Showing posts with label 202506H. Show all posts
Showing posts with label 202506H. Show all posts

рд╕ेрддु рдХा рджрд╢рдХ-рдк्рд░рд╡ेрд╢

рд╕ुрд▓рдЧрдиा рд░ुрдХ рдирд╣ीं рд╕рдХрддा, рдзुрдЖँ рдХुрдЫ рдХрдо рдХрд░ो рдпाрд░ों*
рдЕрдХेрд▓े рдХुрдЫ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा,  рдоुрдЭे рдХुрдЫ рд╣рдо рдХрд░ो рдпाрд░ों॥
 
- рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
  
рдирдорд╕्рдХाрд░,

рдЬूрди 2016 рдХे рдк्рд░рд╡ेрд╢ांрдХ рд╕े рдЖрд░рдо्рдн рд╣ुрдИ рдпाрдд्рд░ा рд╕ेрддु рдХे рдЬूрди 2025 рдЕंрдХ рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиे рджрд╕рд╡ें рд╡рд░्рд╖ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ рдЪुрдХी рд╣ै। рддрдм рд╕े рдЕрдм рддрдХ рд╕ेрддु рдХे рдкृрд╖्рда 55 рд▓ाрдЦ 70 рд╣реЫाрд░ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдмाрд░ рдкреЭे рдЬा рдЪुрдХे рд╣ैं। рд╣िंрджी рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдЬैрд╕ी рдорд╣ाрдХाрдп рднाрд╖ाрдУं рдоें рд╣рд░ рдоाрд╕ рдиिрдпрдоिрдд рд░рд╣рдХрд░ рдЕрдм рддрдХ рдЖрдпे 216 рдЕंрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ेрддु рдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рдХрд▓ा рдХा рдПрдХ рдРрд╕ा рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕ेрддु рдмрдиाрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рд╕ौрднाрдЧ्рдп рдкрд╣рд▓े рдХिрд╕ी рд╣िंрджी рдкрдд्рд░िрдХा рдХो рдирд╣ीं рдоिрд▓ा। рдЗрд╕ рд╕ेрддु рдХो, рдЗрд╕ рдоाрд░्рдЧ рдХो рдФрд░ рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдХो рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рд╣ै, рдЖрдкрдХे рдк्рдпाрд░ рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдиे। рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдкाрдардХों, рд▓ेрдЦрдХों, рд╕्рддрдо्рдн-рд▓ेрдЦрдХों, рд╕рдо्рдкाрджрдХों, рддрдеा рдЕрди्рдп рд╕рд╣рдпोрдЧिрдпों рдХा рдЖрднाрд░ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдоेрд░ा рдорди рдкुрд▓рдХिрдд рд╣ै। рдЖрдкрдиे рд╣рдоाрд░े рдЫोрдЯे рд╕े рд╕рдкрдиे рдХो рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдпрдеाрд░्рде рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХिрдпा। рдЖрднाрд░!


рд╣िंрджी рд╣ैं рд╣рдо рд╡рддрди рд╣ै, рд╕ाрд░ा рдЬрд╣ाँ рд╣рдоाрд░ा
- рдЕрд▓्рд▓ाрдоा рдЗреШрдмाрд▓

рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоें рд╣िंрджी рдХो рддीрд╕рд░ी рднाрд╖ा рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдкреЭाрдпे рдЬाрдиे рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдмрдиाрдпे рдЬा рд░рд╣े рдоाрд╣ौрд▓ рдХे рдмीрдЪ рддрдоिрд│рдиाрдбु рдоें рд╣िंрджी рдкрд░ рдХाрд▓िрдЦ рдкोрддे рдЬाрдиे рдФрд░ рдмाрдж рдоें рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рдоें рднी рд╣िंрджी рд╡िрд░ोрдз рдХी рдЫिрдЯрдкुрдЯ рдШрдЯрдиाрдУं рдХी рдпाрдж рддाреЫा рд╣ो рдЧрдпी рд╣ै। рд╕рдорди्рд╡рдп рдФрд░ рд╕рд░्рд╡-рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХी рдЬрди्рдорднूрдоि рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдиिрд╣िрдд рд╕्рд╡ाрд░्рдеों рдХे рд▓िрдпे рдиिрдд-рдирдпे рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдмрдиाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрдХीрд░्рдгрдорддि рдиेрддाрдУं рдХी рдЕрд╕рд▓िрдпрдд рд╢ीрд╢े рдХी рддрд░рд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЕрдЧрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рд╕ाрдд рджрд╢рдХ рдмाрдж рднी рдПрдХ рдЬреЫ्рдмाрддी рднीреЬ рдЙрдирдХे рдкीрдЫे рдиिрдХрд▓ рдкреЬрддी рд╣ै рддो  рд╣рдоें рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдЕрдкрдиी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рдХी реЫрд░ूрд░рдд рд╣ै। реЫрд░ूрд░рдд рдЙрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХी рднी рд╣ै рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕ рджेрд╢ рдХो рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡ाрд▓ा рдРрд╕ा рджेрд╢ рдмрдиा рдбाрд▓ा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдкाрд╕ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдиैрд╡ीрдЧेрд╢рди рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рддो рд╣ैं рдкрд░ंрддु реЫрдоीрди рдкрд░ рдкрддे рдХी рдРрд╕ी рд╕рдоाрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдирд╣ीं рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдЧंрддрд╡्рдп рдкрд░ рдаीрдХ-рдаाрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рд╕рдХें। рднाрд░рдд рд╕ंрд╕ाрд░ рдХा рдЕрдХेрд▓ा рджेрд╢ рд╣ोрдЧा рдЬрд╣ाँ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднाрд╖ा рдХो рдиिрд░ंрддрд░ рдЕрдкрдоाрдиिрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд▓ोрдЧों рдкрд░ рдХोрдИ рдХाрдиूрдиी рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣ी рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै।

рдоंреЫिрд▓ рдкा рд▓ेрдиे рдХे рдмाрдж्, рдЭрдЧреЬे рд░ाрд╣-рдЧुреЫрд░ рдХे рд╣ैं;
рдорд╕्рдЬिрдж рддो рдмрдирд╡ा рд▓ी рдеी, рдкрдд्рдерд░ рд╕рдм рдоंрджिрд░ рдХे рд╣ैं।
- рд╕ैрдпрдж реЫрдоीрд░ рдЬाреЮрд░ी
рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдЬрдм рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рдоूрд░्рддि рдмрдоिрдпाрди рдХे рдмुрдж्рдз рдХो рдЕреЮрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдоें рдирд╖्рдЯ рдХिрдпा рдЧрдпा рддрдм рд╕рдн्рдп рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рдХोрдИ рд╢рдХ्рддि рдЙрд╕े рд░ोрдХ рдирд╣ीं рд╕рдХी рдеी। рдмрдоिрдпाрди рдХे рд╡िрдиाрд╢ рдХे рдкрд╣рд▓े рднी рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдХिрддрдиे рдк्рд░рддीрдХ рднाрд░рддрднूрдоि рдкрд░ рд╣ी рд╣реЫाрд░ рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдХ्рд░ूрд░рддा рд╕े рдирд╖्рдЯ рдХिрдпे рдЬाрддे рд░рд╣े рд╣ैं। рднाрд░рдд рдоें рддो рд▓рдЧрднрдЧ рд╣рд░ рдЬिрд▓े рдоें рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рднрдЧ्рдиाрд╡рд╢ेрд╖ рдмिрдЦрд░े рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рд╡िрд░ाрд╕рдд рд╡ाрд▓े рджेрд╢ों рдоें рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдФрд░ рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢ рдРрд╕े рдоुрд╕्рд▓िрдо-рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдмрд╣ुрд▓ рджेрд╢ рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рдЖрдЬ рднी рдоंрджिрд░ рдЯूрдЯрдиे рдХी рдЦрдмрд░ рдЕрд╕ाрдоाрди्рдп рдирд╣ीं рд▓рдЧрддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рджुрд░्рднाрдЧ्рдп рдХी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЯिрдкिрдХрд▓ рдк्рд░ोреЮाрдЗрд▓ рд╡ाрд▓े рджेрд╢ों рдХी рдЗрд╕ рдмीрдоाрд░ी рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рдЕрдм рдкрд╢्рдЪिрдо рдХे рдкंрде-рдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рджेрд╢ों рдоें рднी рджिрдЦрдиे рд▓рдЧे рд╣ैं। рдХैрдиैрдбा рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рднी рдХुрдЫ рдорддांрдзों рдж्рд╡ाрд░ा рдоंрджिрд░ों рдкрд░ рд╣рдорд▓ों рдХी рдШрдЯрдиाрдПँ рд╕ाрдордиे рдЖрдиे рд▓рдЧी рд╣ैं। рдпрд╣ рдкंрдХ्рддिрдпाँ рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рдКрдЯा рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕्рдкैрдиिрд╢ рдлोрд░्рдХ рдХे рд╢्рд░ीрд╢्рд░ीрд░ाрдзाрдХृрд╖्рдг рдоंрджिрд░ рдкрд░ рдХрдИ рджिрдиों рддрдХ рдХुрд▓ рдЬрдоा рддीрд╕ рд░ाрдЙрдг्рдб рдЧोрд▓िрдпाँ рдЪрд▓ाрдпे рдЬाрдиे рдХी рд╕ूрдЪрдиा рдоिрд▓ी рд╣ै। рдЗрддрдиी рдк्рд░рдЧрддि рдХे рдмाрдж рднी рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рдЗрддрдиा рд╡िрдж्рд╡ेрд╖ рднрд░ा рд╣ै, рдпрд╣ рдЬाрдирдХрд░ рджुःрдЦ рдХे рд╕ाрде рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рднी рд╣ोрддा рд╣ै। рдИрд╢्рд╡рд░ рд╕рдмрдХो рд╕рдж्рдмुрдж्рдзि рджें рдФрд░ рдк्рд░ेрдо, рдЕрд╣िंрд╕ा рдФрд░ рд╕рдж्рднाрд╡ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХрд░ें।

рд╢ुрднрдХाрдордиाрдУं рд╕рд╣िрдд,

рд╕ेрддु, рдкिрдЯ्рд╕рдмрд░्рдЧ
30 рдЬूрди 2025 ✍️

рдЕрдиुрдХ्рд░рдордгिрдХा, рдЬूрди 2025

рд╕ेрддु рд╡рд░्рд╖ 10, рдЕंрдХ 1, рдЬूрди 2025


рд╕ेрддु рдХे рдкीрдбीрдПреЮ (PDF) рдбाрдЙрдирд▓ोрдб, рдХрд╡िрддा рдХोрд╢ рдкрд░

рд╕рдо्рдкाрджрдХीрдп: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा

рдХрдеा-рдХрд╣ाрдиी

рдмाрд▓-рд╕ाрд╣िрдд्рдп

    рд╕рдоीрдХ्рд╖ा

    рдЖрд▓ेрдЦ

    рдХрд▓ा рджीрд░्рдШा

    рдпाрдд्рд░ा-рд╡ृрдд्рддांрдд

    рд╕्рдеाрдпी рд╕्рддрдо्рдн

    рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░

    рдзрд░ोрд╣рд░

      рдХाрд╡्рдп-рдЧीрдд-рдкрдж्рдп



      рдЕрдо्рдоा рдмोрд▓ी (рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдХृрд╖्рдг)
      (рд╣िंрджी: рдЧीрддि рдд्рдпाрдЧी)

      Voices Within
      рдЖрдзी рд╕рджी рдХा рдХिрд╕्рд╕ा
      рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
      рдЖрдЬीрдЪी рд╡рдЪрдиे (рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдХृрд╖्рдг)
      (рдорд░ाрдаी: рд╕рддीрд╢ рдмेंрдбीрдЧिрд░ी)

      рдЫोрдЯी рд╕ी рдмाрдд (рд▓рдШुрдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
      (рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा)


      рдоाрдирд╡ीрдп рдЕрднिрдк्рд░ाрдпों рдХी рдбрдЧрд░
      (рд▓ेрдЦрдХ: рдЪंрдж्рд░рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी)


      рдЕрдиुрд░ाрдЧी рдорди (рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
      (рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा)
      рдЖрдЧ рд╕े рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рддрдХ
      (рд▓ेрдЦрдХ: рдЕреЫीреЫ рд░ाрдп)
      Basic Hindi 2 Workbook
      (Sonia Taneja)

      рдХुрдЫ рдФрд░ рд╕ुंрджрд░, рд░ोрдЪрдХ, рдЙрдкрдпोрдЧी, рдд्рд░ुрдЯिрд╣ीрди рдкुрд╕्рддрдХें рд╢ीрдШ्рд░ рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं
      More books coming soon

      рдХрд╣ाрдиी: рджीрдХ्рд╖ा

      рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा
       “рдПрдХ्рд╕рдХ्рдпूрдЬ़ рдоी,” рдХ्рд▓ाрд╕ рд░ूрдо рдХे рджрд░рд╡ाрдЬ़े рдкрд░ рдиीрддि рдЕрдкрдиी рд╕рд╣ेрд▓ी рдХे рд╕ाрде рдЦрдб़ी рдеी, “рдоुрдЭे рдЖрд▓ोрдХ рдХे рд╕ाрде рдмрд╣ुрдд рдЬ़рд░ूрд░ी рдХाрдо рд╣ै।”
       “рдпрд╣ рдХौрди рд╣ै?” рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рд╕рдоेрдд рд╕рднी рдоेрд░ी рдУрд░ рджेрдЦрдиे рд▓рдЧे।
       “рдоेрд░ी рдмрд╣рди рд╣ै, рд╕рд░,” рдоैं рдЬ़рдоीрди рдоें рдЧрдб़ рдЧрдпा।
       “рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╡ाрд▓ों рдХा рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें рдЖрдиा рдаीрдХ рдирд╣ीं,” рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рдиे рдХрд╣ा।
       “рдЖрдП рдПрдо рд╕ाрд░ी,рд╕рд░,” рдоेрд░ी рдЬрдЧрд╣ рдиीрддि рдмोрд▓ рджी, “рдЖрдЗंрджा рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा।”
       рд╕рднी рд╣ँрд╕рдиे рд▓рдЧे।
       “рдХ्рдпा рдмाрдд рд╣ै?” рд▓рдкрдХ рдХрд░ рдоैं рдиीрддि рдХो рдмрд░ाрдорджे рдХी рдУрдЯ рдоें рд▓े рдЧрдпा, “рддुрдо рдоेрд░े рд╕्рдХूрд▓ рдХ्рдпों рдЖрдпी?”
       “рдЕрдкрдиे рд╕्рдХूрд▓ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдкрд░ рдоुрдЭे рдкрддा рдЪрд▓ा рдЖрдЬ рд╡рд╣ाँ рдЫुрдЯ्рдЯी рдеी। рдХрд▓ рд░ाрдд рд╣рдоाрд░ी рдПрдХ рдЯीрдЪрд░ рдХा рджेрд╣ांрдд рд╣ो рдЧрдпा рдеा।”
       “рддो?”
       “рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдШрд░ рдХी рдЪाрднी рджेрдиे рдЖрдпी рд╣ूँ। рдоैं рдЕрдкрдиी рдЗрд╕ рд╕рд╣ेрд▓ी рдХे рдШрд░ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ूँ।”
       “рддुрдо рдЕрдкрдиा рдЦाрдиा рд╕ाрде рд╡ाрд▓े рд╣ोрдЯрд▓ рд╕े рдоंрдЧрд╡ा рд▓ेрдиा। рдиीрддि рдоेрд░े рдШрд░ рдкрд░ рдЦाрдиा рдЦाрдПрдЧी।” рд╕рд╣ेрд▓ी рдоुрдЭ рд╕े рдмोрд▓ी।
       “рдЬाрдУ,” рдЪाрднी рдкрдХрдб़рддे рд╕рдордп рдоैं рдиे рдиीрддि рдХी рдЙंрдЧрд▓ी рдХрд╕ рдХрд░ рдорд╕рд▓ рджी।
       рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╕ुрдмрд╣ рдХे рдиौ рдмрдЬे рдеे।

       рдПрдХ рдмрдЬ рдХрд░ рдкрдЪाрд╕ рдоिрдирдЯ рдкрд░ рдХрдб़ी рдзूрдк рдоें рд╕ाрдЗрдХрд▓ рдЪрд▓ा рдХрд░ рдЬрдм рдоैं рдШрд░ рдкрд╣ुँрдЪा рддो рджेрдЦा рд╣ोрдЯрд▓ рдмंрдж рдеा।
       рд╕рд╣ेрд▓ी рдХे рдШрд░ рдЬाрдиे рдХी рдоौрдЬ рдоें рдиीрддि рднूрд▓ рдЧрдпी рдеी рдЙрд╕ рджिрди рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░ рдеा рдФрд░ рдХाрд░рдЦाрдиे рдмंрдж рд░рд╣рдиे рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рд╣ोрдЯрд▓ рд╡ाрд▓ा рднी рдЫुрдЯ्рдЯी рдордиा рд▓िрдпा рдХрд░рддा рдеा। рдЙрд╕ рдХे рдЕрдзिрдХांрд╢ рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдХाрд░рдЦाрдиों рдХे рдордЬ़рджूрд░ рдФрд░ рдмाрдмू рдЗрдд्рдпाрджि рд╣ी рд░рд╣ा рдХрд░рддे рдеे।
       “рдЖрд▓ोрдХ,” рдоैं рдиे рдШрд░ рдХा рддाрд▓ा рдЕрднी рдЦोрд▓ा рднी рди рдеा рдХि рдкाрдкा рдиे рдоेрд░ा рдиाрдо рдкुрдХाрд░ा। рдЙрди рдХे рд╣ाрде рдоें рдоेрд░ी рдордирдкрд╕ंрдж рдмेрдХрд░ी рдХा рд▓िрдл़ाрдл़ा рдеा।
       рдоेрд░ा рдорди рдмрд▓्рд▓िрдпों рдЙрдЫрд▓ рдкрдб़ा।
       “рдХ्рдпा рд╢рд░्рдмрдд рдмрдиा рд▓ाрдКँ?” рдоैं рдиे рдкाрдкा рдХे рдк्рд░рддि рдХृрддрдЬ्рдЮрддा рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рдиी рдЪाрд╣ी।
       “рдирд╣ीं, рдкрд╣рд▓े рддुрдо рдХुрдЫ рдЦा рд▓ो। рдмाрдж рдоें рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рд╢рд░्рдмрдд рдмрдиा рд▓ेрдиा। рдоैं рдк्рд░ैрд╕ рд╡ाрдкрд╕ рдЬा рд░рд╣ा рд╣ूँ। рдЖрдЬ рдПрдХ рдСрд░्рдбрд░ рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। рдоुрдЭे рд╡рд╣ाँ рди рдкा рдХрд░ рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдЕрдкрдиा рдЗрд░ाрджा рдмрджрд▓ рднी рд╕рдХрддा рд╣ै।”
       “рдЖрдк рдкाँрдЪ рдоिрдирдЯ рддो рд░ुрдХिрдП। рдоैं рд╢рд░्рдмрдд рдмрдиा рдХрд░ рдЕрднी рдЖрдпा।”
       “рдирд╣ीं, рдоुрдЭे рдеोрдб़ा рдЬ़ुрдХाрдо рд╣ै। рдаंрдбा рдирд╣ीं рдкीрдиा рдЪाрд╣рддा।”
       “рддो рдЖрдк рдЖрд▓рдоाрд░ी рд╕े рд╣ीрдЯрд░ рдиिрдХाрд▓िрдП। рдоैं рдЖрдк рдХे рд▓िрдП рдЪाрдп рдмрдиाрдКंрдЧा।”

       рд╣ीрдЯрд░ рд╣рдо рдХेрд╡рд▓ рдкाрдкा рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рд╣ी рдоें рдЬрд▓ाрдпा рдХрд░рддे। рдЕрди्рдпрдеा рд╡рд╣ рдЙрдирдХी рдЖрд▓рдоाрд░ी рд╣ी рдоें рд░рд╣ा рдХрд░рддा।
       рдкाрдкा рдХी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рдоें рдЖрд▓рдоाрд░ी рд╣рдоेрд╢ा рдмंрдж рд░рд╣рддी। рдЖрд▓рдоाрд░ी рдХा рддाрд▓ा рдеा рднी рдмрд╣ुрдд рдордЬ़рдмूрдд। рдоैं рдЬрдм рднी рдЧुрдкрдЪुрдк рдЙрд╕े рдЦोрд▓рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХिрдпा рдХрд░рддा, рдЙрд╕ рдХा рддाрд▓ा рдХрднी рдЯрд╕ рд╕े рдорд╕ рди рд╣ो рдкाрддा।
       “рдаीрдХ рд╣ै,” рдкाрдкा рдиे рдЕрдкрдиी рдЬेрдм рд╕े рдЪाрдмी рдиिрдХाрд▓ी, “рддुрдо рдкैрди рдоें рдЪाрдп рдХा рдкाрдиी рд▓े рдХрд░ рдЖрдУ, рдФрд░ рдЬрд▓्рджी рд▓ाрдУ। рдоैं рдЬ़्рдпाрджा рджेрд░ рд░ुрдХ рдирд╣ीं рд╕рдХрддा।”
       рдоेрд░े рд╕ाрдордиे рдЕрдкрдиी рдЖрд▓рдоाрд░ी рдЦोрд▓рдиे рд╕े рдкाрдкा рд╣рдоेрд╢ा рдХрддрд░ाрдпा рдХрд░рддे। рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рдмрд╣ाрдиे рд╣рд░ рдмाрд░ рдоुрдЭे рдХрдорд░े рд╕े рдмाрд╣рд░ рднेрдЬ рд╣ी рджेрддे। рдмрд╣ाрдиा рд╣рдоेрд╢ा рдПрдХ рдаोрд╕ рдЖрдпोрдЬрди рдХा рднाрдЧ рд░рд╣рддा рдФрд░ рдорди рдорд╕ोрд╕ рдХрд░ рдЖрд▓рдоाрд░ी рдоें рдЭाँрдХрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоुрдЭे рд╣рд░ рдмाрд░ рдЦो рджेрдиा рдкрдб़рддा। 
       рд╣ीрдЯрд░ рдкрд░ рдЪाрдп рдХा рдкाрдиी рд░рдЦ рдХрд░ рдоैं рдиे рд▓िрдл़ाрдл़ा рдЦोрд▓ा।
       рдкैрд╕्рдЪрд░ाрдЗрдЬ़рдб рдордХ्рдЦрди рдХी рдоोрдЯी рддрд╣ें рд▓िрдП рд╕्рд▓ाрдЗрд╕्рдб рдЧाрд░्рд▓िрдХ рд▓ोрдл़ рдЕрдиाрд╡ृрдд рд╣ुрдЖ। рдмेрдХрд░ी рдХा рдоाрд▓िрдХ рдкाрдкा рдХे рдЖрд░्рдбрд░ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕ाрд╡рдзाрдиी рд╡ рдЪाрд╡ рд╕े рдкैрдХ рдХрд░рддा рдеा।
       “рдпрд╣ рдк्рд▓ेрдЯ рдЖрдк рдХी рд╣ै,” рдЯ्рд░े рдоें рдЪाрдп рдХी рдХेрддрд▓ी рдоें рд╣िрд╕ाрдм рдХी рдЪाрдп-рдкрдд्рддी рдФрд░ рджूрдз рдХे рд╕ाрде рдоैं рджो рдк्рд▓ेрдЯ рднी рд▓ेрддा рдЖрдпा рдеा।
       “рдирд╣ीं, рдпрд╣ рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓िрдП рд╣ी рд╣ै। рддुрдо рдЦाрдУ।”
       “рдпрд╣ рдЪाрд░ рд╕्рд▓ाрдЗрд╕ рдЬ़рд░ूрд░ рд▓े рд▓ीрдЬिрдП,” рдоैं рдиे рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा।
       “рдпрд╣ рд▓ोрдл़ рддो рдоैं рддुрдо рджोрдиों рдмрдЪ्рдЪों рд╣ी рдХे рд▓िрдП рд▓ाрдпा рдеा।”
       “рдиीрддि рдЕрдм рд▓ोрдл़ рдХрд╣ाँ рдЦाрдПрдЧी? рд╡рд╣ рддो рд╕рд╣ेрд▓ी рдХे рдШрд░ рдкрд░ рдЙрд╕ рдХी рдоाँ рдХे рд╣ाрде рдХा рдмрдиा рдЦाрдиा рдЙрдб़ा рд░рд╣ी рд╣ोрдЧी।”
       “рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рд╕ंрдХोрдЪी рд╣ै,” рдкाрдкा рдиे рдЕрдкрдиी рдк्рд▓ेрдЯ рдЙрдаा рд▓ी, “рдХिрд╕ी рдмेрдЧाрдиे рдХे рдШрд░ рдкрд░ рднрд░рдкेрдЯ рдЦाрдиा рдЙрд╕ рдХे рд▓िрдП рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ै।”
       “рдиीрддि рдШрд░ рдХी рдЪाрдмी рджेрдиे рдоेрд░े рд╕्рдХूрд▓ рдкрд░ рдХ्рдпों рдЖрдпी,” рдЖрдзा рд▓ोрдл़ рдЬрдм рдоेрд░े рдкेрдЯ рдоें рдЬा рдЪुрдХा рддो рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рдорди рдХी рдмाрдд рдЫेрдб़ рджी, “рдЖрдк рдХे рдкाрд╕ рдк्рд░ैрд╕ рдкрд░ рдХ्рдпों рдирд╣ीं рдЧрдИ?”
       “рд╡рд╣ рдкрд╣рд▓े рдк्рд░ैрд╕ рдкрд░ рд╣ी рдЖрдпी рдеी। рдЬрдм рдоैं рд╡рд╣ाँ рдЙрд╕े рдирд╣ीं рдоिрд▓ा рддो рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕्рдХूрд▓ рдЪрд▓ी рдЧрдИ।”
       “рдк्рд░ैрд╕ рдоें рдЖрдк рдХे рдиाрдо рдиोрдЯ рд▓िрдЦ рдХрд░ рдЪрд▓ी рдЬाрддी। рд╡рд╣ाँ рдХिрд╕ी рдХो рднी рджे рдЖрддी। рдоेрд░े рд╕्рдХूрд▓ рдХ्рдпों рдЖрдпी?”
       “рдЙрд╕े рдХ्рдпा рдоाрд▓ूрдо рдк्рд░ैрд╕ рдкрд░ рдоैं рдХрдм рддрдХ рд▓ौрдЯрддा рдФрд░ рдЬिрд╕ рдХिрд╕ी рдХो рдиोрдЯ рдкрдХрдб़ा рдХрд░ рдЬाрддी рд╡рд╣ рдоुрдЭे рджेрддा рди рджेрддा।”
       “рддो рдРрд╕ी рднी рдХौрди рд╕ी рдЖрдл़рдд рдеी। рд╕рд╣ेрд▓ी рдХे рдШрд░ рди рдЬाрддी। рдШрд░ рд▓ौрдЯ рдЖрддी।”
       “рдЦाрд▓ी рдШрд░ рдоें рдЗрддрдиी рджेрд░ рдЕрдХेрд▓े рд░рд╣рдиा рдЙрд╕े рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд▓рдЧा рд╣ोрдЧा। рд╢ाрдпрдж рд╡рд╣ рдбрд░рддी рднी рд░рд╣ी рд╣ो।”
       “рдХ्рдпा рдпрд╣ाँ рдЕрдХेрд▓े рд░рд╣рдиे рдоें рдХोрдИ рдЦрддрд░ा рд╣ै?” рдоैं рд╕рдХрддे рдоें рдЖ рдЧрдпा।
       “рдирд╣ीं, рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓िрдП рдпрд╣ाँ рдХोрдИ рдЦрддрд░ा рдирд╣ीं,” рдкाрдкा рдиे рдХрд╣ा, “рдкрд░ рдиीрддि рдХी рдмाрдд рдФрд░ рд╣ै। рдиीрддि рд▓рдб़рдХी рд╣ै। рдЗрддрдиे рд╕ाрд░े рдХाрд░рдЦाрдиों рдХे рдмीрдЪ рдЬो рдЗрдХ्рдХे-рджुрдХ्рдХे рдордХाрди рдпрд╣ाँ рд╣ैं рднी, рдЙрди рдоें рдиीрддि рдХे рдЬोрдб़ рдХा рдХोрдИ рдирд╣ीं। рдРрд╕े рдоें рдЙрд╕ рдХा рд╕рд╣ेрд▓ी рдХे рдШрд░ рдЪрд▓े рдЬाрдиा рдмेрд╣рддрд░ рд╣ी рд╣ै।”
       “рдпрд╣ाँ рдоेрд░े рдЬोрдб़ рдХा рднी рдХोрдИ рдирд╣ीं। рдЖрдк рд╢рд╣рд░ рдоें рдирдпा рдордХाрди рд▓े рд▓ीрдЬिрдП।” 
       “рд╢рд╣рд░ рдоें рдирдпा рдордХाрди рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕े рд░ुрдкрдпों рдХी рдЬ़рд░ूрд░рдд рдкрдб़ेрдЧी рдФрд░ рдЗрд╕ рд╕рдордп рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рд░ुрдкрдП рдЬ़्рдпाрджा рд╣ैं рдирд╣ीं।”
       “рдХ्рдпा рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдоाँ рдХा рдЖрдкрд░ेрд╢рди рд╣ोрддे- рд╣ोрддे рд░рд╣ рдЧрдпा?”
       “рд╣рдо рдЖрдкрд░ेрд╢рди рдХрд░рд╡ाрддे рднी рддो рдХोрдИ рдЧाрд░ंрдЯी рдирд╣ीं рдеी, рд╡рд╣ рдмрдЪ рдЬाрддी,” рдкाрдкा рдХा рдЧрд▓ा рд░ुंрдз рдЖрдпा, “рдЬ़िंрджрдЧी рдоें рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рднाрдЧ्рдп рдХे рдЕрдзीрди рд░рд╣рддा рд╣ै… рдЙрд╕े рдирд╣ीं рдмрдЪрдиा рдеा, рд╕ो рдирд╣ीं рдмрдЪी।”
       “рдкрд░ рдЖрдкрд░ेрд╢рди рдХाрдордпाрдм рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рдеा,” рдоैं рдЙрдд्рддेрдЬिрдд рд╣ो рдЙрдаा।
       рдоाँ рдХो рдлिрд░ рд╕े рджेрдЦрдиे рдХी, рдЫूрдиे рдХी, рд╕ुрдирдиे рдХी рдФрд░ рд╕ूंрдШрдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдоेрд░े рдЕंрджрд░ рдЬ़ोрд░ рдкрдХрдб़рдиे рд▓рдЧी।
       “рдЙрд╕ рдХी рдмीрдоाрд░ी рд╣ी рдРрд╕ी рдеी, рдЬिрд╕ рдХे рд╕ाрдордиे рдбाрдХ्рдЯрд░ рдХी рдПрдХ рди рдЪрд▓рддी” рдкाрдкा рдПрдХाрдПрдХ рдЙрда рдЦрдб़े рд╣ुрдП। 
       “рдкрд░ рдХुрдЫ рдбाрдХ्рдЯрд░ рдЖрдк рд╕े рдмрд░ाрдмрд░ рдЖрдкрд░ेрд╢рди рдХрд░рд╡ाрдиे рдкрд░ рдЬ़ोрд░ рддो рджेрддे рд░рд╣े рдеे,” рдоैं рдЕрдб़ рдЧрдпा।
       “рдирд╣ीं, рдПрдХ рднी рдбाрдХ्рдЯрд░ рдЧाрд░ंрдЯी рджेрдиे рдХो рддैрдпाрд░ рдирд╣ीं рдеा। рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рд╡ाрд▓े рдХрдорд░े рдХे рдорд░ीрдЬ़ рдХा рднी рд╡рд╣ी рдЖрдкрд░ेрд╢рди рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрди рд▓ोрдЧ рдиे рдЕрдкрдиी рд╕ाрд░ी рдЬ़рдоीрди-рдЬाрдпрджाрдж рдЖрдкрд░ेрд╢рди рдкрд░ рд▓рдЧाрдпी рдеी, рдкрд░ рдХ्рдпा рд╣ुрдЖ? рди рдорд░ीрдЬ़ рд╣ी рдмрдЪा рдФрд░ рди рд╣ी рдЬ़рдоीрди- рдЬाрдпрджाрдж।”
       “рдХ्рдпा рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рдХोрдИ рдЬ़рдоीрди-рдЬाрдпрджाрдж рдирд╣ीं?” рдоैं рдиे рдкूрдЫा, “рдХ्рдпा рд╣рдо рдЧрд░ीрдм рд╣ैं? рдЕрдоीрд░ рдирд╣ीं?”
       “рдирд╣ीं, рд╣рдо рдЧрд░ीрдм рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдирд╣ीं,” рдкाрдкा рдиे рд╣ँрд╕рдХрд░ рдоेрд░ा рдЧाрд▓ рдердкрдердкाрдпा, “рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рдХाрдл़ी рдЬ़рдоीрди-рдЬाрдпрджाрдж рд╣ै। рдкрд░ рдЗрд╕ рд╕рдордп рдоैं рдХुрдЫ рдмेрдЪрдиा рдирд╣ीं рдЪाрд╣рддा। рддुрдо рдЬрдм рдмрдб़े рд╣ोрдЧे рддो рддुрдо рдЕрдкрдиी рдорд░्рдЬ़ी рд╕े рдЬो рдЪाрд╣े рдмेрдЪ рд▓ेрдиा।”
       “рдиीрддि рдоुрдЭे рдоेрд░ी рдорд░्рдЬ़ी рдирд╣ीं рдХрд░рдиे рджेрддी। рд╣рд░ рдмाрдд рдЕрдкрдиी рдЪрд▓ाрддी рд╣ै।”
       “рдиीрддि рдЕрднी рдЫोрдЯी рд╣ै। рдЙрд╕े рдХुрдЫ рдкрддा рдирд╣ीं। рдмрдб़ी рд╣ोрдЧी рддो рдЬाрди рдЬाрдПрдЧी। рдЙрд╕े рджूрд╕рд░े рдШрд░ рдЬाрдиा рд╣ै। рдЗрд╕ рдШрд░ рдХे, рдоेрд░ी рд╕ाрд░ी рдЬ़рдоीрди-рдЬाрдпрджाрдж рдХे рдоाрд▓िрдХ рддुрдо рд╣ो।”
       “рдХैрд╕े?” рдоुрдЭे рдЧрд╣рд░ा рдХौрддुрдХ рд╣ुрдЖ। 
       “рддुрдо рд▓рдб़рдХे рд╣ो। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕рдм рдХुрдЫ рддुрдо्рд╣ाрд░ा рд╣ोрдЧा।”
       “рдХ्рдпा рдоाँ рдЬाрдирддी рдеीं, рд╕рдм рдХुрдЫ рдоेрд░ा рд╣ोрдЧा?”
       “рд╣ाँ। рд╡рд╣ рд╕рдм рдЬाрдирддी рдеी,” рдкाрдкा рдХे рд╣ोंрда рдоुрдб़рдХ рдЧрдП, “рдЙрд╕ी рдиे рдоुрдЭे рдк्рд░ैрд╕ рд╡ाрд▓ी рдмिрд▓्рдбिंрдЧ рдмेрдЪрдиे рд╕े рд░ोрдХा рдеा। рдмोрд▓ी рдеी, рдоैं рдЬाрдирддी рд╣ूँ рдоैं рдмрдЪूंрдЧी рдирд╣ीं। рдЖрдк рдЖрд▓ोрдХ рдХी рдЕрдоाрдирдд рдордд рдЦрд░ाрдм рдХрд░ें।”
       “рдХ्рдпा рдоाँ рдоुрдЭे рдиीрддि рд╕े рдЬ़्рдпाрджा рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддी рдеीं?”
       “рдирд╣ीं। рд╡рд╣ рдиीрддि рдХो рднी рдмрд╣ुрдд рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддी рдеी। рдЕрдЧрд░ рддुрдо рдиीрддि рдХे рд╕ाрдордиे рдРрд╕ा рдмोрд▓ोрдЧे рддो рдЙрд╕े рдмрд╣ुрдд рджुрдЦ рд╣ोрдЧा। рдЙрд╕ рдХा рдорди рддो рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рдЗрддрдиा рдмुрдЭा-рдмुрдЭा рд╕ा рд╣ै। рдЙрд╕ рдХी рдЙрдо्рд░ рдХी рд▓рдб़рдХिрдпों рдХो рдоाँ рдХी рдмрд╣ुрдд рдЬ़рд░ूрд░рдд рд░рд╣рддी рд╣ै।”
       “рдоाँ рдХी рдЬ़рд░ूрд░рдд рддो рдоुрдЭे рднी рдмрд╣ुрдд рд╣ै,” рдоैं рдЧрд▓ा рдлाрдб़ рдХрд░ рд░ोрдиे рд▓рдЧा।
       “рддुрдо рд▓рдб़рдХे рд╣ो,” рдкाрдкा рдиे рдЕрдкрдиी рдмाँрд╣ рд╕े рдоेрд░ी рдкीрда рдШेрд░ рд▓ी, “рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдЖрдиे рдкрд░ рд▓рдб़рдХे рдЬ्рдп़ाрджा рдмрд╣ाрджुрд░, рдЬ़्рдпाрджा рд╣ोрд╢िрдпाрд░ рдФрд░ рдЬ़्рдпाрджा рдЖрдЬ़ाрдж рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। ... рдЙрдаो, рдЪाрдп рдХा рдкाрдиी рдЦौрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рдХेрддрд▓ी рд▓ाрдУ рдЗрдзрд░, рдоैं рдЙрд╕ рдоें рдкाрдиी рдкрд▓рдЯ рджूँ, … рдФрд░ рдЪाрдп рдХे рд▓िрдП рдк्рдпाрд▓े рддो рддुрдо рд▓ाрдП рд╣ी рдирд╣ीं।”
       рд░ोрдиा рдеाрдо рдХрд░ рдоैं рд░рд╕ोрдИ рдХी рдУрд░ рджौрдб़ рдЪрд▓ा।

       “рдЪाрдп-рдкрдд्рддी рдФрд░ рджूрдз рдмрд╣ुрдд рд╣िрд╕ाрдм рдХा рд░рд╣ा, рдФрд░ рдЪाрдп рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рдмрдиी рд╣ै,” рдкाрдкा рдиे рдоेрд░ी рдкीрда рдердкрдердкाрдИ।
       “рдоैं рдЪाрд╣ूँ, рддो рдЦाрдиा рднी рдмрдиा рд▓ूँ” рдоैंрдиे рдкाрдкा рдХी рдк्рд▓ेрдЯ рдоें рд▓ोрдл़ рдХे рджो рд╕्рд▓ाрдЗрд╕ рдФрд░ рд░рдЦ рджिрдП, “рдоैं рдиीрддि рдХी рддрд░рд╣ рдирд╣ीं рд╣ूँ। рдЙрд╕ рдиे рдоाँ рд╕े рдХुрдЫ рдирд╣ीं рд╕ीрдЦा। рд░рд╕ोрдИ рдоें рд╡рд╣ рдХрднी рдЬाрддी рд╣ी рди рдеी। рдоाँ рдмुрд▓ाрддीं, рддрдм рднी рдирд╣ीं।”
       “рдиीрддि рдмेрдЪाрд░ी рд╢ुрд░ू рд╣ी рд╕े рдкрдв़рдиे рд╡ाрд▓ी рд▓рдб़рдХी рд░рд╣ी рд╣ै। рдЕрдкрдиा рд╕ाрд░ा рд╕рдордп рдкрдв़ाрдИ рдоें рд╣ी рджेрдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै। рдЕрдм рдмेрдЪाрд░ी рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдордЬрдмूрд░рди рд░рд╕ोрдИ рдоें рдЬाрддी рд╣ै।”
       “рд░рд╕ोрдИ рдХे рд▓िрдП рд╣рдоें рдЕрдм рдПрдХ рдиौрдХрд░ рдЬ़рд░ूрд░ рд░рдЦ рд▓ेрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдиीрддि рдмрд╣ुрдд рдЦрд░ाрдм рдЦाрдиा рдмрдиाрддी рд╣ै। рд╕рдм्рдЬ़ी рдоें рдХрднी рдирдордХ рдЬ़्рдпाрджा рдбाрд▓ рджेрддी рд╣ै рддो рдХрднी рдХाрд▓ी рдоिрд░्рдЪ। рджाрд▓ рдоें рдХрднी рд╣рд▓्рджी рдЬ़्рдпाрджा рд╣ोрддी рд╣ै рддो рдХрднी рдЬ़्рдпाрджा рдкाрдиी। рдЙрд╕ рдХी рдмрдиी рдЪрдкाрддी рддो рдЪрдмाрдП рдирд╣ीं рдмрдирддी। рдФрд░ рддो рдФрд░,рдЙрд╕े рддो рджूрдз рднी рдаीрдХ рд╕े рдЙрдмाрд▓рдиा рдирд╣ीं рдЖрддा। рдЖрдзा рджूрдз рд░ोрдЬ़ рднрдЧौрдиे рд╕े рдиीрдЪे рдЧिрд░рддा рд╣ै।”
       “рдЙрд╕े рд╢ुрд░ू рдХिрдП рдЕрднी рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╕े рдЖрда-рджрд╕ рджिрди рд╣ी рддो рд╣ुрдП рд╣ैं। рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╕рдм рд╕ीрдЦ рдЬाрдПрдЧी।”
       “рд╡рд╣ рдХрднी рдирд╣ीं рд╕ीрдЦ рд╕рдХрддी,” рдоैं рдиे рд╕िрд░ рд╣िрд▓ाрдпा, “рд╣рдоें рдЬ़рд░ूрд░ рд░рд╕ोрдИ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдиौрдХрд░ рд░рдЦ рд▓ेрдиा рдЪाрд╣िрдП।”
       “рдиीрддि рд▓рдб़рдХी рд╣ै рдФрд░ рдЖрдЬрдХрд▓ рдиौрдХрд░ों рдХा рдХोрдИ рднрд░ोрд╕ा рдирд╣ीं। рдХрдИ рдиौрдХрд░ рдмрд╣ुрдд рдмрджрддрдоीрдЬ़ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЬрдм рдиीрддि рдХी рд╢ाрджी рд╣ो рдЬाрдПрдЧी рддो рд╣рдо рдЬ़рд░ूрд░ рдиौрдХрд░ рд░рдЦ рд▓ेंрдЧे।”
       “рдЙрд╕ рдХी рд╢ाрджी рдЖрдк рдЬрд▓्рджी рдХрд░ рджीрдЬिрдП,” рдоैं рдЕрдзीрд░ рд╣ो рдЙрдаा।
       рдиीрддि рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рдЦрд▓рддी рдеी। рдкрд▓-рдкрд▓ рд╡рд╣ рдоुрдЭ рдкрд░ рд╣ुрдХ्рдо рдЪрд▓ाрдпा рдХрд░рддी— рдЙрд╕े рдЙрдаाрдУ, рдЗрд╕े рд░рдЦो, рдЙрд╕े рдмंрдж рдХрд░ो, рдЗрд╕े рдЦोрд▓ो, рдЙрд╕े рдмुрд▓ाрдУ, рдЗрд╕ рдХे рдпрд╣ाँ рдЬाрдУ…।
       “рдирд╣ीं,” рдкाрдкा рд╣ँрд╕рдиे рд▓рдЧे, “рдЙрд╕ рдХी рд╢ाрджी рдЬрд▓्рджी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी। рдЕрднी рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯी рд╣ै। рдлिрд░ рд╡рд╣ рдкрдв़рдиे рдоें рддेрдЬ़ рд╣ै। рдЙрд╕े рдбाрдХ्рдЯрд░ рдЬ़рд░ूрд░ рдмрдиाрдПंрдЧे।”
       “рдбाрдХ्рдЯрд░ рдмрдирдиे рдоें рдЙрд╕े рдХрдИ рд╕ाрд▓ рд▓рдЧ рдЬाрдПंрдЧे,” рдоैं рд╣рддाрд╢ рд╣ुрдЖ। 
       “рдЙрд╕ рдХे рдбाрдХ्рдЯрд░ рдмрди рдЬाрдиे рд╕े рд╣рдоीं рдл़ाрдпрджे рдоें рд░рд╣ेंрдЧे। рдЙрд╕े рднाрд░ी-рднрд░рдХрдо рджрд╣ेрдЬ рджेрдиे рд╕े рдмрдЪ рдЬाрдПंрдЧे। рдЕрдЧрд░ рдЙрд╕े рдкрдв़ाрдП рдмिрдиा рдм्рдпाрд╣ рджेंрдЧे рддो рд╣рдоें рдЙрд╕ рдХे рд▓िрдП рдЬ़्рдпाрджा рджрд╣ेрдЬ рдЬुрдЯाрдиा рдкрдб़ेрдЧा। рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдЧाँрд╡ рд╡ाрд▓ी рдЬ़рдоीрди рдмेрдЪ рджेрдиी рдкрдб़े, рдЕрдкрдиा рдк्рд░ैрд╕ рдЧिрд░рд╡ी рд░рдЦрдиा рдкрдб़े рдпा рдЙрд╕ рдХा рдПрдХ рд╣िрд╕्рд╕ा рдХिрд░ाрдпे рдкрд░ рдЙрдаा рджेрдиा рдкрдб़े।”
       “рдлिрд░ рддो рдиीрддि рдХा рдбाрдХ्рдЯрд░ рдмрди рдЬाрдиा рд╣ी рдмेрд╣рддрд░ рд░рд╣ेрдЧा,” рдПрдХ рд╕ाрдЭेрджाрд░ рдХी рддрд░рд╣ рдоैं рдиे рдЕрдкрдиी рд╕рд╣рдорддि рджी।
       “рдЕрдм рдоैं рдЪрд▓ूंрдЧा,” рдкाрдкा рдЙрда рдЦрдб़े рд╣ुрдП, “рдиीрддि рдЬрдм рдЖрдП рддो рдЙрд╕ рд╕े рдЭрдЧрдб़ा рдирд╣ीं рдХрд░рдиा… рди рд╣ी рдЙрд╕े рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рдмрддाрдиा… рдЖрдкрд░ेрд╢рди рдФрд░ рдЬ़рдоीрди-рдЬाрдпрджाрдж рд╡ाрд▓ी рдмाрдд рддो рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╣ी рдирд╣ीं।”
       “рдирд╣ीं, рдоैं рдЙрд╕े рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдХрд╣ूँрдЧा… рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдмрддाрдКंрдЧा… рд╡рд╣ рдмेрдЪाрд░ी рддो рд▓рдб़рдХी рд╣ै।”
       рдкाрдкा рдХी рджीрдХ्рд╖ा рд╕े рдоेрд░ी рдЙрд╕ рдЧ्рдпाрд░рд╣ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рдХрдИ-рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ рдПрдХ рд╕ाрде рдЖрди рдЬुрдб़े। рдоैंрдиे рдЬाрдиा рдиीрддि рд╕े рдЪाрд░ рд╡рд░्рд╖ рдЫोрдЯा рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдоैं рдЙрд╕ рд╕े рд╕рджिрдпों рдмрдб़ा рдеा।

      рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020

      рдЛрддु рд╡ाрд░्рд╖्рдгेрдп рдЧुрдк्рддा

      - рдЛрддु рд╡ाрд░्рд╖्рдгेрдп рдЧुрдк्рддा

      рд╕рд╣ाрдпрдХ рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкрдХ (рд╣िंрджी рд╡िрднाрдЧ), рдХिрд░ोреЬीрдорд▓ рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рджिрд▓्рд▓ी рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп
      рдЪрд▓рднाрд╖: 8287083042




      рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020, 21 рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рд╣ै। рдЬो 1935 рдоें рд▓ॉрд░्рдб рдоैрдХाрд▓े рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдИ рдЧрдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдХो рдоूрд▓ рд╕рд╣िрдд рдкрд░ंрдкрд░ा рд╕े рдмाрд╣рд░ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХो рдмрд░рдХрд░ाрд░ рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рд╡िрд░ाрд╕рдд рдоें рдоिрд▓ी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╣ै рдЬो рд╣рдЬाрд░ों рд╕ाрд▓ों рдоें рдкूрд░्рд╡рдЬों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрд╢्рд▓िрд╖्рдЯ рдХी рдЧрдпी рд╣ै। рдпрд╣ рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╡ेрджों, рдкुрд░ाрдгों, рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдЬैрд╕े рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рдиिрд╣िрдд рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕рдиाрддрди рд╡िрдЪाрд░ рдХी рд╕рдоृрдж्рдз рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдЖрд▓ोрдХ рдоें рдпрд╣ рдиीрддि рджрд░्рд╢рди рдоें рд╕рджा рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдоाрдирд╡ीрдп рд▓рдХ्рд╖्рдпों рдХी рдУрд░ рдЕрдЧ्рд░рдЧрдг्рдп рд╣ै।

      рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рджрд░्рд╢рди рдиे рд╕ाрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡ рдХрд▓्рдпाрдг рдПрд╡ं рдоाрдирд╡ рдХे рдЙрдж्рдзाрд░ рд╣ेрддु рдЬ्рдЮाрди рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиा рд╣ी рд╡ैрджिрдХ рдХाрд▓ीрди рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдеा। рдЬ्рдЮाрди рдХो рдордиुрд╖्рдп рдХा рддीрд╕рд░ा рдиेрдд्рд░ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै рдЬो рд╕рдд्рдп-рдЕрд╕рдд्рдп, рдЕрдЪ्рдЫे рдХрд░्рдо рдФрд░ рдмुрд░े рдХрд░्рдо рдоें рднेрдж рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдж्рд╡ाрд░ा рдРрд╕े рдкीрдв़ी рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиा рдЬो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдпोрдЧрджाрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рддрдеा рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдЪेрдд рд░рд╣рдХрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдмрди рд╕рдХे।

      рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдЖрд▓ोрдХ рдоें рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдирд╡ीрди рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдж्рд╡ाрд░ा рднाрд░рдд рдХे рд╕рдоृрдж्рдзрд╢ाрд▓ी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХो рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдкीрдв़िрдпों рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣ेрдЬрдХрд░ рд╡ рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░ेрдЧा। “рд╣рдоाрд░े рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рдЪрд░рдХ, рд╕ुрд╢्рд░ुрдд, рднाрд╕्рдХрд░ाрдЪाрд░्рдп, рдЖрд░्рдпрднрдЯ्рдЯ рд╡рд░ाрд╣рдоिрд╣िрд░, рдЪाрдгрдХ्рдп, рдм्рд░рд╣्рдордЧुрдк्рдд, рдЪрдХ्рд░рдкाрдгि рджрдд्рддा, рдкाрдгिрдиि, рдкंрддрдЬрд▓ि, рдоाрдзрд╡, рдиाрдЧाрд░्рдЬुрди, рдЧौрддрдо, рд╢ंрдХрд░рджेрд╡, рдкिंрдЧрд▓ा, рдоैрдд्рд░рдпी, рдЧाрд░्рдЧी, рдоीрд░ा рдФрд░ рддिрд░ुрд╡рд▓्рд▓ुрд╡ाрд░ рдЬैрд╕े рдЕрдиेрдХों рдорд╣ाрди рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЬ्рдЮाрди рдХे рд╡िрд╡िрдз рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЦрдЧोрд▓ рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдзाрддु рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдЧрдгिрдд, рд╢рд▓्рдп рдЪिрдХिрдд्рд╕ा, рднрд╡рди рдиिрд░्рдоाрдг, рд╕िрд╡िрд▓ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ, рдиौрдХाрдпрди рдиिрд░्рдоाрдг, рджिрд╢ा рдЬ्рдЮाрди, рд▓рд▓िрдд рдХрд▓ा, рдпोрдЧ, рд╢рддрд░ंрдЬ рдЗрдд्рдпाрджि рдоें рдк्рд░рдоाрдгिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдоौрд▓िрдХ рдпोрдЧрджाрди рдХिрдпा।“1 21 рдЬूрди рдХो рдордиाрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा ‘рд╡िрд╢्рд╡ рдпोрдЧ рджिрд╡рд╕‘ рдХो рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ рдиे рдЕрдкрдиाрдпा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд╢िрдХ्рд╖ाрдк्рд░рдгाрд▓ी рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЕрдЪ्рдЫे рдЧुрдгों рд╡ाрд▓े рдордиुрд╖्рдп рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиा рддрдеा рднाрд░рддीрдп рдЬрдб़ों рдФрд░ рдЧौрд░рд╡ рд╕े рдмांрдзे рд░рд╣рдиे рдХा рд╣ै। 

      рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рдРрд╕े рд╕ंрдд рдХрд╡ि рдФрд░ рдЪिंрддрдХ рд╣ुрдП рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдордиुрд╖्рдп рдХी рдЬिрдЬीрд╡िрд╖ा рдХो рдмрдЪाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдоृрдд्рдпु рдХे рдбрд░ рдХो рдиिрдХाрд▓ा рдФрд░ рд░ाрдорд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рджी рдФрд░ рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд╕ाрдордиे рдпрд╣ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд░рдЦा рдХि 'рдРрд╕ा рдЪाрд╣ूँ рд░ाрдЬ рдоैं рдЬрд╣ाँ рдоिрд▓ै рд╕рдмрди рдХो рдЕрди्рди। рдЫोрдЯ рдмрдб़ो рд╕рдм рд╕рдо рдмрд╕े рд░рд╡िрджाрд╕ рд░рд╣े рдк्рд░рд╕рди्рди॥' рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕ рдиे рдХрд╣ा рдеा 'рд╣рдо рдЪाрдХрд░ рд░рдШुрд╡ीрд░ рдХे, рдкрдЯौ рд▓िрдЦौ рджрд░рдмाрд░। рддुрд▓рд╕ी рдЕрдм рдХा рд╣ोрд╣िрд╣ैं, рдирд░ рдХे рдордирд╕рдмрджाрд░॥'2 рдпा рдлिрд░ рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдзрддा рдмрддाрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдеा- 'рдоाँрдЧि рдХे рдЦрдЗрдмो, рдорд╕ीрдд рдкे рд╕ोрдЗрдмो, рд▓ेрд╡ो рдХो рдПрдХ рди рджेрд╡ै рдХो рджोрдК॥' рдпрд╣ рдкूрд░ी рдХी рдкूрд░ी рдкрд░ंрдкрд░ा рдмुрдж्рдз рдХे 'рдЕрдк्рдк рджीрдкो рднрд╡' рдЕрд░्рдеाрдд् 'рдЖрдк рдЕрдкрдиा рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕्рд╡рдпं рдмрдиें' рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддी рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдХी рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рдХрднी рд╕ुрдк्рдд рдирд╣ीं рд░рд╣ी। рдЗрд╕рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рдк्рд░рдХृрддि, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдФрд░ рдордиुрд╖्рдп рд╕рджैрд╡ рд░рд╣े рд╣ैं।

      рдирдпी рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдоें рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдиीрддि рд╡рд░्рддрдоाрди рдХी 10 + 2 рд╡ाрд▓ी рд╕्рдХूрд▓ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो 3 рд╕े 18 рд╡рд░्рд╖ рдХे рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдкाрда्рдпрдЪрд░्рдпा рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдг-рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЖрдзाрд░ рдкрд░ 5 + 3 + 3 + 4 рдХी рдПрдХ рдирдпी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдкुрдирд░्рдЧрдаिрдд рдХрд░рдиे рдХी рдмाрдд рдХрд░рддी рд╣ै, рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें 3 рд╕े 6 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЙрдо्рд░ рдХे рдмрдЪ्рдЪे 10 + 2 рд╡ाрд▓े рдвांрдЪे рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдирд╣ीं рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि 6 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдХрдХ्рд╖ा 1 рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдирдП 5+3+3+4 рдвांрдЪे рдоें 3 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдмाрд▓्рдпाрд╡рд╕्рдеा рджेрдЦрднाрд▓ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा (рдИрд╕ीрд╕ीрдИ) рдХी рдПрдХ рдордЬрдмूрдд рдмुрдиिрдпाрдж рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдмेрд╣рддрд░ рд╣ो, рд╡े рдмेрд╣рддрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпां рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░ рд╕рдХें рдФрд░ рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рд╣ों।

      рдирдпी рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдоें рд╡िрднिрди्рди рдЕрдиुрд╢ाрд╕рдиों рдоें рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХो рд╕рдоाрд╡िрд╖्рдЯ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрд╕े рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। "рднाрд░рдд рдХा рдЬ्рдЮाрди" рдоें рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд░рдд рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд╕рдлрд▓рддाрдУं рдФрд░ рдЪुрдиौрддिрдпों рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рдд рдХा рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдпोрдЧрджाрди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдЧा, рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг, рдЖрджि рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рднाрд░рдд рдХी рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рдЖрдХांрдХ्рд╖ाрдУं рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рднाрд╡рдиा рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдЧी। рдЗрди рддрдд्рд╡ों рдХो рдкूрд░े рд╕्рдХूрд▓ рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдЬрд╣ाँ рднी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ो рд╡рд╣ाँ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рдФрд░ рдПрдХ рд╕рдЯीрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рдЬ्рдЮाрди рдПрд╡ं рд╕ीрдЦрдиे рдХे рд╕्рд╡рджेрд╢ी рдФрд░ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рддрд░ीрдХों рд╕рд╣िрдд рдХрд╡рд░ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा рдФрд░ рдЧрдгिрдд, рдЦрдЧोрд▓ рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рджрд░्рд╢рди, рдпोрдЧ, рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा, рдХृрд╖ि, рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ, рднाрд╖ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рдЦेрд▓ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╢ाрд╕рди, рд░ाрдЬрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг, рдЖрджि рд╡िрд╖рдпों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдЬрдирдЬाрддीрдп рдПрдердиो-рдФрд╖рдзीрдп рдк्рд░рдеाрдУं, рд╡рди рдк्рд░рдмंрдзрди, рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ (рдЬैрд╡िрдХ) рдлрд╕рд▓ рдХी рдЦेрддी, рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЦेрддी, рдЖрджि рдоें рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рднी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдП рдЬाрдПंрдЧे। 


      рдирдпी рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдиैрддिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдкुрдиः рд╡िрдХाрд╕ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдЬिрд╕рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХा рд╕ंрдЪाрд▓рди рдХрд░рдиे рдоें рдиैрддिрдХ / рдиैрддिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХो рдЕрдкрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрдиे, рдХрдИ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдгों рд╕े рдПрдХ рдиैрддिрдХ рдоुрдж्рджे рдХे рдмाрд░े рдоें рддрд░्рдХ рдЧрдв़рдиे рдФрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдФрд░ рд╕рднी рдХाрд░्рдпों рдоें рдиैрддिрдХ рдЖрдЪрд░рдг рдХो рдЕрдкрдиाрдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрдиे рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдП рдиैрддिрдХ рдмोрдз рдХे рдЪрд▓рддे рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рднाрд░рддीрдп рдоूрд▓्рдпों рдФрд░ рд╕рднी рдмुрдиिрдпाрджी рдоाрдирд╡ीрдп рдФрд░ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдоूрд▓्рдпों (рдЬैрд╕े рд╕ेрд╡ा, рдЕрд╣िंрд╕ा, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рд╕рдд्рдп, рдиिрд╖्рдХाрдо рдХрд░्рдо, рд╢ांрддि, рдд्рдпाрдЧ, рд╕рд╣िрд╖्рдгुрддा, рд╡िрд╡िрдзрддा, рдмрд╣ुрд▓рд╡ाрдж, рдиैрддिрдХ рдЖрдЪрд░рдг, рд▓ैрдЧिрдХ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा, рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рд╕рдо्рдоाрди, рд╕рднी рд▓ोрдЧों рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЕंрддрд░्рдиिрд╣िрдд рдХ्рд╖рдорддाрдУं рдХा рд╕рдо्рдоाрди, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдо्рдоाрди, рдорджрдж рдХрд░рдиा, рд╢िрд╖्рдЯाрдЪाрд░, рдзैрд░्рдп, рдХ्рд╖рдоा, рд╕рдоाрдиुрднूрддि, рдХрд░ुрдгा, рджेрд╢рднрдХ्рддि, рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг, рдЕрдЦंрдбрддा, рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी, рди्рдпाрдп, рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा, рд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рдмंрдзुрдд्рд╡) рдХो рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХेрдЧा। рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдкंрдЪрддंрдд्рд░ рдХी рдоूрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпों, рдЬाрддрдХ, рд╣िрддोрдкрджेрд╢, рдФрд░ рдЕрди्рдп рдордЬेрджाрд░ рджंрддрдХрдеाрдУं рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдкрд░ंрдкрд░ा рд╕े рдк्рд░ेрд░рдХ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдкрдв़рдиे рдФрд░ рд╕ीрдЦрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ेрдЧा рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рднाрд╡ों рдХे рдмाрд░े рдоें рднी рд╡े рдЬाрдиेंрдЧे। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕंрд╢ рднी рд╕рднी рдЫाрдд्рд░ों рдХे рд▓िрдП рдкрдв़рдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рдк्рд░рддि рдмुрдиिрдпाрджी рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдЬिрд╕рдоें рдиिрд╡ाрд░рдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рдЕрдЪ्рдЫा рдкोрд╖рдг, рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा, рдЖрдкрджा рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдФрд░ рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрде рд╢рд░ाрдм, рддрдо्рдмाрдХू рдФрд░ рдЕрди्рдп рдоाрджрдХ рдкрджाрд░्рдеों рдХे рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдФрд░ рд╡िрдкрд░ीрдд рдк्рд░рднाрд╡ों рдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХो рднी рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдирд╢ा рдоुрдХ्рдд рд╕рдоाрдЬ рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा рдЬाрдПрдЧा।

      рдирдпी рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдмाрдз्рдпрддाрдУं рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдЪрдпрди рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдк्рд░рджाрди рдХी рдЧрдпी рд╣ै। “рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдвाँрдЪे рдХे рдмाрд░े рдоें, рдпрд╣ рдиीрддि рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЕрдиुрд╢ंрд╕ा рдмрдб़े рдПрд╡ं рдмрд╣ु-рд╡िрд╖рдпрдХ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕्рдеाрди (рдПрдЪрдИрдЖрдИ) рдХ्рд▓рд╕्рдЯрд░ों рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдХрд░рддी рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдк्рд░ाрдЪीрди рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рддрдХ्рд╖рд╢िрд▓ा, рдиाрд▓рди्рджा, рд╡рд▓्рд▓рднी рдФрд░ рд╡िрдХ्рд░рдорд╢िрд▓ा рдЬिрдирдоें рднाрд░рдд рдФрд░ рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдХे рд╣рдЬाрд░ों рдЫाрдд्рд░ рдЬीрд╡ंрдд рдПрд╡ं рдмрд╣ु-рд╡िрд╖рдпрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рд▓े рд░рд╣े рдеे, рдХो рдкुрдиः рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХा рд╢ीрдШ्рд░ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рдмрдб़े рдПрд╡ं рдмрд╣ु-рд╡िрд╖рдпрдХ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╣ी рдХрд░ рд╕рдХрддे рдеे। рднाрд░рдд рдХो рдмрд╣ुрдоुрдЦी рдк्рд░рддिрднा рд╡ाрд▓े рдпोрдЧ्рдп рдФрд░ рдЕрднिрдирд╡ рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХो рд╡ाрдкрд╕ рд▓ाрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै”3

      рдирдпी рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдоें рд╕рдордЧ्рд░рддा рдФрд░ рдмрд╣ु-рд╡िрд╖рдпрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдУрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдмрд▓ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рд╕рдордЧ्рд░ рдПрд╡ं рдмрд╣ु-рд╡िрд╖рдпрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдПрдХ рдк्рд░ाрдЪीрди рдкрд░ंрдкрд░ा рд╣ै, рддрдХ्рд╖рд╢िрд▓ा рдФрд░ рдиाрд▓ंрджा рдЬैрд╕े рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдРрд╕े рдХрдИ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ैं рдЬो рд╡िрднिрди्рди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╡िрд╖рдпों рдХे рд╕ंрдпोрдЬрди рдХो рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬैрд╕े рдмाрдгрднрдЯ्рдЯ рдХी рдХाрджंрдмрд░ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो 64 рдХрд▓ाрдУं рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдкрд░िрднाрд╖िрдд / рд╡рд░्рдгिрдд рдХрд░рддी рд╣ै; рдФрд░ рдЗрди 64 рдХрд▓ाрдУं рдоें рди рдХेрд╡рд▓ рдЧाрдпрди рдФрд░ рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा рдЬैрд╕े рд╡िрд╖рдп рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЬैрд╕े рд░рд╕ाрдпрдирд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдФрд░ рдЧрдгिрдд, рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЬैрд╕े рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдЕрди्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।

      рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020 рдоें рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕ोрди्рдоुрдЦ рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै “рдЬैрд╕े рд╕िрд▓рдиे рдХा рдХाрд░्рдп, рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдХाрд░्рдп рдЬैрд╕े рдФрд╖рдзि рддрдеा рдЕрднिрдпांрдд्рд░िрдХी рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрде рд╕рдо्рдк्рд░ेрд╖рдг, рдЪрд░्рдЪा рдФрд░ рд╡ाрдж-рд╕ंрд╡ाрдж рдХрд░рдиे рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдХौрд╢рд▓ (рд╕ॉрдл्рдЯ рд╕्рдХिрд▓्рд╕) рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рдХि рдЗंрд╕ाрдиी рд╕ृрдЬрди рдХे рд╕рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ (рдЬिрд╕рдоें рдЧрдгिрдд, рд╡िрдЬ्рдЮाрдиं, рдкेрд╢ेрд╡рд░ рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╡िрд╖рдп рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдХौрд╢рд▓ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं) рдХो 'рдХрд▓ाрдУं' рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП, рднाрд░рддीрдп рдЪिंрддрди рдХी рджेрди рд╣ै। рд╡िрднिрди्рди рдХрд▓ाрдУं рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХे рдЗрд╕ рд╡िрдЪाрд░, рдпा рдЬैрд╕ा рдХि рдЖрдзुрдиिрдХ рдпुрдЧ рдоें рдЬिрд╕े 'рд▓िрдмрд░рд▓ рдЖрд░्рдЯ्рд╕ (рдХрд▓ाрдУं рдХा рдПрдХ рдЙрджाрд░ рдирдЬрд░िрдпा)' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдХो рднाрд░рддीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдкुрдиः рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиा рд╣ी рд╣ोрдЧा, рдЪूँрдХि рдпрд╣ рд╡рд╣ी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ै рдЬिрд╕рдХी 21рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрдЧी” 4


      рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं, рдХрд▓ा рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕ंрд╡рд░्рдж्рдзрди рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рднाрд░рдд рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рд╕рдоृрдж्рдз рднрдг्рдбाрд░ рд╣ै рдЬो рд╣рдЬ़ाрд░ों рд╡рд░्рд╖ों рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдЖ рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ाँ рдХी рдХрд▓ा, рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдХृрддिрдпों, рдк्рд░рдеाрдУं, рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУं, рднाрд╖ाрдИ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддिрдпों, рдХрд▓ाрдХृрддिрдпों, рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдПрд╡ं рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдзрд░ोрд╣рд░ों рдХे рд╕्рдерд▓ों рдЗрдд्рдпाрджि рдоें рдкрд░िрд▓рдХ्рд╖िрдд рд╣ोрддा рд╣ुрдЖ рджिрдЦрддा рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рдн्рд░рдордг, рднाрд░рддीрдп рдЕрддिрдеि рд╕рдд्рдХाрд░ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рд▓ेрдиा, рднाрд░рдд рдХे рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рд╣рд╕्рддрд╢िрд▓्рдк рдПрд╡ं рд╣ाрде рд╕े рдмрдиे рдХрдкрдб़ों рдХो рдЦрд░ीрджрдиा, рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рдкрдв़рдиा, рдпोрдЧ рдПрд╡ं рдз्рдпाрди рдХा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рдиा, рднाрд░рддीрдп рджрд░्рд╢рдирд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╕े рдк्рд░ेрд░िрдд рд╣ोрдиा, рднाрд░рдд рдХे рдЕрдиुрдкрдо рдд्рдпौрд╣ाрд░ों рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиा, рднाрд░рдд рдХे рд╡ैрд╡िрдз्рдпрдкूрд░्рдг рд╕ंрдЧीрдд рдПрд╡ं рдХрд▓ा рдХी рд╕рд░ाрд╣рдиा рдХрд░рдиा рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдлिрд▓्рдоों рдХो рджेрдЦрдиा рдЖрджि рдРрд╕े рдХुрдЫ рдЖрдпाрдо рд╣ैं рдЬिрдирдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рджुрдиिрдпा рднрд░ рдХे рдХрд░ोрдб़ों рд▓ोрдЧ рдк्рд░рддिрджिрди рдЗрд╕ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЗрд╕рдХा рдЖрдирди्рдж рдЙрдаाрддे рд╣ैं рдФрд░ рд▓ाрдн рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрд╣ी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдПрд╡ं рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрдкрджा рд╣ै рдЬो рднाрд░рдд рдХे рдкрд░्рдпрдЯрди рд╕्рд▓ोрдЧрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рднाрд░рдд рдХो рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें "рдЕрддुрд▓्рдп ! рднाрд░рдд" рдмрдиाрддी рд╣ै। рднाрд░рдд рдХी рдЗрд╕ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕ंрдкрджा рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг, рд╕ंрд╡рд░्рдзрди рдПрд╡ं рдк्рд░рд╕ाрд░, рджेрд╢ рдХी рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рджेрд╢ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЗрд╕рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд▓िрдП рднी рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।

      рднाрд░рдд рджेрд╢ рдХी рдоिрдЯ्рдЯी рдмрд╣ुрдд рдЙрд░्рд╡рд░ рд╣ै, рдпрд╣ाँ рдХे рд▓ोрдЧों рдХा рдорди-рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдмрд╣ुрдд рдЧрддिрд╢ीрд▓, рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓ рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ी рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдХा 50% рдпрд╣ाँ рдХी рд╢्рд░ुрддि рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ै। рдЙрд╕े рднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╣िрдд рдоें рд╕ंрдХрд▓िрдд рдФрд░ рдЕрд░्рдЬिрдд рдХрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдп рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рджुрдиिрдпा рдХी рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕рдн्рдпрддाрдПँ рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддिрдпाँ рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЧрдИ, рдХिंрддु рднाрд░рдд рдХी рдмौрдж्рдзिрдХ рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рдЙрд╕рдХी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╕рдн्рдпрддा рдЕрднी рднी рдЬीрд╡ंрдд рд╣ै рдФрд░ рдиिрд░ंрддрд░ рдк्рд░рд╡рд╣рдоाрди рд╣ै। рдоोрд╣рдо्рдордж рдЗрдХрдмाрд▓ рдиे рдаीрдХ рд╣ी рдХрд╣ा рдеा-

      "рд╕ाрд░े рдЬрд╣ाँ рд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рд╣िрди्рджोрд╕्рддाँ рд╣рдоाрд░ा рдпूрдиाрди, рдоिрд╢्рд░, рд░ोрдоाँ рд╕рдм рдоिрдЯ рдЧрдП рдЬрд╣ाँ рд╕े рдмाрдХी рдмрдЪा рд╣ै рдЕрдм рддрдХ рдиाрдоो рдиिрд╢ां рд╣рдоाрд░ा рдХुрдЫ рдмाрдд рд╣ै рдХि рд╣рд╕्рддी рдоिрдЯрддी рдирд╣ीं рд╣рдоाрд░ी рд╕рджिрдпों рд░рд╣ा рд╣ै рджुрд╢्рдорди рджौрд░े рдЬрд╣ाँ рд╣рдоाрд░ा।"

      рд╣рдоाрд░े рдк्рд░рддि рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡ैрдЪाрд░िрдХ, рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдордд рдХुрдЫ рднी рд╣ो рдХिंрддु рд╣рдо рд╕рджैрд╡ 'рд╡рд╕ुрдзैрд╡ рдХुрдЯुрдо्рдмрдХрдо' рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдкрд░ рдЪрд▓рддे рд░рд╣े। рдпрд╣ рд╕рдорд╕्рдд рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рдХी рджेрди рд╣ै। рд╣рдо рдкूрд░ी рд╡рд╕ुрдзा рдХो рдЕрдкрдиा рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоाрдирддे рд╣ैं। рдЖрдЬ рднी рдПрдХ рдкृрде्рд╡ी, рдПрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рдПрдХ рднрд╡िрд╖्рдп рдХा рд╕ंрдХрд▓्рдк рдЙрд╕ी рд╕ाрддрдд्рдпрддा, рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдпрддा рдПрд╡ं рд╡ैрдзрддा рдХा рдкрд░िрдЪाрдпрдХ рд╣ै।

      рдзрд░्рдо, рджрд░्рд╢рди, рдЕрдз्рдпाрдд्рдо, рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж, рдпोрдЧ рдЖрджि рд╕рдм рдХुрдЫ рддो рднाрд░рдд рдиे рджुрдиिрдпा рдХो рджिрдпा। рдЪрд░рдХ рдФрд░ рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╡ेрдж, рдкुрд░ाрдг рд╕्рдоृрддिрдпाँ, рдорд╣ाрднाрд░рдд, рд░ाрдоाрдпрдг, рдмौрдж्рдз рдФрд░ рдЬैрди рдХे рдпोрдЧрджाрди рддрдеा рдордз्рдпрдХाрд▓ рдХी рдкूрд░ी рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ंрдкрд░ा 'рд╕ंрддो рднाрдИ рдЖрдИ рдЬ्рдЮाрди рдХी рдЖँрдзी рд░े !' (рдиिрд░्рдЧुрдг-рд╕рдЧुрдг), рднрдХ्рддि рдЖंрджोрд▓рди, рдЖрдзुрдиिрдХ рдпुрдЧ рдХा рд╕्рд╡ाрдзीрдирддा рдЖंрджोрд▓рди, рднाрд░рддीрдп рдирд╡рдЬाрдЧрд░рдг рдФрд░ рд╕рднी рдоें рдХोрдИ рди рдХोрдИ рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рд╕ंрдмंрдз рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рдХोрдИ рди рдХोрдИ рдиिрд░ंрддрд░рддा рдЕрд╡рд╢्рдп рджिрдЦाрдИ рдкрдб़рддी рд╣ै। рд╣िंрджी рдХे рдорд╣ाрдХрд╡ि рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдиे рдХाрдоाрдпрдиी рдоें рдХрд╣ा рд╣ै-

      "рдФрд░ों рдХो рд╣ँрд╕рддे рджेрдЦो рдордиु рд╣ँрд╕ो рдФрд░ рд╕ुрдЦ рдкाрдУ рдЕрдкрдиे рд╕ुрдЦ рдХो рд╡िрд╕्рддृрдд рдХрд░ рд▓ो рд╕рдмрдХो рд╕ुрдЦी рдмрдиाрдУ।" 5

      "рд╕рд░्рд╡े рднрд╡рди्рддु рд╕ुрдЦिрдиः। рд╕рд░्рд╡े рд╕ंрддु рдиिрд░ाрдордпाः। рд╕рд░्рд╡े рднрдж्рд░ाрдгि рдкрд╢्рдпрди्рддु। рдоा рдХрд╢्рдЪिрдд् рджुःрдЦ рднाрдЧ्рднрд╡ेрдд्॥" рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рднाрд░рдд рдХी рд╣ी рджेрди рд╣ै। рд╣рдо рд╕िрд░्рдл рд╕ुрдЦी рд░рд╣ें рдРрд╕ी рдмाрдд рдирд╣ीं, рд╣рдоाрд░े рдЖрд╕-рдкाрд╕-рдкрдб़ोрд╕ рд╕рднी рд╕ुрдЦी рд░рд╣рдиे рдЪाрд╣िрдП।

      рдЬрд╣ाँ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рд╕े рд▓ोрдЧ рдпрд╣ाँ рдЖрдП, рдпрд╣ीं рд░рд╣ рдЧрдП, рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ рдордзुрдордп рджेрд╢ рд╕рд╣ाрд░ा рджेрддा рд░рд╣ा। рд╢рдХ, рд╣ूрдг, рдкрдаाрди, рддुрд░्рдХ, рдоुрдЧрд▓, рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рд╕рднी рдЖрдП। рдХुрдЫ рдиे рд▓ूрдЯा-рдкीрдЯा, рдХुрдЫ рдиे рдпрд╣ाँ рдХी рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рдХो рдирд╖्рдЯ рдХिрдпा। рдиाрд▓ंрджा, рддрдХ्рд╖рд╢िрд▓ा рдЬैрд╕े рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдЬो рди рд╕िрд░्рдл рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдЕрдкिрддु рджुрдиिрдпा рдХे рд▓िрдП рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░ाрдк्рддि рдХा рдХेंрдж्рд░ рдеे, рдХो рдЬрд▓ाрдХрд░ рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рдЕрдЧрд░ рдпे рджोрдиों рдЧ्рд░ंрдеाрдЧाрд░ (рдЬ्рдЮाрди рдХे рднंрдбाрд░) рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрддे рддो рд╣рдоाрд░ा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЖрдЬ рдк्рд░рдЧрддि рдХे рд╢ीрд░्рд╖ рдкрд░ рд╣ोрддा рдФрд░ рд╣рдо рд╡िрд╢्рд╡рдЧुрд░ु рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╣ोрддे।

      рд╡िрд╢्рд╡ рдХрд▓्рдпाрдг рдХा рдоंрдд्рд░, рд╢ांрддि, рдХрд░ुрдгा, рджрдпा, рдн्рд░ाрддृрдд्рд╡ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдпрд╣ рдРрд╕ा рдЖрдзाрд░рднूрдд рдоाрдирд╡ीрдп рдоूрд▓्рдп рд╣ै рдЬो рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рдЬोрдб़рдиे рдоें рдХाрдо рдЖрддा рд╣ै। рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рдХो рдЬाрдиें, рдкрд╣рдЪाрдиें, рдЙрд╕рдХा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕, рдоाрдирд╡ рдХрд▓्рдпाрдг рд╣ेрддु рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ें। рднाрд╡ी рдкीрдв़ी, рдпुрд╡ा рдкीрдв़ी рдЗрд╕ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХो рдЬाрдиे-рдкрд╣рдЪाрдиे, рдЗрд╕ рдкрд░ рдЧрд░्рд╡ рдХрд░े, рдпрд╣ी рдЗрд╕ рд╕ंрдЧोрд╖्рдаी рдЕрд░्рдеाрдд् рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рд╕ाрддрдд्рдп рдХो рдЬाрдирдиा, рдкрд╣рдЪाрдирдиा, рдЖрдд्рдорд╕ाрдд рдХрд░рдиा рдПрд╡ं рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдоें рдЙрд╕рдХा рдк्рд░рднाрд╡рдХाрд░ी рдвंрдЧ рд╕े рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиा, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпोрдЧрджाрди рджेрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЬिрд╕рд╕े рд╣рдо рдкुрдиः рд╡िрд╢्рд╡ рдЧुрд░ू рдмрди рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдиाрд▓ंрджा рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХो рдкुрдиः рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХा рд╕рдлрд▓ рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।

      рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ:-
      1. рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ, рджाрд░्рд╢рдиिрдХ, рдХрд▓ाрдд्рдордХ рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЬ्рдЮाрди рдХी рдПрдХ рд╡िрд╕्рддृрдд рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै рдЬो рднाрд░рддीрдп рдХी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдкрд╣рдЪाрди рдФрд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╡िрдЪाрд░ рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддी рд╣ै।
      2. рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдХрд▓ा рддрдеा рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЬोрд░ рджेрддा рд╣ै।
      3. рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкंрд░рдкрд░ा рдоें рдЬрди-рдЬाрддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕्рд╡рджेрд╢ी рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдг рдкрдж्рдзрддिрдпों рдоें рд╣ै рдЧрдгिрдд, рджрд░्рд╢рди, рдпोрдЧ, рдЦрдЧोрд▓ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдЪिрдХिрдд्рд╕ा, рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा, рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ, рдХृрд╖ि, рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рднाрд╖ा-рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдЦेрд▓ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд░ाрдЬрдиीрддि, рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोंрдЧे।
      4. рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдпा рдЬ्рдЮाрди рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп (рд╕рдд्рдп рдХी рдЦोрдЬ) рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рд╡्рдпрдХ्рддि рдЙрдЪिрдд рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдж्рд╡ाрд░ा рдЬ्рдЮाрди рдХी рдЦोрдЬ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
      5. рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдПрд╡ं рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рд╕рдоृрдж्рдз рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд 2020 рдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ाрдиीрддि рд╕рдордЧ्рд░ рдмрд╣ुрд╡िрд╖рдпрдХ рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╢िрдХ्рд╖рдХ-рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдПрд╡ं рдиैрддिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░ рдз्рдпाрди рдХेрди्рдж्рд░िрдд рд╣ै।

      рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा:-
      рднाрд░рддीрдпрддा рдХा рдмोрдз рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП, рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХे рд▓िрдП, рдордиुрд╖्рдпрддा рдХे рдмोрдз рдХो рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП, рд╕рдн्рдпрддा рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдордиुрд╖्рдп рдЬीрд╡рди рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै рдпрд╣ рдмोрдз рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП, рдЬ्рдЮाрди рдХो рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдЖрдЪрд░рдг рдоें рдЙрддाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП, рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕ौрд╣ाрдж्рд░ рдХा рдоाрд░्рдЧ рдЕрдкрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП, рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдЛрд╖ि рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдЬ्рдЮाрди рд╣ै рдЗрд╕рдХा рдмोрдз рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП, рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХा рд╕ूрдд्рд░ рд╣ै- "рд╡рд╕ुрдзैрд╡ рдХुрдЯुंрдмрдХрдо" рдЕрд░्рдеाрдд् рдкूрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╣ै, рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП, рд╕рдиाрддрди рдзрд░्рдо рдХा рдоूрд▓ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХो рдЖрдЪрд░рдг рдоें рдвाрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП, рдЙрдЪ्рдЪ рдоाрдирд╡ीрдп рдоूрд▓्рдпों рдПрд╡ं рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХो рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП, рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рдХрд▓्рдпाрдг рдХрд░рдиे рдХी рд╕ोрдЪ рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП, рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖рдп рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдпा рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╣िрддों рдкрд░ рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдХрд▓्рдпाрдг рдХा рдмोрдз рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП, рд░ाрдордХृрд╖्рдг рдоिрд╢рди рдХा рдз्рдпेрдп рд╡ाрдХ्рдп "рдЖрдд्рдордиो рдоोрдХ्рд╖ाрд░्рде рдЬрдЧрдж्рдзिрддाрдп рдЪ" 6 рдмोрдзрд╡ाрдХ्рдп рджो рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै- рдкрд╣рд▓ा рдоोрдХ्рд╖ рддрдеा рджूрд╕рд░ा рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд▓िрдП рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиा।

      рд╡िрдж्рдпाрднाрд░рддी рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдд्рдорд╕ाрдд рдХिрдпा рдЧрдпा 'рд╣рдоाрд░ा рд▓рдХ्рд╖्рдп' рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдФрд░ рдоाрдирд╡ीрдп рдоूрд▓्рдпों рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ै। рдпрд╣ рдоाрдирд╡ीрдп рдоूрд▓्рдпों рдХो рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХे рдЕंрджрд░ рдк्рд░рд╡िрд╖्рдЯ рдХрд░ाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें "рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдРрд╕ी рдпुрд╡ा рдкीрдв़ी рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ो рд╕рдХे рдЬो рд╣िрди्рджुрдд्рд╡рдиिрд╖्рда рдПрд╡ं рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рднрдХ्рддि рд╕े рдУрддрдк्рд░ोрдд рд╣ो, рд╢ाрд░ीрд░िрдХ, рдк्рд░ाрдгिрдХ, рдоाрдирд╕िрдХ, рдмौрдж्рдзिрдХ рдПрд╡ं рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкूрд░्рдг рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рддрдеा рдЬो рдЬीрд╡рди рдХी рд╡рд░्рддрдоाрди рдЪुрдиौрддिрдпों рдХा рд╕ाрдордиा рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдХрд░ рд╕рдХे рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдЬीрд╡рди рдЧ्рд░ाрдоों, рд╡рдиों, рдЧिрд░िрдХрди्рджрд░ाрдУं рдПрд╡ं рдЭुрдЧ्рдЧी-рдЭोрдкрдб़िрдпों рдоें рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рджीрди-рджुःрдЦी рдЕрднाрд╡рдЧ्рд░рд╕्рдд рдЕрдкрдиे рдмाрди्рдзрд╡ों рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХुрд░ीрддिрдпों, рд╢ोрд╖рдг рдПрд╡ं рдЕрди्рдпाрдп рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХрд░ाрдХрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЬीрд╡рди рдХो рд╕рдорд░рд╕, рд╕ुрд╕рдо्рдкрди्рди рдПрд╡ं рд╕ुрд╕ंрд╕्рдХृрдд рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдпे рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ो।"7 рдЬैрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЧुрдгों рдХे рд╕рдоाрд╡ेрд╢рди рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

      рдЕрдм рд╡рд╣ рд╕рдордп рдЖ рдЧрдпा рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рд╡рд░्рд╖ рд╕े рд╕ाрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдХो рдк्рд░рджाрди рдХिрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЬ्рдЮाрди рдХा рдкुрдиः рд╕ंрд╡рд░्рдзрди рд╣ो рдФрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╡ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╕े рдЬोрдб़ा рдЬाрдП। рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖рддः рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020 рдХे рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдоें рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЬोрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рддрдеा рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдЖрд▓ोрдХ рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ, рд╢ाрд░ीрд░िрдХ, рдоाрдирд╕िрдХ, рдЪाрд░िрдд्рд░िрдХ, рдиैрддिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ो рд╕рдХे। рдЬिрд╕рд╕े рдпुрд╡ाрдУं рдоें рдХौрд╢рд▓ рдЙрди्рдирдпрди рдПрд╡ं рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд╕ोрдЪ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрдЧी। рдпрджि рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдХी рдХाрд░्рдпрдпोрдЬрдиा рдХा рд╕рдлрд▓ рд╡ рд╕ुрдиिрдпोрдЬिрдд рдХ्рд░िрдпाрди्рд╡рдпрди рд╣ोрддा рд╣ै рддो рднाрд░рдд 2047 рддрдХ рд╡िрдХрд╕िрдд рднाрд░рдд рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрдкрдиे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдз्рд╡рдЬ рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдкрдЯрд▓ рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡рдЧुрд░ु рдХे рд╕рдкрдиे рдХो рд╕ाрдХाрд░ рдХрд░ рд╕рдХेрдЧा।

      рд╕ंрджрд░्рдн:-
      1. рдоाрдирд╡ рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╡िрдХाрд╕ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп, рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020, рдкृрд╖्рда 4.
      2. рдЧोрд╕्рд╡ाрдоी, рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕; рд░ाрдордЪрд░िрддрдоाрдирд╕, рдЧीрддाрдк्рд░ेрд╕ рдЧोрд░рдЦрдкुрд░.
      3. рдоाрдирд╡ рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╡िрдХाрд╕ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп, рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020, рдкृрд╖्рда 54.
      4. рдоाрдирд╡ рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╡िрдХाрд╕ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп, рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020, рдкृрд╖्рда 57.
      5. рдк्рд░рд╕ाрдж;рдЬрдпрд╢ंрдХрд░, рдХाрдоाрдпрдиी, 1935, рднाрд░рддीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣.
      6. рдоाрдирд╡ рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╡िрдХाрд╕ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп, рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020, рдкृрд╖्рда 64.
      7. рджैрдиिрдХ рдЙрдкाрд╕рдиा, рд╡िрдж्рдпाрднाрд░рддी рдорд╣ाрдХौрд╢рд▓ рдк्рд░ाрди्рдд, рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡िрднाрдЧ
      8. рд╕ाрдЧрд░ рд╕िрд░ोрд▓ा, рдбॉ. рджेрд╡рдХी рд╕िрд░ोрд▓ा (2024), рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдПрд╡ं рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि: 2020
      ●●●

      рд╡िрдЬ्рдЮाрдирдХु: рдбॉ. рдЬрдпंрдд рдиाрд░्рд▓ीрдХрд░

      рд╕ुрднाрд╖ рдЪंрдж्рд░ рд▓рдЦेреЬा
      (19 рдЬुрд▓ाрдИ 1938 - 20 рдордИ  2025)

      рджेрдЦें рд╕рдкрдиे
      рджेрдЦिрдП рд╣рд░рджрдо
      рджेрдЦें рди рдХрдо।

      рд░рдЦिрдП рдз्рдпाрди
      рд▓ोрдЧों рддрдХ рд▓े рдЬाрдПँ
      рд╣рдо рд╡िрдЬ्рдЮाрди।

      рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рддрднी
      рджाрд╡े рди рд╣ों рдЧрд▓рдд
      рд╣рдоाрд░े рдХрднी।

      рджाрд╡े рди рдХрднी
      рд╣ों рдЕрдЬीрдмोрдЧрд░ीрдм
      рдмेрддрд░рддीрдм।

      рд▓рдЧे рдЬो рд╕рд╣ी
      рд╡рд╣ी рд╡िрд╖рдп рдЪुрдиें
      рд╢ोрдз рдХे рд▓िрдП।

      рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕
      рдЗрд╕рд╕े рдмрдЪें рд╣рдо
      рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЦाрд╕।

      рдХрд░ें рдордирди
      рдбॉ. рдиाрд░्рд▓ीрдХрд░ рдХे рд╣ैं
      рд╕рднी рдХрдерди।

      рд╢िрдХ्рд╖ाрдк्рд░рдж, рдХाрд▓рдЬрдпी рдмाрд▓рдЧीрдд рдПрд╡ं рдмाрд▓ рдХрд╡िрддाрдУं рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ "рдЪिреЬिрдпा рдЪрд▓ी рдЪाँрдж рдХे рджेрд╢"

      рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’

      28, рд╕ाрд░ंрдЧ рд╡िрд╣ाрд░, рдордеुрд░ा-6; рдЪрд▓рднाрд╖: +91 987 063 1805; рдИрдоेрд▓: drdinesh57@gmail.com


      рдкुрд╕्рддрдХ: рдЪिреЬिрдпा рдЪрд▓ी рдЪाँрдж рдХे рджेрд╢ (рдмाрд▓ рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
      рдЖрдИрдПрд╕рдмीрдПрди: 978.93.4913.60.52
      рд▓ेрдЦрдХ: рд╢्рд░ी рдЪंрдж्рд░рдкाрд▓ рд╕िंрд╣ рдпाрджрд╡ ‘рдордпंрдХ’
      рд╕ंрдкाрджрдХ: рдбॉ. рдХाрдордиा рд╕िंрд╣
      рдкृрд╖्рда: 112, рдоूрд▓्рдп: ₹ 249 рд░ुрдкрдпे, рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡рд░्рд╖: 2025
      рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рд╢्рд╡ेрддрд╡рд░्рдгा рдк्рд░рдХाрд╢рди, рд╕ेрдХ्рдЯрд░-93, рдиोрдПрдбा-201304


      рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╡िрд╡िрдз рд╡िрдзाрдУं рдоें рдЕрдкрдиी рд▓ेрдЦрдиी рд╕े рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕ृрдЬрди рдХрд░рдХे, рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд╢्рд░ीрд╡ृрдж्рдзि рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े, рд╣िрди्рджी рдХे рд╡рд░ेрдг्рдп рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ाрдзрдХ, рд╢्рд░ी рдЪंрдж्рд░рдкाрд▓ рд╕िंрд╣ рдпाрджрд╡ ‘рдордпंрдХ’ рдЬी рдХी рдЬрди्рдорд╢рддी рд╡рд░्рд╖ рдоें рдЙрдирдХी рд╡िрд▓рдХ्рд╖рдг рдк्рд░рддिрднा рд╕рдо्рдкрди्рди рдкुрдд्рд░ी рдкрдж्рдорд╢्рд░ी рдбॉ. рдЙрд╖ा рдпाрджрд╡, рдЙрдирдХे рдЬाрдоाрддा рдоूрд░्рдзрди्рдп рд╡िрдж्рд╡ाрди рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░ाрдЪाрд░्рдп рдбॉ. рд░ाрдЬ рдХिрд╢ोрд░ рд╕िंрд╣ рдПрд╡ं рдЙрдирдХी рддрдирдпा рд╡рд░िрд╖्рда рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░, рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдбी.рд▓िрдЯ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдк्рд░рдердо рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдбॉ. рдХाрдордиा рд╕िंрд╣ рдХे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдк्рд░рдпाрд╕ рд╕े рдордпंрдХ рдЬी рдХी рд░рдЪрдиाрд╡рд▓ी рдХो рдЪाрд░ рдЦрдг्рдбों рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

      ‘рдЪिреЬिрдпा рдЪрд▓ी рдЪाँрдж рдХे рджेрд╢’ рдмाрд▓ рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें рдордпंрдХ рдЬी рдХे рдЪुрдиिंрджा 76 рдмाрд▓ рдЧीрдд рдПрд╡ं рдХрд╡िрддाрдУं рдХो рд╕рдоाрд╣िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

      рдордиुрд╖्рдп рдпрджि рдПрдХ рд▓рдХ्рд╖्рдп рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рдХे рдЙрд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХрд░рд▓े рддो рдХोрдИ рдХाрд░्рдп рдЕрд╕рдо्рднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै। рдПрдХ рдирди्рд╣ी рд╕ी рдЪिреЬिрдпा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдордпंрдХ рдЬी рдиे рдпрд╣ рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै рд░рдЪрдиा-‘рдирди्рд╣े рдкंрдЦ’ рдоें-

      "рдКрдкрд░ рдХो рд╡рд╣ рдЙреЬрддी рдЬाрдпे,
      рдмреЬी рдоौрдЬ рд╕े рдЧाрдиा рдЧाрдпे।
      рдЕрдкрдиे рдирди्рд╣े рдкंрдЦ рд╣िрд▓ाрддी,
      рдЕрдкрдиा рдКँрдЪा рд▓рдХ्рд╖्рдп рдмрдиाрдпे।"
       

      рдЪिреЬिрдпा рдЫोрдЯी рд╣ै рддो рдХ्рдпा рд╣ै?
      рдЖрдЦिрд░ рд╡рд╣ рдХ्рдпों рд╣िрдо्рдордд рд╣ाрд░े?
      рдЪिреЬिрдпा рдЪрд▓ी рдЪाँрдж рдХे рджेрд╢
      рдирди्рд╣े-рдирди्рд╣े рдкंрдЦ рдкрд╕ाрд░े। (рдкृрд╖्рда-11)

      рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’
      рдордиुрд╖्рдп рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рд╕ुрдЦ рдФрд░ рджुрдЦ рдЖрддे-рдЬाрддे рд╣ैं рдХिрди्рддु рджुрдЦ рдХी рдШреЬी рдоें рдХрднी рднी рдордиुрд╖्рдп рдХो рдиिрд░ाрд╢ рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╕ूрд░рдЬ, рд╡ाрдпु, рдлूрд▓, рдЪंрджा рдЖрджि рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рджेрддे рд╣ुрдП рдордпंрдХ рдЬी рдиे рдпрд╣ी рд╕ंрджेрд╢ рджिрдпा рд╣ै рд░рдЪрдиा‘рд╕рджा рд╣ँрд╕ो-рдоुрд╕рдХाрдУ’ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा-
      рддुрдо рднी рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें
      рд╣рд░ рд╕рдордп рд╣ँрд╕ो-рдоुрд╕्рдХाрдУ।
      рджुрдЦ рдХी рдШреЬिрдпों рдХो рдоुрд╕्рдХाрдХрд░,
      рд╕ुрдЦ рдХी рдШреЬी рдмрдиाрдУ। (рдкृрд╖्рда-22)


      рд╣ोрд▓ी рдХा рдд्рдпौрд╣ाрд░ рдПрдХ рдРрд╕ा рдд्рдпौрд╣ाрд░ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдмрдЪ्рдЪे, рд╡ृрдж्рдз, рд╕рднी рдПрдХ рд╕े рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ोрд▓ी рдХे рдд्рдпौрд╣ाрд░ рдХी рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рднी рд╣ैं рдЬैрд╕े рдЗрд╕рдоें рд╕рднी рдЕрдкрдиे рдкुрд░ाрдиे рд▓реЬाрдИ-рдЭрдЧреЬे, рдмैрд░рднाрд╡, рдЫोрдЯा-рдмреЬा, рдКँрдЪ-рдиीрдЪ рд╕рднी рднेрджрднाрд╡ рдХो рднुрд▓ाрдХрд░ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рдЧрд▓े рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рдордпंрдХ рдЬी рдХी рдХрд╡िрддा-‘рд╣ोрд▓ी рдЖрдИ, рдорд╕्рддी рдЫाрдИ’ рдоें рдпрд╣ рд╕рдм рддो рджрд░्рд╢ाрдпा рд╣ी рдЧрдпा рд╣ै рдХिрди्рддु рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╣ोрд▓ी рдХे рдмрд╣ाрдиे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХे рдоौрд╕рдо, рддीрди рдЛрддुрдУं рдХे рдоिрд▓े-рдЬुрд▓े рдЖрдирди्рдж рдХा рднी рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ा рджिрдпा рд╣ै-

      рд╣ोрд▓ी рдХे рдоौрдХे рдкрд░ рдоौрд╕рдо рд╣ोрддा рдмреЬा рд╕рд▓ोрдиा рд╣ै
      рддीрди-рддीрди рдЛрддुрдУं рдХा рдЬрдЧ рдкрд░ , рдЪрд▓рддा рдЬाрджू рдЯोрдиा рд╣ै।
      рдХुрдЫ-рдХुрдЫ рдордзुрд░ рдЧुрд▓ाрдмी рдЬाреЬा, рдХुрдЫ рдоौрдЬों рд╡ाрд▓ी рдЧрд░рдоी,
      рдорд╕्рддी рд╣ै рдХुрдЫ-рдХुрдЫ рдмрд╕ंрдд рдХी, рддीрдиों рдХी рд╣ै рд╕рд░рдЧрд░рдоी।
      рддрди рдоें рд▓рдЧрддी рдЪंрджрди рдЬैрд╕ी, рдмрд╣рддी рд╕ुрдЦрдж рдмрдпाрд░ рд╣ै,
      рд╣ोрд▓ी рдЖрдИ, рдорд╕्рддी рд▓ाрдИ, рдЫाрдИ рдЕрдЬрдм рдмрд╣ाрд░ рд╣ै। (рдкृрд╖्рда-25)

      рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдХрд╡िрддा ‘рдкूрд╕ी рджाрдИ рдХी рджुрдХाрди’ рдХो рдкреЭрдХрд░ рдмाрд▓ рдкрдж्рдпрдХрдеा рдХे рд╕рд╢рдХ्рдд рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рд░ाрдордзाрд░ी рд╕िंрд╣ рджिрдирдХрд░ рдХी рдкрдж्рдп рдХрдеा-‘рд╕ूрд░рдЬ рдХा рдм्рдпाрд╣’ рдпाрдж рд╣ो рдЖрдИ рдЬिрд╕рдоें рдПрдХ рдмूреЭी рдордЫрд▓ी, рд╕ूрд░рдЬ рдХे рдм्рдпाрд╣ рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рддी рд╣ै। рдордпंрдХ рдЬी рдиे рднी рдПрдХ рдмूреЭे рдЪूрд╣े рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдкрдж्рдпрдХрдеा-"рдкूрд╕ी рджाрдИ рдХी рджुрдХाрди’ рдоें рдирдИ рдкीреЭी рдХो рд╢िрдХ्рд╖ा рджी рд╣ै рдХि рд▓ाрд▓рдЪ рди рдХрд░рдиा рдФрд░ рдмреЬों рдХा рдХрд╣рдиा рдоाрдирдиा рд╣ी рд╣िрддрдХрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдЕрди्рдпрдеा рдЕрдкрдиी рдЬाрди рд╕े рднी рд╣ाрде рдзोрдиे рдкреЬ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬैрд╕े рдХि рдмूреЭे рдЪूрд╣े рдХी рдмाрдд рди рдоाрдирдиे рд╡ाрд▓े рд▓ाрд▓рдЪी рдЪूрд╣े рдиे рдЕрдкрдиी рдЬाрди рдЧँрд╡ा рджी-
      рдЪूрд╣ा рдкाрд╕ рдЪрд▓ा рдЬрдм рдЖрдпा, рдкूрд╕ी рдиे рдзрд░ рдЙрд╕े рджрдмाрдпा।
      рдЙрд╕рдХा рдЭрдЯрдкрдЯ рдХिрдпा рд╕рдлाрдпा, рдЙрд╕рдиे рд▓ाрд▓рдЪ рдХा рдлрд▓ рдкाрдпा। 
      рдмрдЪ्рдЪो рдмाрдд рдмреЬों рдХी рдоाрдиो, рдХрднी рдирд╣ीं рдЕрдкрдиी рдЬिрдж рдаाрдиो
      рджोрд╕्рдд рдФрд░ рджुрд╢्рдорди рдкрд╣рдЪाрдиो, рд▓ाрд▓рдЪ рдмुрд░ी рдмрд▓ा рд╣ै рдЬाрдиो।(рдкृрд╖्рда-29)

      ‘рдЪूрд╣ों рдХी рдмाрд░ाрдд’ рднी рдПрдХ рдкрдж्рдпрдХрдеा рд╣ी рд╣ै рдЬो рдЗрддрдиी рдордиोрд░ंрдЬрдХ рд╣ै рдХि рдЫोрдЯे рдмрдЪ्рдЪे рдкреЭрдХрд░ рд╣ँрд╕рддे-рд╣ँрд╕рддे рд▓ोрдЯрдкोрдЯ рд╣ो рдЬाрдпेंрдЧे-
      рдЪрд▓ी рдПрдХ рджिрди рдЪूрд╣ों рдХी , рдмाрд░ाрдд рдмрд╣ुрдд рдмрдирдарди рдХрд░
      рдЙрд╕рдоें рдЪूрд╣े рдЪाрд░ рдЪाрд╡ рд╕े, рдЪрд▓े рдмрд░ाрддी рдмрдирдХрд░।
      рдФрд░ рдкाँрдЪрд╡े рдеे рдЦुрдж рдоोрдЯे-рддाрдЬे рджूрд▓्рд╣े рд░ाрдЬा,
      рдЖрдЧे-рдЖрдЧे рджो рдЪूрд╣े, рдЪрд▓ рджिрдП рдмрдЬाрддे рдмाрдЬा। (рдкृрд╖्рда-30)

      рдмрдЪрдкрди рдоें рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪे рд╡рд░्рд╖ाрдЛрддु рдоें рдХाрдЧрдЬ рдХी рдиाрд╡ рдмрдиाрдХрд░ рдЕрд╡рд╢्рдп рдЦेрд▓рддे рд╣ैं। рд░рдЪрдиा-‘рдХाрдЧрдЬ рдХी рдиाрд╡’ рдкреЭрддे-рдкреЭрддे рдмреЬे рд╣ों рдпा рдЫोрдЯे, рд╕рднी рдХी рдЖँрдЦों рдоें рдЕрдкрдиा-рдЕрдкрдиा рдмрдЪрдкрди рдЙрднрд░ рдЖрдиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै-
      рдЬрдм рдЭрд░-рдЭрд░-рдЭрд░ рдкाрдиी рдмрд░рд╕े, рдмреЬा рдордЬा рддрдм рдЖрддा,
      рд╣рдо рдмрдЪ्рдЪों рдХा рджрд▓ рдЙрд╕рдоें, рдХाрдЧрдЬ рдХी рдиाрд╡ рдЪрд▓ाрддा।
      рдЭрдЯрдкрдЯ рдХाрдЧрдЬ рдлाреЬ-рдлाреЬрдХрд░, рд╣рдо рд╕рдм рдиाрд╡ рдмрдиाрддे
      рддेрдЬ рдмрд╣ рд░рд╣ी рдиाрд▓ी рдоें рд╣рдо, рдЕрдкрдиी рдиाрд╡ рдмрд╣ाрддे। (рдкृрд╖्рда-72)

      рдкрдж्рдпрдХрдеा рдХा рдЖрдирди्ंрдж рджेрддी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдЕрди्рдп рдХрд╡िрддाрдУं рдоें - рд░ेрд▓рдЧाреЬी, рд▓ंрдЧреЬ рдкेрдЪ, рдЪंрджा рдХी рд╕ैрд░ рдЖрджि рдХा рдиाрдо рд▓िрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

      рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдЕंрддिрдо рдХрд╡िрддा рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै-рдЪिреЬिрдпा рдЪрд▓ी рдЪाँрдж рдХे рджेрд╢’ рдЬो рдкुрд╕्рддрдХ рдХी рд╢ीрд░्рд╖ рдХ рд░рдЪрдиा рднी рд╣ै। рдЗрд╕ рд░рдЪрдиा рдХा рдЖрдзा рднाрдЧ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдХрд╡िрддा -‘рдирди्рд╣े рдкंрдЦ’ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े рд╕рдоाрд╣िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЕрди्рдп рдХुрдЫ рд░рдЪрдиाрдУं рдХे рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ैं-рдкрд░िрдпों рдХा рдиाрдЪ, рдмрд░рд╕ाрдд, рдк्рд░рднाрдд, рдЖрдпा рдордзुрд░ рдмрд╕ंрдд, рджेрдЦो рдЖрдИ рд╣ोрд▓ी, рд╣рд╡ा рд╕े, рдкреЭрдиे рдоें рдорди рдЦूрдм рд▓рдЧाрдУ, рд╕ाрджा рдЬीрд╡рди, рдЙрдЪ्рдЪ рд╡िрдЪाрд░, рд░ाрдЬा рдмेрдЯा, рд╕ुрдирд╣рд▓े рдХाрдо, рд▓ंрдЧреЬ рдкेंрдЪ,рдЭंрдбा, рд░ेрд▓рдЧाреЬी рдЖрджि।

      рдордпंрдХ рдЬी рдХी рдпे рд╕рднी рд░рдЪрдиाрдПँ рдк्рд░ेрд░рдгाрд╕्рдкрдж, рдордиोрд░ंрдЬрдХ рдПрд╡ं рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╕ंрд╕्рдХाрд░िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै। рдкुрд╕्рддрдХ рдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ंрдкाрджрдХ рдбॉ. рдХाрдордиा рд╕िंрд╣ рдХा рдпрд╣ рдХрдерди рдкूрд░्рдгрддः рд╕рдд्рдп рд╣ै рдХि -"рдордпंрдХ рдЬी рдХे рдмाрд▓ рдХाрд╡्рдп рдХा рдоुрдЦ्рдп рд▓рдХ्рд╖्рдп рдмрдЪ्рдЪों рдХा рд╕рд░्рд╡рддोрдоुрдЦी рд╡िрдХाрд╕ рд░рд╣ा, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмाрд▓ рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдмाрд▓-рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рд╣рд░ рдкрд╣рд▓ू рдкрд░ рд╡िрд╡िрдз рдХрд╡िрддाрдПँ рд╡ рдЧीрдд рд░рдЪे। рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╕ंрд╕्рдХाрд░िрдд рдХрд░рдиे рддрдеा рдЙрдирдХे рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ-рдиैрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░ рднी рдмрд╣ुрдд рдмрд▓ рджिрдпा। рд╕ाрдд-рдЖрда рджрд╢рдХ рдкूрд░्рд╡ рд░рдЪी рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рдпे рдХрд╡िрддाрдПँ рдЗрддрдиी рд╕рдорд╕ाрдордпिрдХ рдирдЬрд░ рдЖрддी рд╣ैं рдХि рдЗрди्рд╣ें рдХाрд▓рдЬрдпी рдХाрд╡्рдп рдХी рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдиिःрд╕ंрдХोрдЪ рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।"

      рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рдоुрдж्рд░рдг рд╕ाрдл-рд╕ुрдерд░ा рдФрд░ рдд्рд░ुрдЯिрд╣ीрди рд╣ै। рдЖрд╡рд░рдг рдордирдоोрд╣рдХ рд╣ै।
       

      рдХाрд╡्рдп: рдЕрдкрд░्рдгा рдк्рд░рдзाрди

      рдбॉ. рдЕрдкрд░्рдгा рдк्рд░рдзाрди
      рд╣ैрд╡ाрди рдирд╣ीं рдЗंрд╕ाрди рдмрдиो

      рдоैं рдкेрдб़, рдЖрдЬ рдХрд╡ि рдмрди рдХрд░
      рдЕрдкрдиा рджुःрдЦ-рджрд░्рдж рд╢рдм्рджों рдоें рдоुрдЦрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ूँ।
      рдХ्рдпों рдзрд░рддी рдоाँ рдХे рд╕ीрдиे рдкрд░ рдиिрд░्рджрдпी рдмрди рдЖрдШाрдд рдХрд░рддे рд╣ो?
      рдоुрдЭे рдХाрдЯ рдХрд░ рдоाँ рдХी рдЧोрдж рдЙрдЬाрдб़ рдХрд░
      рдоाँ рдХी рдЪीрдд्рдХाрд░ рдХो рдЕрдирд╕ुрдиा рдХрд░рддे рд╣ो!
      рдоैं рддूрдл़ाрдиों рдХा рдиिрдбрд░ рд╣ो рдХрд░ рд╕ाрдордиा рдХрд░рддा рд╣ूँ,
      рдбрд░рддा рд╣ूँ рдЙрд╕ рд╡ाрд░ рд╕े рдЬो рддुрдо рдоुрдЭ рдкрд░ рдХрд░рддे рд╣ो।
      рдЬреЬों рдФрд░ рдЯрд╣рдиिрдпों рдкрд░ рддेреЫ рдЖрдШाрдд рдХрд░ рдХे,
      рджрд░्рдж рд╕े рдкीреЬिрдд рдХрд░ рдоाрд░ рдЧिрд░ाрддे рд╣ो।

      рдХ्рдпा рдХрднी рд╕ुрдиा рд╣ै рдХрдЯрддे рдкेрдб़ों рдХा рдХ्рд░ंрджрди?
      рдЖрд░ी рдХे рдЖрдШाрдд рд╕े рдЬ़рдЦ़्рдоी рд╣ोрдХрд░ рджрд░्рдж рд╕े рдЫрдЯрдкрдЯाрдиा!
      рдЬрдирдиी рд╕े рдЙрдЦाрдб़े рдЬाрдиे рдкрд░ рд╡िрд▓ाрдк рд╕े рд░ोрдиा?
      рдЪोрдЯ рдХрд░рддे рд╕рдордп рдХ्рдпा рдирд╣ीं рд╕ुрдиाрдИ рдкрдб़рддी,
      рдоेрд░ी рдЧुрд╣ाрд░, рдЬрдирдиी рд╕े рдмिрдЫрдб़рдиे рдХी рд╕िрд╕рдХिрдпाँ!
      рд╣े рдоाрдирд╡, рддुрдорд╕े рдоैं рд╡िрдирддी рдХрд░рддा рд╣ूँ
      рдордд рдЙрдЦाреЬो рдоुрдЭे рдоेрд░ी рдЬрди्рдорднूрдоि рд╕े,
      рдоैं рднी рдЬीрд╡िрдд рд╣ूँ рддुрдо्рд╣ाрд░ी рддрд░рд╣।
      рдк्рд░ाрдгрд░рдХ्рд╖рдХ рд╣ूँ рдзрд░ा рдХा, рд╣рд░ рдЬीрд╡ рдоें рдЪрд▓рддी рд╕ाँрд╕ों рдХा।
      рдоुрдЭрдХो рддुрдо рдЕрдкрдиा рд╕рдордЭो, рдоुрдЭрдХो рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рдиे рджो।
      рдЬрдирдиी рд╕े рдЕрдкрдиी рдЬुреЬा рд░рд╣ рдХрд░ рдиिःрд╕्рд╡ाрд░्рде рдХрд░्рдд्рддрд╡्рдп рдиिрднाрдиे рджो।
      рдк्рд░рдХृрддि рд╕े рдордд рдЦिрд▓рд╡ाрдб़ рдХрд░ो, рдзрд░рддी рдоाँ рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░ो।
      рд╣ैрд╡ाрди рдирд╣ीं рддुрдо рдмрд╕ рдЗंрд╕ाрди рдмрдиो,
      рд╡ृрдХ्рд╖ाрд░ोрдкрдг рдХрд░ рдХे рдзрд░ा рдХा рд╢ृंрдЧाрд░ рдХрд░ो
      рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд╣рд╡ा рдоें рд╕ाँрд╕ें рд▓ेрдХрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣ो,
      рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдкीрдв़िрдпों рдХे рд▓िрдП рд╕ांрд╕ें рдЙрдЧाрдУ।
      ***


      рдЪेрддाрд╡рдиी

      рдзрд░рддी рдоाँ рдХрд░े рдХрд░ुрдг рдордиुрд╣ाрд░,
      рд╡ृрдХ्рд╖ рд▓рдЧा рдХрд░ рдХрд░ो рдоेрд░ा рд╢्рд░ृंрдЧाрд░।
      рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рдХे рдЬाрд▓ рдмिрдЫा рдХрд░,
      рд╕्рд╡ाрд░्рдеी рдмрдиे рдк्рд░рдХृрддि рдкрд░ рдХ्рдпों рдХрд░рддे рд╣ो рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░!

      рд╣рд░े рднрд░े рдЬंрдЧрд▓ рдХाрдЯ рдХрд░ рдмрди рд░рд╣े рд╣ो рдЧुрдирд╣рдЧाрд░।
      рдкंрдЫिрдпों рдХे рдШрд░ рдЙрдЬाрдб़ рдХрд░ рдЕрдирд╕ुрдиी рдХрд░рддे рд╣ो рдЪीрдд्рдХाрд░।
      рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд╣рд╡ा рджूрд╖िрдд рдХрд░ рд╕ाँрд╕ों рд╕े рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ो рдЦिрд▓рд╡ाрдб़।
      рдмрд░्рдмाрджी рдХी рдУрд░ рдХрджрдо рдмрдв़ाрдХрд░ рд╣рдХ़ीрдХ़рдд рд╕े рдирдЬ़рд░ें рдлेрд░ рд░рд╣े рд╣ो॥

      рдкेрдб़ों рдХे рд╢рд╡ рдкрд░ рдХंрдХ्рд░ीрдЯ рдХे рдЬंрдЧрд▓ рдмрдиा рд░рд╣े рд╣ो।
      рдЦрдиिрдЬ-рджोрд╣рди рдХрд░ рдХे рдзрд░ा рдХी рдЫाрддी рдЫрд▓рдиी рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ो।
      рдмांрдз рдмрдиा рдХрд░ рдмрд╣рддी рдирджी рдХा рд╡ेрдЧ рдеाрдо рд░рд╣े рд╣ो।
      рдХрд▓-рдХрд▓ рдмрд╣рддी рдирджिрдпों рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоिрдЯा рд░рд╣े рд╣ो॥

      рдмрд╣ुрдд рд╣ुрдЖ рдк्рд░рдХृрддि рдХा рд╢ोрд╖рдг, рдордд рдХрд░ो рдЕрдм рдЪीрд░рд╣рд░рдг।
      рдЕрдм рд╕ुрдиी рди рдЕрдЧрд░ рддुрдордиे рдоेрд░ी рдкुрдХाрд░,
      рдк्рд░рд▓рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ोрдЧा рддांрдбрд╡,
      рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рдиा рд╣ो рдЬाрдПрдЧा рджुрд╢्рд╡ाрд░॥
      ****


      рдЖрдУ рд╕ीрдЦें

      рдкрд░िंрджों рд╕े рд╕ीрдЦा рдЙрдб़ाрди рднрд░рдиा,
      рддिрддрд▓ी рд╕े рд╕ीрдЦा рдЗрдард▓ाрдиा,
      рднंрд╡рд░े рд╕े рд╕ीрдЦा рдЧुрдирдЧुрдиाрдиा,
      рдЪिрдб़िрдпों рд╕े рд╕ीрдЦा рдЪрд╣рдХрдиा,
      рд╕ाрдЧрд░ рд╕े рд╕рдордЭा рдЧрд╣рд░ाрдиा।
      рд╕ूрд░рдЬ рд╕े рд╕ीрдЦा рддрдо рдХो рд╣рд░рдиा
      рдирджिрдпा рд╕े рд╕ीрдЦा рдЕрд╡िрд░рд▓ рдЖрдЧे рдмрдв़рдиा,
      рдлूрд▓ों рд╕े рд╕ीрдЦा рд╣рд░ рд╣ाрд▓ рдоें рдоुрд╕्рдХुрд░ाрдиा।

      рдкрд░ рдлिрд░ рднी рди рд╕ीрдЦा-
      рд╕рд╣рдирд╢ीрд▓ рд╣ोрдиा
      рдк्рд░рдХृрддि рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░рдиा,
      рдиिрдЦाрд░ рдХрд░ рд╕рд╣ेрдЬрдиा рд╕ंрд╡ाрд░рдиा,
      рдк्рд░ेрдо рд╕े рд░िрд╢्рддे рдиिрднाрдиा।

      рдП рдоाрдирд╡! рдкेрдб़ों рд╕े рд╕ीрдЦो рд░िрд╢्рддे рдиिрднाрдиा,
      рдЬрдб़ों рдкрд░ рдЬрдм рдЖрдШाрдд рд╣ोрддा рд╣ै,
      рдкीрдб़ा рд╕े рдЯрд╣рдиिрдпाँ рд╕ूрдЦ рдЬाрддी рд╣ैं,
      рдкрдд्рддे рдЭрдб़ рдЬाрддे рд╣ैं!
      рдк्рд░рдХृрддि рд╕े рд╕ीрдЦो
      рд╕рдмрдХो рдЧрд▓े рд▓рдЧा рдХрд░ рдЬीрд╡рди рджेрдиा
      рдиि:рд╕्рд╡ाрд░्рде рднाрд╡ рд╕े рд╕ेрд╡ा рдХрд░рдиा।
      *****

      рдкрд░िрдЪрдп: рдбॉ рдЕрдкрд░्рдгा рдк्рд░рдзाрди рдж्рд╡िрднाрд╖ी рд▓ेрдЦिрдХा, рдХрд╡рдпिрдд्рд░ी, рдЪिрдд्рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдоंрдЪ рд╕ंрдЪाрд▓िрдХा рд╣ैं। рдЖрдкрдХी рдиौ рдкुрд╕्рддрдХें, рд╕ाрда рд╕ाрдЭा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, 400 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд▓ेрдЦ рдФрд░ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ैं। рдЖрдкрдиे 42 рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиिрдпों рдоें рднाрдЧ рд▓िрдпा рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рдЪिрдд्рд░рдХाрд░ी рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдоिрд▓े рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ – рд░рд╡ींрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди, рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рдмाрдИ рджाрджा рд╕ाрд╣ेрдм реЮाрд▓्рдХे рд╕рдо्рдоाрди, рдорд╣िрд▓ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╢िрд░ोрдордгि рд╕рдо्рдоाрди, рдкैрдиोрд░ाрдоा рдЧोрд▓्рдбрди рдмुрдХ рдЕрд╡ाрд░्рдб, рдСрд░्рдХिрдб рд╡ीрдоेрди рдЕрдЪीрд╡рд░ рдУреЮ рдЧोрдЖ। рдЧोрдЖ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдмрдЪाрдиे рдХी рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдЬрдЧाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрдирдХी рдХрд╡िрддा “рдоेрд░ी рдЖрд╡ाрдЬ़ рд╕ुрдиो” рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рдерд▓ों рдкрд░ 2018 рдоें рд▓рдЧाрдИ।

      рдмाрд▓ рдХрд╡िрддाрдПँ: рд░ोрдЪिрдХा рдЕрд░ुрдг рд╢рд░्рдоा

      рд░ोрдЪिрдХा рдЕрд░ुрдг рд╢рд░्рдоा
      рдЯ्рд░ी рд╣ाрдЙрд╕ рдХे рдирдП рдкреЬोрд╕ी

      рдШрд░ рд╣ोрддा рд▓рдХреЬी рдХा рдоेрд░ा, рдмрдиा рдкेреЬ рдкрд░ рд╣ोрддा।
      рдмंрджрд░ рдХूрджे рдбाрд▓-рдбाрд▓ рдЬ्рдпूँ, рдкंрдЫी рдЬैрд╕े рд╕ोрддा॥

      рдЪिреЬिрдпों рдХे рдЧीрддों рд╕े рдЬाрдЧूँ, рд▓рдЧрддी рднोрд░ рд╕ुрд╣ाрдиी।
      рдЪीं-рдЪीं рд╡ाрд▓ी рднाрд╖ा рд╕ीрдЦूँ, рдХрд░ рд▓ूँ рдЧीрдд рдЬुрдмाрдиी॥

      рдбाрд▓ी рдмाँрдзूँ рдоोрдЯी рд░рд╕्рд╕ी, рд▓рдЯрдХूँ рдЙрддрд░ूँ рдиीрдЪे।
      рд╕ाрде рдмंрдзे рдЯाрдпрд░ рдкрд░ рдмैрдаूँ, рдЭूрд▓ूँ рдЖँрдЦें рдоीрдЪे॥

      рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧे рдШрд░ рдЪिреЬिрдпों рдХे, рджेрдЦूँ рдЦिреЬрдХी рдЦोрд▓े।
      рдмрд░्рдб-рд╣ाрдЙрд╕ рдХे рдЧोрд▓ рд╣ोрд▓ рдоें, рдмैрда рдкреЬोрд╕рди рдмोрд▓े॥

      рдХ्рдпा рддुрдо рдз्рдпाрди рд░рдЦोрдЧे рдоेрд░े, рдмрдЪ्рдЪे рдпрд╣ाँ рдЕрдХेрд▓े।
      рдмाрд▓ рджिрд╡рд╕ рдЖрдпा рд╣ै рджेрдЦो, рд▓рдЧे рд╣ुрдП рд╣ैं рдоेрд▓े॥

      рдЦेрд▓-рдЦिрд▓ौрдиे рд▓ेрдХрд░ рдЖрдКँ, рд▓ाрдКंрдЧी рдоैं рдЦाрдиा।
      рдЯ्рд░ी рд╣ाрдЙрд╕ рдХे рдирдП рдкреЬोрд╕ी, рджूंрдЧी рдлिрд░ рдирдЬрд░ाрдиा॥

      рдоिрд▓ рдЬुрд▓ рд╕ाрде рд░рд╣ेंрдЧे рдЬैрд╕े, рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा।
      рдЦाрдпें рдкिреЫ्реЫा рдмैрда рд╢ाрдЦ рдкрд░, рд╣ुрдЖ рд░ोрдЬ рдХा рдХिрд╕्рд╕ा॥
      ***


      рдбिреЫрдиीрд▓ैंрдб рдХी рдкрд░िрдпाँ

      рдХिрддрдиी рдк्рдпाрд░ी-рдк्рдпाрд░ी рдкрд░िрдпाँ, рд╕ुрди्рджрд░ рдкंрдЦ рдиिрд░ाрд▓े।
      рд╕्рд╡рдк्рдирд▓ोрдХ рдоें рд▓े рдЬाрддी рд╣ैं, рд╕рдкрдиे рдирдП рд╕рдЬा рд▓े॥

      рдбिреЫрдиीрд▓ैंрдб рд╣ॉрдЩ्рдЧ-рдХॉрдЩ्рдЧ рдоें, рд╕рднी рдирдЬрд░ рдпे рдЖрдпीं।
      рдЧрд▓े рд▓рдЧाрдпा рд╕िंрдб्рд░ेрд▓ा рдиे, рдлोрдЯो рднी рдЦिंрдЪрд╡ाрдпीं॥

      рд╕्рдиो рд╡्рд╣ाрдЗрдЯ рдХे рдиीрд▓े рдХрдкреЬे, рдЧोрд░ी рдЦूрдм рд▓ुрднाрддी।
      рдкीрдЯрд░ рдкैрди рдХрд╣ाрдиी рд▓िрдЦрддे, рдЯिंрдХрд░ рд░ोрд▓ рдиिрднाрддी॥

      рдЯूрде рдлेрдпрд░ी рдХे рдХ्рдпा рдХрд╣рдиे, рдЯूрдЯा рджाँрдд рднुрд▓ाрдпे।
      рд╕рдкрдиे рдоें рд╣ी рдЬाрди рдЦ्рд╡ाрд╣िрд╢ें, рдЧिрдл्рдЯ рдХрдИ рджे рдЬाрдпे॥

      рдоेрд░े рдХрдорд░े рдХी рджीрд╡ाрд░ें, рд╕рдЬрддी рдкрд░िрдпाँ рд╕ाрд░ी।
      рдкреЭूँ рдХрд╣ाрдиी рдоैं рдЦो рдЬाрдКँ, рд▓рдЧрддी рджुрдиिрдпा рди्рдпाрд░ी॥
      ***


      рдкाрдкा рдиे рдЧीреЫрд░ рд▓рдЧрд╡ाрдпा

      рдаंрдб рдкреЬ рд░рд╣ी рдмреЬी рдЬोрд░ рдХी, рдаिрдаुрд░-рдаिрдаुрд░ рдоैं рдЬाрдКँ।
      рдирд░्рдо рд░рдЬाрдИ рджुрдмрдХ рдХे рдмैрдаूँ, рд╣рд▓рд╡ा рдкूрд░ी рдЦाрдКँ॥

      рд░ोрдЬ рдирд╣ाрдиा рдирд╣ीं рд╕ुрд╣ाрдП, рд▓рдЧрддा рдаंрдбा рдкाрдиी।
      рдоाрд░ рдЫрдкाрдХे рдоुँрд╣ рдкрд░ рдЕрдкрдиे, рдпाрдж рдЖ рдЧрдпी рдиाрдиी॥

      рдкाрдкा рдиे рдЧीреЫрд░ рд▓рдЧрд╡ाрдпा, рдЕрдм рдиा рдЪрд▓े рдмрд╣ाрдиा।
      рдоिрд▓े рдЧुрдирдЧुрдиा рдкाрдиी рдЗрд╕рдоें, рд╣ोрдЧा рд░ोрдЬ рдирд╣ाрдиा॥

      рд▓ेрдХिрди рдмाрдд рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрдиा, рдмिрдЬрд▓ी рдмिрд▓ рд╣ै рднाрд░ी।
      рдмрд╣ुрдд рджेрд░ рддрдХ рдирд╣ीं рдЪрд▓ाрдиा, рд▓े рд▓ो рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी॥

      рд╡рд░рдиा рдЙрдмрд▓े рдкाрдиी рдЦрджрдмрдж, рддрди рднी рдЬрд▓-рдЬрд▓ рдЬाрдП।
      рдаंрдбा рдкाрдиी рдоिрдХ्рд╕ рдХिрдпा рддो, рдХрдо рдоें рд╕рднी рдирд╣ाрдП॥
      ***


      рдкреЭрддे-рдкреЭрддे рдирд╣ीं рднрд░ा рдЬी

      рдаुрдордХ-рдаुрдордХ рдХрд░ рдкрдд्рд░िрдХा рдЬрдм, рдирдпा рдХрд▓ेрд╡рд░ рд▓ाрдИ।
      рдкрди्рдиे рдкрд▓рдЯे рдЭрдЯрдкрдЯ рд╕ाрд░े, рддो рдкुрд╕्рддрдХ рдЗрдард▓ाрдИ॥

      рдкреЭрддे -рдкреЭрддे рдирд╣ीं рднрд░ा рдЬी, рд╣ो рдЧрдпी рдЖँрдЦें рднाрд░ी।
      рдоुрдЭрдХो рдЭрдкрдХी рд▓ेрддे рджेрдЦा, рдЬा рдмैрдаी рдЕрд▓рдоाрд░ी॥

      рдмोрд▓ी рдеोреЬा рд╕ाँрд╕ рднी рд▓े рд▓ो, рдкреЭ рд▓ोрдЧे рдХ्рдпा рдкूрд░ी।
      рдорд╣ीрдиे рднрд░ рдХी рд╣ै рд╕ाрдордЧ्рд░ी, рд╕ंрдпрдо рдмрд╣ुрдд рдЬрд░ूрд░ी॥

      рдЦाрдиा-рд╕ोрдиा, рдЦेрд▓-рдХूрджрдиा, рдЙрдЪिрдд рд╕рдордп рдкрд░ рдХрд░ рд▓ो।
      рддрди рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦो рдЬीрд╡рди рднрд░, рдмांрдзो рдЧाँрда рдиिрдЦрд░ рд▓ो॥

      рдкреЭрдиे рдХी рдмрд╕ рдЖрджрдд рд░рдХ्рдЦो, рдордд рдкрдХреЬो рд▓рдд рдХोрдИ।
      рдкौ рдлрдЯрддे рд╣ी рддुрдо्рд╣ें рдЬрдЧाрдКँ, рдкुрд╕्рддрдХ рднी рдЬा рд╕ोрдИ॥
      ***


      рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдоैं рдмрди рдЬाрдКँ

      рдорди рдоें рд╕ोрдЪे рдЧुреЬिрдпा рд░ाрдиी, рджूрд░ рдЧрдЧрди рдоें рдЙреЬ рдЬाрдКँ।
      рддाрд░ों рдХो рдоुрдЯ्рдаी рдоें рднрд░ рд▓ूँ, рдЪंрджा рд╕े рдоैं рдмрддिрдпाрдКँ॥

      рдкंрдЫी рдкंрдЦ рдкрд╕ाрд░े рдЙреЬрддे, рдШूрдо рдШрдЯाрдУं рддрдХ рдЖрддे।
      рд╡ाрдпुрдпाрди рдХो рд╡िंрдЧ्рд╕ рдЙрдаाрддे, рдЗंрдЬрди рднी рдлिрд░ рдзрдХिрдпाрддे॥

      рдЧрд░्рдо рд╣рд╡ा рдЧुрдм्рдмाрд░े рдоें рднрд░, рдмрд░्рдирд░ рддेрдЬ рдЪрд▓ा рджेрддे।
      рд╣ॉрдЯ рдПрдпрд░ рдмैрд▓ूрди рдирдн рдоें, рд╣рдо рдХो рд╕ाрде рдЙреЬा рд▓ेрддे॥

      рдоेрд░े рдкाрд╕ рдкंрдЦ рдЬो рд╣ोрддे, рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдХो рдЫू рдкाрддी।
      рдлोрдЯो рдЦींрдЪ рд╕ौрд░-рдоंрдбрд▓ рдХे, рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдоैं рдмрди рдЬाрддी॥

      рдкूрд░ा рд╣ोрдЧा рд╕рдкрдиा рдЗрдХ рджिрди, рдкрд░ी рдХрд╣ рдЧрдпी рд╕рдкрдиे рдоें।
      рддрдХрдиीрдХें рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рд╕рдордЭो, рдХौрд╢рд▓ рдвूँрдвो рдЕрдкрдиे рдоें॥
      ***
       

      рдХрдеाрд╢िрд▓्рдкी рдк्рд░ेрдордЪंрдж

      рд╕рдоीрдХ्рд╖ा: рдордзु рд╕ंрдзु


      рдкुрд╕्рддрдХ: рдХрдеा рд╢िрд▓्рдкी рдк्рд░ेрдордЪंрдж
      рд▓ेрдЦрдХ: рд░ाрдХेрд╢ рдк्рд░ेрдо
      рдк़рдХाрд╢рдХ: рдХрд▓рдордХाрд░, рдирдИ  рджिрд▓्рд▓ी
      рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡рд░्рд╖: 2025
      рдоूрд▓्рдп: ₹ 350/

       рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХी рдЧрдгрдиा рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдеा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд░рдЪрдиाрдХाрд░ों рдоें рд╣ै। рд╡े рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░, рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░, рдиाрдЯрдХрдХाрд░ рд╣ोрдиे рдХे рд╕ाрде- рд╕ाрде рд╕ंрдкाрджрдХ, рдкрдЯрдХрдеा рд▓ेрдЦрдХ рдФрд░ рдЕрдиुрд╡ाрджрдХ рднी рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рджрд░्рдЬрди рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों рдФрд░ рд▓рдЧрднрдЧ 300 рдХрд╣ाрдиिрдпों рддрдеा рддीрди рдиाрдЯрдХों рдХी рд░рдЪрдиा рдХी। ‘рдХрдеाрд╢िрд▓्рдкी рдк्рд░ेрдордЪंрдж’ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХो рджेрдЦрдХрд░ рд▓рдЧ рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдкрд░ рдЖрдЬ рдХ्рдпा рдирдпा рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдкрд░ рд╕ैрдХреЬों рдкुрд╕्рддрдХें рдоिрд▓рддी рд╣ैं, рдЕрдирдЧिрдирдд рд╢ोрдзрдХाрд░्рдп рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдбॉ. рд░ाрдХेрд╢ рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХे рдХрдеा рдХौрд╢рд▓ рдоें рдХिрд╕्рд╕ाрдЧोрдИ рд╣ै, рдЙрдкрджेрд╢рдХ рдХी рд╡ाрдХ्рдкрдЯुрддा рд╣ै, рд╡ृрддांрдд рдХрдерди рд╣ै, рдЬрди-рдоाрдирд╕ рд╕े рд╕ंрд╡ाрдж рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯрддा рд╣ै, рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╕ूрдд्рд░ाрдд्рдордХрддा рд╣ै।

      рд░ाрдХेрд╢ рдк्рд░ेрдо
       рдк्рд░ेрдордЪंрдж рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдорд░्рдордЬ्рдЮ рд╡िрдж्рд╡ाрди рдЬिрддेंрдж्рд░ рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡ ‘рдХрдеाрд╢िрд▓्рдкी рдк्рд░ेрдордЪंрдж’ рдкुрд╕्рддрдХ рдХी рднूрдоिрдХा рдоें рд▓िрдЦрддे рд╣ैं, “рдХिрд╕ी рдХाрд▓рдЬрдпी рд╕рд░्рдЬрдХ рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди ‘рдЖрдЧ рдХा рджрд░िрдпा’ рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрдХ рдЖрдЧ рдХा рджрд░िрдпा рд╣ै рдФрд░ рдбूрдмрдХрд░ рдЬाрдиा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрд░्рде рдоें рдпрд╣ рдХिрддाрдм рдПрдХ рдЖрд╢्рд╡рд╕्рддि рдХी рддрд░рд╣ рд╣ै।”

       рдпрд╣ рдбॉ. рд░ाрдХेрд╢ рдк्рд░ेрдо рдХी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдкрд░ рдХेрди्рдж्рд░िрдд рджूрд╕рд░ी рдкुрд╕्рддрдХ рд╣ै। 2018 рдоें ‘рдХाрд▓рдЬрдпी рдк्рд░ेрдордЪंрдж’ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдИ рдеी। рдбॉ. рд░ाрдХेрд╢ рдк्рд░ेрдо рдоूрд▓рдд: рдХрд╡ि рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдЫрд╣ рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд рдХो рдоिрд▓ рдЪुрдХे рд╣ैं। рддीрд╕ рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд╕рдоीрдХ्рд╖ाрдд्рдордХ, рд╢ोрдзाрдд्рдордХ рдЖрд▓ेрдЦ рд╡िрднिрди्рди рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ैं। рдЙрдирдХा рдкी-рдПрдЪ рдбी рдХा рд╡िрд╖рдп ‘рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╕рдордХाрд▓ीрди рд╣िрди्рджी рдХрд╡िрддा рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди’ рдеा। рд╕्рдеाрдиीрдп рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╣िрди्рджू рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкрдХ рдФрд░ рдк्рд░ाрдЪाрд░्рдп рд░рд╣ рдЪुрдХे рд╣ैं। ‘рдХрдеाрд╢िрд▓्рдкी рдк्рд░ेрдордЪंрдж’ рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рд╕ाрдд рдЕрдз्рдпाрдп рд╣ैं। ‘рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХी рд░рдЪрдиा рд╢ीрд▓рддा’, ‘рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдпुрдЧ рдХा рдХрдеाрд▓ेрдЦрди’, ‘рдХрдеाрд╢िрд▓्рдкी рдк्рд░ेрдордЪंрдж’, ‘рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХा рд╕्рдд्рд░ी рд╡िрдорд░्рд╢’, ‘рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХी рдФрдкрди्рдпाрд╕िрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा’, ‘рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХा рдиाрдЯ्рдп рд▓ेрдЦрди’ рдФрд░ ‘рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХा рд╕рд░्рдЬрдиाрдд्рдордХ рдЪिंрддрди।’

      рдордзु рд╕ंрдзु
       ‘рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХी рд░рдЪрдиा рд╢ीрд▓рддा’ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдбॉ. рд░ाрдХेрд╢ рдк्рд░ेрдо рдиे рдЕрдоृрддрд░ाрдп, рдЬैрдиेрди्рдж्рд░, рдЛрд╖рдн рдЪрд░рдг рдЬैрди, рдлिрд░ाрдХ рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ी, рд╡िрд╖्рдгुрд░ाрд╡ рдкрд░ाреЬрдХрд░ рдХे рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдФрд░ рдХृрддिрдд्рд╡ рд╕ंрдмंрдзी рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╡िрдЪाрд░ рджेрдиे рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХी рд░рдЪрдиाрд╢ीрд▓рддा рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рд╕ंрджрд░्рдн рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХे рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдбॉ. рд░ाрдХेрд╢ рдк्рд░рдердо рд╣िрди्рджी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें 2015 рдоें рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдкрдд्рд░िрдХा рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд ‘рдмреЬे рдШрд░ рдХी рдмेрдЯी’ рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдФрд░ рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпुрдЧीрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ, рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ, рдзाрд░्рдоिрдХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдФрд░ рдХрде्рдп, рд╕ंрд╡ेрджрдиा рддрдеा рдкाрдд्рд░ों рдХी рд╕ंрдзрд░्рд╖рд╢ीрд▓рддा рдХी рдмाрдд рдХрд░рддे рдХрд╣рддे рд╣ैं, “рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХा рдХрдеा рд╕ंрд╕ाрд░ рдПрдХ рдУрд░ рд╕ंрд╡ेрдЧ рдПрд╡ं рд╕ंрд╡ेрджрдиा рд╕े рдЬुреЬा рд╣ै, рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЙрд╕рдоें рд╡िрдЪाрд░ рдФрд░ рдЪिंрддрди рдХी рд░рд╢्рдоिрдпां рд╣ैं, рдПрдХ рдУрд░ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рд╣ै, рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЖрдзुрдиिрдХрддा рд╕े рдЬुреЬी рд╣ुрдИ рддрд░्рдХрд╢ीрд▓рддा। рдПрдХ рдУрд░ рдХрдеाрд╢िрд▓्рдк рдХा рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдвांрдЪा рд╣ै, рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдирдИ рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा। рдПрдХ рдУрд░ рд░рд╕ рдкрд░िрдкाрдХ рд╣ै, рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЪिंрддрди рдХा рдЙрдж्рд╡ेрдЧ।”

       ‘рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдпुрдЧ рдХा рдХрдеाрд▓ेрдЦрди’ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдбॉ. рд░ाрдХेрд╢ рдк्рд░ेрдо рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдпुрдЧ, рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдпुрдЧ рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдпुрдЧ рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों- рдЪंрдж्рд░рдзрд░ рд╢рд░्рдоा рдЧुрд▓ेрд░ी, рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж, рд░ाрдпрдХृрд╖्рдг рджाрд╕, рд╡िрд╢्рд╡рдо्рднрд░рдиाрде рд╢рд░्рдоा рдХौрд╢िрдХ, рд╕ुрджрд░्рд╢рди, рдЬैрдиेрди्рдж्рд░, рднрдЧрд╡рддीрдЪрд░рдг рд╡рд░्рдоा, рдЗрд▓ाрдЪрди्рдж्рд░ рдЬोрд╢ी, рд╡ृंрджाрд╡рдирд▓ाрд▓ рд╡рд░्рдоा, рдлрдгीрд╢рд╡рд░рдиाрде рд░ेрдгु, рдЕрд╢्рдХ, рдпрд╢рдкाрд▓, рдЧंрдЧाрдк्рд░рд╕ाрдж рд╡िрдорд▓ рдЖрджि рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░рддे рдЗрд╕ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╣ैं рдХि рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрдж्рдпोрдЧीрдХрд░рдг, рд╢рд╣рд░ी рдХाрд░рдг, рд╡्рдпрдХ्рддिрд╡ाрдж рд╕े рдкрд░े рдиिрд╖्рдаा, рд╕ेрд╡ा, рд╕рдорд░्рдкрдг, рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдХे рдоाрдирд╡ीрдп рдЧुрдгों рд╕े рдпुрдХ्рдд рд╣ै। рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЬрди- рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХрддा, рд▓ोрдХ рдЪेрддрдиा рдФрд░ рд▓ोрдХ рд░рд╕ рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╣ैं।

       рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдФрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों рдоें рдмрд╕ी рдзрд░рддी рдХी рд╕ुрдЧंрдз, рд╣рд╡ा рдХी рдорд╣рдХ, рд░ंрдЧрдзрд░्рдоिрддा, рд▓ोрдХ рд░рд╕ рдЖрдкूрд░िрдд рднाрд╖ा рдХी рдмाрдд рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд╕рдоाрдП рдиाрд░ी рд╡िрдорд░्рд╢ рдХा рд╕ांрдЧोрдкांрдЧ рд╡рд░्рдгрди рднी рдпрд╣ाँ рдЪिрдд्рд░िрдд рд╣ै-
       “рдк्рд░ेрдордЪंрдж рд╕्рдд्рд░ी рдХो рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдорд╣рдд्рд╡ рджेрддे рд╣ुрдпे рдЙрд╕े рдкूрдЬा рдХी рд╡рд╕्рддु рдирд╣ीं рдмрдиाрддे, рди рдХोрдИ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЧौрд░рд╡- рдЧрд░िрдоा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ुрдпे рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं। рд╡рд╣ рдиाрд░ी рдХो рдкुрд░ुрд╖ рдХी рд╕рд╣рднाрдЧी рдХे рд░ूрдк рдоें, рдПрдХ рдХрд░्рддрд╡्рдпрдкрд░ाрдпрдг рдЗрдХाрдИ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрджेрд╢ рдХे рд╕ाрде рдХि рдиाрд░ी рдкुрд░ुрд╖ рд╕े рдХрдо рд╣ै рди рдЕрдзिрдХ।”

       рдЙрдирдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों, рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों, рдиाрдЯрдХों рдоें рд╕рдоाрдпे рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЬрди-рдЬीрд╡рди, рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЪेрддрдиा рдХे рдЪिрдд्рд░рдг рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг ‘рдХрдеाрд╢िрд▓्рдкी рдк्рд░ेрдордЪंрдж’ рдоें рдмреЬी рдмाрд░ीрдХी рдФрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХो рдоुрдЦ्рдпрдд: рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░ рдФрд░ рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рдЙрдирдХे рдиाрдЯрдХрдХाрд░ рд░ूрдк рдкрд░ рднी рдЦुрд▓рдХрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХा рдк्рд░рдердо рдиाрдЯрдХ рдПрдХ рдк्рд░рд╣рд╕рди рдеा। рдпрд╣ рдЕрдиुрдкрд▓рдм्рдз рдк्рд░рд╣рд╕рди рдЙрди्рд╣ोंрдиे 12-13 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рд▓िрдЦा рдеा। ‘рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо’, ‘рдХрд░्рдмрд▓ा’ рдФрд░ ‘рдк्рд░ेрдо рдХी рд╡ेрджी’ рдЙрдирдХे рддीрди рдоौрд▓िрдХ рдиाрдЯрдХ рд╣ैं рддो рдкाँрдЪ рдЕрдиूрджिрдд рдиाрдЯрдХ рднी рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрд░्рдиाрд░्рдб рд╢ॉ рдХे ‘рдоेрдеूреЫैрд▓ा (Methuselah)’ рдХा рдЕрдиुрд╡ाрдж ‘рд╕ृрд╖्рдЯि рдХा рдЖрд░ंрдн’ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े, рдоाрд░िрд╕ рдоेрдЯрд░рд▓िंрдХ (Maurice Maeterlinck) рдХे ‘рд╕ाрдЗрдЯрд▓ेрд╕’ рдХा рдЕрдиुрд╡ाрдж ‘рд╢рдмे рддाрд░’ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े, рдЬॉрди рдЧाрд░्рд▓्рд╕рд╡рд░्рджी рдХे рдиाрдЯрдХों ‘рдЬрд╕्рдЯिрд╕’, ‘рд╕िрд▓्рд╡рд░ рдмॉрдХ्рд╕’ рдФрд░ ‘рд╕्рдЯ्рд░ाрдЗрдл’ рдХा рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХ्рд░рдорд╢: ‘рди्рдпाрдп’, ‘рдЪांрджी рдХी рдбिрдмिрдпा’ рдФрд░ ‘рд╣реЬрддाрд▓’ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े рдХिрдпा। рдоंрдЪрди рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднрд▓े рд╣ी рдпे рдиाрдЯрдХ рд╕рдордХाрд▓ीрди рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдХे рдиाрдЯрдХों рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рди рдЯिрдХ рдкाрдпे рд╣ों, рд▓ेрдХिрди рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рдзाрд░्рдоिрдХ, рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं/ рд╡िрд╖рдорддाрдУं рдХा рдЪिрдд्рд░рдг рд╡िрд╕्рддृрдд реЮрд▓рдХ рдкрд░ рдХिрдпा рд╣ै।

       рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХे рд╢िрд▓्рдк рдкрд░ рдмाрдд рдХрд░рддे рдбॉ. рд░ाрдХेрд╢ рдХрд╣рддे рд╣ैं, “рдХрд╣ाрдиी рдХा рдЖрд░ंрдн рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╢ैрд▓ी рдоें рдХрд░рддे рд╣ैं। рдХрд╣ाрдиी рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдХे рд╕ाрде рджूрд╕рд░ी рд╢ैрд▓ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХे рдХрдеाрдд्рдордХ рдХौрд╢рд▓ рдХे рд╕ाрде рдЕрдиुрд╕्рдпूрдд рд╣ोрддी рдЪрд▓ी рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕े рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдоें рд╡िрдкрдерди рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХा рдХрд▓ाрдд्рдордХ рдк्рд░िрдЬ्рдо рдЖрдХाрд░ рд▓ेрддा рд╣ै।– рд╕рд╣рдЬрддा, рд╕рд░рд▓рддा, рд╕्рдеिрддि рд╕ाрдкेрдХ्рд╖ рдЪिрдд्рд░рдг рддрдеा рдоाрдирд╡ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХे рдХрдеाрдХौрд╢рд▓ рдХो рд╕ाрдзाрд░рдгीрдХрд░рдг рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕े рдЬोреЬрддे рд╣ुрдпे рдмोрдзрдЧрдо्рдп рдмрдиाрддा рд╣ै।”

      рд╕ंрджрд░्рдн:
      1. рдбॉ. рд░ाрдХेрд╢ рдк्рд░ेрдо, рдХрдеाрд╢िрд▓्рдкी рдк्рд░ेрдордЪंрдж, рдХрд▓рдордХाрд░ рдкрдм्рд▓िрд╢рд░्рд╕ рдк्рд░ा. рд▓ि., 2025, рдкृрд╖्рда 7
      2. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 16
      3. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 82
      4. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 42

      13 рдмाрд▓ рдХрд╡िрддाрдПँ: рдХрди्рд╣ैрдпाрд▓ाрд▓ рдордд्рдд

      рдзрд░ोрд╣рд░
      рдХрди्рд╣ैрдпाрд▓ाрд▓ рдордд्рдд
      (1) рдУ рдоिрд╕्рдЯрд░ рддрд░рдмूрдЬ

      рдУ рдоिрд╕्рдЯрд░ рддрд░рдмूрдЬ! рдЬрд░ा рдХुрдЫ рдЖрдЧे рдЖрдУ,
      рдПрдХ рд╕ाрд▓ рдХे рдмाрдж рдоिрд▓े рд╣ो, рд╣ाрде рдоिрд▓ाрдУ!

      рдХिрдзрд░-рдХिрдзрд░ рдХी рд╕ैрд░, рдХрд╣ाँ рдХा рджेрдЦा рдоेрд▓ा?
      рдЪрд▓ा рд░ेрд▓ рдХा рд╡िрдХрдЯ рдЦेрд▓ рдпा рдоोрдЯрд░-рдаेрд▓ा?
      рдХрд╣ो рдмंрдзु, рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рд╕рдлрд░ рдХा рдЭрдЯрдХा рдЭेрд▓ा?
      рдордЯрд░рдЧрд╢्рддिрдпों рдХे рд▓рдЯрдХे рджो-рдЪाрд░ рд╕ुрдиाрдУ,
      рдПрдХ рд╕ाрд▓ рдХे рдмाрдж рдоिрд▓े рд╣ो, рд╣ाрде рдоिрд▓ाрдУ!

      рд╢ीрдд-рд▓рд╣рд░ рдХी рд░ाрдд рдаिрдаुрд░рддी рдХрд╣ाँ рдмिрддाрдИ?
      рд░ाрд╢рди-рдкाрдиी рдХрд╣ाँ рдЦрд░ीрджा, рдмोрд▓ो рднाрдИ!
      рдХिрд╕ рдЪрдХ्рдХी рдХा рдЖрдЯा рдЦाрдХрд░ рддोंрдж рдмрдв़ाрдИ?
      рд╣ैрд▓्рде рдмрдиाрдиे рдХे рдиुрд╕्рдЦे рдХुрдЫ рд╣рдоें рдмрддाрдУ,
      рдПрдХ рд╕ाрд▓ рдХे рдмाрдж рдоिрд▓े рд╣ो, рд╣ाрде рдоिрд▓ाрдУ!

      рдЦैрд░, рд╣ुрдЖ рд╕ो рд╣ुрдЖ, рд╡्рдпрд░्рде рд╣ै рдмाрдд рдмрдв़ाрдиा
      рдард╣рд░ो рдХुрдЫ рджिрди рдпрд╣ीं, рдЕрдЧрд░ рд╣ै рдк्рдпाрд░ рдиिрднाрдиा,
      рдмिрдиा рд╕ूрдЪрдиा рджिрдП рдХрд╣ीं рдЕрдм рдЦिрд╕рдХ рди рдЬाрдиा,
      рд╡рд░्рд╖ा рдЖрдиे рддрдХ рд╣рдо рд╕рдмрдХा рдорди рдмрд╣рд▓ाрдУ,
      рдПрдХ рд╕ाрд▓ рдХे рдмाрдж рдоिрд▓े рд╣ो, рд╣ाрде рдоिрд▓ाрдУ! 
      * 

      (2) рдЭрдо, рдЭрдо, рдЭрдо!

      рдоेंрд╣ рдмрд░рд╕рддा рдЭрдо, рдЭрдо, рдЭрдо!
      рдмिрдЬрд▓ी рдиाрдЪ рд░рд╣ी рдЫрдо-рдЫрдо।

      рд╕ुрдмрд╣-рд╕рд╡ेрд░े рдЭрдб़ी рд▓рдЧी
      рдШрдб़ी рдХिрд╕ी рдХी рдирд╣ीं рд╕рдЧी,
      рдХрд░рддी рд╣ै рджिрди-рд░ाрдд рдардЧी
      рдЖрдЬ рдЪрд▓ी рджो рдШंрдЯे рдХрдо,
      рдкрдв़‌рдиा-рд▓िрдЦрдиा рд╣ुрдЖ рдЦрддрдо!

      рдШुрдордб़-рдШुрдордб़ рдмाрджрд▓ рдмрд░рд╕े
      рд╕ूрд░рдЬ рдХाँрдк рдЧрдпा рдбрд░ рд╕े,
      рдЖрдЬ рдирд╣ीं рдиिрдХрд▓ा рдШрд░ рд╕े
      рд╣рд╡ा рдирд╣ीं рд▓ेрддी рд╣ै рджрдо,
      рд╣ै рдХिрддрдиा рдЧрдб़рдмрдб़ рдоौрд╕рдо!

      рд╣ै рдХुрджрд░рдд рдХी рдЕрдм рдорд░्рдЬी
      рдЫुрдЯ्рдЯी рдХी рджे рджो рдЕрд░्рдЬी,
      рд░рд╣े рдмрд╣ाрдиा рдпрд╣ рдлрд░्рдЬी—
      рдкाрдиी рдирд╣ीं рд░рд╣ा рд╣ै рдердо,
      рдоाрдл рдХрд░ें рд╣рдордХो рдоैрдбрдо।
      *

      (3) рдвोрд▓ рд╕ुрд╣ाрдиे рджूрд░ рдХे!

      рдКँрдЪे рдкेрдб़ рдЦрдЬूрд░ рдХे,
      рдвोрд▓ рд╕ुрд╣ाрдиे рджूрд░ рдХे!

      рдЪрдордХ рдЪाँрджрдиी рд░ाрдд рдХी
      рдЦुрд▓ी рд╣рд╡ा рдмрд░рд╕ाрдд рдХी,
      рдорд╕्рддी рд╕рдЬी рдмрд░ाрдд рдХी
      рдХोрд░े рдиोрдЯ рд╣ुрдЬूрд░ рдХे,
      рдмोрд▓ рд╕ुрд╣ाрдиे рджूрд░ рдХे!

      рдХुрд░्рд╕ी рд╕ूрдЦे рдХाрда рдХी
      рджाрд╡рдд рд╢ाрд╣ी рдаाрдЯ рдХी,
      рдЪрдордЪрдо рдкैрд╕े рд╕ाрда рдХी,
      рд▓рдб्рдбू рдоोрддीрдЪूрд░ рдХे,
      рдвोрд▓ рд╕ुрд╣ाрдиे рджूрд░ рдХे!
      *

      (4) рдХ्рдпा рд╕рдордЭे, рдоिрд╕्рдЯрд░ рдХाрд░्рдЯूрди?

      рд╣рдордиे рд▓िрдЦा рдПрдХ рдордЬрдоूрди
      рд▓ेрдХрд░ рдЬा рдкрд╣ुँрдЪे рд░ंрдЧूрди,
      рд╡рд╣ाँ рдоिрд▓े рджाрджा рдмाрддूрди
      рдкрд╣рдиे рд╣ुрдП рд╢рд░्рдЯ-рдкрддрд▓ूрди!

      рдмोрд▓े, рдмрдиो рди рдЕрдлрд▓ाрддूрди
      рдЖрдЧ рдЙрдЧрд▓рддा рд╣ो рдЬрдм рдЬूрди,
      рдЯिрд▓рдлिрд╕ рд╣ो рджिрд▓ рдХा рдмैрд▓ूрди
      рд╣ै рд▓िрдЦрдиा рдмेрдХाрд░ рдЬрдиूрди!

      рдЕрдЧрд░ рдЪाрд╣рддे рд╣ो рдХुрдЫ рдКрди
      рдирдХрдж, рдЙрдзाрд░, рдеोрдХ, рдкрд░рдЪूрди,
      рдЦрдб़ा рд╕ाрдордиे рд╣ै рд╕ैрд▓ूрди
      рдкрд╣ुँрдЪो рд╕ीрдзे рджेрд╣рд░ाрджूрди!

      рдоाрдирд╕ूрди рдХा рд╣ै рдлुрд▓-рдоूрди
      рдирд╣ीं рдЬाрдирддा рд╣ै рдХाрдиूрди,
      рд╡рди-рдЯू-рде्рд░ी рд╣ो рдЬाрдУ рд╕ूрди
      рдХ्рдпा рд╕рдордЭे, рдоिрд╕्рдЯрд░ рдХाрд░्рдЯूрди?
      *

      (5) рдЪूрд╣े рдЬी рдиे рдЙрдд्рддрд░ рднेрдЬा

      рдЪूрд╣े рдЬी рдХो рдоिрд▓ा рдПрдХ рджिрди
      рдЗрдирд╡ीрдЯेрд╢рди рдХाрд░्рдб,
      рдЬिрд╕े рдбाрд▓рдХрд░ рд▓ौрдЯ рдЧрдИ рдеी,
      рдмिрд▓्рд▓ी рдмॉрдбी-рдЧाрд░्рдб!

      рд▓िрдЦा рд╣ुрдЖ рдеा, ‘рдордиा рд░рд╣ी рд╣ूँ,
      рдЬрди्рдо-рджिрд╡рд╕ рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖,
      рдЖрд╢ा рд╣ै, рдпрд╣ рдмाрдд рдЬाрдирдХрд░
      рд╣ोрдЧा рддुрдордХो рд╣рд░्рд╖!

      рдиाрдЪ рдФрд░ рдЧाрдиे рдХा рд╣ोрдЧा
      рд╕ाрд░े рджिрди рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо,
      рд╕рдкрдд्рдиीрдХ рдЖрдиा рд╣ै рддुрдордХो
      рджाрд╡рдд рдоें рдХрд▓ рд╢ाрдо।’

      рдЪूрд╣े рдЬी рдЪाрд▓ाрдХ рди рдХрдо рдеे,
      рд╕рдордЭ рдЧрдП рд╕рдм рдмाрдд,
      рдлौрд░рди рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦрдиे рдмैрдаे,
      рд▓ेрдХрд░ рдХрд▓рдо-рджрд╡ाрдд–-

      ‘рдзрди्рдпрд╡ाрдж, рдЬो рдоुрдЭे рдЖрдкрдиे
      рдХिрдпा рдк्рд░ेрдо рд╕े рдпाрдж,
      рднेрдЬ рд░рд╣ा рд╣ूँ рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░,
      рджिрд▓ी рдоुрдмाрд░рдХрдмाрдж।

      рдордЧрд░ рди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рдкाрдКँрдЧा
      рджाрд╡рдд рдоें рдХрд▓ рд╢ाрдо,
      рдЪुрд╣िрдпा рдЬी рдХो рд╣ै рдиिрдоोрдиिрдпा
      рдоुрдЭрдХो рд╕рдЦ्рдд рдЬुрдХ़ाрдо!’
      * 

      (6) рдмोрд▓ рд░ी рдордЫрд▓ी, рдХिрдд्рддा рдкाрдиी!

      (рдХрдИ рд╕्рд╡рд░)
      рдбुрдмрдХ-рдбुрдмрдХ, рд▓рд╣рд░ों рдХी рд░ाрдиी!
      рдмोрд▓ рд░ी рдордЫрд▓ी, рдХिрдд्рддा рдкाрдиी!

      (рдПрдХ рд╕्рд╡рд░)
      рдЧрд╣рд░े-рдЧрд╣рд░े рд╕ाрдд рд╕рдоंрджрд░,
      рд╕ौ-рд╕ौ рдЧрдб्рдвे рдЬिрдирдХे рдЕंрджрд░,
      рдЬिрдирдХा рдУрд░ рди рдЫोрд░ рджेрдЦрдХрд░,
      рдШрдмрд░ा рдЧрдП рд░ाрдо рдХे рдмंрджрд░!
      рд╕рдордЭ рдЧрдП рддुрдо рдХिрдд्рддा рдкाрдиी?
      рдЗрдд्рддा рдкाрдиी! рдЗрдд्рддा рдкाрдиी!!

      (рдХрдИ рд╕्рд╡рд░)
      рдЕрднी рд░рд╣ी рдХुрдЫ рдмाрдд рдмрддाрдиी,
      рдмोрд▓ рд░ी рдордЫрд▓ी, рдХिрдд्рддा рдкाрдиी!

      (рдПрдХ рд╕्рд╡рд░)
      рдЙрдд्рддрд░ рдкाрдиी, рджрдХ्рдЦिрди рдкाрдиी,
      рдкूрд░рдм-рдкрдЪ्рдЫिрдо рдкाрдиी-рдкाрдиी,
      рдЕрдЧрд▓ी-рдмрдЧрд▓ी, рдЖрдЧे-рдкीрдЫे,
      рдКрдкрд░-рдиीрдЪे рдпрд╣ी рдХрд╣ाрдиी!
      рд╕рдордЭ рдЧрдП рддुрдо, рдХिрдд्рддा рдкाрдиी?
      рдЗрдд्рддा рдкाрдиी! рдЗрдд्рддा рдкाрдиी!!
      *

      (7) рдЧुрдб़िрдпा рд░ाрдиी: рдЧुрдб्рдбा рд░ाрдЬा

      рдЧुрдб़िрдпा рд░ाрдиी, рдмрдб़ी рд╕рдпाрдиी
      рдХрд░рддी рд╣ै рдордирдоाрдиी,
      рдКрдзрдо рдХрд░рддी, рдЬрд░ा рди рдбрд░рддी
      рдордХ्рдХाрд░ों рдХी рдиाрдиी!

      рдЧुрдб्рдбा рд░ाрдЬा, рдоोрдЯा рд░ाрдЬा
      рдЦोрдЯा рдЪрдк्рдкा-рдЪрдк्рдкा,
      рдЦाрддा рд╣рдк्рдкा, рдкीрддा рдкрдк्рдкा
      рдЧाрддा рд▓ाрд░े-рд▓рдк्рдкा!
      *

      (8) рдЬाрдб़ा рд▓рдЧे

      рдЬाрдб़ा рд▓рдЧे, рдЬाрдб़ा рд▓рдЧे, рдЬрдб़рдирдкुрд░ी
      рдаंрдбी-рдаंрдбी рд╣рд╡ा рд▓рдЧे, рдмрд╣ुрдд рдмुрд░ी!

      рднेрдб़ рдиाрдиी, рднेрдб़ рдиाрдиी, рджे рджो рдХुрдЫ рдКрди
      рдордо्рдоी рдЬी рдмुрдиेंрдЧी рдоेрд░े рдХोрдЯ-рдкрддрд▓ूрди!

      рдоुрди्рдиे рд░ाрдЬा, рдоुрди्рдиे рд░ाрдЬा, рдКрди рд▓ोрдЧे?
      рдордо्рдоी рдЬी рд╕े рдкैрд╕े рд▓ाрдХे рдХिрдд्рддे рджोрдЧे?

      рднेрдб़ рдиाрдиी, рднेрдб़ рдиाрдиी, рдЦूрдм рдХрд░ाрд░े,
      рдордо्рдоी рдЬी рдХे рдмрдЯुрдП рдХे рдиोрдЯ рд╕ाрд░े!
      *

      (9) рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдХी рдХрдоेंрдЯ्рд░ी

      рд╢ुрд░ू рд╣ुрдИ рд░ेрдбिрдпो рдХрдоेंрдЯ्рд░ी,
      рдЧрдк्рдк рддाрд▓-рдмेрддाрд▓ рд╕ुрдиो,
      рдЬंрдЧрд▓ рдХे рдЗрд╕ рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдоैрдЪ рдХा
      рдЖँрдЦों рджेрдЦा рд╣ाрд▓ рд╕ुрдиो!

      рдЯॉрд╕ рд▓рдХрдб़рдмрдЧ्рдШे рдиे рдЬीрддा
      рдк्рд░рдердо рдЦेрд▓рдиे рдХी рдаाрдиी,
      рд╢ेрд░ рдорд╣ाрд╢рдп рдХी рдмैрдЯिंрдЧ рд╕े
      рдлीрд▓्рдбрд░ рдоांрдЧ рдЧрдП рдкाрдиी!

      рдЧрджрд░्рдн рдЬी рдХी рдк्рд░рдердо рдЧेंрдж рд╣ी
      рдЙрдЫрд▓ी рдмिрдиा рдЬрдоीрди рдЫुрдП,
      рдЧीрджрдб़ рдЬी рдиे рд╕्рдЯंрдк рдЙрдб़ाрдпा,
      рдЪीрддे рдЬी рдЖрдКрдЯ рд╣ुрдП!

      рдмंрджрд░ рдЬी рдиे рд╢рддрдХ рдЬрдоाрдпा
      рдХिрдпा рджрд░्рд╢рдХों рдиे рд╣рд▓्рд▓ा,
      рдмंрджрд░िрдпा рдЬी рдЧрдИं рдлीрд▓्рдб рдоें,
      рдЪूрдо рд▓िрдпा рдЙрдирдХा рдмрд▓्рд▓ा!

      рд╣ाрдеी рдЬी рдиे рдмैрдЯ рдЙрдаाрдпा
      рд▓рдЧे рдЬрдоाрдиे рд╣िрдЯ рдкрд░ рд╣िрдЯ,
      рдЪौрдХे, рдЫрдХ्рдХे рдЬрдб़े рдзрдб़ाрдзрдб़,
      рдмॉрд▓рд░ рддीрди рд╣ुрдП рдЕрдирдлिрдЯ!

      рднाрд▓ू рдЬी рдиे рдУрд╡рд░ рдлेंрдХा
      рдЧेंрджें рд╕рднी рдЧрдИं рдмंрдкрд░,
      рдЙрдЫрд▓ рдкрдб़े рд▓ंрдЧूрд░ рдорд╣ाрд╢рдп,
      рдлрдЯा рд▓ोрдордб़ी рдХा рдЬंрдкрд░!

      рдмिрд▓्рд▓ी рдЬी рдиे рдЪूрд╣े рдЬी рдХा
      рдаीрдХ ‘рдЧрд▓ी’ рдоें рдХैрдЪ рд▓िрдпा,
      рдмाрд░-рдмाрд░ рджрд░्рд╢рдХ рдЪिрд▓्рд▓ाрдП
      ‘рдЦेрд▓ рд░рд╣ा рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдШрдЯिрдпा!’

      рд╣ुрдИ рдлीрд▓्рдб рдоें рднीрдб़ рдЗрдХрдЯ्рдаी
      рд╢ोрд░-рд╢рд░ाрдмा рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ुрдЖ,
      рдЕंрдкाрдпрд░ рдиे рд╡्рд╣िрд╕िрд▓ рдмрдЬा рджी,
      рдоैрдЪ рддुрд░ंрдд рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ुрдЖ!
      *

      (10) рдЧुрд▓ाрдм рдХा рдлूрд▓

      рдпрд╣ рдЧुрд▓ाрдм рдХा рдлूрд▓
      рди рдХрд░рддा рднूрд▓
      рди рдХाँрдЯों рдоें рдлँрд╕рддा рд╣ै,
      рдпрд╣ рдорд╕्рддी рдоें рдЭूрдо
      рд╣рд╡ा рдХो рдЪूрдо
      рдЦिрд▓рдЦिрд▓ाрдХрд░ рд╣ँрд╕рддा рд╣ै!

      рдЦुрд╢рдмू рдХा рдЖрдиंрдж
      рдФрд░ рдЧुрд▓рдХंрдж
      рд╕рднी рдХो рдпрд╣ рджेрддा рд╣ै,
      рдорд╣рдлिрд▓ рдХा рд╕िंрдЧाрд░
      рд▓ुрдЯाрдХрд░ рдк्рдпाрд░
      рд╣ृрджрдп рдХो рд╣рд░ рд▓ेрддा рд╣ै!
      *

      (11) рдШреЬी рдвूँреЭрдХрд░ рд▓ाрдП рдХौрди?

      рдШंрдЯाрдШрд░ рдХी рдЪाрд░ рдШреЬी,
      рдПрдХ рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рдкреЬी।

      рднुрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдпों рдмोрд▓े—
      ‘рд╣рдо рддो рд╕ाрд░े рджिрди рдбोрд▓े।

      рдЬрдм рджेрдЦा, рддрдм рддीрди рд░рд╣ीं
      рдПрдХ рдШреЬी рдЦो рдЧрдИ рдХрд╣ीं!’

      рджाрджा рдмोрд▓े, ‘рд░ुрдХो рдЬрд░ा,
      рд╣ै рдЗрд╕рдоें рдХुрдЫ рднेрдж рднрд░ा!

      рддुрдордиे рдЬो рдпрд╣ рдмाрдд рдХрд╣ी,
      рд▓рдЧрддी рдЙрддрдиी рдирд╣ीं рд╕рд╣ी।

      рдордЧрд░ рддुрдо्рд╣ें рд╕рдордЭाрдП рдХौрди?
      рдШрдб़ी рдвूँреЭрдХрд░ рд▓ाрдП рдХौрди?
      *

      (12) рд╣ाрдеी рднैрдпा

      рдЪाрд░ рдкैрд░ рд╣ैं рдеाрдордХ-рдеैрдпा
      рдЪाрд▓ рдиिрд░ाрд▓ी рдзाрдордХ-рдзैрдпा,
      рдЦाрдиा рдЦाрддा рдЦрдЦрдо-рдЦрдЦैрдпा
      рдкाрдиी рдкीрддा рддрд▓рдо-рддрд▓ैрдпा,
      рд╡ाрд╣! рд░ँрдЧीрд▓े рд╣ाрдеी рднैрдпा!

      рд╣ाрдеी! рддू рд╣ै рд╕ूँреЬ-рдмрд▓ाрддी
      рддेрд░े рдШрд░ рдоें рджिрдпा рди рдмाрддी,
      рдирди्рд╣ी рдЖँрдЦें, рдЪौрдб़ी рдЫाрддी
      рдкрд╣рди рдкीрда рдкрд░ рдпрд╣ рдмрд░рд╕ाрддी,
      рдЦूрдм рдмрдиा рддू рдЖрдЬ рдмрд░ाрддी!
      *

      (13) рдПрдХ рдХिрд░рдг

      рдПрдХ рдХिрд░рдг рдЖрдИ рдЪुрдкрдХे рд╕े,
      рдЭाँрдХी рдкूрд░рдм рдХी рдЦिреЬрдХी рд╕े,
      рдЬрдЧा рджिрдпा рдоुрди्рдиी рд░ाрдиी рдХो,
      рд╣рд▓рдХी рдоीрдаी-рд╕ी рдЭिреЬрдХी рд╕े।

      рдПрдХ рдХिрд░рдг рд╣ँрд╕ рдкрдб़ी рдЧрдЧрди рдоें,
      рд╣ँрд╕рдХрд░ рдЪाँрджी-рд╕ी рдмिрдЦрд░ा рджी,
      рдмोрд▓ी, ‘рдирдЯрдЦрдЯ рдоुрди्рдиी рд░ाрдиी,
      рдХрд░ рд▓ो рддुрдо рдЧुрдб़ि‌рдпा рдХी рд╢ाрджी!’

      рдПрдХ рдХिрд░рдг рд╕ोрдиे-рд╕ी рджрдордХी,
      рдбाрд▓ рджिрдпा рдкрдЪ्рдЫिрдо рдоें рдбेрд░ा,
      рдмोрд▓ी, ‘рдЕрдм рддो рд╢ाрдо рд╣ो рдЧрдИ,
      рдмрдв़рдиे рд▓рдЧा рд░ाрдд рдХा рдШेрд░ा!

      рддुрдо рднी рдЕрдм рд╕рдкрдиों рдоें рдЭूрд▓ो,
      рдоुрдЭे рд╕ुрджूрд░ рджेрд╢ рдЬाрдиा рд╣ै,
      рдХрд▓ рдлिрд░ рдирдпा рд╕рд╡ेрд░ा рд▓ेрдХрд░,
      рдоुрдЭे рддुрдо्рд╣ाрд░े рдШрд░ рдЖрдиा рд╣ै।’
      ** 
       
      рдк्рд░рд╕्рддुрддि: рдпोрдЧेंрдж्рд░рджрдд्рдд рд╢рд░्рдоा
      рдХрд╡ि-рдХुрдЯीрд░, рдХे рдмी 153, рдк्рд░рдердо рддрд▓, рдХрд╡ि рдирдЧрд░, рдЧाрдЬिрдпाрдмाрдж-201002 (рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢)

      21 рдмाрд▓ рдХрд╡िрддाрдПँ: рджाрдоोрджрд░ рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓

      рдзрд░ोрд╣рд░
      рджाрдоोрджрд░ рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓
      (1) рдХोрдИ рд▓ा рдХे рдоुрдЭे рджे

      рдХुрдЫ рд░ंрдЧ рднрд░े рдлूрд▓
      рдХुрдЫ рдЦрдЯ्рдаे-рдоीрдаे рдлрд▓,
      рдеोрдб़ी рдмाँрд╕ुрд░ी рдХी рдзुрди
      рдеोрдб़ा рдЬрдоुрдиा рдХा рдЬрд▓—
      рдХोрдИ рд▓ाрдХे рдоुрдЭे рджे!
      рдПрдХ рд╕ोрдиा рдЬрдб़ा рджिрди
      рдПрдХ рд░ूрдкों рднрд░ी рд░ाрдд,
      рдПрдХ рдлूрд▓ों рднрд░ा рдЧीрдд
      рдПрдХ рдЧीрддों рднрд░ी рдмाрдд—
      рдХोрдИ рд▓ाрдХे рдоुрдЭे рджे!
      рдПрдХ рдЫाрддा рдЫाँрд╡ рдХा
      рдПрдХ рдзूрдк рдХी рдШрдб़ी,
      рдПрдХ рдмाрджрд▓ों рдХा рдХोрдЯ
      рдПрдХ рджूрдм рдХी рдЫрдб़ी—
      рдХोрдИ рд▓ाрдХे рдоुрдЭे рджे!
      рдПрдХ рдЫुрдЯ्рдЯी рд╡ाрд▓ा рджिрди
      рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫी рд╕ी рдХिрддाрдм,
      рдПрдХ рдоीрдаा рд╕ा рд╕рд╡ाрд▓
      рдПрдХ рдирди्рд╣ा рд╕ा рдЬрд╡ाрдм—рдХोрдИ рд▓ाрдХे рдоुрдЭे рджे!
      ***

      (2) рдмрд╕्рддे рдоें рдЧुрд▓рдоोрд╣рд░

      рдЬाрдиे рдХौрди рд░рдЦ рдЧрдпा рдоेрд░े
      рдмрд╕्рддे рдоें рдЧुрд▓рдоोрд╣рд░?

      рдЫुрдЯ्рдЯी рдХा рдЬो рдШंрдЯा рдмोрд▓ा
      рдоैंрдиे рдЕрдкрдиा рдмрд╕्рддा рдЦोрд▓ा,
      рдорд╣-рдорд╣, рдорд╣-рдорд╣ рдорд╣рдХ рд░рд╣ा
      рдмрд╕्рддे рдоें рдЧुрд▓рдоोрд╣рд░!

      рдЧुрд▓рдоोрд╣рд░ рдЕंрджрд░ рд╕े рдЭाँрдХा
      рд▓рдЧा рдоुрдЭे рд╡рд╣ рдЗрддрдиा рдмाँрдХा,
      рдЬी рдЪाрд╣ा, рдоैं рднी рдмрди рдЬाрдКँ
      рдмрд╕्рддे рдоें рдЧुрд▓рдоोрд╣рд░!

      рдЧुрд▓рдоोрд╣рд░ рдЬो рдЪिрдб़िрдпा рд╣ोрддे
      рдЪाрд╣े рд╡ो рдиीрдб़ों рдоें рд╕ोрддे,
      рдкрд░ рд╡े рджाрдиा рдЦाрдиे рдЖрддे
      рдмрд╕्рддे рдоें рдЧुрд▓рдоोрд╣рд░!

      рд╕рдм рд╕ंрдЧी, рд╕рдм рд╕ाрдеी рдЖрдУ
      рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдмрд╕्рддे рд▓ाрдУ
      рд▓े рдЬाрдУ рд╕рдм рднрд░-рднрд░ рдЕрдкрдиे
      рдмрд╕्рддे рдоें рдЧुрд▓рдоोрд╣рд░!
      ***

      (3) рдоेрдШ рд░ाрдЬा, рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдХ्рдпा рд╣ै 

      рдоेрдШ рд░ाрдЬा, рдоेрдШ рд░ाрдЬा, рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдХ्рдпा рд╣ै?

      рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдмिрдЬुрд░िрдпा, рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдкाрдиी,
      рдЧाрдЧрд░ी рдоें рд╣рд░िрдпाрд▓ी, рдЦेрд▓ рдзाрдиी-рдзाрдиी।
      рдЧाрдЧрд░ी рдоें рд╕ाрдд рд░ंрдЧ, рдЗंрдж्рд░ рдХी рд╕рднा рд╣ै
      рдоेрдШ рд░ाрдЬा, рдоेрдШ рд░ाрдЬा, рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдХ्рдпा рд╣ै?

      рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдХुрд╣ु-рдХुрд╣ु, рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдХोрдпрд▓
      рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдЫрдоा-рдЫрдо рдоोрд░рдиी рдХी рдкाрдпрд▓।
      рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдоिрд╕рд░ी рдХा рдШुрд▓ा рдЬ्рдпों рдбрд▓ा рд╣ै,
      рдоेрдШ рд░ाрдЬा, рдоेрдШ рд░ाрдЬा, рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдХ्рдпा рд╣ै?

      рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдоेрдШ рд░ाрдЧ, рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдорд▓рд╣ाрд░,
      рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдЪंрдкा-рдЬूрд╣ी рдлूрд▓ों рдХी рднрд░рдоाрд░।
      рдоेрдШों рдХी рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдХ्рдпा рдирд╣ीं рднрд░ा рд╣ै?
      рдоेрдШ рд░ाрдЬा, рдоेрдШ рд░ाрдЬा, рдЧाрдЧрд░ी рдоें рдХ्рдпा рд╣ै।
      ***

      (4) рдЬाрджू рдХी рдЧрдард░ी 

      рдЬाрджू рдХी рдПрдХ рдЧрдард░ी рд▓ाрдКँ
      рдмрдЪ्рдЪों рдоें рдмрдЪ्рдЪा рдмрди рдЬाрдКँ!

      рдПрдХ рдЬेрдм рд╕े рд╢ेрд░ рдиिрдХाрд▓ूँ
      рдПрдХ рдЬेрдм рд╕े рднाрд▓ू,
      рд╢ेрд░ рдмрд╣ुрдд рднोрд▓ा-рднाрд▓ा рд╣ो
      рднाрд▓ू рд╣ो рдЭрдЧрдб़ाрд▓ू।
      рджोрдиों рдХो рдЭрдЯрдкрдЯ рдЦा рдЬाрдКँ,
      рдЬाрджू рдХी рдЬो рдЧрдард░ी рд▓ाрдКँ।

      рдЪूрд╣ा рдПрдХ рдиिрдХрд▓ рдЧрдард░ी рд╕े
      рд╣ाрдеी рдХो рджौрдб़ाрдП,
      рд╣ाрдеी рдбрд░ рд╕े рдерд░-рдерд░ рдХाँрдкे
      рдмिрд▓ рдоें рдЬा рдЫुрдк рдЬाрдП।
      рдЪूрд╣े рдХा рдлोрдЯो рдЫрдкрд╡ाрдКँ,
      рдЬाрджू рдХी рдЬो рдЧрдард░ी рд▓ाрдКँ।

      рдПрдХ рдЬेрдм рд╕े рдкिрдЬ्рдЬा рдиिрдХрд▓े
      рдПрдХ рдЬेрдм рд╕े рдбोрд╕ा,
      рдкрд░िрдпाँ рдкिрдЬ्рдЬा рдЦाрдПँ, рддोрддा
      рдоाँрдЧे рдЧрд░рдо рд╕рдоोрд╕ा।
      рдбोрд╕ा рдмрдЪ्рдЪों рдоें рдмँрдЯрд╡ाрдКँ
      рдЬाрджू рдХी рдЬो рдЧрдард░ी рд▓ाрдКँ,
      рдмрдЪ्рдЪों рдоें рдмрдЪ्рдЪा рдмрди рдЬाрдКँ।
      ***

      (5) рдЗрдЪ्рдЫा-рдЧीрдд 

      рдЯीрдЪрд░ рдЬी, рдУ рдЯीрдЪрд░ рдЬी
      рдЧिрдирддी рдЦूрдм рд╕िрдЦाрдУ рдЬी,
      рд▓ेрдХिрди рдкрд╣рд▓े рдмрд▓्рдмों рдоें
      рдмिрдЬрд▓ी рддो рд▓े рдЖрдУ рдЬी!

      рд╕ूрд░рдЬ рдЬी, рдУ рд╕ूрд░рдЬ рдЬी
      рдХрднी рджेрд░ рд╕े рдЖрдУ рдЬी,
      рд░ोрдЬ рдкрд╣ुँрдЪрдХрд░, рд╕ुрдмрд╣ рд╕ुрдмрд╣
      рдпों рдиा рдоुрдЭे рдЬрдЧाрдУ рдЬी!

      рдЫुрдЯ्рдЯी рдЬी, рдУ рдЫुрдЯ्рдЯी рдЬी
      рд▓ो рдпрд╣ рдЯॉрдлी рдЦाрдУ рдЬी,
      рдмрд╕, рдЗрддрдиी рд╕ी рд╡िрдирддी рд╣ै
      рдЬрд▓्рджी-рдЬрд▓्рджी рдЖрдУ рдЬी।

      рдкाрдкा рдЬी, рдУ рдкाрдкा рдЬी
      рдмрд╣ुрдд рди рд░ोрдм рдЬрдоाрдУ рдЬी,
      рджूрдз рдХрдЯोрд░ी рдоें рдкीрдХрд░
      рдЪрдо्рдордЪ рд╕े рдЦिрд▓ाрдУ рдЬी।
      ***

      (6) рдЯाँрдп-рдЯूँ, рдЯाँрдп-рдЯूँ 

      рдПрдХ рдеा рддोрддा, рдПрдХ рдеा рддीрддрд░,
      рдЯाँрдп рдЯूँ, рдЯाँрдп рдЯूँ рджोрдиों рдЖрдП рднीрддрд░।
      рдЯाँрдп рдЯूँ, рдЯाँрдп рдЯूँ рджे рджो рдПрдХ рджाрдиा,
      рдоैंрдиे рдХрд╣ा, рдкрд╣рд▓े рд╕ुрдиाрдУ рдПрдХ рдЧाрдиा।

      рдЯाँрдп рдЯूँ, рдЯाँрдп рдЯूँ рджोрдиों рд▓рдЧे рдЧाрдиे,
      рдЧाрдиे рдХ्рдпा рд▓рдЧे, рдоेрд░े рдХाрди рд▓рдЧे рдЦाрдиे।
      рджाрдиे рдХुрдЫ рдлेंрдХ рджिрдП рдоैंрдиे рдЙрдирдХे рдЖрдЧे,
      рдЯाँрдп рдЯूँ, рдЯाँрдп рдЯूँ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рднाрдЧे।
      ***

      (7) рдоेрд░ा рдШрд░ 

      рдоेрд░े рдШрд░ рдХा рдХोрдиा
      рджोрдиा рдПрдХ рд╕рд▓ोрдиा,
      рдоेрд░े рдШрд░ рдХी рдеाрд▓ी
      рд╣рд▓рд╡ा рдкूрд░ी рд╡ाрд▓ी।

      рд╕ुрдмрд╣-рд╢ाрдо рдЦाрдХрд░
      рдмिрд╕्рддрд░ рдПрдХ рдмिрдЫाрдХрд░,
      рджाрджी-рджाрджा рдоेрд░े
      рдмैрдаे рдоाрд▓ा рдлेрд░ें।

      рдоेрд░े рдШрд░ рдПрдХ рдЧाрдп рд░े
      рдХैрд╕ी рд╕ुंрджрд░ рд╣ाрдп рд░े,
      рдХ्рдпों рдмैрдаा рд╣ै рдмुрдж्рдзू
      рдЪрд▓ рдХे рдкीрдПँ рджुрдж्рдзू।

      рдоेрд░े рдШрд░ рдХी рдмрдЧिрдпा
      рдоें рдмैрдаा рдПрдХ рдмिрд░рдЧिрдпा,
      рдЖрдУ рдЪрд▓ें рдЪुрди-рдЪुрди
      рдоीрдаे-рдоीрдаे рдЬाрдоुрди,
      рдмрдЧिрдпा рдоें рдЦाрдПँ
      рдЙрд╕े рднी рдЦिрд▓ाрдПँ।

      рдоेрд░े рдШрд░ рдХे рдЕँрдЧрдиा
      рдоें рдкрдб़ा рдеा рдПрдХ рдХँрдЧрдиा,
      рдХँрдЧрдиा рд╣ुрдЖ рджूрдмा
      рд╣ै рдиा рдмाрдд рдЕрдЬूрдмा!

      рджूрдмा рд╣ुрдЖ рдкेрдб़
      рдкेрдб़ рд╣ुрдЖ рдоेंрдб़,
      рдоेंрдб़ рдкрд░ рдЦिрд▓ौрдиे
      рд╕ुрдиो рдЬी рдУ рдмौрдиे!
      рдлрд▓ों рдЬैрд╕े рдлрд▓рддे рд╣ैं,
      рдЪрд▓ो, рд╡рд╣ीं рдЪрд▓рддे рд╣ैं!

      рдШрд░ рдоेрд░ा рдкрд╕ंрдж рд╣ै?
      рд▓ेрдХिрди рд╡рд╣ рддो рдмंрдж рд╣ै।
      ***

      (8) рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧे рдЦेрд▓-рдЦिрд▓ौрдиे 

      рдЕрдо्рдоाँ, рдХौрди рдмрдиाрддा рд╣ै рдпे, 
      рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧे рдЦेрд▓-рдЦिрд▓ौрдиे?
      рдпрд╣ рд╕ुंрджрд░ рдЪाрднी рдХी рдЧुрдб़िрдпा
      рд╕рдЬी рд╣ुрдИ рдлूрд▓ों рдХी рдХुрдб़िрдпा,
      рджाрджी рдХी рддाँрдмे рдХी рд▓ुрдЯिрдпा
      рджाрджा рдХी рдк्рдпाрд░ी рдЧुрдб़рдЧुрдб़िрдпा।
      рдорд╣ँрдЧे-рдорд╣ँрдЧे рдЪाँрджी рд╡ाрд▓े, 
      рдоिрдЯ्рдЯी рд╡ाрд▓े рдФрдиे-рдкौрдиे!
      рдмाрдЬाрд░ों рдоें рд▓рдЧрддा рдоेрд▓ा
      рдоेрд▓े рдоें рд▓ोрдЧों рдХा рд░ेрд▓ा,
      рд░ेрд▓े рдоें рд▓рдХрдб़ी рдХा рдаेрд▓ा,
      рдаेрд▓े рдкрд░ рдЦेрд▓ों рдкрд░ рдЦेрд▓ा।
      рдКँрдЪे-рдКँрдЪे рд╣ाрдеी-рдШोрдб़े, 
      рдЪूрд╣े-рдмिрд▓्рд▓ी рдмौрдиे-рдмौрдиे!

      рдЙрдЫрд▓ рд░рд╣े рдкिंрдЬрдб़े рдХे рдЕंрджрд░
      рдЦों-рдЦों, рдЦों-рдЦों рдХрд░рддे рдмंрджрд░,
      рдХाрд▓ी рдХрдорд░ी рдУрдв़े рднाрд▓ू
      рдЪूрд╣ा рдЫिрдкрдХрд░ рдЦाрддा рдЖрд▓ू।
      рдХुрдЯ-рдХुрдЯ рдХрд░рддी рд╣ुрдИ рдЧिрд▓рд╣рд░ी
      рджौрдб़ рд▓рдЧाрддे рдпे рдоृрдЧрдЫौрдиे!

      рдЕрдо्рдоाँ, рдХौрди рдмрдиाрддा рд╣ै рдпे,
      рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧे рдЦेрд▓-рдЦिрд▓ौрдиे!
      ***

      (9) рдЪрд▓ рдоेрд░ी рдиैрдпा 

      рдЪрд▓ рдоेрд░ी рдиैрдпा рдХाрдЧрдЬ рд╡ाрд▓ी।
      рдпрд╣ рдиैрдпा рд░ाрдзा рдХी рдиैрдпा
      рдпрд╣ рдиैрдпा рд╕ीрддा рдХी рдиैрдпा,
      рдЗрд╕ рдиैрдпा рдХा рдЬрдЧрдд рдоुрд╕ाрдлिрд░
      рдЗрд╕ рдиैрдпा рдХा рд░ाрдо рдЦेрд╡ैрдпा।
      рдЪрд▓ рдоेрд░ी рдиैрдпा рдХाрдЧрдЬ рд╡ाрд▓ी।

      рдпрд╣ рдмिрдЬрд▓ी-рдмाрджрд▓ рдХी рдиैрдпा
      рдпрд╣ рдЖрд▓्рд╣ा-рдКрджрд▓ рдХी рдиैрдпा,
      рдЗрд╕ рдиैрдпा рдкрд░ рдЕрдкрдиी рджुрд▓्рд╣рди
      рдХो рдмैрдаाрдХрд░ рдЪрд▓ा рд░рдоैрдпा,
      рдЪрд▓ рдоेрд░ी рдиैрдпा рдХाрдЧрдЬ рд╡ाрд▓ी।

      рдЗрд╕ рдиैрдпा рдХे рдЬी рдоें рдЖрдП
      рддो рдпрд╣ рд╕рдм рдХुрдЫ рдкाрд░ рд▓рдЧाрдП,
      рдЪाрд╣े рд╣ो рдХрдмिрд░ा рдХा рдХрд░рдШा
      рдпा рдоीрд░ा рдХा рддा-рддा рдеैрдпा,
      рдЪрд▓ рдоेрд░ी рдиैрдпा рдХाрдЧрдЬ рд╡ाрд▓ी।

      рдЬрдм-рдЬрдм рдЗрд╕рдоें рдЬрд▓ рднрд░ рдЬाрдП
      рдЬрдм-рдЬрдм рдпрд╣ рдбूрдмे рдЗрддрд░ाрдП—
      рд╣ाрдеीрд░ाрдЬ рдЙрд▓ीрдЪे рдкाрдиी
      рдбाँрдб़ी рдеाрдоे рд╕ोрди-рдЪिрд░ैрдпा,
      рдЪрд▓ рдоेрд░ी рдиैрдпा рдХाрдЧрдЬ рд╡ाрд▓ी।
      ***

      (10) рд╣рд░ी рдкрдд्рддिрдпाँ 

      рдк्рдпाрд░ी-рдк्рдпाрд░ी рд╣рд░ी рдкрдд्рддिрдпाँ।

      рд╣рд░िрдпाрд▓ी рдХे рдХрдкрдб़े рдкрд╣рдиे 
      рдлрд▓-рдлूрд▓ों рдХे рд╕ुंрджрд░ рдЧрд╣рдиे,
      рд▓рдЧрддीं рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдкрд░ी рдкрдд्рддिрдпाँ,
      рдк्рдпाрд░ी-рдк्рдпाрд░ी рд╣рд░ी рдкрдд्рддिрдпाँ।

      рдКрдкрд░ рдЫрддрд░ी рд╕ी рдЫाрдИ рд╣ैं 
      рдеोрдб़ी рдиीрдЪे рднी рдЖрдИ рд╣ैं,
      рдмिрдЫी рд╣рд░ी рд╕ी рджрд░ी рдкрдд्рддिрдпाँ,
      рдк्рдпाрд░ी-рдк्рдпाрд░ी рд╣рд░ी рдкрдд्рддिрдпाँ।

      рдорди рдХрд░рддा рд╣ै, рдЙрди्рд╣ें рдЙрдаा рд▓ें 
      рджाँрддों рд╕े рдХुрдЪрд▓ें рдпा рдЦाрдПँ,
      рдоीрдаी-рдоीрдаी рдЧрд░ी рдкрдд्рддिрдпाँ।
      рдк्рдпाрд░ी-рдк्рдпाрд░ी рд╣рд░ी рдкрдд्рддिрдпाँ।

      рдЪिрдб़िрдпाँ рдЖрддी рд╣ैं рд╕ुрд╕्рддाрдиे 
      рджाрдиा рдЦाрдиे, рдк्рдпाрд╕ рдмुрдЭाрдиे,
      рдкाрдиी рдХी рдЧाрдЧрд░ी рдкрдд्рддिрдпाँ। 
      рдк्рдпाрд░ी-рдк्рдпाрд░ी рд╣рд░ी рдкрдд्рддिрдпाँ।

      рд╣ाрде рд╣рд╡ा рдоें рд╣िрд▓ा рд░рд╣ी рд╣ैं
      рдЬाрдиे рдХिрд╕рдХो рдмुрд▓ा рд░рд╣ी рд╣ैं,
      рдкेрдб़ों рдХी рдлुрд▓рдЭрдб़ी рдкрдд्рддिрдпाँ
      рдк्рдпाрд░ी-рдк्рдпाрд░ी рд╣рд░ी рдкрдд्рддिрдпाँ।
      ***

      (11) рд╣рд╡ा, рдеोрдб़ा рдард╣рд░ो 

      рдЪрд▓ो рд╕ाрде рддैрд░ें, рдирджी рдоें рдирд╣ाрдПँ,
      рдЪрд▓ो рд╕ाрде рдиाрдЪें, рдЪрд▓ो рд╕ाрде рдЧाрдПँ,
      рдХрд╣ीं рд╕ाрде рдмैрдаें, рдХрд╣ाрдиी рд╕ुрдиाрдПँ,
      рдХि рдЪрд╣рдХें рдЦुрд╢ी рд╕े, рдХि рд╕ीрдЯी рдмрдЬाрдПँ,
      рд╣рд╡ा рдеोрдб़ा рдард╣рд░ो, рдХрд╣ाँ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ो?

      рдЪрд▓ो рддुрдордХो рд╕िрд▓рд╡ा рджें, рдорд▓рдорд▓ рдХे рдХрдкрдб़े,
      рдЙрддाрд░ें рдмрджрди рд╕े рдпे рдЬाрдб़ों рдХे рд▓рдлрдб़े,
      рд╣рд░ी рдШाрд╕ рдХे рдирд░्рдо рдЬूрддे рдкрд╣рдирдХрд░,
      рд▓рдЧा рд▓ो рдпे рдлूрд▓ों рдХी рдЯोрдкी рд╣ै рд╕ुंрджрд░,
      рд╣рд╡ा рдеोрдб़ा рдард╣рд░ो, рдХрд╣ाँ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ो?

      рдЪрд▓ो рдаंрдбा рдЭрд░рдиे рдХा рдкाрдиी рдкिрд▓ाрдПँ,
      рдмुрдЭे рдк्рдпाрд╕ рддो рдмैрда рддाрд▓ी рдмрдЬाрдПँ,
      рдЬो рдЪिрдб़िрдпाँ рдоिрд▓ें рддो рдЙрди्рд╣ें рд╕ाрде рд▓े рд▓ें,
      рдХрд╣ीं рдЪрд▓рдХे рдоैрджाрди рдоें рдЦूрдм рдЦेрд▓ें।
      рд╣рд╡ा рдеोрдб़ा рдард╣рд░ो, рдХрд╣ाँ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ो?
      ***

      (12) рдЪрд▓ो, рдЪрд▓ें рдкрд░िрдпों рдХे рджेрд╢ 

      рдХिрд░рдгों рдХी рдкрддрд╡ाрд░ рдЙрдаाрдПँ
      рд╣рдЗрдпो рд╣ो, рд╣рдЗрдпो рд╣ो рдЧाрдПँ,
      рдЪрдв़рдХрд░ рдЪंрджा рдХी рдиैрдпा рдкрд░
      рдЪрд▓ो, рдЪрд▓ें рдкрд░िрдпों рдХे рджेрд╢।

      рдЪाँрджी рдХे рд╕्рдХूрд▓ рд╡рд╣ाँ рд╣ैं,
      рд╕ोрдиे рдХे рдлрд▓-рдлूрд▓ рд╡рд╣ाँ рд╣ैं,
      рд╣ीрд░े-рдоोрддी рдХंрдХрдб़-рдкрдд्рдерд░
      рдЪрд▓ो рдЪрд▓ें, рдкрд░िрдпों рдХे рджेрд╢।

      рд╡рд╣ाँ рдПрдХ рдкрд░िрдпों рдХी рд░ाрдиी
      рдмोрд▓े рдоुрдЦ рд╕े рдРрд╕ी рдмाрдиी,
      рдЬिрд╕рд╕े рдЭрд░рдиा рдлूрдЯे рдЭрд░-рдЭрд░
      рдЪрд▓ो, рдЪрд▓ें рдкрд░िрдпों рдХे рджेрд╢।

      рд╣ो рдЬाрдПँ рд╕рдм рдкूрд░े рдЕрдкрдиे
      рдорди рдХे рдоीрдаे-рдоीрдаे рд╕рдкрдиे,
      рд╕рдЪ, рди рдХрд░े рдорди, рдлिрд░ рд▓ौрдЯें рдШрд░
      рдЪрд▓ो, рдЪрд▓ें рдкрд░िрдпों рдХे рджेрд╢।
      ***

      (13) рдЧाँрд╡ рдХी рдЪिрд░ैрдпा 

      рд╕ुрдиो, рд╕ुрдиो, рдмोрд▓ рд░рд╣ी, 
      рдЧाँрд╡ рдХी рдЪिрд░ैрдпा।

      рдЬाрдиे рдХрд╣ाँ-рдХрд╣ाँ рд╕े рдмрдЯोрд░ рд▓ाрдИ рддिрдирдХे,
      рдЕंрдбे рджिрдП рдПрдХ, рджो, рддीрди, рдЪाрд░ рдЧिрдирдХे
      рдШूрдо рдЧोрд▓-рдЧोрд▓ рд░рд╣ी рдЧाँрд╡ рдХी рдЪिрд░ैрдпा।

      рдлुрджрдХ-рдлुрджрдХ рдбाрд▓िрдпों рдоें рдЧाрдиे рдХे рдмрд╣ाрдиे,
      рдХोрдпрд▓ों рдХो рдЖँрдЦ рдоाрд░े, рдХाрдЧा рдЬी рдХो рддाрдиे।
      рд░ाрдиी рдмрдиी рдбोрд▓ рд░рд╣ी рдЧाँрд╡ рдХी рдЪिрд░ैрдпा।

      рд╣ाँрдбी-рд╣ाँрдбी рдЪोंрдЪ рдбाрд▓, рджाрд▓-рд░ोрдЯी рдЦा рдХे
      рд╕ुрдмрд╣ рд╕ुрдмрд╣ рдЪोрд░ी-рдЪोрд░ी рдЭोंрдкрдб़ी рдоें рдЖрдХे।
      рдЬाрдиे рдХ्рдпा рдЯрдЯोрд▓ рд░рд╣ी рдЧाँрд╡ рдХी рдЪिрд░ैрдпा?
      ***

      (14) рдХौрдУं рдХी рдХाँрд╡-рдХाँрд╡ 

      рдХौрдУं рдХी рдХाँрд╡-рдХाँрд╡, рдЪिрдб़िрдпों рдХा рд╣рд▓्рд▓ा,
      рд╕ुрдмрд╣-рд╕ुрдмрд╣ рдЬाрдЧ рдЧрдпा рд╕ाрд░ा рдоुрд╣рд▓्рд▓ा।

      рд░िрдХ्рд╢ों рдХी рдЯुрди-рдЯुрди, рдЗрдХ्рдХों рдХी рдЯिрдХ-рдЯिрдХ,
      рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдирд▓ рдкрд░ рд▓ोрдЧों рдХी рдЭिрдХ-рдЭिрдХ,
      рдРрд╕ी рд╣ाрдеाрдкाрдИ рд╣ुрдИ, рдЙрддрд░ рдЧрдпा рдЫрд▓्рд▓ा।
      рдХौрдУं рдХी рдХाँрд╡-рдХाँрд╡, рдЪिрдб़िрдпों рдХा рд╣рд▓्рд▓ा,
      рд╕ुрдмрд╣-рд╕ुрдмрд╣ рдЬाрдЧ рдЧрдпा рд╕ाрд░ा рдоुрд╣рд▓्рд▓ा।

      рдмाँрдз рдХे рдЕँрдЧोрдЫे рдоें рджिрди рднрд░ рдХा рдЦाрдиा,
      рд╣ो рдЧрдП рдХिрд╕ाрди рдЕрдкрдиे рдХाрдо рдкрд░ рд░рд╡ाрдиा,
      рдЬो рди рдХрд░े рдХाрдо рдЕрдкрдиा, рдкूрд░ा рдиिрдард▓्рд▓ा।
      рдХौрдУं рдХी рдХाँрд╡-рдХाँрд╡, рдЪिрдб़िрдпों рдХा рд╣рд▓्рд▓ा,
      рд╕ुрдмрд╣-рд╕ुрдмрд╣ рдЬाрдЧ рдЧрдпा рд╕ाрд░ा рдоुрд╣рд▓्рд▓ा।

      рд╕ुрдмрд╣-рд╕ुрдмрд╣ рд╕ुрдирддे рд╣ी рдкी.рдЯी. рдХी рд╕ीрдЯी,
      рджाрдиे рдШрд╕ीрдЯ рд▓ाрдИ рдЫोрдЯी рд╕ी рдЪींрдЯी,
      рд╣рдо рднी рдмाрдЬाрд░ рдЪрд▓े рд▓ेрдиे рдХो рдЧрд▓्рд▓ा।
      рдХौрдУं рдХी рдХाँрд╡-рдХाँрд╡, рдЪिрдб़िрдпों рдХा рд╣рд▓्рд▓ा,
      рд╕ुрдмрд╣-рд╕ुрдмрд╣ рдЬाрдЧ рдЧрдпा рд╕ाрд░ा рдоुрд╣рд▓्рд▓ा।
      ***

      (15) рдЖрдУ рд░ी рдиिंрджрд░िрдпा 

      рдЪाँрдж рдХी рд╕рд╡ाрд░ी рдкे рднाрдирдорддी рд░ाрдиी,
      рд▓ाрдИ рдкिрдЯाрд░ी рднрд░ рдХिрд╕्рд╕ा-рдХрд╣ाрдиी,
      рддाрд░े рджें рддाрд▓ी, рдкрд▓рдХों рдкрд░ рдкрд░िрдпाँ
      рдирдЪाрдУ рд░ी рдиिंрджрд░िрдпा рдиिंрджाрд░рд╡рди рд╕े।

      рд╕ूрд░рдЬ рдХी рдЧोрд▓ рдЧेंрдж, рдХिрд░рдиों рдХा рдмрд▓्рд▓ा
      рд▓ेрдХे рдоुрд╣рд▓्рд▓े рднрд░ рджौрдб़ рдЖрдпा рд▓рд▓्рд▓ा,
      рддाрд░ों рдХा рджूрдз-рднाрдд рднрд░-рднрд░ рдХрдЯोрд░े
      рдЦिрд▓ाрдУ рд░ी рдиिंрджрд░िрдпा рдиिंрджाрд░рд╡рди рд╕े।

      рдоाрддा рднрд╡ाрдиी, рди рдЯोрдЯрдХा рди рдЯोрдиा,
      рдоाрдеे рдкे рдЪंрджा рдХा рджे рджे рджिрдаौрдиा।
      рд╕ाрдЧрд░ рд╕े рдиोрди, рд░ाрдИ рдзрд░рддी рд╕े рд▓ेрдХрд░,
      рдЪрдв़ाрдУ рд░ी рдиिंрджрд░िрдпा рдиिंрджाрд░рд╡рди рд╕े।
      ***

      (16) рджाрджी рдЬी рдХा рдмрдХ्рд╕ा 

      рдкोрдеी-рдкрддрд░ा рдоंрддрд░ рд╣ै
      рдЯोрдЯрдХा-рдЯोрдиा рдЬंрддрд░ рд╣ै,
      рднाрдирдорддी рдЖ рдмैрдаी рд╣ैं
      рд▓िрдП рдкिрдЯाрд░ी рдРंрдаी рд╣ैं,
      рджाрджी рдЬी рдХे рдмрдХ्рд╕े рдоें।

      рдХिрд╕्рд╕ों рдХा рдХ्рдпा рдЪрд░рдЦा рд╣ै
      рдЬрд▓рдкрд░िрдпों рдХी рдмрд░рдЦा рд╣ै,
      рдЙрдб़рддे рдЙрдб़рдирдЦрдЯोрд▓े рд╣ैं
      рд░ाрдЬा-рд░ाрдиी рдмोрд▓े рд╣ैं,
      рджाрджी рдЬी рдХे рдмрдХ्рд╕े рдоें।

      рднूрдд-рдкिрд╢ाрдЪ рдордЯрдХрддे рд╣ैं
      рдЖрддे рдоाрд▓ рдЧрдЯрдХрддे рд╣ैं,
      рдбाрдХू рдШोрдб़े рд╡ाрд▓े рд╣ैं
      рдЖрдХрд░ рдбेрд░ा рдбाрд▓े рд╣ैं,
      рджाрджी рдЬी рдХे рдмрдХ्рд╕े рдоें।

      рдЬрд▓्рджी рдЪрд▓ूँ рдЙрдаा рд▓ाрдКँ,
      рджाрджी рдЬी рдХा рдпрд╣ рдмрдХ्рд╕ा,
      рдЪुрдкрдХे-рдЪुрдкрдХे рд░рдЦ рдЖрдКँ
      рдирдП рдЬрдоाрдиे рдХा рдирдХ्рд╢ा,
      рджाрджी рдЬी рдХे рдмрдХ्рд╕े рдоें।
      ***

      (17) рдирдорд╕्рдХाрд░ 

      рдЗрд╕ рдмрд╕्рддे рдмोрдЭिрд▓ рдХो, 
      рдкुрд╕्рддрдХ рдХो, рдкेंрд╕िрд▓ рдХो,
      рдЫुрдЯ्рдЯी рдХे рдШंрдЯों рдХो
      рдЦाрдиे рдХे рдбिрдм्рдмों рдХो, рдирдорд╕्рдХाрд░!

      рдЧेंрджों рдХो, рдмрд▓्рд▓ों рдХो,
      рдЦेрд▓ों рдХे рд╣рд▓्рд▓ों рдХो,
      рдЬीрддे рдХो, рд╣ाрд░े рдХो
      рд░ेрдлрд░ी рдмेрдЪाрд░े рдХो, рдирдорд╕्рдХाрд░!

      рд╕рдбреШों рдХे рдЪрдХ्рдХрд░ рдХो
      рдмрд╕ рдХे рдХंрдбрдХ्рдЯрд░ рдХो,
      рдЪाрд▓рдХ рдХी рдЭिрдб़рдХी рдХो
      рдЦुрд▓ी рд╣ुрдИ рдЦिрдб़рдХी рдХो, рдирдорд╕्рдХाрд░!

      рдоीрдаी рдЗрд╕ рдердкрдХी рдХो
      рд▓ोрд░ी рдХी рдЭрдкрдХी рдХो,
      рд╕рдкрдиों рдХी рдЯिрдо-рдЯिрдо рдХो
      рдкрд░िрдпों рдХी рд░िрдордЭिрдо рдХो, рдирдорд╕्рдХाрд░!

      рджाрджी рдХे рдоुрдЦрдб़े рдХो
      рджрдж्рджा рдХे рджुрдЦрдб़ों рдХो,
      рдордо्рдоा рдХी рдоिрдЯ्рдаी рдХो
      рдкрдк्рдкा рдХी рдЪिрдЯ्рдаी рдХो... рдирдорд╕्рдХाрд░!
      ***

      (18) рдмрдЪ्рдЪों рдЬैрд╕े рджीрдк 

      рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдирди्рд╣े-рдоुрди्рдиे рдмрдЪ्рдЪों рдЬैрд╕े рджीрдк,
      рдкीрдд-рдЪрдоेрд▓ी рдФрд░ рдЪंрдкा рдХे рдлूрд▓ों рдЬैрд╕े рджीрдк।

      рдмрд╣ुрдд рд╣ो рдЪुрдХे рд░ाрдЬा-рд░ाрдиी,
      рдоाँ рдХрд╣ рдХोрдИ рдирдИ рдХрд╣ाрдиी,
      рдоाँ рдХे рдЫेрдб़े рдирдП рдХрд╣ाрдиी-рдХिрд╕्рд╕ों рдЬैрд╕े рджीрдк,
      рдирди्рд╣े-рдоुрди्рдиे рдлूрд▓ों рдЬैрд╕े, рдмрдЪ्рдЪों рдЬैрд╕े рджीрдк।

      рдЙрдаा рд░ोрд╢рдиी рд╡ाрд▓ा рдмрд╕्рддा
      рдлुрд▓рдЭрдб़िрдпों рд╡ाрд▓ा рдЧुрд▓рджрд╕्рддा,
      рдоोрдордмрдд्рддिрдпों рдХे рдк्рдпाрд░े рд╕्рдХूрд▓ों рдЬैрд╕े рджीрдк,
      рдирди्рд╣े-рдоुрди्рдиे рдлूрд▓ों рдЬैрд╕े, рдмрдЪ्рдЪों рдЬैрд╕े рджीрдк।

      рддाрдЬा-рддाрдЬा рд▓рдЧा рджिрдаौрдиा
      рд╕ुрдЦ рд╕े рдЭूрд▓े рдоेрд░ा рдЫौрдиा,
      рдЪाँрджी рдХी рдбोрд░ी рд╕े рд▓рдЯрдХे рдЭूрд▓ों рдЬैрд╕े рджीрдк,
      рдХिрд╕्рд╕ों рдЬैрд╕े рдмрдЪ्рдЪों рдЬैрд╕े, рдлूрд▓ों рдЬैрд╕े рджीрдк।
      ***

      (19) рдРрд╕ा рдкाрда рдкрдв़ाрдКँ 

      рдЬाрджू рдПрдХ рд╕िрдЦाрдКँ рддुрдордХो!

      рдпрд╣ рд▓ो рд░рд╕рдЧुрд▓्рд▓ा рд╣ै рдЗрд╕рдХो
      рдЭрдЯрдкрдЯ рдЕрдкрдиे рдоुँрд╣ рдоें рдбाрд▓ो,
      рдЦाрдУ рдордд, рдмрд╕ рдоुँрд╣ рдоें рдХुрдЫ рдкрд▓
      рд░рдЦрдХрд░ рдоुँрд╣ рд╕े рдЗрд╕े рдиिрдХाрд▓ो।

      рд░рд╕рдЧुрд▓्рд▓ा рдмрди рдЬाрдП рд░рд╕рднрд░ी,
      рдРрд╕ी рдЬुрдЧрдд рдмрддाрдКँ рддुрдордХो।

      рд▓ो рдпрд╣ рдлूрд▓, рдЗрд╕े рддुрдо рдХрд╕рдХрд░
      рдЕрдкрдиी рдоुрдЯ्рдаी рдоें рднрд░ рд▓ो,
      рдЙрдзрд░ рджूрд╕рд░ी рдоुрдЯ्рдаी рдЦोрд▓ो
      рдоुँрд╣ рдоें рдЙрдб़ рдЬा, рдЙрдб़ рдЬा рдмोрд▓ो।

      рдлूрд▓ рдЙрдб़े, рддोрддा рдмрди рдЬाрдП,
      рд╕ो рддрд░рдХीрдм рд╕ुрдЭाрдКँ рддुрдордХो।

      рдПрдХ рд╣ाрде рдоें рдкрдХрдб़ो рдХोрдб़ा, 
      рдЙрд╕े рд╣рд╡ा рдоें рдкीрдЯो рдеोрдб़ा,
      рдХोрдб़ा рдЭрдЯ рдШोрдб़ा рдмрди рдЬाрдП
      рдЖрдП рд╕рд░рдкрдЯ рджौрдб़ा-рджौрдб़ा।

      рджुрдиिрдпा рджेрдЦ рдЪрдХिрдд рд░рд╣ рдЬाрдП,
      рдРрд╕ा рдкाрда рдкрдв़ाрдКँ рддुрдордХो।
      ***

      (20) рдЖрд▓ू рдХी рдЯिрдХ्рдХी 

      рдоैंрдиे рдмрдиाрдИ рдЖрд▓ू рдХी рдЯिрдХ्рдХी।

      рдЖрд▓ू рдХो рдкीрд╕ा, рдбाрд▓ा рдорд╕ाрд▓ा,
      рддрд▓ рдХे рдХрдв़ाрдИ рд╕े рдЙрд╕рдХो рдиिрдХाрд▓ा।
      рдкрдд्рддों рдкे рдЖрдИ рдЖрд▓ू рдХी рдЯिрдХ्рдХी।
      рдоैंрдиे рдмрдиाрдИ рдЖрд▓ू рдХी рдЯिрдХ्рдХी।

      рдоिрд░рдЪे рдХी рдмुрдХрдиी рдеी рдЙрд╕рдоें рдЬ्рдпाрджा,
      рдЦाрдиे рдХा рд╣ो рдЧрдпा рдаंрдбा рдЗрд░ाрджा।
      рд░ो-рд░ो рдХे рдЦाрдИ рдЖрд▓ू рдХी рдЯिрдХ्рдХी।
      рдоैंрдиे рдмрдиाрдИ рдЖрд▓ू рдХी рдЯिрдХ्рдХी।

      рдЬрд▓ рдХे рдмिрдЧрдб़ рдЧрдпा рдЯिрдХ्рдХी рдХा рдоुрдЦрдб़ा,
      рдЪрдЯрдиी рд╕े рдХрд╣ рдбाрд▓ा рд╕ाрд░ा рд╣ी рджुрдЦрдб़ा।
      рдХрд╣ рдХे рд╢рд░рдоाрдИ рдЖрд▓ू рдХी рдЯिрдХ्рдХी।
      рдоैंрдиे рдмрдиाрдИ рдЖрд▓ू рдХी рдЯिрдХ्рдХी।

      рдкैрджा рди рд╣ोрддे рдЬो рдЦेрддों рдоें рдЖрд▓ू,
      рдХ्рдпों рдмрдирддी рдЯिрдХ्рдХी рдпा рдХ्рдпों рдЬрд▓рддा рддाрд▓ू?
      рдЦा рдХे рдкрдЫрддाрдИ рдЖрд▓ू рдХी рдЯिрдХ्рдХी।
      рдоैंрдиे рдмрдиाрдИ рдЖрд▓ू рдХी рдЯिрдХ्рдХी।
      ***

      (21) рд╕рдб़рдХ рдкрд░ рдоुрдЭे рдЬो рдоिрд▓े рдПрдХ рдкैрд╕ा 

      рдоैं рдЭрдЯ рд╕े рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдоुрдЯ्рдаी рдоें рд▓े рд▓ूँ,
      рдоैं рдЭрдЯ рд╕े рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рднाрдИ рдХो рджे рджूँ।
      рдоैं рдЭрдЯ рд╕े рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдоाँ рдХो рджिрдЦाрдКँ,
      рдоैं рд╕рдмрдХो рдЪрд▓ूँ, рд▓ेрдХे рдоेрд▓ा рдШुрдоाрдКँ।
      рдоैं рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рдПрдХ рд░ोрдЯी рдЦрд░ीрджूँ, 
      рдоैं рдоाँ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЪोрдЯी рдЦрд░ीрджूँ।
      рдоैं рдЬрд▓्рджी рд╕े рднाрдИ рдХी рд╢ाрджी рдордиाрдКँ,
      рдоैं рджрдж्рджा рдХो рд▓े рдЬाрдКँ, рддीрд░рде рдХрд░ाрдКँ।
      рд╕рдб़рдХ рдкрд░ рдоुрдЭे рдЬो рдоिрд▓े рдПрдХ рдкैрд╕ा।

      рдоैं рд░ाрдЬा рдмрдиूँ рдФрд░ рд╣ाрдеी рдкे рдШूрдоूँ,
      рдоैं рдмाрдЧों рдоें рдЬाрдКँ рдФрд░ рдлूрд▓ों рдХो рдЪूрдоूँ।
      рдоैं рд╕ेрдиा рд╕े рдХрд╣ рджूँ рдХि рдХрд░ рджे рдЪрдв़ाрдИ,
      рдоैं рджुрд╢्рдорди рд╕े рдХрд╣ рджूँ рдХि рд▓े рдоौрдд рдЖрдИ।
      рдоैं рдЬрдм рдЪाрд╣ूँ, рдШोрдб़ों рдХा рд░ाрд╢рди рдмрдв़ा рджूँ,
      рдоैं рдЬрдм рдЪाрд╣ूँ, рдЪोрд░ों рдХो рдлाँрд╕ी рдЪрдв़ा рджूँ।
      рдоैं рд╡ो рдкैрд╕ा рдкूрд░ा рдХा рдкूрд░ा рд▓ुрдЯा рджूँ,
      рдоैं рдкैрд╕ा рд▓ुрдЯाрдХрд░ рдЧрд░ीрдмी рдоिрдЯा рджूँ।
      рд╕рдб़рдХ рдкрд░ рдоिрд▓े рдЬो рдоुрдЭे рдПрдХ рдкैрд╕ा।

      рдоैं рдЙрд╕ рдПрдХ рдкैрд╕े рд╕े рддोрддा рдЦрд░ीрджूँ,
      рдоैं рдЙрд╕ рдПрдХ рддोрддे рдХो рдХेрд▓े рдЦिрд▓ा рджूँ।
      рдоैं рдЙрд╕ рдПрдХ рддोрддे рдХो рдЬाрджू рд╕िрдЦाрдКँ,
      рд╡ो рдЬाрджू рджिрдЦाрдП, рдоैं рдбрдорд░ू рдмрдЬाрдКँ।
      рдоैं рдЙрд╕ рдПрдХ рдкैрд╕े рд╕े рднाрд▓ू рдирдЪाрдКँ,
      рдоैं рдЙрд╕ рдПрдХ рдкैрд╕े рд╕े рдмंрджрд░ рдирдЪाрдКँ।
      рдоैं рдЙрд╕ рдПрдХ рдкैрд╕े рд╕े рдирдЯ рдХो рдмुрд▓ाрдКँ,
      рд╡ो рд░рд╕्рд╕ी рдкे рдиाрдЪे, рдоैं рддाрд▓ी рдмрдЬाрдКँ।
      рд╕рдб़рдХ рдкрд░ рдоिрд▓े рдЬो рдоुрдЭे рдПрдХ рдкैрд╕े।

      рдоैं рдЙрд╕ рдПрдХ рдкैрд╕े рд╕े рддрдЦ्рддा рдмрджрд▓ рджूँ,
      рдоैं рдЙрд╕ рдПрдХ рдкैрд╕े рд╕े рджुрдиिрдпा рдЙрд▓рдЯ рджूँ।
      рдоैँ рдЙрд╕ рдПрдХ рдкैрд╕े рдХो рдРрд╕े рдмрдЪाрдКँ,
      рдХि рд╣рд░ рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдХी рдХिрд╕्рдордд рдмрджрд▓ рджूँ।
      рдоैं рдХрд╣ рджूँ рдХि рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪा рд╣рд░ рджिрди рдирд╣ाрдП,
      рдоैं рдХрд╣ рджूँ рдХि рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪा рднрд░ рдкेрдЯ рдЦाрдП।
      рдоैं рдХрд╣ рджूँ рдХि рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪा рдмрд╕्рддा рдЙрдаाрдП,
      рдоैं рдХрд╣ рджूँ рдХि рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪा рд╕्рдХूрд▓ рдЬाрдП।
      рд╕рдб़рдХ рдкрд░ рдоिрд▓े рдЬो рдоुрдЭे рдПрдХ рдкैрд╕ा।
      ***

      рдк्рд░рд╕्рддुрддि: рд╢्рд░ीрдорддी рд╡ंрджिрддा рд╡िрдХ्рд░рдо
      рдордХाрди рдиंрдмрд░ 31, 10рд╡ाँ (10th) рдоेрди, рдлोрд░्рде рд╕ी-рдм्рд▓ाрдХ, рдХोрд░ोрдоंрдЧрд▓ा-34, рдмंрдЧрд▓ुрд░ु-560034 (рдХрд░्рдиाрдЯрдХ)
      рдЪрд▓рднाрд╖: 09845007190