँ, рдмाрджрд▓ों рдХा рдЙрдореЬ-рдШुрдореЬ рдХрд░ рд░ोрдоांрд╕ рд░рдЪाрдиा, рд╕ूрд░рдЬ-рдЪाँрдж рдХा рдЖँрдЦ-рдоिрдЪौрд▓ी рдЦेрд▓рдиा, рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХा рдХрд▓рд░рд╡, рдкрдд्рддों рдХी рд╕рд░рд╕рд░ाрд╣рдЯ, рд╣рд╡ा рдХे рддेрд╡рд░ों рдХे рд╕ाрде рдХрд╣ीं рдХिрд╕ी рдХे рднीрддрд░ рдХी рдкीреЬा, рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдХोрдиों рдоें рдЫिрдкे рд╡ंрдЪिрдд рд╡рд░्рдЧ рдХा рджрд░्рдж рд╕्рд╡рдпं рдХрд▓рдо рдкрд░ рдЖ рдмैрдарддा рд╣ै। рджрд░्рдж рдХрд╣ीं рднी рдХрд░рд╡рдЯ рдмрджрд▓े, рдЙрд╕рдХी рдЖрд╣рдЯ рдоेрд░े рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрддी рд╣ै। рдоेрд░ी рдкीреЬा рдмрди рд▓ेрдЦрдиी рдоें рдЙрддрд░ рдЖрддी рд╣ै।

рдк्рд░рдЬ्рдЮाрдЪрдХ्рд╖ु рдоौрд╕ी рдХी рдЫрдд्рд░рдЫाрдпा рдоें рдоेрд░ा рдмрдЪрдкрди рдмीрддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ें рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕ुрдиाрдиे рдХा рдмреЬा рд╢ौрдХ рдеा рдФрд░ рд╡े рдмрд╣ुрдд рд░ोрдЪрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕ुрдиाрддी рдеीं। рдоैं рднी рдмाрд╣рд░ рдХी рд╣рд░ рдмाрдд, рд╣рд░ рдШрдЯрдиा рдЙрди्рд╣ें рдХрд╣ाрдиी рдмрдиा рдХрд░ рд╕ुрдиाрддी। рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕ुрдирддे-рд╕ुрдиाрддे рдоैं рдХрдм рдХрд╣ाрдиी рд▓िрдЦрдиे рд▓рдЧी, рдкрддा рд╣ी рдирд╣ीं рдЪрд▓ा।

рдкाрдкा рдЫрд╣ рднाрдИ рдеे। рджूрд╕рд░े рдиंрдмрд░ рдХे рднाрдИ рдпाрдиी рдоेрд░े рддाрдКрдЬी рдмрд╣ुрдд рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдеे। рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рддो рдХрднी рдорд░рддा рдирд╣ीं। рдЖрдЬ рднी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЙрдирдХा рдмрд╣ुрдд рдиाрдо рд╣ै। рдЙрдирдХा рдмेрдЯा рднी рдиाрдоी рд▓ेрдЦрдХ рдеा। рдкрд░ рд╡े рдирд╣ीं рдЪाрд╣рддे рдеे рдоैं рд▓ेрдЦрди рдоें рдЖрдКँ, рдмрд╣ुрдд рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рдЙрди्рд╣ोंрдиे, рддो рдоैंрдиे рднी рдХрднी рдЙрдирдХा рдиाрдо рдирд╣ीं рд▓िрдпा। рд╕्рд╡рдпं рд╣ी рдЕрдкрдиे рд░ाрд╕्рддे рддрд▓ाрд╢े рд╣ैं।
рдбॉ. рдХрдорд▓ рдХिрд╢ोрд░ рдЧोрдпрдирдХा рдХे рд╕ाрде


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдЙрд╕рдХे рдмाрдж?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдкाँрдЪ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी рдХी рдмाрд▓ рдХрд▓ाрдХाрд░ рдмрди рдЧрдИ рдеी рдФрд░ рдмाрд▓ рд╕्рддрдо्рднों рдоें рд▓िрдЦрддी рд╣ुрдИ рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдЬрдЧрдд рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ рдЧрдИ рдеी। рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯी рдЙрдо्рд░ рдоें рджैрдиिрдХ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рдкंрдЬाрдм рдХेрд╕рд░ी, рдЬाрд▓ंрдзрд░ рдХे рд▓िрдП рдЗंрдЯрд░рд╡्рдпू рд╕्рддрдо्рдн рдоें рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рд▓ेрдиे рд▓рдЧी рдеी। рдкрд░िрд╡ाрд░ рдирд╣ीं рдЪाрд╣рддा рдеा рдХि рдоेрд░ी рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдХрдореЫोрд░ी рдоेрд░े рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдкрд░ рд╣ाрд╡ी рд╣ो। рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдоें рдХрдоी рдЖрдП। рдХрд▓ा рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рдоैं рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рдк्рд░рддिрднा рдоाрдирддी рд╣ूँ। рдкрд░िрд╡ाрд░ рдиे рд╢ाрдпрдж рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЗрд╕ рдКрд░्рдЬा рдХो, рдЬो рдоेрд░े рднीрддрд░ рдеी, рдкрд╣рдЪाрди рд▓िрдпा рдеा। рдоुрдЭे рднिрди्рди-рднिрди्рди рдоाрдз्рдпрдоों рд╕े рдк्рд░ेрд░िрдд рдХिрдпा рдФрд░ рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХिрдпा। рдоैं рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рддрдХ, рд░ेрдбिрдпो, рд░ंрдЧрдоंрдЪ рдХी рдХрд▓ाрдХाрд░ рдмрди рдЪुрдХी рдеी рдФрд░ рдмाрдж рдоें рдЯीрд╡ी рдХी рдХрд▓ाрдХाрд░ рдмрдиी।

рдпुрд╡ाрд╡рд╕्рдеा рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддे-рдкрд╣ुँрдЪрддे рдЕреЩрдмाрд░ों рдоें рдоेрд░ी рд░िрдкोрд░्рдЯिंрдЧ, рд╡िрднिрди्рди рд╕्рддрдо्рднों, рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ों рдХे рд╕ाрде рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдзाрд░ाрд╡ाрд╣िрдХ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рднी рдЫрдк рдЧрдпा рдеा। рд╡рд╣ рд╕рдордп рдРрд╕ा рдеा, рдЬрдм рдЕреЩрдмाрд░ों рдоें рдЫрдкрдиा рдмреЬे рдЧрд░्рд╡ рдХी рдмाрдд рдеी। рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдмрд╣ुрдд рдЪाрд╡ рд╕े рдкреЭे рдЬाрддे рдеे। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХा рд▓िрдЦा рдХुрдЫ рднी рдкुрд╕्рддрдХ рд░ूрдк рдоें рдирд╣ीं рдЖрдпा। рд╢ाрдпрдж рдкुрд╕्рддрдХ рдЫрдкрд╡ाрдиे рдХी рдУрд░ рдз्рдпाрди рд╣ी рдирд╣ीं рдЧрдпा, рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдоुрдЭे рд░ंрдЬ рд╣ै। рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХे рд▓िрдЦे рдХो рдоैंрдиे реЩाрд░िрдЬ рдХрд░ рджिрдпा। рд╣ाрд▓ाँрдХि рдоैं рдоाрдирддी рд╣ूँ, рд╡рд╣ рдЕрдиुрднрд╡рд╣ीрди рднाрд╡ुрдХ рд▓ेрдЦрди рдеा। рдкрд░ рд▓ोрдЧों рдиे рдмрд╣ुрдд рдкрд╕ंрдж рдХिрдпा рдеा। рдЙрди рд░рдЪрдиाрдУं рдХो рдЕрдм рднी рдкреЭрддी рд╣ूँ рддो рд▓рдЧрддा рд╣ै, рдеोреЬा рдаीрдХ рдХрд░рдХे рдЙрди्рд╣ें рдЫрдкрд╡ा рд▓ूँ।

1982 рдоें рд╢ाрджी рдХे рдмाрдж рдЕрдоेрд░िрдХा рдЖрдИ। рддो рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рд▓ेрдЦрди рд░ुрдХ рдЧрдпा। рдпрд╣ाँ рдХे рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдоें рд▓िрдЦ рдирд╣ीं рдкाрдИ। рдкрд░ рдЙрддрдиे рд╡рд░्рд╖ рдЕрдиुрднрд╡ рдмрд╣ुрдд рд╕рдоेрдЯे। рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкреЭा। рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рдеा। рдлिрд░ рдЬрдм рдХрд▓рдо рдЙрдаाрдИ рддो рд▓ेрдЦрди рдХी рдзाрд░ рдпрдеाрд░्рде рдХे рдзрд░ाрддрд▓ рдкрд░ рдЦреЬी рдкाрдИ, рдЕрдиुрднрд╡ों рдиे рдЙрд╕े рдЧрдо्рднीрд░ рдЪिंрддрди рджे рджिрдпा рдеा рдФрд░ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХे рдердкेреЬों рдиे рдЙрд╕े рддрд░ाрд╢ рджिрдпा рдеा।

рд╡िрджेрд╢ рдоें рд░рд╣рддे рд╣ुрдП рд╡рд░्рд╖ों рдмीрдд рдЧрдП рдкрд░ рдЖрдЬ рднी рд▓िрдЦрддे рд╣ुрдП рд╣рд╡ेрд▓ी рдХे рдмрд░ाрдорджे рдоें рдмैрдаी рдирди्рд╣ी рдмрдЪ्рдЪी рд╕ी рдк्рд░рд╢्рдиों рдХा рдХोрд▓ाрд╣рд▓ рднीрддрд░ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддी рд╣ूँ। рджेрд╢рд╡ाрд╕िрдпों рдХा рд╣рд░ рджрд░्рдж рд░ुрд▓ाрддा рд╣ै। рд╢ोрд╖िрдд рдкीреЬिрдд рд╕्рдд्рд░ी рдоुрдЭ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдХрд╣ाँ рд╣ै। рдЬिрдирд╕े рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕ुрди-рд╕ुрди рдХрд░ рдХрд▓्рдкрдиा рдиे рдЙреЬाрди рднрд░рдиी рд╕ीрдЦी, рдк्рд░рдЬ्рдЮाрдЪрдХ्рд╖ु рдоौрд╕ी; рдЬिрдирдХी рдЫрдд्рд░рдЫाрдпा рдоें рдмрдЪрдкрди рдмीрддा, рдХो рдпाрдж рдХрд░ рд▓िрдЦрддी рд╣ूँ। рд╕्рдоृрддिрдпाँ рдордерддी рд╣ैं। рджो рджेрд╢ों рдХी рд╕ंрд╕्рдХृрддिрдпों рдХा рддрдиाрд╡ рдЫीрдЬрддा рд╣ै। рдЕрдЪ्рдЫाрдЗрдпों, рдмुрд░ाрдЗрдпों, рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों, рд╡िрдж्рд░ूрдкрддाрдУं рдФрд░ рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдЖрдо рдЗंрд╕ाрди; рдЬिрдирдоें рдк्рд░рддाреЬिрдд рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдЕрдЧ्рд░िрдо рдкंрдХ्рддि рдоें рд╣ैं, рдХे рд▓िрдП рд▓िрдЦрдХрд░ рд░ाрд╣рдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддी рд╣ूँ। 'рдмेрдЪाрд░ी' рд╢рдм्рдж рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рдирд╣ीं рд╕ुрдирдиा рдЪाрд╣рддी рдеी। рджेрд╢-рд╡िрджेрд╢ рдХी рд╣рд░ рдЙрд╕ рдорд╣िрд▓ा рдХे рд╕ाрде рд╣ूँ, рдЬिрд╕े 'рдмेрдЪाрд░ी' рдмрдиा рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рджрд░्рдж рд╕рд╣ рдирд╣ीं рдкाрддी рдФрд░ рд▓ेрдЦрдиी рд╣ो рд▓ेрддी рд╣ै рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдХрднी рдЖрдкрдиे рднी рд╣िंрджी рдоें рдкीрдПрдЪрдбी рдХी рдеी। рдЖрдЬ рдЖрдкрдХी рдХृрддिрдпों рдкрд░ рд╢ोрдз рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा рдХैрд╕े рддрдп рд╣ुрдИ? рдк्рд░рдоुрдЦ рдкреЬाрд╡ рдХ्рдпा-рдХ्рдпा рдеे?
рдХрд╡рдпिрдд्рд░ी рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी рд╕рдЪ рдХрд╣ूँ рддो рдоैं рдЕрдкрдиी рдпाрдд्рд░ा рдХा рдЖрдиंрдж рд▓ेрддी рд╣ूँ, рдоुрдЭे рддो рдпрд╣ рднी рдкрддा рдирд╣ीं рдЪрд▓ рд░рд╣ा рдХि рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा рддрдп рдХैрд╕े рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै? рдоैंрдиे рдХрднी рдХुрдЫ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा। рдХрд░्рдорд╢ीрд▓ рд╣ूँ। рдИрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░рджрдд्рдд рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕े рдЬो рднी рдХाрд░्рдп рд╕ाрдордиे рдЖрддा рд╣ै, рдЙрд╕े рдХрд░ рд▓ेрддी рд╣ूँ। рдЕрдз्рдпाрдд्рдорд╡ाрдж рдоें рд░ुрдЪि рд╣ै, рдЬीрд╡рди рдоें рдЖрд▓рддू-реЮाрд▓рддू рдХी рдЧुंрдЬрд▓े рдФрд░ рдХुंрдаाрдПँ рдирд╣ीं рдкाрд▓рддी। рдмрд╣ुрдд рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рд╕рджा рд╕ोрдЪ рд╣ै। рдпрд╣ी рдоेрд░ी рдХाрд░्рдп рд╢ैрд▓ी рдоें рд╣ै। рдЪुрдкрдЪाрдк рдЕрдкрдиा рдХाрдо рдХрд░рддी рд░рд╣рддी рд╣ूँ।

рдПрдХ рджिрди рд╕ुрд╖рдоा рд╢ेрдЦрд░ рдиाрдо рдХी рд▓реЬрдХी рдХा реЮोрди рдЖрдпा рдХि рд╡рд╣ рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░ рдкीрдНрдЪ.рдбी рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै; рдПрдХ рджो рдЕрди्рдп рд▓ेрдЦрдХों рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕рдиे рдоुрдЭे рднी рд▓िрдпा рд╣ै। рдЙрд╕ी рдиे рдоुрдЭे рдмрддाрдпा рдХि рджрдпाрд▓рдмाреЪ рдПрдЬुрдХेрд╢рдирд▓ рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ (рдбीрдо्рдб рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी), рджрдпाрд▓рдмाреЪ, рдЖрдЧрд░ा рд╕े рд░ेрд╢ू рдкाрдг्рдбेрдп рдиे рдоेрд░ी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдкрд░ рдПрдо.реЮिрд▓ рдХिрдпा рд╣ै; рдЬिрд╕рдХा рдоुрдЭे рдкрддा рднी рдирд╣ीं рдеा। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рддो рдХрдИ рдПрдо.рдП, рдПрдо.реЮिрд▓ рдФрд░ рдкीрдПрдЪ.рдбी рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХा рдкрддा рдЪрд▓ा।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдЖрдкрдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рд╡िрдзाрдУं рдоें рд▓िрдЦा рд╣ै। рдЗрдирдоें рд╕े рдХौрди рд╕ी рд╡िрдзा рдЖрдкрдХी рдк्рд░िрдп рд╣ै?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕ाрдЧрд░ рдЗрддрдиा рдЧрд╣рд░ा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рддрд▓ рддрдХ рдЬा рдХрд░ рд╣ी рдХुрдЫ рдЦोрдЬा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЦोрдЬрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдоाрд░्рдЧ рд╕ाрдзрдиा рдФрд░ рд╕рдоाрдзि рд╣ैं рдЬो рдЕрдз्рдпрдпрди, рдиिрд░ंрддрд░ рд▓ेрдЦрди рдФрд░ рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рд╕े рд╣ी рдоिрд▓ рдкाрддे рд╣ैं। рдоैं рд╣рд░ рд╡िрдзा рдоें рдЕрдкрдиे-рдЖрдкрдХो рдЭोंрдХ рджेрддी рд╣ूँ, рд╣рд░ рд╕ृрдЬрди рдХे рдмाрдж рдиिрдЪुрдб़े рдиींрдмू рд╕ी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ूँ рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдЬрди्рдо рджेрдиे рдХे рдмाрдж рдиिрдвाрд▓ рдЬрдЪ्рдЪा рд╕ी। рдкрд░ рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХрд╣ рд╕рдХрддी рдХि рдлрд▓ाँ рд╡िрдзा рдоेрд░ी рдк्рд░िрдп рд╣ै। рд╣рд░ рд╡िрдзा рдоें рд░рдЪрдиा рдХे рдмाрдж рд▓рдЧрддा рд░рд╣рддा рд╣ै, рдХрд╣ीं рдХрдоी рд░рд╣ рдЧрдИ। рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рдЖрдиा рдЕрднी рд╢ेрд╖ рд╣ै, рдХрдм, рдХिрд╕ рд╡िрдзा рдФрд░ рд░рдЪрдиा рдоें, рдЗрд╕рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдоेрд░े рдкाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ै। рдФрд░ рдлिрд░ рдоैं рддो рдПрдХ рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рд╣ूँ। рд╣рд░ рд░ोрдЬ़ рдкрд░िрдкрдХ्рд╡рддा рдФрд░ рдоेрд░े рдЕрдиुрднрд╡ों рдоें рдХुрдЫ рдоाрдд्рд░ा рдмрдв़рддी рд░рд╣рддी рд╣ै। рд╢ाрдпрдж рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рджेрдиे рдХी рд▓рд▓рдХ рд╣ी рдоुрдЭे рдЦोрдЬ рдХी рд░ाрд╣ рдкрд░ рдЪрд▓ा рд░рд╣ी рд╣ै। рдоेрд░े рд▓िрдП рд▓ेрдЦрди рдПрдХ рдпाрдд्рд░ा рд╣ै рдоंрдЬिрд▓ рдирд╣ीं।


рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╕ुрд╢ीрд▓ рд╕िрдж्рдзाрд░्рде рдХे рд╕ाрде
рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдПрдХ рд╕्рдд्рд░ी рдХी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдпाрдд्рд░ा рдПрдХ рдкुрд░ुрд╖ рд╕े рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рднिрди्рди рд╣ै?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рдЖрдкрдиे рдРрд╕ा рдкूрдЫा рд╣ै рдЬिрд╕ рдкрд░ рдПрдХ рдкुрд╕्рддрдХ рд▓िрдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдмрд╕ рдЗрддрдиा рдХрд╣рдиा рдЪाрд╣ूँрдЧी рдХि рд╕्рдд्рд░ी-рдкुрд░ुрд╖ рдХी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рднिрди्рдирддा рдЬीрд╡рди рдХे рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд░рд╣рддी рд╣ै। рд╣рдоाрд░ी рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдРрд╕ी рд╣ै рдХि рдкुрд░ुрд╖ рдХे рд▓िрдП рд╣рд░ рдХाрд░्рдп рдЖрд╕ाрди рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै; рдЬрдмрдХि рдЙрд╕ी рдХाрд░्рдп рдХे рд▓िрдП рд╕्рдд्рд░ी рдХो рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै। рд▓ेрдЦिрдХा рдХो рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоोрд░्рдЪों рдкрд░ рдЬूрдЭрддे рд╣ुрдП, рднाрд╡рдиा рдХे рдХрдИ рдкреЬाрд╡ рдкाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд▓ेрдЦрди рдХे рд▓िрдП рд╕рдордп рдиिрдХाрд▓рдиा рдкреЬрддा рд╣ै। рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдХे рдзрд░ाрддрд▓ рдкрд░ рднी рдорд╣िрд▓ा рдкुрд░ुрд╖ рд╕े рдмेрд╣рддрд░ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдПрдХ рдЕрд░рд╕े рддрдХ рд╕्рдд्рд░ी рд▓ेрдЦрди рдХो рдмेрд╣рддрд░ рджрд░्рдЬा рдирд╣ीं рджिрдпा рдЧрдпा। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╕рдоाрдЬ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рддो рдирд╣ीं рд╣ैं। рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдкुрд░ुрд╖ рд╕рдд्рддा рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рднी рдЕрдкрдиा рд░ंрдЧ рдЬрдоाрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рд▓ेрдЦिрдХा рдЕрдЧрд░ рдШрд░-рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдмाрдд рд▓ेрдЦрди рдоें рдХрд░рддी рд╣ै рддो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд░рдЦ рджी рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рд▓ेрдЦрди рджोрдпрдо рджрд░्рдЬे рдХा рдмрдиा рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдФрд░ рдЕрдЧрд░ рд▓ीрдХ рд╕े рд╣рдЯ рдХрд░ рд╡िрд╖рдп рдЪुрдирддी рд╣ै, рдЕрдкрдиे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡, рдЕрдкрдиी рдЕрд╕्рдоिрддा, рд╣ोंрдж рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рддрдеा рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рдмाрдд рдХрд░рддी рд╣ै рддो рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдУं рдХे рдШेрд░े рдоें рдЖ рдЬाрддी рд╣ै। рд╕्рдд्рд░ी рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ рджोрдиों рдХे рдкेрд╢ेрд╡рд░ рд╣ोрдиे рд╕े рдЕрдм рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдеोреЬी рднिрди्рди рд╣ो рдЧрдИ рд╣ैं। рдлिрд░ рднी рд╕्рдд्рд░ी рдХो рдЕрдзिрдХ рд╕рдоाрдпोрдЬрди рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдХ्рдпा рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ै? рдХ्рдпा рдЙрд╕рдоें рднी рдЖрдЧे рд╢्рд░ेрдгिрдпाँ рдпा рд╡рд░्рдЧ рд╡िрднाрдЬрди рд╣ै?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд▓ेрдЦрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рдЧुрдЯрдмंрджी рд╕े рджूрд░ рд╣ैं। рдХिрд╕ी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдХрд░ рдирд╣ीं рд▓िрдЦрддे рдЕрддः рдЬो рд▓िрдЦрддे рд╣ैं, рдХिрд╕ी рджрдмाрд╡ рдоें рдирд╣ीं, рдЖреЫाрдж реЩрдпाрд▓ों рдФрд░ рдЖреЫाрдж рд╕ोрдЪ рд╕े рд▓िрдЦрддे рд╣ैं। рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХा рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рджрд░्рд╢рди рдмрд╣ुрдд рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै। рджो рд╕ंрд╕्рдХृрддिрдпों рдХे рдЯрдХрд░ाрд╡ рдФрд░ рдж्рд╡ंрдж्рд╡ рд╕े рдкैрджा рд╣ुрдИ рдКрд╣ाрдкोрд╣ рдХे рдЙрдкрд░ांрдд рд╕ोрдЪ, рд╕рдордЭ рдФрд░ рдиреЫрд░िрдпा рдмेрд╣рдж рдиिрдЦрд░ рдЪुрдХा рд╣ै। рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рджृрд╖्рдЯि рдХी рд╡्рдпाрдкрдХрддा рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕рд░ोрдХाрд░ों рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдд्рдпंрдд рд╕рдЬрдЧ рд╣ै। рд╡िрджेрд╢ी рдкрд░िрд╡ेрд╢, рдХрде्рдп, рд╡िрд╖рдп рдФрд░ рд╢ैрд▓ी рдкाрдардХों рдХो рдирдпाрдкрди рджेрддे рд╣ैं। рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдорд░्рдордЬ्рдЮ рдбॉ. рдХрдорд▓ рдХिрд╢ोрд░ рдЧोрдпрдирдХा рдиे рдоुрдЭे 'рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд░рдЪрдиाрдХाрд░: рдХुрдЫ рдоूрд▓рднूрдд рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ाрдПँ' рдХे рд▓िрдП рдЗंрдЯрд░рд╡्рдпू рджेрддे рд╣ुрдП рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рдпूँ рдмрддाрдИं- 'рд╣िрди्рджी рдХे рдЗрд╕ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд░ंрдЧ рд░ूрдк, рдЙрд╕рдХी рдЪेрддрдиा, рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдПрд╡ं рд╕ृрдЬрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рднाрд░рдд рдХे рд╣िрди्рджी рдкाрдардХों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдирдИ рд╡рд╕्рддु рд╣ै, рдПрдХ рдирдП рднाрд╡рдмोрдз рдПрд╡ं рдирдП рд╕рд░ोрдХाрд░ рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ै। рдПрдХ рдирдИ рд╡्рдпाрдХुрд▓рддा, рдмेрдЪैрдиी рддрдеा рдПрдХ рдирдП рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдмोрдз рд╡ рдЖрдд्рдордмोрдз рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ै; рдЬो рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рдЕрдкрдиी рдоौрд▓िрдХрддा рдПрд╡ं рдирдП рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ंрд╕ाрд░ рд╕े рд╕рдоृрдж्рдз рдХрд░рддा рд╣ै। рд╡िрджेрд╢ों рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд╣िрди्рджी рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдзिрдХ рд╕рдЬрдЧ рдПрд╡ं рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдПрдХ рдРрд╕ी рднाрд░рддीрдпрддा рд╣ै рдЬो рд╕्рд╡рджेрд╢ -рдкрд░рджेрд╢ рдХे рдж्рд╡ंрдж्рд╡ рд╕े рдЬрди्рдо рд▓ेрддी рд╣ै рдФрд░ рдПрдХ рдирдпा рдкрд░िрд╡ेрд╢, рдПрдХ рдирдИ рдЬीрд╡рди рджृрд╖्рдЯि рддрдеा рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХा рдирдпा рд╕рд░ोрдХाрд░ рджेрддी рд╣ै। рд╣िрди्рджी рдХी рдоुрдЦ्рдп рдзाрд░ा рдХा рдпрд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕंрдЧ рд╣ै рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рднी рд░рдЦрддा рд╣ै।'

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी рдЗрд╕рдоें рд╢्рд░ेрдгिрдпाँ рдпा рд╡рд░्рдЧрд╡िрднाрдЬрди рддो рдирд╣ीं рд╣ै рдкрд░ рдПрдХ рджिрди рдЗрд╕рдХे рд╕рд╣ी рдоूрд▓्рдпाрдЩ्рдХрди рдХे рд▓िрдП рджेрд╢ рд╡िрднाрдЬрди реЫрд░ूрд░ рд╣ोрдЧा। рдЧिрд░рдоिрдЯिрдпा рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рдм्рд░िрдЯेрди, рдЕрдоेрд░िрдХा, рдХैрдиेрдбा, рдбेрдирдоाрд░्рдХ рдХा рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп।

рдвींрдЧрд░ा реЮाрдЙрдг्рдбेрд╢рди рдХे рд╕рдо्рдоाрди рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें

рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдХ्рдпा рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдоुрдЦ्рдп рдкाрдд्рд░ рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдордз्рдп рдпा рдЙрдЪ्рдЪ рд╡рд░्рдЧ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд╣ैं рдпा рдЙрд╕рдоें рдЕрди्рдп рд╡рд░्рдЧों рдХो рднी рд╕рдоुрдЪिрдд рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдоिрд▓ा рд╣ै, рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे, рдЕрд╡ैрдз рдЖрдк्рд░рд╡ाрд╕, рдЕрд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╢्рд░рдоिрдХ рд╡рд░्рдЧ, рдпा рдкрддि рдХा рд╕ाрде рджेрдиे рдХे рд▓िрдпे рдЕрдкрдиी рднрд░ी-рдкूрд░ी рдиौрдХрд░ी рдЫोреЬрдХрд░ рдПрдЪ4рдмी рдкрд░ рдЖрдХрд░ рдШрд░ рдоें рд░рд╣ рд░рд╣ी рдЙрдЪ्рдЪрд╢िрдХ्рд╖िрдд рдЖрдзुрдиिрдХ рдиाрд░िрдпों рдХो?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдкाрдд्рд░ рд╣рд░ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд╣ैं। рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдордз्рдп рдпा рдЙрдЪ्рдЪ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд╕ाрде рдЕрд╡ैрдз рдЖрдк्рд░рд╡ाрд╕, рдЕрд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╢्рд░рдоिрдХ рд╡рд░्рдЧ рддрдХ рд╣ैं। рд╣ाँ рдкрддि рдХा рд╕ाрде рджेрдиे рдХे рд▓िрдпे рдЕрдкрдиी рднрд░ी-рдкूрд░ी рдиौрдХрд░ी рдЫोреЬрдХрд░ рдПрдЪ4рдмी рдкрд░ рдЖрдХрд░ рдШрд░ рдоें рд░рд╣ рд░рд╣ी рдЙрдЪ्рдЪрд╢िрдХ्рд╖िрдд рдЖрдзुрдиिрдХ рдиाрд░िрдпों рдХो рд▓ेрдХрд░ рдХोрдИ рдХрд╣ाрдиी рд▓िрдЦी рдЧрдИ рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рдоुрдЭे рдЬ्рдЮाрди рдирд╣ीं। рдоैंрдиे рдРрд╕ी рдХोрдИ рдХрд╣ाрдиी рдирд╣ीं рдкреЭी।

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕िрд░्рдл рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдпों рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं, рдкрд░ेрд╢ाрдиिрдпाँ, рдж्рд╡ंрдж्рд╡, рд╕рд░ोрдХाрд░ों рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╣ी рдирд╣ीं рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдЗрд╕рдоें рд╕्рдеाрдиीрдп рдЪрд░िрдд्рд░, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпाँ рдФрд░ рд╡िрдж्рд░ूрдкрддाрдПँ рднी рд╣ैं। рдХрдИ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рддो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рд╕्рдеाрдиीрдп рдкाрдд्рд░ों рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╣ी рд▓िрдЦी рдЧрдИ рд╣ैं। рдоेрд░ी рдХрд╣ाрдиी 'рд╕ूрд░рдЬ рдХ्рдпों рдиिрдХрд▓рддा рд╣ै...?' рд╣ोрдорд▓ेрд╕, реЪрд░ीрдмी рд░ेрдЦा рд╕े рдиीрдЪे рд╡ाрд▓े, реЮूрдб рд╕्рдЯैंрдк्рд╕ рдкрд░ рдЬीрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рд░्рдЧ рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै। рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдХा рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рдЪिрдд्рд░рдг рд╣ै। 'реЮंрджा рдХ्рдпों...?' рдЕрд╡ैрдз рдЖрдк्рд░рд╡ाрд╕, рдЕрд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╢्рд░рдоिрдХ рд╡рд░्рдЧ рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै। рддेрдЬेрди्рдж्рд░ рд╢рд░्рдоा, рд╕्рд╡. рдиीрдиा рдкॉрд▓, рдХाрджрдо्рдмрд░ी рдоेрд╣рд░ा, рдЙрд╖ा рд░ाрдЬे рд╕рдХ्рд╕ेрдиा, рдЕрдиिрд▓ рдк्рд░рднा рдХुрдоाрд░, рд╕ुрджрд░्рд╢рди рдк्рд░िрдпрджрд░्рд╢िрдиी рдФрд░ рдЕрд░्рдЪрдиा рдкैрди्рдпूрд▓ी рдХी рдХрдИ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдкрд░ рд╣ैं।

рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕िрд░्рдл рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдпों рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡рдмोрдз рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ै।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдХ्рдпा рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдХो 'рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░' рдоाрдирддी рд╣ैं? рдХ्рдпों?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी рдоाрдирдиे рдпा рди рдоाрдирдиे рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк рд╣ी рдХрд╣ाँ рд╣ैं рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕। рдЬैрд╕े рдХि рдкрд╣рд▓े рдоैं рдЖрдкрдХो рдмрддा рдЪुрдХी рд╣ूँ рдХि рднाрд░рдд рдоें рдоैं рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдеी। рдХрд╡िрддाрдПँ, рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдзाрд░ाрд╡ाрд╣िрдХ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рднी рдЖ рдЪुрдХा рдеा। рдЕрдоेрд░िрдХा рдЖрдиे рдХे рдмाрдж рдХुрдЫ рджेрд░ рд▓ेрдЦрди рдоें рд╡िрд░ाрдо рдЖрдпा। рдирдП рджेрд╢, рдирдП рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рдоुрдЭे рд╕рдордп рд▓рдЧा। рдлिрд░ рдЬрдм рдХрд▓рдо рдЙрдаाрдИ рдФрд░ рдкрд╣рд▓ी рд░рдЪрдиा рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдХे рдардк्рдкे рдХे рд╕ाрде рдЫрдкी। рдмрд╣ुрдд рдЭрдЯрдХा рд▓рдЧा рдеा। рдЕрд░े рдпрд╣ рдХ्рдпा... рд╡рд╣ीं рд╕े рддो рдЖрдИं рд╣ूँ, рджेрд╢ рдХी рдмेрдЯी рдкрд░рджेрд╢ рдХ्рдпा рдм्рдпाрд╣ी рдЧрдИ... рдмрд╕ рдмेрдЧाрдиी рд╣ो рдЧрдИ। рдпрдеाрд░्рде рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдирд╣ीं рдХी, рдмрд╕ рдЖँрдЦें рдирдо рд╣ो рдЧрдИं।

рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣ूँ, рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рд╡िрджेрд╢ рдоें рд░рд╣рддी рд╣ूँ। рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдоें рд▓ेрдЦрдХ рд░рд╣рддा рд╣ै; рдЙрд╕ рджेрд╢ рдХा рдкрд░िрд╡ेрд╢, рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпाँ, рд╡िрдж्рд░ूрдкрддाрдПँ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЪेрддрдиा, рдЬीрд╡рди рдоूрд▓्рдп, рджрд░्рд╢рди рд╕рдм рдХुрдЫ рдЙрд╕рдХे рд▓ेрдЦрди рдоें рдЖрддा рд╣ै। рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд▓ेрдЦрдХों рдХे рд▓ेрдЦрди рдХे рд╡िрд╖рдп рднी рднिрди्рди рд╣ोрддे рд╣ैं। рд▓ेрдЦрдиी рдоें рдХрдИ рдЪिрдд्рд░рдг рдРрд╕े рдЖрддे рд╣ैं; рдЬो рднाрд░рдд рдХे рдкाрдардХों рдХे рд▓िрдП рдЕрдж्рднुрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдПрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг рджेрддी рд╣ूँ। рдпрд╣ाँ рдЬрдм рдкрддрдЭреЬ рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рд╡ृрдХ्рд╖ों рд╕े рдкрдд्рддे рдЧिрд░рдиे рд╢ुрд░ू рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╡े рдЕрдирдЧिрдирдд рд░ंрдЧों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЙрди рд░ंрдЧों рдХी рдЫрдЯा рджेрдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ोрддी рд╣ै। рджूрд░-рджूрд░ рд╕े рдкрд░्рдпрдЯрдХ рдкрдд्рддों рдХे рд░ंрдЧों рдХी рдзрдирдХ рджेрдЦрдиे рдЖрддे рд╣ैं। рдХрдИ рд░ंрдЧों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ो рдХрд░ рд╡े рдЧिрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдХрдИ рджिрди рд▓рдЧрддे рд╣ैं рдЙрди्рд╣ें рдЧिрд░рдиे рдоें। рдЕрдм рдЬрдм рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд▓ेрдЦрдХ рдЗрдирдХा реЫिрдХ्рд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЪिрдд्рд░рдг рдоें рдХрд░ेрдЧा рддो рднाрд░рдд рд╡ाрд╕िрдпों рдХो рдЕрд▓рдЧ рд▓рдЧेрдЧा। рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд╡े рд╡ृрдХ्рд╖ рдЯुंрдб-рдоुंрдб рд╣ुрдП рдкूрд░ी рд╕рд░्рджिрдпों рдоें рдкрдд्рддों рд╡िрд╣ीрди рдЦреЬे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рд╕рд░्рджिрдпों рдоें рдЕрдЧрд░ рдмрд░्реЮрдмाрд░ी рд░ुрдИ рдЬैрд╕ी рд╣ुрдИ рддो рдЗрди рд╡ृрдХ्рд╖ों рдХा рдиреЫाрд░ा рдаीрдХ рд╡ैрд╕ा рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै рдЬैрд╕े рд╢िрдорд▓ा, рдХुреЮрд░ी рдпा рдкрд╣ाреЬी рдк्рд░рджेрд╢ों рдХा। рдмрд╕ рд╕्рдиो рд╕े рдврдХे-рдЫुрдкे। рдкрд░ рдЕрдЧрд░ рддाрдкрдоाрди рдХрдо рд╣ै рддो рд╢ीрд╢े рдЬैрд╕ी рдмрд░्реЮ рдкреЬी, рдЬो рдоेрд░े рдпрд╣ाँ рдХрдИ рдмाрд░ рдкреЬрддी рд╣ै рддो рднाрд░рдд рдХे рдкाрдардХों рдХे рд▓िрдП рджृрд╢्рдп рдмрджрд▓ рдЬाрддा рд╣ै। рдмाреЪ-рдмрдЧीрдЪे рд╢ीрд╢े рдЬреЬिрдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдеोреЬी рд╕ी рд░ौрд╢рдиी рдоें рд╣ी рдЪрдордЪрдоाрддे рд╣ैं; рдЬो рдкाрдардХ рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХे рдкंрдЦों рдХो рдЙреЬрдиे рдХे рд▓िрдП рдлреЬрдлреЬाрддे рд╣ैं।

рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдм्рд░िрдЯेрди рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдХुрдЫ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдиे рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд▓ेрдЦрдХ рдХрд╣े рдЬाрдиे рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рд╣ंрдЧाрдоा рдХिрдпा рдеा। рдкрд░ рдЕрдм рд╡े рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ों рдоें рднी рдЫрдкрддे рд╣ैं, рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рд╢ोрдз рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рднी рдмрди рд░рд╣े рд╣ैं। рдХ्рдпों рд╡े рдЗрдирдХाрд░ рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдП? рдХ्рдпा рдХाрд░рдг рд╣ैं?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдкृрд╖्рдаों рдХो рдкрд▓рдЯें рддो рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕े рдХрднी рд╡ाрджों, рдХрднी рд╡िрдорд░्рд╢ों рдХे рдЦाँрдЪों рдоें рдмाँрдЯा рдЧрдпा рд╣ै। рдЫाрдпाрд╡ाрдж, рд░рд╣рд╕्рдпрд╡ाрдж, рдк्рд░рдпोрдЧрд╡ाрдж, рдк्рд░рдЧрддिрд╡ाрдж рдФрд░ рдлिрд░ рд╕्рдд्рд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢, рджрд▓िрдд-рд╡िрдорд░्рд╢ рдЖрджि-рдЖрджि। рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднी рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рдПрдХ рдЦाँрдЪा рд╣ै।

рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рдЬрд▓्рдж рд╕рдордЭ рдоें рдЖ рдЧрдпा рдеा рдХि рджेрд╢рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдП рдоैं рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣ो рдЧрдИ рд╣ूँ рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд् рдиे рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдмрдиा рджिрдпा рдФрд░ рдоेрд░ा рд▓िрдЦा рднी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै, рддो рдоैंрдиे рдЙрд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा, рдЗрд╕ рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдКрд░्рдЬा рд╡्рдпрд░्рде рдирд╣ीं рдХी। рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рдоेрд░ी рд╕ोрдЪ рдФрд░ рд░ाрд╕्рддे рдмреЬे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдХोрдИ рдКрд╣ाрдкोрд╣ рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рд╕ंрдн्рд░рдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдорд╕्рдд-рдоौрд▓ा рд╕ी рд▓ेрдЦिрдХा рд╣ूँ। рд╢ाрдпрдж рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ी рдирд╣ीं рд╣ूँ; рдЗрд╕рд▓िрдП рдмрд╕ рд▓िрдЦрддी рд░рд╣ी। рд▓िрдЦрдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै। рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा, рдк्рд░рддिрдж्рд╡ंрдж्рд╡िрддा, рдИрд░्рд╖्рдпा-рдж्рд╡ेрд╖, рдЧुрдЯрдмंрджी рд╕े рджूрд░, рд╡िрдорд░्рд╢, рд╡ाрджों рдФрд░ рд╡िрд╡ाрджों рд╕े рдкрд░े рдЕрдкрдиा рдХाрдо рдХрд░рддी рд░рд╣ी। рдЕрднी рднी рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ूँ; рдЗрд╕рд╕े рдмेреЩрдмрд░ рдХि рдоुрдЭे рдФрд░ рдоेрд░े рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рдХ्рдпा рд╕рдордЭा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдмрд╕ рдпрд╣ рд░рд╣рддा рд╣ै рдХि рдоेрд░ा рд▓ेрдЦрди рдкाрдардХों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪे। рдоेрд░ा рд▓िрдЦा рдЕрдкрдиी рд╕рд╣ी рдоंреЫिрд▓ рдкा рд▓े, рд╡рд╣ рд╣ै рдкाрдардХों рдХा рд╕्рдиेрд╣ рдФрд░ рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж। рднाрд░рдд рдХी рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рднी рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдардк्рдкे рдХे рдЫрдкрддी рд╣ूँ। рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХों рдХा рд╕ंрдкाрджрди рднी рдХिрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЕрди्рдп рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХों рдоें рдЫрдкी рднी рд╣ूँ। рд╕ंрдкाрджрдХ рдЬैрд╕ा рдЪाрд╣ें рдЫाрдк рджें। рдЕंрддрддः рддो рд░рдЪрдиा рдиे рдЕрдкрдиा рд╕्рдеाрди рдмрдиाрдиा рд╣ै।

рдоुрдЭे рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╣ोрдиे рдХे рдиाрддे рдХрдИ рд╕рдо्рдоाрди рдоिрд▓े рд╣ैं। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рднрд╡рди рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдж्рд╡ाрд░ा рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди, рдЖрдЧрд░ा рдХा, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХा, рд╕्рдкंрджрди рд╕рдо्рдоाрди рдЗрдд्рдпाрджि। рдХрдИ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдоें рдПрдо.рдП, рдПрдо реЮिрд▓, рдкीрдНрдЪ.рдбी рдоेрд░े рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░ рдХी рдЧрдИ рд╣ै; рдЬिрд╕े рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

рджिрд▓्рд▓ी рдоें рдХुрдЫ рдЦ्рдпाрддрдиाрдо рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХे рдмीрдЪ

рдЕрдиुрд░ाрдЧ: 'рдиреШ्реШाрд╢ीрджाрд░ рдХेрдмिрдиेрдЯ' рдХी рд░рдЪрдиा рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рдмрддाрдЗрдП।

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд▓िрдЦрдиे рдХा рд╡िрдЪाрд░ рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рднीрддрд░ рдХुрд▓рдмुрд▓ा рд░рд╣ा рдеा рдФрд░ рдЕрдЪ्рдЫे рд╡िрд╖рдп рдХी рддрд▓ाрд╢ рднी рдЬाрд░ी рдеी। рдЬिрд╕ рд╡िрд╖рдп рдХे рдмीрдЬ рднीрддрд░ рдХрднी рд╕рди् 1981 рдоें рдкреЬे рдеे рд╡े рд╕рдордп рдХे рдердкेреЬों рдФрд░ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдоें рдХрд╣ीं рджрдм рдХрд░ рдоुрд░рдЭा рдЧрдП рдеे। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд▓िрдЦрдиे рдХा рд╡िрдЪाрд░ рд╕्рдердЧिрдд рд╣ोрддा рдЧрдпा।

рдоैं рдк्рд░рддाреЬिрдд рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рдХॉрдЙंрд╕рд▓िंрдЧ рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддी рдеी। рд╡рд╣ीं рдоुрдЭे рдРрд╕ा рд╡िрд╖рдп рдоिрд▓ा, рдЬिрд╕рдиे рдоेрд░े рд╕ंрд╡ेрдЧों рдХो рддрд░ंрдЧिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдЬुрдЯा рджी। рдХрде्рдп рдХे рдмीрдЬ рдкреЬ рдЧрдП рдФрд░ рд╡рд╣ рдмीрдЬ рдоेрд░े рдЕрди्рджрд░ рдзीрд░े-рдзीрд░े рдкрдирдкрдиे рд▓рдЧे। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╕рди् 1981 рдХे рдмीрдЬ рднी рд╣рд░े рд╣ो рдЧрдП, рд╢ाрдпрдж рдЙрди्рд╣ें рдЙрдЪिрдд рдЦाрдж рдкाрдиी рдоिрд▓ рдЧрдпा рдеा। рдПрдХ рджिрди рд▓рдЧा рдХि рдкूрд░े реЩाрдХे рдХो рдЬो рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдоें рд╣ै, рдЙрд╕े рдХाрдЧреЫों рдкрд░ рдЙрддाрд░ा рдЬाрдП। рдПрдХ рдкрд╣рд▓ा рдб्рд░ाреЮ्рдЯ рддो рдмрдиाрдпा рдЬाрдП। рдкрддा рдирд╣ीं рдХ्рдпों рд╡िрдЪाрд░ рдЕреЬिрдпрд▓ рдШोреЬे рд╕ा рдЕреЬ рдЧрдП। рдРрд╕ा рд▓рдЧा рдЬैрд╕े рдХрд╣ рд░рд╣ें рд╣ों, 'рдХрд░ рд▓ो рдЬो рдХрд░рдиा рд╣ै рдирд╣ीं рдЙрддрд░рддा рд╣рдоें рд╢рдм्рджों рдоें। рд╣рдо рдХिрд╕ी рднी рддрд░рд╣, рдХिрд╕ी рднी рд░ूрдк рдоें рдмँрдзрдиे рдХो рддैрдпाрд░ рдирд╣ीं'। рд╕рдЪ рдоें рдХрд▓рдо рд╕े рдХोрд╕ों рджूрд░ рднाрдЧ рдЧрдП рдеे рд╡े рд╡िрдЪाрд░, рдЬिрдирдХा рдПрдХ рдкूрд░ा рдХा рдкूрд░ा реЩाрдХा рдмрди рдЧрдпा рдеा। рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд▓िрдЦрдиे рдХी рдЪाрд╣ рдеी рдФрд░ рдХрдеाрдирдХ рднी рдеा рдкрд░ рдЗрд╕рдХी рдкрд╣рд▓ी рд░ूрдкрд░ेрдЦा рддрдХ рддैрдпाрд░ рдирд╣ीं рд╣ो рдкा рд░рд╣ी рдеी। рдХрдеाрдирдХ рдкंрдЬाрдм рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдордз्рдп, рджो рд╕ंрд╕्рдХृрддिрдпों рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдзрд░ рдЪुрдХा рдеा।

рд╣ाрд▓ाँрдХि рдЬрди्рдорднूрдоि рдХी рдЦुрд╢рдмू, рд╕рдн्рдпрддा, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рдХी рдпाрджें рдкрд░рдЫाрдИं рд╕ी рдкीрдЫा рдХрд░рддी рд▓िрдкрдЯी рд░рд╣рддी рд╣ैं। рдлिрд░ рднी рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдЖрдХाрд░ рдХ्рдпों рдирд╣ीं рд▓े рдкा рд░рд╣े рдеे? рдЗрд╕ी рдЕंрддрд░्рдж्рд╡ंрдж्рд╡ рдоें рд╕рдордп рдмीрдд рд░рд╣ा рдеा।

рдХрде्рдп рдХा рдмीрдЬ рдкреЬрдиे рдФрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХा рдЬрди्рдо рд╣ोрдиे рдХे рдЕंрддрд░ाрд▓ рдоें рдоैंрдиे рдмрд╣ुрдд рд╕े рд╡िрд╖рдпों рдФрд░ рдзрд░्рдоों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा। рд╡िрд╢ेрд╖ рдХрд░ рдзрд░्рдоों рдХो рдмृрд╣рдд рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी। рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдоैंрдиे рдПрдХ рдмाрдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХी, рдоुрдЭे рдХрдИ рдРрд╕े рд╕рдоाрдЪाрд░ рдоिрд▓े; рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рдХрде्рдп рдХो рдФрд░ рдЦाрдж-рдкाрдиी рджिрдпा। рдпे рд╕рдоाрдЪाрд░ рдмेрд╣рдж рджुрдЦрджाрдИ рдеे। рдкंрдЬाрдм рдХे рдЧाँрд╡ों рдХी реЪрд░ीрдм рд▓реЬрдХिрдпों рдХो рдпрд╣ाँ рд▓ाрдХрд░, рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдЙрдирдХा рд╢ोрд╖рдг рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рдоाрдЪाрд░ों рдоें рдЙрдирдХी рджाрд╕्рддाрди рд▓िрдЦी рдеी। рдкреЭ рдХрд░ рдорди рджुःрдЦी рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕ рджुःрдЦ рдоें рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рдпुрд╡ाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЕрдкрдиे рдмुреЫुрд░्рдЧों рд╕े рд╕ुрдиी рдФрд░ рдЖँрдЦों рджेрдЦी рдХрдИ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ो рдЧрдИं। рдЫुрдЯрдкрди рд╕े рд╣ी рдмрд╣ुрдд рд╕рдЬрдЧ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХी рдеी। рдХुрдЫ рдШрдЯिрдд рд╣ोрддे рджेрдЦрддी рдпा рдХिрд╕ी рд╕े рдХुрдЫ рд╕ुрдирддी, рдоेрд░ी рдХрд▓्рдкрдиा рд╡рд╣ाँ рдЕрдкрдиा рдпोрдЧрджाрди реЫрд░ूрд░ рджेрддी। рдЬिрд╕рд╕े рдЕрдирдХрд╣ा рдФрд░ рдЕрдирд╕ुрдиा рднी рдЬाрди рдЬाрддी। рд╢ाрдпрдж рдЗрд╕ी рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХी рдмрджौрд▓рдд, рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рд╣ो рдХрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдЬрди्рдо рд▓ेрдиे рдХो рддैрдпाрд░ рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдЙрд╕ рджिрди рдоैं рдмрд╣ुрдд рдмेрдЪैрди рдеी। рдЕрдХ्рд╕рд░ рдХुрдЫ рд▓िрдЦे рдЬाрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдоेрд░ी рдРрд╕ी рд╣ी рдордиःрд╕्рдеिрддि рд╣ोрддी рд╣ै। рд░рдЪрдиा рдХे рдЬрди्рдо рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХी рдк्рд░рд╕рд╡ рдкीреЬा рд╕े рдЧुреЫрд░ рд░рд╣ी рдеी। рдЕрдЪाрдирдХ рднीрддрд░ рдЬрдоा рд▓ाрд╡ा рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी рд╕ा рдлрдЯ рдкреЬा рдФрд░ рдХрд▓рдо рдмेрдЭिрдЭрдХ, рдмेреЩौреЮ, рдмिрдиा рдЕрд╡рд░ोрдз рдХे рдЪрд▓рдиे рд▓рдЧी рдФрд░ 'рдиреШ्реШाрд╢ीрджाрд░ рдХेрдмिрдиेрдЯ' рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рдкाрдд्рд░ рдЖрдХाрд░ рд▓ेрдиे рд▓рдЧे рдФрд░ рдоुрдЭे рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рдмрд╣ा рд▓े рдЧрдП। рдХрдИ рдорд╣ीрдиों рддрдХ рдЙрди्рд╣ीं рдХी рддрд░рд╣ рд╕ोрдЪा। рдЙрди्рд╣ीं рдХे рдкрд▓ों рдХो рдЬिрдпा। рдЙрдирдХे рдХрд╖्рдЯ рднोрдЧे। рд╡े рд░ोрдП, рдоैं рд░ोрдИ। рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХी рдЬрдХреЬрди рдоें рд╡े рдЬрдХреЬे рд╣ुрдП рдеे, рдкीреЬिрдд рдоैं рд╣ुрдИ। рдЙрдирдХी рдкीреЬा рдФрд░ рджрд░्рдж рд╕े рддреЬрдкी। реЩुрд╢ी рдХी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рд╡ेрджрдиा рд╕े рдоैं рдЧुреЫрд░ी рд╣ूँ, рд╡рд╣ рдкाрдардХों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪी। рд╕ोрдирд▓ рдХी рдд्рд░ाрд╕рджी, рдкрдо्рдоी рдХी рдХुрд░्рдмाрдиी, рд╕ुрдХ्рдЦी рдХा рдзैрд░्рдп рдФрд░ рдкाрд╢ рдХे рд╕рдкрдиे рдкाрдардХों рдХो рднाрдП, рддрднी рддो рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХा рддीрд╕рд░ा рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдЖ рдЪुрдХा рд╣ै рдФрд░ рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░, рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░ рдФрд░ рд╡िрднोрдо-рд╕्рд╡рд░ рдХे рд╕ंрдкाрджрдХ рдкंрдХрдЬ рд╕ुрдмीрд░ рдиे рдЗрд╕ рдкрд░ рдПрдХ рд╡िрдорд░्рд╢ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рдиिрдХाрд▓ी рд╣ै, рд╡िрдорд░्рд╢-рдиреШ्реШाрд╢ीрджाрд░ рдХेрдмिрдиेрдЯ। рдЬिрд╕рдоें 50 рдХे рдХрд░ीрдм рдЖрд▓ोрдЪрдХों, рд▓ेрдЦрдХों, рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХों рдФрд░ рдкाрдардХों рдХे рд▓ेрдЦ, рдЖрд▓ेрдЦ, рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдПँ, рд╕рдоीрдХ्рд╖ाрдПँ рдФрд░ рдкрдд्рд░ рд╣ैं।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдзрди्рдпрд╡ाрдж! рдЖрдкрдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд╕рдмрд╕े реЫ्рдпाрджा рд╣рд▓рдЪрд▓ рдХिрд╕рдиे рдордЪाрдИ рдФрд░ рдХ्рдпों?
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी, рд▓ेрдЦрди рдоेрд░ी рд╕ाрдзрдиा рд╣ै। рдоैं рдмрд╕ рд▓िрдЦрддी рд╣ूँ, рд╕ाрдзिрдХा рдЕрдкрдиा рдХाрдо рдХрд░рддी рд╣ै, рдЬो рднी рд▓िрдЦрддी рд╣ूँ рд╣рд▓рдЪрд▓ рдордЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं। рд╣ाँ, рднीрддрд░ рдХी рд╣рд▓рдЪрд▓ рдФрд░ рдж्рд╡ंрдж्рд╡, рдоेрд░ी рд▓ेрдЦрдиी рдоें рдЙрддрд░рддा реЫрд░ूрд░ рд╣ै। рд╡рд╣ рдкाрдардХों рдкрд░ рдХ्рдпा рдЫाрдк рдЫोреЬрддा рд╣ै, рдпрд╣ рддो рдкाрдардХ рд╣ी рдмрддा рд╕рдХрддे рд╣ैं।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдЖрдкрдХी рд╕рд░्рд╡рдк्рд░िрдп рд░рдЪрдиा рдХौрди рд╕ी рд╣ै рдФрд░ рдХ्рдпों?
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी, рдирд╣ीं рдХрд╣ рд╕рдХрддी рдоेрд░ी рд╕рд░्рд╡рдк्рд░िрдп рд░рдЪрдиा рдХौрди рд╕ी рд╣ै? рдоैंрдиे рдЕрдкрдиी рд╕рднी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд╕्рд╡рдпं рдХो рдЭौंрдХा рд╣ै। рд╕рднी рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕ी рдкीреЬा рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХी рд╣ै рдФрд░ рдлिрд░ рд▓िрдЦрдиे рдХे рдмाрдж рдоैं рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиाрдУं рд╕े рдиिрд░्рд▓िрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ूँ। рд╡рд╣ рдкाрдардХों рдХी рдмрди рдЬाрддी рд╣ैं।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдЖрдкрдХे рд▓ेрдЦрди рдкрд░ рднाрд░рдд рдоें рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╢ोрдзрдХाрд░्рдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рдмрддाрдиा рдЪाрд╣ेंрдЧी?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЬो рд╢ोрдзрдХाрд░्рдп рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं рдЕрднी рдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рд╣ुрдП, рдЙрди рдкрд░ рдмाрдд рдХрд░рдиा рдоैं рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं рд╕рдордЭрддी। рдЗрддрдиी рдЬाрдирдХाрд░ी рджे рд╕рдХрддी рд╣ूँ рдХि рджो рдкीрдНрдЪ.рдбी, рддीрди рдПрдо. рдлिрд▓. рдФрд░ рдПрдХ рдПрдо. рдП. рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै। рдЬो рд╢ोрдзрдХाрд░्рдп рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं, рд╡े рд╣ैं-
1. рдбॉ. рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ (рд▓рдШु рд╢ोрдз рдк्рд░рдмंрдз, рдПрдо. рдП.), рд╢ोрдзाрд░्рдеी -рдиिрдзिрд░ाрдЬ рднрдбाрдиा, рдиिрд░्рджेрд╢рдХ-рдк्рд░ो. рдирд╡ीрди рдЪрди्рдж्рд░ рд▓ोрд╣рдиी, рдЪौ. рдЪрд░рдг рд╕िंрд╣ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдоेрд░рда।
2. рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдиिрд╣िрдд рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ (рд▓рдШु рд╢ोрдз рдк्рд░рдмंрдз, рдПрдо. рдлिрд▓.) рд╢ोрдзाрд░्рдеी -рд░ेрд╢ू рдкाрдг्рдбेрдп, рдиिрд░्рджेрд╢рди-рдбॉ. (рд╢्рд░ीрдорддी) рд╢рд░्рдоिрд▓ा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा, рджрдпाрд▓рдмाреЪ рдПрдЬुрдХेрд╢рдирд▓ рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ (рдбीрдо्рдб рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी), рджрдпाрд▓рдмाреЪ, рдЖрдЧрд░ा।
3. рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдЬीрд╡рди рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди (рд▓рдШु рд╢ोрдз рдк्рд░рдмंрдз, рдПрдо. рдлिрд▓.) рд╢ोрдзाрд░्рдеी -рд╢рд╣рдиाреЫ, рд╢ोрдз-рдиिрд░्рджेрд╢рдХ-рдбॉ. рдЕрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдиाрд╡рд░िрдпा, рдЬाрдоिрдпा рдоिрд▓्рд▓िрдпा рдЗрд╕्рд▓ाрдоिрдпा (рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп), рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी-110025
4. рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдпों рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рдПрд╡ं рд╕ंрд╡ेрджрдиाрдПँ (рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें) (рд▓рдШु рд╢ोрдз рдк्рд░рдмंрдз, рдПрдо. рдлिрд▓.) рд╢ोрдзाрд░्рдеी - рдк्рд░рд╕ीрддा рдкी, рд╢ोрдз-рдиिрд░्рджेрд╢рдХ-рдбॉ. рдкी. рд░рд╡ि рд╢ांрддि рдиाрдпрд░, рд╢्рд░ी рд╢ंрдХрд░ाрдЪाрд░्рдп рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдСреЮ рд╕ंрд╕्рдХृрдд, рдХाрд▓рдбी, рдХेрд░рд▓ा।
5. рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╡рд░्рдгाрдд्рдордХ рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг (рд╢ोрдз рдк्рд░рдмंрдз, рдкीрдНрдЪ.рдбी, рддрдХрд░ीрдмрди рд╕рднी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд▓ेрдЦрдХ) рд╢ोрдзाрд░्рдеी-рдирд╡рдиीрдд рдХौрд░, рдкंрдЬाрдм рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдЪрдг्рдбीрдЧреЭ।
6. рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рд░рдЪрдиाрдд्рдордХрддा рдХी рджрд╢ाрдПँ-рд▓ेрдЦिрдХा рд╡ंрджрдиा рдЧुрдк्рддा (рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░, рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░ рдПрд╡ं рдЖрд▓ोрдЪрдХ)


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рджрд╢рдХों рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд░рд╣рддे рд╣ुрдП рдЖрдкрдХो рджिрди-рд░ाрдд рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рд╣ी рдмाрдд рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рд▓िрдЦрдиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд▓рдЧрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЖрдкрдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рднाрд╖ा рд╣िрди्рджी рдФрд░ рдкंрдЬाрдмी рд╣ैं, рдРрд╕ा рдХ्рдпों? рдХ्рдпा рдЖрдк рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рднी рд▓िрдЦрддी рд╣ैं?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी, рдЗрддрдиे рд╡рд░्рд╖ рд╣рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд░рд╣рддे рд╣ो рдЧрдП, рдЖрдЬ рднी рд╣рдоाрд░े рдШрд░ рдоें рд╣िрди्рджी рдмोрд▓ी рдЬाрддी рд╣ै। рдоेрд░ा рдмेрдЯा рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рдоाрдЗрдирд░ рд╣िрди्рджी рд▓ी рдеी। рд╡рд╣ рдЬрдм рднाрд░рддीрдп рдмुреЫुрд░्рдЧ рд░ोрдЧिрдпों рдХे рд╕ाрде рд╣िрди्рджी, рдкंрдЬाрдмी рдоें рдмाрдд рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдЦुрд╢ рд╣ो рдХрд░ рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕े рдЬрдм рдЕрдиुрд╡ाрджрдХ рдирд╣ीं рд▓ेрдиा рдкреЬрддा рддो рд╕рднी рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╣ैрд░ाрди рд╣ोрддे рд╣ैं। рдкंрдЬाрдмी рд╡рд╣ рджाрджा-рджाрджी рдФрд░ рдиाрдиा-рдиाрдиी рдХे рд╕ाрде рдмोрд▓рддा рдеा।

рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХिрддрдиी рднी рдмोрд▓ рд▓ूँ, рдЙрд╕рдоें рд▓िрдЦрдиे рдХा рдореЫा рдирд╣ीं рдЖрддा। рдмрд╣ुрдд рдмाрд░ рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдкрд░ рдиिрд░ाрд╢ рд╣ुрдИ; рдХ्рдпोंрдХि рд╕ोрдЪрддी рдЕрднी рднी рд╣िрди्рджी рдоें рд╣ूँ।

рд╣िрди्рджी, рдкंрдЬाрдмी рджोрдиों рд╕рд╣ेрд▓िрдпाँ рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рд╕ुрдХूрди рджेрддी рд╣ैं। рдЗрдирдХा рд╕ाрде рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рд╕ुрдЦ рдФрд░ рдЖрдиंрдж рджेрддा рд╣ै।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдЖрдкрдиे рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╣िрди्рджी рдкреЭाрдИ рднी рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рд╣рдоाрд░े рдкाрдардХों рдХो рдХुрдЫ рдмрддाрдЗрдП।

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдоैंрдиे рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдоें рд╣िрди्рджी рдмрд╣ुрдд рдкрд╣рд▓े рдкреЭाрдИ рдеी; рддрдХрд░ीрдмрди рдЕрд╕्рд╕ी рдХे рдЕंрдд рдоें। рддрдм рдФрд░ рдЕрдм рдХे рд╣िрди्рджी рд╡िрднाрдЧों, рдкреЭाрдиे рдХे рддрд░ीрдХों рдФрд░ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕंрддрд░ рдЖ рдЪुрдХा рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдХोрдИ рдЕंрддрд░ рдирд╣ीं рдЖрдпा рддो рд╡рд╣ рд╣ै рд╣िрди्рджी рдХो рд╡िрджेрд╢ी рднाрд╖ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдкреЭрдиा рдФрд░ рдкреЭाрдиा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдкрдв़ाрдиे рдХे рдЕрдиुрднрд╡ों рд╕े рдПрдХ рдмाрдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХी рдеी, рдпрд╣ाँ рдХे рдЬрди्рдоे- рдкрд▓े рднाрд░рддीрдп рдоूрд▓ рдХे рдЫाрдд्рд░ों рдХो рд╣िрди्рджी рднाрд╖ा рдХी рддрд░рдл рддрднी рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЕрдЧрд░ рдпрд╣ рд╕рд╣рдЬ рдФрд░ рд╕рд░рд▓ рддрд░ीрдХे рд╕े рдЙрди рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдИ рдЬाрдП। рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी, рд╕ेंрдЯ рд▓ुрдИрд╕ рдоें рд╣िрди्рджी рдкрдв़ाрддे рд╣ुрдП рдПрд╣рд╕ाрд╕ рд╣ुрдЖ рдХि рднाрд░рддीрдп рдоूрд▓ рдХे рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी, рдпрд╣ाँ рдХे рдЫाрдд्рд░ рд╣िрди्рджी рдХो рд╡िрджेрд╢ी рднाрд╖ा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं, рдЕрддः рд╢ुрдж्рдз рд╣िрди्рджी рдХी рдмрдЬाрдП рд╕рд░рд▓ рд╣िрди्рджी рдоें рдЙрди्рд╣ें рдкрдв़ाрдиा рдкрдб़ा। рдоैंрдиे рдЬрдм рд╣िрди्рджी рдлिрд▓्рдоों рдХे рдЧीрддों рдФрд░ рдлिрд▓्рдоों рдХे рдЙрди рджृрд╢्рдпों рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓िрдпा, рдЬिрдирд╕े рдоैं рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рд╣िрди्рджी рдХी рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी, рд╡्рдпाрдХрд░рдг, рд░िрд╢्рддे, рдорд╣ीрдиे, рд╡рд░्рд╖ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдФрд░ рдЬрд▓्рджी рд╕े рд╕िрдЦा рд╕рдХी, рддो рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдмрдв़ рдЧрдпा। рдмрд╣ुрдд рд╕े рдЕрд╣िрди्рджी рднाрд╖ी рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХे рдмрдЪ्рдЪे рднी рд╣िрди्рджी рдХ्рд▓ाрд╕ों рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд▓ेрдиे рд▓рдЧे। рдЧीрддों рдоें рд╕ंрд╕्рдХृрддि рднी рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЖрд╕ाрди рд╕े рдЖрд╕ाрди рдвंрдЧ рд╕े рд╣िрди्рджी рдкрдв़ाрдиे рдоें рдлिрд▓्рдоी рдЧीрддों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рдоैंрдиे рдпрд╣ рдкाрдпा рдХि рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рдПрдХ рддो рдХрдХ्рд╖ा рдЬीрд╡рди्рдд рд╣ो рдЙрдарддी рдеी рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдЙрди्рд╣ें рддुрд░ंрдд рд╕рдордЭ рдоें рдЖрддी рдеी।

рдпрд╣ाँ рддो рднाрд╖ाрдПँ рдЦेрд▓-рдЦेрд▓ рдоें рд╕िрдЦा рджी рдЬाрддी рд╣ैं - рдоेрд░े рд╕ाрдордиे рдкрдм्рд▓िрдХ рдм्рд░ाрдбрдХाрд╕्рдЯिंрдЧ рд╕рд░्рд╡िрд╕िрдЬ़ рдХे рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо ''рд╕ेрд╕рдоी рд╕्рдЯ्рд░ीрдЯ'' рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдеा, рдЬिрд╕рдоें рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рдХी рдХрдардкुрддрд▓िрдпाँ рдЦेрд▓рддीं, рдЖрдкрд╕ рдоें рдмाрддрдЪीрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╣ी рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी рд╕िрдЦा рдЬाрддी рд╣ैं।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рд▓ेрдЦрди рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рд╕рдо्рдкाрджрди, рд╣िрди्рджी рд╕рдоिрддि, рдХрд╡ि рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдЬैрд╕े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡्рдпाрдкी рдЖрдпोрдЬрди, рдЬрдирд╕ेрд╡ा, рдФрд░ рд╢ोрдзрдЫाрдд्рд░ों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा, рдЗрди рд╕рдмрдХे рд▓िрдпे рд╕рдордп рдЪाрд╣िрдП рдЬो рдХि рд╕ीрдоिрдд рд╣ै। рдЗрддрдиा рд╕рдм рдЖрдк рдХैрд╕े рдХрд░ рдкाрддी рд╣ैं? рд╕рдордп-рдк्рд░рдмंрдзрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рдЯिрдк्рд╕ рд╣рдоाрд░े рдкाрдардХों рдХो рднी рджीрдЬिрдпे рди!

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी, рднाрд░рдд рдоें рдоैं рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдеी, рдХुрдЫ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдХрд╡िрддाрдПँ рдФрд░ рдПрдХ рдзाрд░ाрд╡ाрд╣िрдХ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рднी рд▓िрдЦा рдеा। рдЯीрд╡ी, рд░ेрдбिрдпो рдФрд░ рд░ंрдЧрдоंрдЪ рдХी рдХрд▓ाрдХाрд░ рдеी। рд╡рд╣ीं рдХा рд╕ीрдЦा рд╕рдордп-рдк्рд░рдмंрдзрди рдпрд╣ाँ рдХाрдо рдЖрдпा। рдк्рд░ाрдердоिрдХрддाрдУं рдХी рдк्рд░рдоुрдЦрддा, рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд╕рдордп рдХी рдкाрдмрди्рджी рдоुрдЦ्рдп рдмाрддें рд╣ैं। рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा 'рдбेрдб рд▓ाрдЗрди' рдХे рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдоें рдмंрдзी рд╣ोрддी рд╣ै। рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдШрдб़ी рдХी рд╕ुрдИ рдХी рдЯिрдХрдЯिрдХ рдХे рд╕ाрде рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै। рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╕рдордп рдоें рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рд░िрдкोрд░्рдЯिंрдЧ, рдХрд╡рд░ेрдЬ, рд▓ीрдб рдпा рд╕्рдЯोрд░ी рдкूрд░ी рдХрд░рдиी рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕рдордп рдХी рдкाрдмрди्рджी рдмрд╣ुрдд рдЕрд░्рде рд░рдЦрддी рд╣ै। рдеोрдб़ी рд╕ी рдЪूрдХ рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдХो рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдЬрдЧрдд् рдоें рдкрдЫाрдб़ рджेрддी рд╣ै। рдЬिрд╕ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдХी рдЖрдЬ рдоाँрдЧ рд╣ै, рд╕рдордп рд░рд╣рддे рдЙрд╕ рд╕ूрдЪрдиा рдХो рдЬрдирддा рддрдХ рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪाрдпा рдЧрдпा, рддो рджूрд╕рд░े рджिрди рдЙрд╕рдХा рдХोрдИ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдирд╣ीं рд░рд╣рддा। рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдоें рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा, рдмाрдЬ़ाрд░рд╡ाрдж рдХे рдЪрд▓рддे рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдХा рдЬीрд╡рди рддेрдЬ़ рд░рдл़्рддाрд░ рд╕े рднाрдЧрддा рд╣ै।

рдХाрдо рдоें рдЙрд╕ी рддेреЫ рд░реЮ्рддाрд░ рдХो рдоैंрдиे рдЫोреЬा рдирд╣ीं рд╣ै। рд╣рд░ рдХाрд░्рдп рдХी 'рдбेрдб рд▓ाрдЗрди' рд╕ाрдордиे рд░рдЦ рд▓ेрддी рд╣ूँ। рдЕрдЧрд░ рд╣рдо рдХिрд╕ी рднी рдХाрдо рдХा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╕рдордп рдирд╣ीं рд░рдЦेंрдЧे рддो рдХाрдо рдХрднी рд╕рдоाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। рд░ाрдд рд╕ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рджूрд╕рд░े рджिрди рдХे рдХाрдоों рдХी рдПрдХ рд▓िрд╕्рдЯ рдмрди рдЬाрддी рд╣ै, рджूрд╕рд░े рджिрди рдЙрди рдХाрдоों рдХो рдиिрдкрдЯाрдиे рдХी рдкूрд░ी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░рддी рд╣ूँ। рдоेрд░ी рд╕ोрдЪ рдмреЬी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै, рдЙрд╕े рднрдЯрдХрдиे рдирд╣ीं рджेрддी рдФрд░ рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиा рдХाрд░्рдп рдкूрд░्рдг рдХрд░ рд▓ेрддी рд╣ूँ। рдкрд░ рдХрд╡िрддा, рдХрд╣ाрдиी рдФрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рд▓िрдП 'рдбेрдб рд▓ाрдЗрди' рдХाрдо рдирд╣ीं рдХрд░рддी, рдЙрдирдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рдпं рдХो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЫोреЬ рджेрддी рд╣ूँ।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдЖрдкрдХे рднीрддрд░ рдХा рд▓ेрдЦрдХ рдЖрдкрдХी рд╕рдо्рдкाрджрдХ рдХी рднूрдоिрдХा рдоें рдХिрддрдиा рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै? рдпा рдлिрд░ рдЗрд╕ рд░ूрдк рдоें рдЖрдк рдПрдХ рд▓ेрдЦрдХ рд╕े рднिрди्рди рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ोрддी рд╣ैं рдпा рдЗрдирдоें рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдкूрд░рдХрдд्рд╡ рд╣ै?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдкрдд्рд░рдХाрд░, рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рдФрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░ рдпाрдиी рднीрддрд░ рдмैрдаे рд╣рд░ेрдХ 'рдХाрд░' рдХो рдЕрдиुрднрд╡ों рдиे рдмрдб़ी рдоुрд╕्рддैрджी рд╕े рдЕрдкрдиा-рдЕрдкрдиा рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиा рд╕िрдЦा рджिрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЦाँрдЪे рдбрдЧрдордЧ рдирд╣ीं рд╣ोрддे। рд╕ोрдЪ рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдиे рдмрд╣ुрдд рд╕рд╣ाрдпрддा рдХी рд╣ै। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рд╕рдо्рдкाрджрдХ рдФрд░ рд▓ेрдЦрдХ рдХा рдЯрдХрд░ाрд╡ рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी рдПрдХ рдмाрдд реЫрд░ूрд░ рдХрд╣ूँрдЧी рдХि рдоेрд░े рднीрддрд░ рдХा рд▓ेрдЦрдХ рдЬрдм рддрдХ рдкрдд्рд░िрдХा рдХी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХे рдЪुрдиाрд╡ рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै, рдЙрд╕े рд╕ाрде рд░рдЦрддी рд╣ूँ, рдЬрдм рд╡рд╣ рдХрдаिрдиाрдИ рдкैрджा рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै рддो рдЙрд╕े рдкрд░े рдХрд░ рджेрддी рд╣ूँ। рдкрдд्рд░िрдХा рдХी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕рдо्рдкाрджрдХ рдХी рднूрдоिрдХा рдЖрд░рдо्рдн рд╣ोрддी рд╣ै, рддрдм рдоैं рдЕрдкрдиा рднी рд▓िрд╣ाреЫ рдирд╣ीं рдХрд░рддी। рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдХे рд╕ाрде рдХाрд░्рдп рдХрд░рддी рд╣ूँ। рдоेрд░े рд╕ाрдеी рдкंрдХрдЬ рд╕ुрдмीрд░ рднी рдоेрд░ी рддрд░рд╣ рдХे рд╣ैं। рдкрдардиीрдп рдЕрд╢ुрдж्рдзिрдпाँ рдФрд░ рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХे рд╕ंрдкाрджрди рдоें рд╕рдордЭौрддा рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा। рдкрдд्рд░िрдХा рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╕рдмрдХा рдкрд╣рд▓ा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд░рд╣рддा рд╣ै। рдкрдд्рд░िрдХा рд╕े рдЬुреЬे рд╕рднी рд▓ोрдЧ рдПрдХ рдЯीрдо рдХी рддрд░рд╣ рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं, рдоुрдЭे рдЯीрдо рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиा рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд▓рдЧрддा рд╣ै।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдХ्рдпा рдЖрдкрдХे рдмрдЪ्рдЪे рдЖрдкрдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рдкреЭрддे рд╣ैं? рдЖрдЧाрдоी рдкीреЭी рдХो рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рдЬोреЬрдиे рдХे рд▓िрдпे рдХ्рдпा рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी, рдоेрд░ा рдПрдХ рд╣ी рдмेрдЯा рд╣ै, рдЬो рдпрд╣ीं рдЬрди्рдоा рдкрд▓ा рд╣ै। рд╣िрди्рджी рдмोрд▓ рд▓ेрддा рд╣ै, рдЙрд╕े рдпрд╣ рдкрддा рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдоाँ рдиे рдХौрди рд╕ी рдХрд╣ाрдиी рдоें рдХ्рдпा рд▓िрдЦा рд╣ै? рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХा рдХрде्рдп рдХ्рдпा рд╣ै? рдкреЭ рдирд╣ीं рдкाрддा, рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╣ै, рдмрд╣ुрдд рд╡्рдпрд╕्рдд рд░рд╣рддा рд╣ै। рдЕрднी рдХрд░िрдпрд░ рдмрдиा рд░рд╣ा рд╣ै।

рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рд╣ी рдпुрд╡ा рдкीреЭी рдХो рдЕрдкрдиी рддрд░рдл рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рднाрд╖ा, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рдЬोреЬрдиे рдХे рд▓िрдпे рд╕рд░рд▓ рдоाрд░्рдЧ рд╣ी рдЕрдкрдиाрдиा рд╣ोрдЧा।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рд╣िрди्рджी рдХी рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि рдХे рдмाрд░े рдоें рдУрдмैрджुрд▓्рд▓ा рдЕрд▓ीрдо рдХा рд╢ेрд░ рдПрдХрджрдо рд╕рдЯीрдХ рдмैрдарддा рд╣ै:
рдкреЭрддा рдирд╣ीं рд╣ै рдЕрдм рдХोрдИ, рд╕ुрдирддा рдирд╣ीं рд╣ै рдЕрдм рдХोрдИ; рд╣рд░्реЮ рдЬрдЧा рд▓िрдпा рддो рдХ्рдпा, рд╢ेрд░ рд╕ुрдиा рд▓िрдпा рддो рдХ्рдпा।

рдЖрдЬрдХрд▓ рдЬो рд▓िрдЦрддे рд╣ैं, рд╡े рд╣ी рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХो рдкреЭрддे рд╣ैं। рдКрдкрд░ рд╕े рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдиे рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि-рд╡ाрд░्рдзрдХ्рдп рдХी рд╕्рдеिрддि рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ рджी рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫा рд▓ेрдХिрди рд╕ाрдзрдирд╣ीрди рд▓ेрдЦрдХ рдХ्рдпा рдХрд░े?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рд╕рд╣рдордд рдирд╣ीं рдХि рдЬो рд▓िрдЦрддे рд╣ैं рд╡े рд╣ी рд╕िрд░्реЮ рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХो рдкреЭрддे рд╣ैं, рдЕрдЧрд░ рдкाрдардХ рдиा рд╣ों рддो рдХिрддाрдмों рдХे рджो-рджो, рддीрди-рддीрди рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдХैрд╕े рдЖрдПँ? рдоेрд░े рдЬैрд╕ी рдиाрдЪीреЫ рдХी рд╣ी рдХрдИ рдХिрддाрдмों рдХे рджो рддीрди рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдЖрдП рд╣ैं, рдмреЬे рд▓ेрдЦрдХों рдХी рддो рдмाрдд рд╣ी рдФрд░ рд╣ै। рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдкाрдардХों рдХे рдЖँрдХреЬे рджेрдЦ рдХрд░ рд╣ी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╣िрди्рджी рдХे рдкाрдардХ рдХрдо рд╣ो рдЧрдП рд╣ैं। рджोрдиों рдХो рдПрдХрд╕рдо рдирд╣ीं рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХрддा। рджोрдиों рдХी рддुрд▓рдиा рднी рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХрддी। рд╣िрди्рджी рднाрд╖ा рдХी рдд्рд░ाрд╕рджी рд╣ै рдХि рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рд╣ी рджेрд╢ рдоें рд╡рд╣ рд░ाрдЬрдХीрдп рд╕рдо्рдоाрди рдирд╣ीं рдоिрд▓ा, рдЬो рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХो рдоिрд▓ा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рд╣िрди्рджी рд▓ेрдЦрдХों рдХे рдмрдЪ्рдЪे рддрдХ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рд▓िрдЦрддे-рдкреЭрддे рдФрд░ рдЙрд╕े рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рджेрддे рд╣ैं।

рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдиे рддो рд╣िрди्рджी рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдХोрдиे-рдХोрдиे рддрдХ рдлैрд▓ाрдпा рд╣ै। рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдХी рд╣ी рджेрди рд╣ै рдХि рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╣िрди्рджी рдк्рд░ेрдоी, рдкाрдардХ рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдЖрдкрд╕ рдоें рдЬुреЬ рдкाрдП рд╣ैं। рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХो рддो рдЗрд╕рд╕े рдмрд╣ुрдд рд▓ाрдн рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЙрдирдХे рд▓ेрдЦрди рдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдФрд░ рдкрд╣рдЪाрди рджूрд░-рджूрд░ рддрдХ рд╣ो рдкाрдИ рд╣ै।

рдм्рд▓ॉрдЧ рдмрдиा рдХрд░ рд╣рд░ рдХोрдИ рдЕрдкрдиे рдорди рдХी рдмाрдд рдХрд╣ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрдкрдиा рд▓ेрдЦрди рдЙрди рдм्рд▓ॉрдЧ्рд╕ рдкрд░ рдкोрд╕्рдЯ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рдирдП рдкुрд░ाрдиे рдмрд╣ुрдд рд╕े рд▓ेрдЦрдХों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी, рдЙрдирдХी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдХрд╡िрддाрдПँ, рд▓ेрдЦ, рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдФрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХрд╣рдиे рдХा рднाрд╡ рд╣ै рдХि рдХрдИ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╡िрдзाрдУं рдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рдЕрдирдЧिрдирдд рд╣िрди्рджी рд╡ेрдм рд╕ाрдЗрдЯ्рд╕, рдмेрдм рдкोрд░्рдЯрд▓ рдкрд░ рдоिрд▓ेंрдЧी। рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд░рдЪрдиाрдПँ рджूрд░-рджрд░ाреЫ рдмैрдаे рд╢ोрдзाрд░्рдеिрдпों, рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं।

рдХрдИ рдмाрд░ рд╕ोрд╢рд▓ рд╕ाрдЗрдЯ्рд╕ рдкрд░ рдЕрдзрдХрдЪрд░ी рд░рдЪрдиाрдПँ рднी рдоिрд▓рддी рд╣ैं। рдкрд░ рдпрд╣ рд╣рд░ рд╢рддाрдм्рджी рдоें рд╣ुрдЖ рд╣ै рдФрд░ рд╣ोрддा рд░рд╣ेрдЧा। рд╕рдордп рдХी рдЫрд▓рдиी рд╕рдм рдЫाрдирддी рд░рд╣рддी рд╣ै। рд╕рдордп рд╕े рдмреЬा рдкाрд░рдЦी рдХोрдИ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЕंрддрд░ рд╕िрд░्рдл рдЗрддрдиा рд╣ै рдХि рдЕंрддрд░рдЬाрд▓ рдХे рдпुрдЧ рдоें рдЗрд╕рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдмреЬा рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫे рд▓ेрдХिрди рд╕ाрдзрдирд╣ीрди рд▓ेрдЦрдХ рдХे рдкाрд╕ рднी рдоोрдмाрдЗрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЫрдкрдиे рдХी рдХोрдИ рд╕рдорд╕्рдпा рдирд╣ीं। рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдирд╣ीं рддो рдЕрди्рддрд░рдЬाрд▓ рдХी рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдЫрдк рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╡ैрд╕े рдЕрдЪ्рдЫे рд▓ेрдЦрдХ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рд╣ो рд╣ी рдЬाрддी рд╣ै।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рд╡рд░्рддрдоाрди рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рдЕрдкрд╢рдм्рджों рдХा рдЕंрддрд░ рдоिрдЯрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдпा рд╢ाрдпрдж рдмрд▓рдкूрд░्рд╡рдХ рдоिрдЯाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЕрдкрд╢рдм्рджों рдХी рдмреЭрддी рд╣ुрдИ рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХे рдмाрд░े рдоें рдЖрдк рдХ्рдпा рдХрд╣ेंрдЧी?

рд╕ुрдзा рдУрдо: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी, рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдоैं рд╕рдордЭ рдкाрдИ рд╣ूँ, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдоाрдЬ рдХा рджрд░्рдкрдг рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рдкाрдд्рд░ рд╣ों рдпा рдХрд╣ाрдиी рдХे рдкाрдд्рд░, рд╡े рд╕рдоाрдЬ рд╕े рд╣ी рд▓िрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рдЕрдЧрд░ рдкाрдд्рд░ рдаेрда рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд╣ैं рддो рдЕрдкрд╢рдм्рдж рдЙрдирдХी рдмोрд▓рдЪाрд▓ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ोрддे рд╣ैं। рдкंрдЬाрдм рдХे рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдоाँ рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪे рдХो рд▓ाреЬ рд╕े рдоोрдЖ, рдорд░рдЬाрдиा рдХрд╣рддी рд╣ै рдпा рдЬрдм рдмुрд▓ाрддी рд╣ै рддो рднी рдЗрди рд╢рдм्рджों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддी рд╣ै। рдХृрд╖्рдгा рд╕ोрдмрддी рдХा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ 'рдоिрдд्рд░ो рдорд░рдЬाрдиी' рдоें 'рдорд░рдЬाрдиी' рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ाреЬ рд╕े рдХрд╣ा рд╣ै рд╣ाрд▓ाँрдХि рдпрд╣ рдЕрдкрд╢рдм्рдж рд╣ै। рдЬ्рдЮाрди рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी рдХे рдЙрдкрди्рдпाрд╕ 'рд╣рдо рди рдорд░рдм' рдоें рдкाрдд्рд░ों рдХे рд╕ंрд╡ाрджों рдХी рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХрддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрд╢рдм्рдж рдЖрдП рд╣ैं। рдоैं рд╕िрд░्реЮ рддрде्рдп рд╕ाрдордиे рд░рдЦ рд░рд╣ी рд╣ूँ। рд╣ाрд▓ाँрдХि рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рднाрд╖ा рдмोрд▓рдЪाрд▓ рдХी рднाрд╖ा рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд░рд╣ी рд╣ै। рдкрд░ рдЕрдм рд╕рдордп рдмрджрд▓ рдЧрдпा рд╣ै, рдпुрд╡ा рдкीреЭी рдЬрди рдоाрдирд╕ рдХी рднाрд╖ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд▓рдЧी рд╣ै। рдмрд▓рдкूрд░्рд╡рдХ рддрдм рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдЕрдЧрд░ рдкाрдд्рд░ рд╡ рдЪрд░िрдд्рд░ рдХी рдоांрдЧ рдирд╣ीं рдкрд░ рдЙрд╕рд╕े рдЕрдкрд╢рдм्рдж рдмुрд▓рд╡ाрдП рдЧрдП рд╣ैं।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдЕрдкрд╢рдм्рджों рд╕े рдоेрд░ा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп, рдФрд░ рдоेрд░ी рдЪिंрддा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдкाрдд्рд░ों рдХे рдоुрдЦ рд╕े рдпौрдиिрдХ рдЧाрд▓िрдпों рдЖрджि рдХे рд╡рд░्рдгрди рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╕े рд╣ै।

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी рдмाрдд рд╡рд╣ी рд╣ै рдЬो рдмोрд▓्рдб рдФрд░ рдЕрд╢्рд▓ीрд▓ рд▓िрдЦрдиे рдХी рд╣ै। рдоेрд░ी рддुрдЪ्рдЫ рд╕ी рдмुрдж्рдзि рддो рдпрд╣ी рд╕ोрдЪрддी рд╣ै рдХि рдмोрд▓्рдб рд╡िрд╖рдп рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рд▓ेрдЦрди рдХो рдЕрд╢्рд▓ीрд▓ рд╢рдм्рджों рдХा рдЪрдпрди рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдмрдиाрддी рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рдХी рдк्рд░рддिрднा, рдХрд╣рди рд╢ैрд▓ी рдФрд░ рд╢िрд▓्рдк рдХрд╣ाрдиी рдХे рдмोрд▓्рдб рд╡िрд╖рдп рдХो рднी рдХ्рд▓ाрд╕िрдХ рдмрдиा рджेрддे рд╣ैं। рдкंрдХрдЬ рд╕ुрдмीрд░ рдХी рдХрд╣ाрдиी 'рдЕँрдзेрд░े рдХा рдЧрдгिрдд' рдЗрд╕рдХा рдЕрдЪ्рдЫा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै। рдЧे рд╕рдорд╕्рдпा рдХो рд▓ेрдХрд░, рдПрдХ рдмोрд▓्рдб рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд╕िрд░्рдл рдмिंрдмों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХрд╣ाрдиी рдХा рддाрдиा-рдмाрдиा рдмुрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдХрдИ рдмाрд░ рд╕ाрдзाрд░рдг рд╕े рд╡िрд╖рдп рдХो рднी рдЕрд╢्рд▓ीрд▓ рдмрдиा рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рд╢рдм्рджों рдХा рд╕рд╣ी рдЪुрдиाрд╡ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा।

рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рдлैрд▓े рд▓ेрдЦрди рдоें рдЖрдкрдХो рдкाрдд्рд░ों рдХे рдоुँрд╣ рд╕े рдРрд╕े рдЕрдкрд╢рдм्рдж рдоिрд▓ेंрдЧे рдкрд░ рдЬैрд╕े рдХि рдоैंрдиे рдкрд╣рд▓े рдХрд╣ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕ाрдЧрд░ рдЕрдеाрд╣ рдЧрд╣рд░ा рд╣ै, рдЗрд╕рдоें рднीрддрд░ рддрдХ рдбुрдмрдХी рд▓рдЧाрдиी рдкреЬрддी рд╣ै। рдпे рд▓ेрдЦрдХ рддैрд░рдиा рд╕ीрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЕрднी рддो рджाрдПँ, рдмाрдПँ, рдЙрд▓рдЯा-рд╕ीрдзा рддैрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рдЖрдкрдХी рдЪिंрддा рдЬाрдпреЫ рд╣ै рдкрд░ рдеोреЬा рд╕рдордп рджीрдЬिрдП। рд╡реШ्рдд рд╕рдм рд╕ाреЮ рдХрд░ рджेрдЧा।

рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдЖрдЬ рдЬрдм рдЪेрддрди рднрдЧрдд рдЬैрд╕े рд╕рдлрд▓ рд▓ेрдЦрдХ рд╣िрди्рджी рдХो рд░ोрдорди рдоें рд▓िрдЦे рдЬाрдиे рдХी рдмाрдд рдХрд╣рддे рд╣ैं рддो рдЖрдкрдХो рдХैрд╕ा рд▓рдЧрддा рд╣ै?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдпрд╣ рдмाрдд рдкुрд░ाрдиी рд╣ो рдЧрдИ, рдЗрд╕ рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдХрд╣ा рд╕ुрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рд╣िрди्рджी рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рдоें рд╣ी рд▓िрдЦी рдЬाрдПрдЧी, рдХिрд╕ी рдХे рдХрд╣рдиे рд╕े рдХुрдЫ рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рд╣िрди्рджी рдХे рдХुрдЫ рд╕ाрдзрдХ рдХрд╡ि рдФрд░ рдХрдкि рдоें рдЕंрддрд░ рдирд╣ीं рд╕рдордЭрддे, рд╕ाрдоाрди्рдп рд╢рдм्рджों рдХो рдаीрдХ рд╕े рдХрд╣-рд▓िрдЦ рдирд╣ीं рд╕рдХрддे, рдлूрд╣реЬ рдЪुрдЯрдХुрд▓ों рдХो рдХрд╡िрддा рдпा рд▓рдШुрдХрдеा рдмрдиाрдХрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдХ्рдпा рдЖрдкрдиे рдХрднी рдРрд╕ा рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд╣िрди्рджी рдХा рдПрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдЯрдХे рд╕ेрд░ рднाрдЬी, рдЯрдХे рд╕ेрд░ рдЦाрдЬा рдХा рднी рд╣ै?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдЗрд╕ рд╕рдордп рд╡िрд╢्рд╡ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рджौрд░ рд╕े рдЧुреЫрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдмाреЫाрд░рд╡ाрдж рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡ीрдХрд░рдг рдиे рдЬीрд╡рди рдоूрд▓्рдпों, рднाрд╖ा рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рд░ाрд╣ें рддрд▓ाрд╢ी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं। рдпे рднрдЯрдХрди рдХे рднाрд╡ рд╣ै, рд╕्рдеाрдИ рдирд╣ीं। рдЬैрд╕े рдХि рдоैंрдиे рдкрд╣рд▓े рдХрд╣ा, рдоैं рдмрд╣ुрдд рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ोрдЪ рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░ों рд╡ाрд▓ी рд╣ूँ, рд╣िрди्рджी рднाрд╖ा рдкрд░ рдРрд╕ा рдХोрдИ рдмреЬा рд╕ंрдХрдЯ рдирд╣ीं рд╣ै। рд╣िрди्рджी рднाрд╖ा рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕ुрджृреЭ рдФрд░ рд╕рдоृрдж्рдз рд╣ै।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд╕ुрджрд░्рд╢рди рд╣ों рдпा рджिрдирдХрд░, рдХिрд╕ी рдХो рднी рдиोрдмрд▓ рдирд╣ीं рдоिрд▓ा। рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоें рдЕрд░рдмी рддрдХ рдПрдХ рдоाрди्рдпрддाрдк्рд░ाрдк्рдд рднाрд╖ा рд╣ै, рдкрд░ंрддु рд╣िрди्рджी рдирд╣ीं। рдЖрдкрдХी рдиреЫрд░ рдоें рдЗрд╕рдХा рдХ्рдпा рдХाрд░рдг рд╣ै? рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рднाрд╖ा рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рд╣िрди्рджी рдЙрдкेрдХ्рд╖िрдд рдХ्рдпों рд╣ै?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдЕрди्рдп рднाрд╖ाрдУं рдХे рдк्рд░рддि рд╡рд╣ाँ рдХे рд▓ोрдЧों рдХी рдЬो рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╣िрди्рджी рд╡ाрд▓ों рдХी рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдХे рдк्рд░рддि рдирд╣ीं рд╣ै।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рд╣िंрджी рдХी рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ, рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╣िंрджी рдлिрд░ рднी рдХрд░ाрд╣ рд░рд╣ी рд╣ै। рдпрд╣ рд╣िंрджी рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХी рднी рдЕрд╕рдлрд▓рддा рд╣ै। рд╣िрди्рджी рдХे рдЙрдд्рдеाрди рдоें рдЙрдирдХा рдХ्рдпा рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рдмрдирддा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рдХैрд╕े рдпाрдж рджिрд▓ाрдпा рдЬाрдП?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рд╢ंрдХрд░-рд╢ंрднु рдХрд╡्рд╡ाрд▓ рдХी рдХрд╡्рд╡ाрд▓ी рд╣ै-
рд░рд╕्рддे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╣ैं рдаिрдХाрдиा рддो рдПрдХ рд╣ै,
рдоंреЫिрд▓ рд╣рд░ेрдХ рд╢рдЦ्рд╕ рдХो рдкाрдиा рддो рдПрдХ рд╣ै।

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी, рд╣िрди्рджी рдХे рдЙрдд्рдеाрди рдХे рдХрдИ рд░ाрд╕्рддे рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡рд╣ рдЕрдкрдиाрдпा, рдЖрдкрдиे рдХुрдЫ рдФрд░, рдоैंрдиे рдХोрдИ рдФрд░। рднाрд╖ा рдХी рдЬреЬें рдЕрдЧрд░ рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдоें рдореЫрдмूрдд рд╣ों рддो рдЙрд╕ рднाрд╖ा рдХा рдлрд▓рдиा-рдлूрд▓рдиा рдЖрд╕ाрди рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд╣िрди्рджी рдХो рдХрд░ाрд╣рддे рдирд╣ीं, рдмреЭрддे рдкा рд░рд╣ी рд╣ूँ। рд╢ाрдпрдж рдоैं рдмрд╣ुрдд рдЖрд╢ाрд╡ाрджी рд╣ूँ, рд╣рд░ рдХाрд░्рдп рдоें рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХрддा рдЕрдзिрдХ рджेрдЦрддी рд╣ूँ।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рдкंрдбिрдд рд╕ुрджрд░्рд╢рди рдХी 'рд╣ाрд░ рдХी рдЬीрдд', рдЪंрдж्рд░рдзрд░ рд╢рд░्рдоा рдЧुрд▓ेрд░ी рдХी 'рдЙрд╕рдиे рдХрд╣ा рдеा', рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХी 'рдИрджрдЧाрд╣', рдЖрджि рдРрд╕ी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╣ैं рдЬो рдХрднी рдкुрд░ाрдиी рдирд╣ीं рдкреЬрддीं। рдЗрдирдоें рдХ्рдпा рдЦाрд╕ рд╣ै рдЬिрд╕े рдЕрдкрдиाрдХрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рд╣िрди्рджी рд▓ेрдЦрдХ рдЕрдкрдиे рд▓ेрдЦрди рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░ рд╕рдХें?

рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдЪрд▓рддा рд╣ै। рдЖрдЬ рддेреЫ рд░реЮ्рддाрд░ рдХा рд╕рдордп рд╣ै। рдФрдж्рдпोрдЧिрдХी рдФрд░ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХा рдпुрдЧ рд╣ै। рдиिःрд╕ंрджेрд╣ рдХрд╣ाрдиी рдХी рдХрд╣рди рд╢ैрд▓ी рдФрд░ рд╢िрд▓्рдк рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЖрдП рд╣ैं। рдХрд╣ाрдиी рдоें рдХрдИ рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं। рдХाрд▓рдЬрдпी рд░рдЪрдиाрдПँ рддो рдЬिрддрдиी рдмाрд░ рднी рдкреЭें, рдХुрдЫ рд╕ीрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдмрдЪрдкрди рд╕े рдпрд╣ рдмाрдд рдШрд░ рдоें рд╕ुрдирддी рдЖрдИ рд╣ूँ рдХि рд▓िрдЦрдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ो рддो рдкрд╣рд▓े рдХाрд▓рдЬрдпी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдХुрдЫ рдкुрд╕्рддрдХें рдкреЭो, рднीрддрд░ рд╡िрдЪाрд░ों рдХी рдЙрдерд▓-рдкुрдерд▓ рдХो рд╕рд╣ी рджिрд╢ा рдоिрд▓ рдЬाрдПрдЧी рдФрд░ рдЕрдЧрд░ рдЕрдЪ्рдЫा рд▓िрдЦрдиा рд╣ै рддो рдЦूрдм рдЕрдЪ्рдЫी рдХिрддाрдмें рдкреЭो। рдЬैрд╕े рдХि рдоैंрдиे рдкрд╣рд▓े рдХрд╣ा, рдоेрд░ा рдЬрди्рдо рдПрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╣ुрдЖ рд╣ै, рддो рд╡рд╣ाँ рдХी рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЪрд░्рдЪाрдУं рдоें рдХी рдЧрдИ рдХрдИ рдЧрд╣рди рдмाрддें рдЕрдиाрдпाрд╕ рд╣ी рднीрддрд░ рдШрд░ рдХрд░ рдЧрдИ рд╣ैं। рдпрд╣ाँ рднी рдоैं рдмрд╣ुрдд рдкреЭрддी рд╣ूँ рдФрд░ рдШрд░ рдоें рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдмреЬी рд▓ाрдЗрдм्рд░ेрд░ी рд╣ै।

рдЕрдиुрд░ाрдЧ: рд╕ुрдзा рдЬी, рдЖрдкрд╕े рдмाрдд рдХрд░рдХे рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд▓рдЧा। рдЖрдкрдХे рд╕рдордп рдХे рд▓िрдпे рд╣ाрд░्рджिрдХ рдзрди्рдпрд╡ाрдж!
рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा: рдоुрдЭे рднी рдЖрдкрд╕े рдмाрдд рдХрд░рдХे рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд▓рдЧा। рдЖрдкрдиे рдоुрдЭे рдЪुрдиा рдФрд░ рдмाрддрдЪीрдд рдХी, рдЖрднाрд░ी рд╣ूँ!