рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’
28, рд╕ाрд░ंрдЧ рд╡िрд╣ाрд░, рдордеुрд░ा-6; рдЪрд▓рднाрд╖: +91 987 063 1805; рдИрдоेрд▓: drdinesh57@gmail.com
рдкुрд╕्рддрдХ: рдПрдХ рд╕्рдд्рд░ी рдХा рдЙрджाрд╕ рд╕рдлрд░ (рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
рдЖрдИрдПрд╕рдмीрдПрди: 978-93-6306-574-1
рд░рдЪрдиाрдХाрд░: рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु
рдкृрд╖्рда: 160; рдоूрд▓्рдп: ₹ 250 рд░ुрдкрдпे; рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡рд░्рд╖: 2024
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рд▓िрдЯिрд▓ рд╡рд░्рдб рдкрдм्рд▓िрдХेрд╢рди, рджрд░िрдпाрдЧंрдЬ, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी
рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╢्рд░ी рдЪंрдж्рд░рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрдЧ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд рдХे рдПрдХ рдРрд╕े рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдРрд╕े рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рдХрд╣ाрдиी рдФрд░ рдХрд╡िрддा , рдЖрдд्рдордХрдеा рдЖрджि рдХा рд╕ृрдЬрди рдХिрдпा рд╣ै рдЬो рд▓ीрдХ рд╕े рд╣рдЯрдХрд░ рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЦूрдм рдЪрд░्рдЪिрдд рд░рд╣े рд╣ैं। рдЖрдкрдиे рд╣िрди्рджी рдоें рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдкрд╣рд▓ा рдмृрд╣рдд् рдЗрддिрд╣ाрд╕ ‘рд╣िрди्рджी рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕’ рд▓िрдЦрдХрд░ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рддрдеा рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╡िрд╡िрдз рд╡िрдзाрдУं рдоें 150 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкुрд╕्рддрдХें рд▓िрдЦीं। рдЖрдкрдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдк्рд░рджेрдп рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдХाрджрдоी рдХा рдкрд╣рд▓ा рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд╣ीं рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХा рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ 'рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднाрд░рддी’ рд╕े рднी рдЕрд▓ंрдХृрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЧिрд░िрдЬा рдХुрдоाрд░ рдоाрдеुрд░ рдПрд╡ं рд╣िрди्рджी рдЕрдХाрджрдоी рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╕рдо्рдоाрди рд╕рд╣िрдд рдЖрдкрдХो рдЕрдиेрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।
рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ ‘рдПрдХ рд╕्рдд्рд░ी рдХा рдЙрджाрд╕ рд╕рдлрд░’рд▓िрдЯिрд▓ рд╡рд░्рдб рдкрдм्рд▓िрдХेрд╢ंрд╕ рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рдиे рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ृрдЬिрдд 9 рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕рдоाрд╣िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ैं।
![]() |
| рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’ |
рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै, ‘рдЖрдк рдХрд╣ाँ рд╣ैं рдЬिрдд्рддे рд╕рд░’ рдХрд╣ाрдиी рдХा рдиाрдпрдХ рдЬिрдд्рддे рд╕рд░ рдПрдХ рдРрд╕े рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рд╣ैं рдЬो рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рджेрддे рд╣ैं। рд╡рд╣ рдЖрддंрдХ рдлैрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рдзрд░्рдо рдХा рдЕрдиुрдпाрдпी рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдирд╣ीं рдоाрдирддे-
‘рдЖрддंрдХी рдЖрдпे, рдЧाँрд╡ рдоें рдПрдХ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рдмाрд╣рд░ рдмुрд▓ाрдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЧोрд▓ी рдоाрд░ рджी। рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рджुःрдЦ рддो рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд╕ाрд░ा рдкाрдЧрд▓рдкрди рдзрд░्рдо рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै----рдкрд░ рдЖрдк рд▓ोрдЧ рдЦुрдж рд╕ोрдЪें рдЗрд╕े рдзрд░्рдо рдХрд╣ेंрдЧे? рдпрд╣ рд╕ीрдзे-рд╕ीрдзे рд╣िंрд╕ा рд╣ै рд╣ैрд╡ाрдиिрдпрдд рд╣ै।’ (рдкृрд╖्рда-31)
рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рдХेрд╡рд▓ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдкреЭाрддा рд╣ी рдирд╣ीं рдЕрдкिрддु рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рдХा рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡, рдЙрд╕рдХा рдЪिंрддрди рдФрд░ рдЕрдкрдиे рджेрд╢-рд╕рдоाрдЬ рдХे рдк्рд░рддि рдЙрд╕рдХी рднाрд╡рдиाрдПँ рднी рд╕рд╣рдЬ рд╣ी рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдоाрд╣िрдд рд╣ोрддी рдЬाрддी рд╣ैं। рд╣िрди्рджी рдХे рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкрдХ рдЬिрдд्рддे рд╕рд░ рдХे рдкреЭाрдиे рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдХрд░ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рд╕рднी рдЫाрдд्рд░ рдЙрди्рд╣ीं рдХी рднाрд╖ा рдоें рд╣िрди्рджी рдХी рдкрдХ्рд╖рдзрд░рддा рдХрд░рддे рдирдЬрд░ рдЖрдиे рд▓рдЧे। рдХिрд╕ी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╣िрди्рджी рдХी рдЕрд╡рдоाрдирдиा рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдХрд╣рддे--
‘рдиौрдХрд░ी рдХे рд▓िрдП рдмाрдХी рд╡िрд╖рдп рддो рд╣рдо рдкреЭрддे рд╣ी рд╣ैं рди! рдкрд░ рд╣िрди्рджी рд╕े рдЬो рдоिрд▓рддा рд╣ै рд╡рд╣ рднी рдХрдо рдирд╣ीं। рдЬिрдд्рддे рд╕рд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं рд╣िрди्рджी рд╕े рд╣рдоाрд░ा рддाрд░ рдЬुреЬрддा рд╣ै рдкूрд░े рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рджेрд╢ рд╕े। рд╣िрди्рджी рдкреЭрдиे рдкрд░ рдирдЬрд░िрдпा рдмреЬा рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рд╣рдоाрд░े рджेрд╢ рдХी рдЬрдирддा рдХा рд╣ृрджрдп рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рдЦुрд▓рддा рд╣ै। рд╣рдоाрд░ी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдкрди्рдиे рдЦुрд▓рддे рд╣ैं। рд╣िрди्рджी рд╣рдоें рд╕ोрдЪрдиा рд╕िрдЦाрддी рд╣ै, рд╕ोрдЪ-рд╕рдордЭрдХрд░ рдЬीрдиा рд╕िрдЦाрддी рд╣ै।’ (рдкृрд╖्рда-34)
рдЕрдз्рдпाрдкрди рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдирдпा рдЕрдз्рдпाрдп рдЬोреЬрддी рдХрд╣ाрдиी ‘рдЬिрдд्рддे рд╕рд░ рдХрд╣ाँ рд╣ो’ рдХा рдпрд╣ рд╡ाрдХ्рдп рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЕрд░्рде рд╕рдордЭाрддा рдирдЬрд░ рдЖрддा рд╣ै-
‘рджेрдЦो рднाрдИ, рдЬ्рдпाрджाрддрд░ рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкрдХ рд▓ोрдЧ рдЬैрд╕े рд╕ाрд▓рднрд░ рдоें рдПрдХ рддрд╡ा рдШुрдоा рджेрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдЧрд▓े рд╕ाрд▓ рдлिрд░ рд╡рд╣ी -----рд╕ाрд▓ों рд╕ाрд▓ рдПрдХ рд╣ी рддрд░ीрдХा। рдПрдХ рдШिрд╕ी-рдкिрдЯी рд╕्рдЯीрд░िрдпो рдЯाрдЗрдк рдкреЭाрдИ। рдоेрд░ा рдЙрд╕рдоें рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдпрдХीрди рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╡рдЬाрдп рдоैं рддो рддुрдо्рд╣ें рднीрддрд░ рд╕े рдЦोрд▓ рджेрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдЬिрд╕рд╕े рдЕрдкрдиे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рддुрдо рдЬो рдХुрдЫ рдШрдЯिрдд рд╣ोрддा рджेрдЦो рдЙрд╕े рджेрдЦो рд╕рдордЭो рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмीрдЪ рд╕े рдЬीрдиे рдХा рд░ाрд╕्рддा рдиिрдХाрд▓ो। рдФрд░ рд░рд╣ी рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рд╡ाрд▓ी рдкреЭाрдИ рдпा рдХि рдЗрдо्рддрд╣ाрди рдХी рддैрдпाрд░ी рддो рд╡рд╣ рднी рдЗрди्рд╣ीं рдХे рдмीрдЪ рд╣ी рд╣ोрдЧी।рддुрдо्рд╣ाрд░े рдоाрд░्рдХ्рд╕ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк् рд╕े рдФрд░ों рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЖрдпेंрдЧे рдкрд░ рдоेрд░ा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рддुрдо рдпрд╣ीं рдордд рд░ुрдХрдиा। рддुрдо рдЬीрд╡рди рдоें рдФрд░ों рд╕े рдЕрд▓рдЧ рджिрдЦो рдЕрдЧрд░ рд╕рдЪрдоुрдЪ рдоेрд░े рд╢िрд╖्рдп рд╣ो рддो...! (рдкृрд╖्рда-40)
рд╕рдЪрдоुрдЪ рдПрдХ рдЕрдж्рднुрдд рдЖрджрд░्рд╢ рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рдХी рд░ूрдкрд░ेрдЦा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рд╣ै рд╡िрдж्рд╡ाрди рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдЬी рдиे рдЬो рдЕрдкрдиे рд╢िрд╖्рдпों рд╕े рдХрд╣рддा рд╣ै рдХि рддुрдо рд╕рдлрд▓ рдирд╣ीं рд╕рдорд░्рде рдмрдиो-
рдЗрд╕рд▓िрдП рдоैं рдЕрдкрдиे рд╢िрд╖्рдпों рд╕े рдХрд╣ूँрдЧा рдХि рддुрдо рд╕рдлрд▓ рдирд╣ीं рд╕ाрд░्рдердХ рдмрдиो।... рддुрдо рдоें рд╕े рдХрд▓ рдХो рдХौрди рдХрд╣ाँ рд╣ोрдЧा рдХोрдИ рдирд╣ीं рдЬाрдирддा। рдкрд░ рдоेрд░ा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рддुрдо рдЬрд╣ाँ рднी рд░рд╣ो рд╡рд╣ाँ рдПрдХ рджीрдпा рдЬрд▓ाрдУ рдЬिрд╕рд╕े рдХि рджूрд╕рд░ों рдХो рднी рд░ाрд╕्рддा рдЯрдЯोрд▓рдиे рдоें рдорджрдж рдоिрд▓े рд░ोрд╢рдиी рдоिрд▓े...!‘ (рдкृрд╖्рда-41)
рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рд╢рд╣рд░ों рдоें рдПрдХ-рджो рд╡्рдпрдХ्рддि рдРрд╕ा рдоिрд▓ рд╣ी рдЬाрддा рд╣ै рдЬो рдЬीрд╡рди рдХी рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдХा рдоाрд░ा рд╣ोрдХрд░ рд╡िрдХ्рд╖िрдк्рддाрд╡рд╕्рдеा рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрддा рд╣ै рдпा рдкाрдЧрд▓ рд╣ी рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдо рдЖрджрдоी рдЙрд╕े рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рднी рдЕрдирджेрдЦा рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиे рдХाрдоों рдоें рд╡्рдпрд╕्рдд рд░рд╣рддा рд╣ै рдХिрди्рддु рдПрдХ рд▓ेрдЦрдХ рдХी рдЕрддिрд╕ंрд╡ेрджрдиा рдЫोрдЯी рд╕े рдЫोрдЯी рдШрдЯрдиा рдкрд░ рднी рдЙрд╕рдХे рд╣ृрджрдп рдоें рд╣рд▓рдЪрд▓ рдордЪा рджेрддी рд╣ै। ‘рд╕ुрдХрд░ाрдд рдоेрд░े рд╢рд╣рд░ рдоें’ рдХрд╣ाрдиी рдоें рднी рд╡िрдж्рд╡ाрди рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдЬी рдХी рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХी рдкрд░ाрдХाрд╖्рдаा рджेрдЦрддे рд╣ी рдмрдирддी рд╣ै।
рдЕрдкрдиी рд╡िрд╖рдорддाрдУंрд╡рд╢ рд╡िрдХ्рд╖िрдк्рдд рдпा рдкाрдЧрд▓ рдЬैрд╕ी рд╕्рдеिрддि рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪे рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдЬрд╣ाँ рд╢рд╣рд░ рдХे рд╡िрднिрди्рди рд╡рд░्рдЧ рдХे рд▓ोрдЧों рдХी рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдПँ рд╕ुрдирдиे рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ैं рд╡рд╣ीं рд▓ेрдЦрдХ рдХी рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдЙрдирдХे рд╣ृрджрдп рдоें рд╣рд▓рдЪрд▓ рдкैрджा рдХрд░рддी рд╣ै।
рдПрдХ рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, ’рд╢ाрдпрдж рдЕрдм рдпрд╣ рдЕрдкрдиे рдЕрди्рддрд░्рдорди рдоें рдЖрдЬ рдХी рдпुрдЧ рд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдиैрддिрдХрддा рдХी рддрд▓ाрд╢ рдФрд░ рдЙрд╕े рдлिрд░ рд╕े рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХी рдЬोреЬ-рддोреЬ рдоें рд▓рдЧा рд╣ै।’ (рдкृрд╖्рда-53)
рдХुрдЫ рдиे рдЙрд╕े рд╕ुрднाрд╖рдЪंрдж्рд░ рдмोрд╕ рдХрд╣ा рдХिрд╕ी рдиे рдЪंрдмрд▓ рдХा рдмाрдЧी рдФрд░ рдбाрдХू рдоाрдирд╕िंрд╣ рдХा рдХрд░ीрдмी рд░िрд╢्рддेрджाрд░ рдЖрджि рдХрд╣ा।
рд▓ेрдХिрди рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдЙрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕े рдоिрд▓рдиा рддрдп рдХिрдпा рддाрдХि рдЙрд╕рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рд╕े рднिрдЬ्рдЮ рд╣ुрдЖ рдЬा рд╕рдХे।
рдиाрд░ी рд╣ृрджрдп рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдХोрдорд▓ рд╣ोрддा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдЙрд╕े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдЫрд▓ों рдХे рдердкेреЬे рд░ौंрджрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं рддो рд╡рд╣ी рд╣ृрджрдп рдХрдаोрд░ рд╕े рдХрдаोрд░ рднी рдмрди рдЬाрддा рд╣ै। рдоाрдирд╡ рдорди рдХे рдкाрд░рдЦी рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдЬी рдиे ‘рдЕрд░ुрди्рдзрддी рдЙрджाрд╕ рд╣ै’ рдХे рдЬрд░िрдП рдиाрд░ीрдорди рдХी рдкीреЬा рдХो рдЙреЬेрд▓рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै। рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рдХे рдк्рд░ेрдо рдоें рдлंрд╕े рдпुрд╡рдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдХेрд╡рд▓ рдоाрддा-рдкिрддा рдХे рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХो рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрд░ुंрдзрддी рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рддुрд░рди्рдд рдмाрдж рджрд░рд╡ाрдЬा рдмрди्рдж рдХрд░рдХे рдкрд▓ाрдпрди рдХрд░ рдЧрдпा। рдЬैрд╕े рдХिрд╕ी рдиे рдЬрд▓ рд╕े рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рдордЫрд▓ी рдХो рддрдкрддी рдмाрд▓ू рдХे рдКрдкрд░ рд░рдЦ рджिрдпा рд╣ो।
рдЬрдм рдиाрдЧेрд╢ рдиाрдордХ рдоिрдд्рд░ рдЕрд░ुंрдзрддी рдХे рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рдоें рдЖрдпा рддो рд╡рд╣ рдЗрддрдиा рддреЬрдк рдЪुрдХी рдеी рдХि-
‘рдЖрдкрдоें рдПрдХ рджोрд╕्рдд рдоिрд▓ा рдеा рд▓ेрдХिрди ----рдоेрд░ा рджुрд░्рднाрдЧ्рдп рдЖреЬे рдЖ рдЧрдпा। рд░ाрдд рджेрд░ рддрдХ рд╕ोрдЪрддी рд░рд╣ी। рдЖрдкрдХे рдЖрдЧे рдЭूрда рдмोрд▓рдиा рдиाрдоुрдордХिрди рд╣ै। рдорди рдХा рд╕рдм рдХुрдЫ рдЦुрд▓ рдкреЬрддा рд╣ै। рдоैं рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдоें рдкреЬ рдЬाрддी рд╣ूँ। рд░ाрдд рдоैंрдиे рдмрд░рд╕ों рдмाрдж рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рдЭाँрдХा рддो рд▓рдЧा рд╡рд╣ाँ рд╕рдм рдХुрдЫ рдЧрдб्рдб-рдордб्рдб рд╣ै। рд╕िрд░्рдл рд▓рдкрдЯें рд╣ैं рд▓ाрд▓-рдкीрд▓ी рд▓рдкрдЯें...рд╢рд╡рджाрд╣! рдЗрд╕ рд╕реЬांрдз рдоें рдПрдХ рд╕ाрдл рдХोрдиा рддрдХ рдирд╣ीं рдмрдЪा рдХिрд╕ी рдХे рд▓िрдП। рдЖрдкрдХो рдХрд╣ाँ рдмिрдаाрдКँ?’ (рдкृрд╖्рда 74)
рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдЪौрдеी рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै ‘рддुрдо рднी рдПрдХ рдХрд╣ाрдиी рдмрди рдЧрдпे рдиंрджू рднैрдпा’ рдЬो рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХрд░рддी рдирдЬрд░ рдЖрддी рд╣ै рдХि рд╕рдордп рдФрд░ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдордЬрдмूрдд рд╕े рдордЬрдмूрдд рдЖрджрдоी рдХो рднी рдкрд░ाрд╕्рдд рдХрд░ рджेрддी рд╣ैं।
рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкाँрдЪрд╡ी рдХрд╣ाрдиी рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХрд╣ाрдиी рд╣ै ’рдПрдХ рд╕्рдд्рд░ी рдХा рдЙрджाрд╕ рд╕рдлрд░’ рдЬो рдПрдХ рдРрд╕ी рдиाрдпिрдХा рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдк्рд░ेрдо рдХे рдмीрдЪ рдоें рдкреЬрдХрд░ рджрд╣ेрдЬ рдХी рджीрд╡ाрд░ рдиे рдЬीрдд рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░ рд▓ी-
‘рдФрд░ рдЕрд░ुрдгेрд╢ рдиे рднрд░्рд░ाрдпे рд╣ुрдП рдЧрд▓े рд╕े рдХрд╣ा рдеा, ’рд▓рддी рд╕рдм рдЯूрдЯ рдЧрдпा। рд╡े рд░ंрдЧ рдлूрд▓ рдЦ्рд╡ाрдм...рдлूрд▓ों рдХा рдШрд░! рд▓рддी рд╕рдм рдХुрдЫ। рдкाрдкा рдирд╣ीं рдоाрдиे।рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоेрд░ी рд╢ाрджी рддрдп рдХрд░ рджी рд╣ै। рдоुрдЭे рдмेрдЪ рдбाрд▓ा рд╣ै рддाрдХि рд╡рд╣ाँ рд╕े рдЬो рдкैрд╕ा рдЬो рд╕ाрдоाрди рдоिрд▓े рдЙрд╕рд╕े рд░рдЬрдиी рдХी рд╢ाрджी рд╣ो। рд╡рд╣ рдЕрдм рдмреЬी рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрдзрд░ рдоेрд░ी рдиौрдХрд░ी рдбांрд╡ाрдбोрд▓ рд╣ै рдкाрдкा рд░िрдЯाрдпрд░ рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं। рд░ोрдЬ рд╕ुрдиा рджेрддे рд╣ैं рдЫोрдЯी рдмрд╣рди рдХी рд╢ाрджी рддुрдо्рд╣ाрд░े рдЬिрдо्рдоे рд╣ै। рдХрд╣ाँ рд╕े рдЬुрдЯाрдЙंрдЧा рд░рдЬрдиी рдХे рд▓िрдП рджрд╣ेрдЬ?’ (рдкृрд╖्рда-98)
рдФрд░ рдЕंрдд рдоें рд╣ाрд░ी-рдердХी рд▓рддिрдХा рдиे рдЕрдкрдиे рдкैрд░ों рдкрд░ рдЦреЬे рд╣ोрдиे рдХा рджृреЭ рдиिрд╢्рдЪрдп рдХрд░ рд▓िрдпा--
‘рдЬрд░ूрд░ी рддो рдирд╣ीं рд▓рддिрдХा рдХि рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ рдпा рдЙрд╕рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓िрдпा рдЬाрдП। рдПрдХ рдФрд░рдд рдХा рдЕрдкрдиी рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдХा рдШрд░ рднी рддो рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।...рд╣ाँ рд▓рддिрдХा рд╣ाँ рдЕрдм рддुрдо्рд╣ें рд╡рд╣ी рдШрд░ рдмрдиाрдиा рд╣ै।’ (рдкृрд╖्рда-101)
‘рдЕрде рдХрд▓ा рдб्рд░ाрдоा’ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╡्рдпंрдЧ्рдпाрдд्рдордХ рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХी рдЬो рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдХो рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдиेрдХ рд╕ाрдзрдиों рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓ेрддे рд╣ैं। рддो ‘рд▓ाрд╡рдиी рдХी рдЖँрдЦें’ рдПрдХ рдк्рд░рдЬ्рдЮाрдЪрдХ्рд╖ु рдмрдЪ्рдЪी рдХे рдЗрд░्рдж-рдЧिрд░्рдж рдмुрдиी рдЧрдИ рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рдЬो рд╕िрдж्рдз рдХрд░рддी рд╣ै рдХि рджृреЭ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХे рдЖрдЧे рдХुрдЫ рднी рдЕрд╕рдо्рднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै।
рднрдЯрдХрддी рдЬिंрджрдЧी рдХी рдХрд╣ाрдиी рдПрдХ рдмिрдЧреЬैрд▓ рдмрдЪ्рдЪे рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рдЬो рдоाँ рдХी рдЖँрдЦों рдХे рдЖँрд╕ू рджेрдЦрдХрд░ рд╕ुрдзрд░ рдЧрдпा।
‘рдиंрджू рднैрдпा рдХा рдХंрджीрд▓’ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдЕंрддिрдо рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рдЬो рдмреЬे рд╣ी рд╕рд╣рдЬ рд░ूрдк् рд╕े рд╕рдорд░рд╕рддा рдХा рдкाрда рдкреЭा рдЬाрддी рд╣ैं рдЧрд░ीрдм рдЭुрдЧ्рдЧी-рдЭौрдкреЬिрдпों рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдШрд░ рдХे рдмेрдЯे рд╢िрдм्рдмू рдХा рдЬाрдиा рдФрд░ рджीрдкाрд╡рд▓ी рдкрд░ рдЙрди рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдШрд░ рдкрд░ рдмुрд▓ाрдХрд░ рднोрдЬрди рдЖрджि рдХрд░ाрдиा рд╕ाрде рд╣ी рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдХे рд▓िрдП рдмрдиाрдпे рдЧрдпे рдиंрджू рднैрдпा рдХे рдХंрджीрд▓ рдХो рднी рдЙрди рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЧिрдл्рдЯ рдХрд░ рджेрдиा рдРрд╕ी рдмाрддें рд╣ैं рдЬिрдирдХो рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдЬी рдиे рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕рд▓ीрдХे рд╕े рдХрд╣ाрдиी рдоें рдмुрдиा рд╣ै-
рдиंрджू рднैрдпा рд╣ँрд╕рдХрд░ рдмोрд▓े, ’рддो рдлिрд░ рдкрдХреЬो рдЗрд╕े। рдоेрд░ी рдУрд░ рд╕े рддुрдо рд▓ोрдЧों рдХो рджीрд╡ाрд▓ी рдХा рдЙрдкрд╣ाрд░! рдХोрдИ рдЕрдЪ्рдЫी рдЬрдЧрд╣ рджेрдЦрдХрд░ рдЯांрдЧ рджेрдиा।...рдаीрдХ рд╣ै рди?’
рдкрд░...рдиंрджू рднैрдпा рдпрд╣ рддो рдЖрдкрдиे рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рдмрдиाрдпा рд╣ै рди?’’- рд╕рдд्рддे рдиे рд╣िрдЪрдХिрдЪाрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा।
рдиंрджू рднैрдпा рд╣ँрд╕ рдкреЬे, ’рджेрдЦो рднाрдИ, рдпрд╣ рддो рд╕рдкрдиों рдХा рдХंрджीрд▓ рд╣ै। рдЗрд╕ рдмाрд░ рдпрд╣ाँ рдирд╣ीं рд╡рд╣ाँ рдЭिрд▓рдоिрд▓ рдХрд░ेрдЧा। рдкрд░ рдЬрд╣ाँ рднी рдпрд╣ рд░рд╣े рдк्рд░рдХाрд╢ рддो рдлैрд▓ाрдпेрдЧा рд╣ी’ (рдкृрд╖्рда-158)
рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдЬी рдХे рдкाрд╕ рднाрд╡рдиा, рдЕрдиुрднрд╡, рдЕрдиुрднूрддिрдпों рдПрд╡ं рд╢рдм्рджों рдХा рдЕрдкाрд░ рднрдг्рдбाрд░ рд╣ै। рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 'рдПрдХ рд╕्рдд्рд░ी рдХा рдЙрджाрд╕ рд╕рдлрд░’ рдХी рд╕рднी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдЬी рдиे рдЕрдкрдиे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдмिрдЦрд░े рдкреЬे рдХрдеाрдирдХों рдХो рд╕ंрдЬोрдХрд░ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдордиोрдпोрдЧ рд╕े рд╡िрд╕्рддाрд░ рдкूрд░्рд╡рдХ рдХैрдирд╡ाрд╕ рдкрд░ рдЙрдХेрд░ा рд╣ै। рдЙрдирдХी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдХрд╣ाрдиी рддрдд्рд╡ рдХी рд▓ीрдХ рд╕े рд╣рдЯрдХрд░ рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╣ैं рдЬो рдкाрдардХ рдХो рдЕрдкрдиी рдУрд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд░рдЦрддी рд╣ैं। рдЕрдкрдиी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдЬी рдХрд╣рддे рднी рд╣ैं рдХि-
рдЗрдирдоें рд╣ाрджрд╕े рд╣ैं। рд╣ाрджрд╕ों рдХी рддрдХрд▓ीрдлें рд╣ैं। рдЧुрд╕्рд╕ा рд╣ै, рдЖँрд╕ू рд╣ैं рддो рдЬीрд╡рди рдХे рдмрд╣ुрдд-рдмрд╣ुрдд рдк्рд░ेрдорд▓ рдХ्рд╖рдг, рдХोрдорд▓ рдЕрдиुрднूрддिрдпाँ, рдЖрд╕्рдеा рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рд╢ीрддрд▓ рдЫाँрд╣ рдФрд░ рдоेрд░े рдХुрдЫ рдПрдХांрддिрдХ рдоूрдб्рд╕ рднी, рдЬा рд╢ाрдпрдж рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХрд╣ीं рдФрд░ рдЗрд╕ рдХрджрд░ рдЦुрд▓े рд╣ी рдирд╣ीं। рдЗрдирдоें рдРрд╕ा рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рд╣ै рдЬो рдЬीрд╡рди рд╕े рдлिрд╕рд▓рдХрд░ рд╕ीрдзे рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдЪрд▓ा рдЖрддा рд╣ै। рдФрд░ рд╢ाрдпрдж рдпрд╣ी рдЪीрдЬ рд╣ै рдЬो рдоेрд░ी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдФрд░ों рд╕े рдЕрд▓рдЧाрддी рд╣ै। (рдкृрд╖्рда-20)



No comments :
Post a Comment
We welcome your comments related to the article and the topic being discussed. We expect the comments to be courteous, and respectful of the author and other commenters. Setu reserves the right to moderate, remove or reject comments that contain foul language, insult, hatred, personal information or indicate bad intention. The views expressed in comments reflect those of the commenter, not the official views of the Setu editorial board. рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд░рдЪрдиा рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╢ाрд▓ीрди рд╕рдо्рд╡ाрдж рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै।