 |
| рдбॉ. рдЕंрдЧрджрдХुрдоाрд░ рд╕िंрд╣ |
рдЕंрдЧрджрдХुрдоाрд░ рд╕िंрд╣
рдЕрд╕िрд╕्рдЯेрдг्рдЯ рдк्рд░ोреЮрд╕рд░ (рд╣िрди्рджी), рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдкी.рдЬी. рдХॉрд▓ेрдЬ, рдмाँрд╕рдЧाँрд╡, рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ (рдЙ.рдк्рд░.), рднाрд░рдд - 273403
рд╢ोрдзाрд▓ेрдЦ рд╕ाрд░:
рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा (рдк्рд░рд╡ाрд╕ी) рдоें рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕рдоुрджाрдп рднाрд░рддीрдпों рдХा рд╣ै рддрдеा 3 рдХрд░ोреЬ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдпे рднूрдордг्рдбрд▓ рдХे 48 рджेрд╢ों рдоें рдлैрд▓े рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЕрдкрдиा рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдЬैрд╕े рдмрд╣ुрдзрд░्рдоी рд╣ै рд╡ैрд╕े рд╣ी рдпрд╣ाँ рдХा рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд╕рдоाрдЬ рднी рдмрд╣ुрдзрд░्рдоी, рдмрд╣ुрдЬाрддीрдп рдФрд░ рдмрд╣ुрднाрд╖ी рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрднाрдЬिрдд рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा-рдЙрдд्рдкीреЬिрдд рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा, рд╢्рд░рдоिрдХ рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдФрд░ рддिреЫाрд░рддी рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЬрд╣ाँ-рдЬрд╣ाँ рдпे рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рд╡рд╣ाँ рд╡े рдЙрд╕ рджेрд╢ рдХे рдЖрд░्рдеिрдХ рддрди्рдд्рд░ рдХो рдореЫрдмूрдд рдХिрдпे рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рдпे рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХो рдЕрдХ्рд╖ुрдг्рдг рдмрдиाрдпे рд╣ुрдП рд╣ैं рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрдирдХी рдЕрд▓рдЧ рдкрд╣िрдЪाрди рдмрд░рдХрд░ाрд░ рд╣ै рддрдеा рднाрд░рдд рд╕े рдЧрд╣рд░ा рд▓рдЧाрд╡ рднी। рдЖрдЬ рд╡िрдХрд╕िрдд рддрдеा рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рдЕрдиेрдХ рджेрд╢ों рдоें рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓ोрдЧ рдмрд╣ुрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рд░ूрдк рдоें рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рднाрд╖ा, рд╕рдн्рдпрддा рдПрд╡ं рдкрд░рдо्рдкрд░ा рддрдеा рдоूрд▓्рдпों рдкрд░ рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рднी рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡े рдЙрди рдкрд░ рдЧрд░्рд╡ рдХी рдЕрдиुрднूрддि рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдоुрдХ्рдд рдХрдг्рда рд╕े рдЖрдзुрдиिрдХ рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдкिрддाрдорд╣ рднाрд░рддेрди्рджु рд╣рд░िрд╢्рдЪрди्рдж्рд░ рдХे рджोрд╣े рдХो рдХрд╣ рдЙрдарддे рд╣ैं рдХि, “рдиिрдЬ рднाрд╖ा рдЙрди्рдирддि рдЕрд╣ै рд╕рдм рдЙрди्рдирддि рдХो рдоूрд▓।” рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे 21-23 рдЬрдирд╡рд░ी, 2021 рдХो 17рд╡ाँ рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рджिрд╡рд╕ рдордиाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рдЬिрд╕рдоें рдЕрдиेрдХ рджेрд╢ों рд╕े рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдЗрдХрдЯ्рдаा рд╣ोрдХрд░ рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╕рдн्рдпрддा рдкрд░ рд╡िрдзिрд╡рдд рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХिрдпे। рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХी рд╕ुрд╡िрдзा-рд╣ेрддु рдкाрд╕рдкोрд░्рдЯ рддрдеा рд╡ीрдЬा рдХे рдиिрдпрдоों рдХो рд╕рд░рд▓ рдмрдиाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै। рдЙрдд्рддрд░-рдЖрдзुрдиिрдХ рдоीрдбिрдпा рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд▓ोрдЧों рдХो рднाрд░рдд рд╕े рдЬुреЬा рд░рд╣рдиे рдХा рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рдоाрдз्рдпрдо рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрднрд░ рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ी рдЙрдирдХे рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдореЫрдмूрдд рдоाрдз्рдпрдо рднी рд╣ै। рдоीрдбिрдпा рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХी рдЧрддिрд╡िрдзि рд╕े рд╣рдоेрд╢ा рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдиे рднाрд░рддिрдпों рдПрд╡ं рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рдХी рджूрд░ी рдХрдо рдХрд░рдХे рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХो рдиреЫрджीрдХ рд▓ाрдиे рдХा рдХाрдо рдХिрдпा рдЬो рджोрдиों рдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рддрд░ рд╣ै। рдоीрдбिрдпा рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ी рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХि рд╕्рдеिрддि рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдПрд╡ं рдЕрди्рддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдоिрд▓рддी рд╣ै।
рдмीрдЬ рд╢рдм्рдж: рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा, рдоीрдбिрдпा, рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп।
рд╕ाрд╣िрдд्рдп-рд╕рдоीрдХ्рд╖ा:
‘рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा’ рдХा рдоुрдЦ्рдпाрд░्рде рд╣ै- рдЕрдкрдиी рдоाрддृрднूрдоि рд╕े рджूрд░ рд╡िрджेрд╢ рдоें рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░рдиा рдЕрдерд╡ा ‘рдк्рд░рд╡ाрд╕рди’ рддो рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд╕े рддाрдд्рдкрд░्рдп рдЙрди рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдЧों рд╕े рд╣ै рдЬिрдирдХा рдоूрд▓ рд╕्рдеाрди рднाрд░рдд рд╣ै рдХिрди्рддु рдХिрд╕ी рдХाрд░рдг рд╕े рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдоें рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдУрд░ рджृрд╖्рдЯिрдкाрдд рдХрд░рдиे рдкрд░ рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рд░ोрдоाрдиी рд▓ोрдЧों рдпा рдЬिрдк्рд╕िрдпों рдХे рднाрд░рдд рд╕े рджूрд╕рд░े рджेрд╢ों рдоें рдмрд╕рдиे рд╕े рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХा рдЖрд░рдо्рдн рд╣ुрдЖ, рд╡рд╣ी рднाрд╖ाрдИ рдФрд░ рдЬेрдиेрдЯिрдХ рдк्рд░рдоाрдг рд╕े рднी рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рдЬिрдк्рд╕िрдпों рдХा рдЙрдж्рдЧрдо рдордз्рдп рднाрд░рдд рд╣ी рд░рд╣ा рд╣ै। рдпे рд▓ोрдЧ 11рд╡ीं рд╕рджी рдХे рдХрд░ीрдм рдпрд╣ीं рд╕े рдЙрдд्рддрд░-рдкрд╢्рдЪिрдо рдХी рдУрд░ рдЧрдпे рддрдеा рдИрд╕ा рд╕े 250 рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рдкंрдЬाрдм рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХрдИ рд╕рджिрдпों рддрдХ рдиिрд╡ाрд╕ рдХिрдпा рдПрд╡ं 500 рд╕े 1000 рдИ. рдХे рдордз्рдп рдХрдИ рдмाрд░ рдоें рдпे рд▓ोрдЧ рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╣िрд╕्рд╕ों рдоें рдк्рд░рд╕्рдеाрди рдХिрдпे। рдордз्рдп рдПрд╢िрдпा рдХे рдбोрдо рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рдмंрдЬाрд░े рд░ोрдоाрдиी рд╕рдоाрдЬ рдХे рдмрдЪे рд╣ुрдП рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЪोрд▓ рд░ाрдЬाрдУं рдФрд░ рдмौрдж्рдз рдЕрднिрдпाрдиों рдХे рдХाрд░рдг рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдЧ рджрдХ्рд╖िрдг-рдкूрд░्рд╡ी рдПрд╢िрдпा рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪे рдФрд░ рд╕ुрдоाрдд्рд░ा, рдорд▓рдп рдж्рд╡ीрдк рддрдеा рдмाрд▓ी рдоें рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХा рдЖрдзाрд░-рд╕्рддрдо्рдн рдмрдиे рддो 16рд╡ीं рд╕рджी рдХे рдордз्рдп рдоें рднाрд░рддीрдп рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдордз्рдп рдПрд╢िрдпा рдФрд░ рдл़्рд░ांрд╕ рдХे рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдЧрдпे рдФрд░ 18рд╡ीं рд╕рджी рддрдХ рдоाрд╕्рдХो рдФрд░ рд╕ेрдг्рдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рдоें рднी рдЕрдкрдиी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рджрд░्реЫ рдХрд░ाрдпी। 1834 рдоें рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕ंрд╕рдж рдж्рд╡ाрд░ा рдЬрдм рджाрд╕рдк्рд░рдеा рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдоॉрд░ीрд╢рд╕, рдЧुрдпाрдиा, рдХैрд░ीрдмिрдпाрдИ рдж्рд╡ीрдкों, рдл़ीрдЬ़ी, рд╕ूрд░ीрдиाрдо, рдкूрд░्рд╡ी рдЕрдл़्рд░ीрдХा, рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा, рдмрд░्рдоा рдФрд░ рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдорд▓ाрдпा рдХे рдЪाрдп рдмाрдЧाрдиों рдоें рдореЫрджूрд░ों рдХी рдХрдоी рд╣ो рдЧрдпी। рддрдм рдЕंрдЧ्рд░ेреЫ рдЙрди्рдиीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдоें рднाрд░рддीрдп рд╢्рд░рдоिрдХों рдХो рдЫрд▓-рдмрд▓ рд╕े рдХрд░ाрд░рдмрди्рдж рдХрд░рдХे рдмँрдзुрдЖ рдордЬ़рджूрд░ों рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд▓े рдЧрдпे। рдХाрд▓ाрди्рддрд░ рдоें рдпे рд╕рднी рдореЫрджूрд░ рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдоें рдЧрдпे рдЙрд╕ी рджेрд╢ рдХो рдЕрдкрдиा рд╕рдордЭ рд▓िрдпा рдФрд░ рд╡рд╣ीं рдмрд╕ рдЧрдпे। рднाрд░рддीрдп рдоूрд▓ рдХे рдЖрдк्рд░рд╡ाрд╕िрдпों рдХी рд╕ंрддрддि рдоें рдЕрдм рднी рдЕрдкрдиे рдкिрддृрджेрд╢ рдХे рдк्рд░рддि рд▓рдЧाрд╡ рдФрд░ рджेрд╢рднрдХ्рддि рджिрдЦрд▓ाрдпी рдкреЬрддी рд╣ै।
рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕рдоुрджाрдп рдХी рдмाрдд рдХी рдЬाрдп рддो рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рднाрд░рддीрдпों рдХा рд╣ै рддрдеा 3 рдХрд░ोреЬ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдпे рднूрдордг्рдбрд▓ рдХे 48 рджेрд╢ों рдоें рдлैрд▓े рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЕрдкрдиा рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдЬैрд╕े рдмрд╣ुрдзрд░्рдоी рд╣ै рд╡ैрд╕े рд╣ी рдпрд╣ाँ рдХा рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд╕рдоाрдЬ рднी рдмрд╣ुрдзрд░्рдоी (рд╣िрди्рджू, рдоुрд╕рд▓рдоाрди, рд╕िрдХ्рдЦ, рдЗрд╕ाрдИ, рдмौрдж्рдз, рдЬैрди, рдкाрд░рд╕ी рдЖрджि), рдмрд╣ुрдЬाрддीрдп (рдк्рд░ाрдп: рд╕рднी рдЬाрддिрдпाँ) рдФрд░ рдмрд╣ुрднाрд╖ी (рд╣िрди्рджी, рдмंрдЧ्рд▓ा, рдХрди्рдиреЬ, рдЙреЬिрдпा, рдорд▓рдпाрд▓рдо, рдЧुрдЬрд░ाрддी, рдорд░ाрдаी, рддेрд▓ुрдЧु рдЖрджि) рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд╣ी рд╣ैं рдЬो рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрднाрдЬिрдд рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा- рдЙрдд्рдкीреЬिрдд рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा, рд╢्рд░рдоिрдХ рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдФрд░ рддिреЫाрд░рддी рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╡िрд╢्рд╡ рдХे 11 рдРрд╕े рджेрд╢ рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा 5 рд▓ाрдЦ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд╕े рдЕрдзिрдХ рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рд╡े рд╡рд╣ाँ рдХि рдЖрд░्рдеिрдХ, рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рджрд╢ा рдПрд╡ं рджिрд╢ा рддрдп рдХрд░рдиे рдоें рдЕрдкрдиी рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдХा рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрд╣ाँ рдкрд░ рдЗрди рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХी рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ, рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рджрд╢ा рдХाреЮी рдордЬрдмूрдд рд╣ै। рдЬрд╣ाँ-рдЬрд╣ाँ рдпे рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рд╡рд╣ाँ рд╡े рдЙрд╕ рджेрд╢ рдХे рдЖрд░्рдеिрдХ рддрди्рдд्рд░ рдХो рдордЬрдмूрдд рдХिрдпे рд╣ुрдП рд╣ैं рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рдпे рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХो рдЕрдХ्рд╖ुрдг्рдп рдмрдиाрдпे рд╣ुрдП рд╣ैं рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрдирдХी рдЕрд▓рдЧ рдкрд╣िрдЪाрди рдмрд░рдХрд░ाрд░ рд╣ै рддрдеा рднाрд░рдд рд╕े рдЧрд╣рд░ा рд▓рдЧाрд╡ рднी। рдЗрди рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд▓ोрдЧों рдоें рдореЫрджूрд░, рд╡्рдпाрдкाрд░ी, рд╢िрдХ्рд╖рдХ, рдЕрдиुрд╕рди्рдзाрдирдХрд░्рддा, рдбॉрдХ्рдЯрд░, рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░, рдк्рд░рдмрди्рдзрдХ рдЖрджि рдЖрддे рд╣ैं, рдЗрдирдХे рд╕рдлрд▓ рд╣ोрдиे рдоें рдЗрдирдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рд╕ोрдЪ, рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдоूрд▓्рдп рдФрд░ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा рдиे рдк्рд░рдоुрдЦ рднूрдоिрдХा рдХा рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рдХिрдпा। рд╡िрд╢्рд╡-рдкрдЯрд▓ рдкрд░ рд╕ूрдЪрдиा рддрдХрдиीрдХ рдХो рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдиे рдоें рднी рдЗрдирдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рднूрдоिрдХा рдХो рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें 09 рдЬрдирд╡рд░ी, 2003 рд╕े рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдп рджिрд╡рд╕ рдордиाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ी рджिрди рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдл्рд░ीрдХा рд╕े рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдпे рдеे। рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХो рд╡िрджेрд╢ों рдоें рдЕрдиेрдХ рдХрдаिрдиाрдИрдпों рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рджेрд╢ рдХे рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे реШाрдиूрди рд╣ैं рддрдеा рд╡рд╣ाँ рдкрд░ рдк्рд░рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рдк्рд░рддि рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рджृрд╖्рдЯрдХोрдг рднी। рдпрджि рдЕрди्рддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХिрдпा рдЬाрдп рддो рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рдЗрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡िрдХाрд╕ рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпोрдЧрджाрди рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। 18рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рднाрд░рдд рд╕े рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд▓ोрдЧ рдЧिрд░рдоिрдЯिрдпा рдореЫрджूрд░ рдмрдирдХрд░ рджрдХ्рд╖िрдгी рдЕрдл्рд░ीрдХा рдЧрдпे рддो рд╡рд╣ाँ рдХे рд╢ाрд╕рдХों рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрдирдХे рд▓िрдП рдЕрдиेрдХ рднेрджрднाрд╡рдкूрд░्рдг рдиिрдпрдо рдмрдиाрдпे рдЧрдпे рдЬिрд╕рдХा рдЗрди рд▓ोрдЧों рдиे рднрд░рдкूрд░ рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдЖрд╡ाреЫ рдХो рдмुрд▓рди्рдж рдХिрдпा рдЬिрд╕рдоें рд╡рдХीрд▓, рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдиेрддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдЬी рдиे рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ूрдк рд╕े рд╕рд╣ाрд░ा рджेрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХिрдпा। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдХुрдЫ рджेрд╢ों рдоें рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХि рд╕्рдеिрддि рд╡рд╣ाँ рдХे рдиिрд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд╕рдоाрди рд╣ो рдЧрдпी рд╣ै рдФрд░ рд╡े рд╢ाрд╕рди рд╕рдд्рддा рдоें рдЕрдкрдиी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднाрдЧीрджाрд░ी рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬैрд╕े- рдоॉрд░ीрд╢рд╕, рд╕ूрд░ीрдиाрдо, реЮिрдЬी рддрдеा рдЯ्рд░िрдиिрдбाрдб рдЖрджि।
рдЖрдЬ рд╡िрдХрд╕िрдд рддрдеा рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рдЕрдиेрдХ рджेрд╢ों рдоें рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓ोрдЧ рдмрд╣ुрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рд░ूрдк рдоें рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ै рдФрд░ рдЙрдирдХा рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рднाрд╖ा, рд╕рдн्рдпрддा рдПрд╡ं рдкрд░рдо्рдкрд░ा рддрдеा рдоूрд▓्рдпों рдкрд░ рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡े рдЙрди рдкрд░ рдЧрд░्рд╡ рдХी рдЕрдиुрднूрддि рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдоुрдХ्рдд рдХрдг्рда рд╕े рдЖрдзुрдиिрдХ рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдкिрддाрдорд╣ рднाрд░рддेрди्рджु рд╣рд░िрд╢्рдЪрди्рдж्рд░ рдХे рджोрд╣े рдХो рдХрд╣ рдЙрдарддे рд╣ैं рдХि, “рдиिрдЬ рднाрд╖ा рдЙрди्рдирддि рдЕрд╣ै рд╕рдм рдЙрди्рдирддि рдХो рдоूрд▓।” рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे 21- 23 рдЬрдирд╡рд░ी, 2021 рдХो 17рд╡ाँ рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рджिрд╡рд╕ рдордиाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рдЬिрд╕рдоें рдЕрдиेрдХ рджेрд╢ों рд╕े рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдЗрдХрдЯ्рдаा рд╣ोрдХрд░ рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╕рдн्рдпрддा рдкрд░ рд╡िрдзिрд╡рдд рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХिрдпे। рдЖрдЬ рднी рдЙрдирдХे рднीрддрд░ рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рддि рд▓рдЧाрд╡ рд╣ै, рдЙрдирдХो рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХी рдоिрдЯ्рдЯी рдЕрдм рднी рдЕрдЪ्рдЫी рд▓рдЧрддी рд╣ै। рд╡े рдЕрдкрдиे рдкूрд░्рд╡рдЬों рдХी рдпाрджों рдХो рд╕ंрдЬोрдпे рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕ рднाрд░рдд рджेрд╢ рдХा рд╡े рдЙрдд्рдеाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдеोреЬी-рд╕ी рдЖрд╣ुрддि рджेрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं। рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХी рд╕ुрд╡िрдзा-рд╣ेрддु рдкाрд╕рдкोрд░्рдЯ рддрдеा рд╡ीрдЬा рдХे рдиिрдпрдоों рдХो рд╕рд░рд▓ рдмрдиाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै।
рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдЕрдм рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕рдоुрджाрдп рдХो рдЕрдкрдиी рдУрд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП ‘рдЕрдкрдиे рднाрд░рдд рдХो рдЬाрдиे’ рдЬैрд╕ी рдпोрдЬрдиा рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै рддрдеा рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЕрдиेрдХ рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╕्рдХीрдо рднी। рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рднाрд░рддीрдп рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдХेрди्рдж्рд░ рдХा рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рднी рдЕрдм рдЕрдкрдиे рдкाँрд╡ рддेрдЬी рд╕े рдлैрд▓ा рд░рд╣ा рд╣ै рддो рд╡рд╣ीं рдЕрдиेрдХ рджेрд╢ рдХे рдЕрдиेрдХ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдкीрда рдХा рднी рд╕ृрдЬрди рднाрд░рддीрдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдФрд░ рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд╕рд░рдХाрд░ ‘рдЬреЬों рдХी рдЦोрдЬ’ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкрдиे рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рд░िрдЭाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХे рди्рдпाрд╕ рддрдеा рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХी рдХ्рд╖рдорддाрдУं рдФрд░ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдХो рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рджिрд▓्рд▓ी рдоें ‘рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдп рдХेрди्рдж्рд░’ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг реШрджрдо рд╣ै। рдЕрдиिрд╡ाрд╕ी рднाрд░рддिрдпों рддрдеा рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░िрдХों рдХे рд╡ैрд╡ाрд╣िрдХ рд╕рдо्рдмрди्рдз рдХे рдЯूрдЯрди рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рджिрд▓्рд▓ी, рдкंрдЬाрдм, рдЖрди्рдз्рд░рдк्рд░рджेрд╢, рд╣рд░िрдпाрдгा рдЖрджि рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдЖрдЬрдХрд▓ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै рдЗрд╕рдХे рд╕рдоाрдзाрди рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╢ाрджिрдпों рдХा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдкंрдЬीрдХрд░рдг рдФрд░ рдЕрдиिрд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдпों рдХे рд╕ाрде рд╢ाрджिрдпों рдкрд░ рдПрдХ рдкुрд╕्рддिрдХा рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХिрдпा рддो рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХाрдордЧाрд░ों рдХे рд▓िрдП ‘рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдмीрдоा рдпोрдЬрдиा’ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рднी рд╣ुрдИ।
рднाрд░рдд рдоें рдоीрдбिрдпा рдЪौрдеे рд╕्рддрдо्рдн рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рд╡ीрдХृрдд рд╣ै। рдоीрдбिрдпा, рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдоीрдбिрдпрдо рдХा рдмрд╣ुрд╡рдЪрди рд╣ै, рдЕрд░्рдеाрдд् рд╕ंрдЪाрд░ рдХे рдЬिрддрдиे рдоाрдз्рдпрдо рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं, рдЙрди рд╕рдмрдХा рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рдоीрдбिрдпा рд╣ै। рдЬрдм рд╣рдо рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ों рдХा рдЖрджाрди-рдк्рд░рджाрди рдЬрди-рдЬрди рддрдХ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдпा рджूрд╕рд░ों рдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं, рддो рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╣рдоें рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рдоाрдз्рдпрдо рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкреЬрддी рд╣ै, рддрднी рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдмाрдд рджूрд╕рд░ों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдоिрдбिрдпा рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╣ोрддी рд╣ै- рдк्рд░िрдг्рдЯ рдоीрдбिрдпा рдФрд░ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯॉрдиिрдХ рдоीрдбिрдпा। рдк्рд░िрдг्рдЯ рдоीрдбिрдпा рдоें рд╣рдоाрд░ी рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдПँ, рд╕рдоाрдЪाрд░-рдкрдд्рд░ рддрдеा рдЕрди्рдп рд▓िрдЦिрдд рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдЖрддी рд╣ैं рддो рдЗрд▓ेрдХ्рдЯॉрдиिрдХ рдоीрдбिрдпा рдоें рд╣рдоाрд░े рд░ेрдбिрдпो, рдЯी. рд╡ी., рдЗрдг्рдЯрд░рдиेрдЯ рдЖрджि। рдЗрди्рд╣ीं рдоाрдз्рдпрдоों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╣рдо рджेрд╢-рд╡िрджेрд╢ рдоें рдШрдЯिрдд рд╣ो рд░рд╣ी рдШрдЯрдиाрдУं рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдпрд╣ी рдоीрдбिрдпा рд╣ै।1 рдоीрдбिрдпा рдХिрд╕ी рднी рджेрд╢ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдРрд╕े-рдРрд╕े рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рдк्рд░рд╣рд░ी рдХे рд╕рдоाрди рдХाрд░्рдп рдХो рдЕंрдЬाрдо рджेрддे рд╣ुрдП рд╕ंрд╡ाрдж рд╡рд╣рди рдХрд░рддा рд╣ै рддрдеा рд╡िрднिрди्рди рд╡рд░्рдЧों, рд╕рдд्рддा рдХेрди्рдж्рд░ों, рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХे рдмीрдЪ рд╕ेрддु рдХा рдХाрд░्рдп рднी рдХрд░рддा рд╣ै। рдХिрд╕ी рджेрд╢ рдХि рдЙрди्рдирддि рдФрд░ рдк्рд░рдЧрддि рдоें рдоीрдбिрдпा рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдЕрджा рдХрд░рддा рд╣ै। рдЪाрд╣े рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдЖрди्рджोрд▓рди рдХा рджौрд░ рд░рд╣ा рд╣ो, рдЪाрд╣े рджेрд╢рднрдХ्рддि рдХी рднाрд╡рдиा рдХा рдЬोрд╢ рд▓ोрдЧों рдоें рднрд░рдиे рдХी рдмाрдд рд╣ो рдпा рдЬрдирдЬाрдЧрд░ूрдХрддा реЮैрд▓ाрдиे рдХी рдмाрдд рд╕рднी рдоें рдоीрдбिрдпा рдиे рдмреЭ-рдЪреЭрдХрд░ рдЕрдкрдиी рднूрдоिрдХा рдХा рдиिрд░्рд╡рд╣рди рдХिрдпा рддो рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХो рд▓ेрдХрд░ рднी рдоीрдбिрдпा рдиे рдЕрдкрдиा рдХाрдо реЩूрдмрд╕ूрд░рддी рд╕े рдХिрдпा।
рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ा рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд╡िрдзрддा рд╣рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЬрдЧрд╣ рдоिрд▓ рдЬाрддी рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рд╕ीрдзा рд╕ा рдк्рд░рдоाрдг рдпрд╣ рдХрд╣ाрд╡рдд рд╣ै рдХि, “рдХोрд╕-рдХोрд╕ рдкрд░ рдмрджрд▓े рдкाрдиी, рдЪाрд░ рдХोрд╕ рдкрд░ рдмाрдиी।” рднाрд░рдд рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा 125 рдХрд░ोреЬ рдХे рдЬाрджुрдИ рдЖंрдХреЬे рдХो рдкाрд░ рдХрд░ рдЧрдпी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ाँ рдкрд░ рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ूрдк рд╕े рд▓рдЧрднрдЧ 121 рднाрд╖ाрдПँ рдмोрд▓ी рдФрд░ рд╕рдордЭी рдЬाрддी рд╣ैं рдЬिрдирдоें рд╕े 22 рднाрд╖ाрдУं рдХो рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдЖрдард╡ीं рдЕрдиुрд╕ूрдЪी рдоें рдоाрди्рдпрддा рдоिрд▓ी рд╣ुрдИ рд╣ै।
рдоीрдбिрдпा рдж्рд╡ाрд░ा рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХे рд╕рдоाрдЪाрд░ рдХो рдмреЩूрдмी рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдоीрдбिрдпा рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдирдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдз्рдпाрди рдд्рд╡рд░िрдд рдЧрддि рд╕े рдЦींрдЪा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рд╕рдоाрдзрди рднी рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдп рд▓ेрдЦрдХों рдПрд╡ं рдкрдд्рд░рдХाрд░ों рдХा рд╣िрди्рджी рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпोрдЧрджाрди рд╣ै। рд╣िрди्рджी рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХो рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдкрд╣िрдЪाрди рджिрд▓ाрдиे рдоें рдЗрди рд▓ेрдЦрдХों рдХे рдпोрдЧрджाрди рдХो рднुрд▓ाрдпा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा। рд╡िрджेрд╢ों рдоें рд░рд╣ рд░рд╣े рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╕рдн्рдпрддा рд▓ेрдХрд░ рд╣ी рдЧрдпे рдкрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рд▓ेрдЦрдиी рдж्рд╡ाрд░ा рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рдирдпी рдкрд╣िрдЪाрди рджिрд▓ाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХिрдпा। рд╡े рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдПрд╡ं рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рд▓рдЧाрддाрд░ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХрд░рддे рд░рд╣े рдФрд░ рдЙрдирдХे рдЗрд╕ी рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХा рд╣ी рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै рдХि рдЖрдЬ рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдирдпे рдХрд▓ेрд╡рд░ рдоें рдЖрдХрд░ рдЕрдкрдиी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рджрд░्реЫ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдЕрд╡рдзाрд░рдгा ‘рд╡рд╕ुрдзैрд╡ рдХुрдЯुрдо्рдмрдХрдо्’ рдФрд░ ‘рд╕рдд्рдпं рд╢िрд╡ं рд╕ुрди्рджрд░рдо्’ рдХो рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдиे рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдХोрдиे-рдХोрдиे рдоें реЮैрд▓ाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рддрдеा рдЗрдирдХे рд▓ेрдЦрди рдоें рдк्рд░ाрдЪीрди рдПрд╡ं рдЕрд░्рд╡ाрдЪीрди рдХा рд╕рдорди्рд╡िрдд рд░ूрдк рднी рд╣рдоें рджिрдЦाрдпी рджेрддा рд╣ै। рд╡िрджेрд╢ों рдоें рд╣िрди्рджी рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХो рдмреЭाрд╡ा рджेрдиे рдоें рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд▓ोрдЧों рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпोрдЧрджाрди рд╣ै।
рднाрд░рддीрдп рд╕ंрдЪाрд░ рдоाрдз्рдпрдо рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдПँ, рд╕рдоाрдЪाрд░-рдкрдд्рд░, рд░ेрдбिрдпो, рдЯी. рд╡ी., рд╕िрдиेрдоा, рд╕ोрд╢рд▓ рд╕ाрдЗрдЯ, рдЗрдг्рдЯрд░рдиेрдЯ рдЖрджि рдЖрддे рд╣ैं। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рднाрд░рдд рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рд╕рдоाрдЪाрд░-рдкрдд्рд░ рдмाреЫाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрднрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрдг्рдЯрд░рдиेрдЯ рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рдоीрдбिрдпा рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдмрджрд▓ा рддो рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдоें рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ुрдЖ рддрдеा рднाрд░рддीрдп рд╕ूрдЪрдиा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рддीрд╡्рд░ рдЧрддि рд╕े рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЕрдиेрдХ рдирдпे реШрджрдо рдЙрдаाрдпे। рдЗрд╕ी рдХреЬी рдоें рдирдпी рджिрд▓्рд▓ी рдоें 24 рдЕрдЧрд╕्рдд, 2013 рдХो ‘рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоीрдбिрдпा-рдХेрди्рдж्рд░’ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдЧрдпी, рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рдбॉ. рдордирдоोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдиे рдХिрдпा, рдЬिрд╕े рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди рдФрд░ рдЯोрдХ्рдпो рдоें рд╕्рдеिрдд рдоीрдбिрдпा рдХेрди्рдж्рд░ों рдХी рддрд░्реЫ рдкрд░ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдкрдд्рд░ рд╕ूрдЪрдиा рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдиीрддिрдпों, рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдФрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕рдоाрдЪाрд░-рдкрдд्рд░ рдПрд╡ं рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рдоीрдбिрдпा рдХो рд╕ूрдЪрдиा рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдПрдЬेंрд╕ी рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░ेрд╕ рд╡िрдЬ्рдЮрдк्рддिрдпों, рдк्рд░ेрд╕ рдиोрдЯ, рд╡िрд╢ेрд╖ рд▓ेрдЦ, рд╕рди्рджрд░्рдн-рд╕ाрдордЧ्рд░ी, рдк्рд░ेрд╕ рдм्рд░ीрдлिंрдЧ, реЮोрдЯोрдЧ्рд░ाреЮ, рд╕ंрд╡ाрджрджाрддा рд╕рдо्рдоेрд▓рди, рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░, рдк्рд░ेрд╕ рджौрд░े рдЖрджि рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рдд्рд╡рд░िрдд рдЧрддि рд╕े рд╕ूрдЪрдиा рдкрд╣ुрдЪाрддे рд╣ैं।
рдЬрдирд╕ंрдЪाрд░ рдХे рд╕рднी рдоाрдз्рдпрдоों рдоें рд╣िрди्рджीрднाрд╖ा рдХी рдкрдХреЬ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдореЫрдмूрдд рд╣ुрдИ рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рд╣िрди्рджी рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдФрд░ рд╣िрди्рджी рдХे рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рдмोрд▓рдмाрд▓ा рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं, рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी, рджूрд░рджрд░्рд╢рди, рдЕрди्рдп рдиिрдЬी рдЪैрдирд▓, рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рддрдеा рд╕ोрд╢рд▓ рд╕ाрдЗрдЯ рдЖрджि рдоाрдз्рдпрдоों рдоें рд╣िрди्рджी рдЫाрдИ рд╣ुрдИ рд╣ै। рдЖрдЬ рд╣िрди्рджीрднाрд╖ा рдХो рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдмрдиाрдиे рдоें рдЙрд╕рдХे рдмोрд▓рдиे рд╡ाрд▓ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा, рд╣िрди्рджी реЮिрд▓्рдоें, рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं, рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी, рджूрд░рджрд░्рд╢рди, рдиिрдЬी рдЪैрдирд▓, рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рддрдеा рд╕ोрд╢рд▓ рд╕ाрдЗрдЯ рдЖрджि рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдпोрдЧрджाрди рд╣ै। рд╣िрди्рджी рддрдеा рд╣िрди्рджी рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХो рдЕрди्рддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдлрд▓рдХ рдкрд░ рдкрд╣िрдЪाрди рджिрд▓ाрдиे рдоें рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд▓ोрдЧों рдХी рднूрдоिрдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЗрди рд▓ोрдЧों рдж्рд╡ाрд░ा рд╣िрди्рджी рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╕े рдЗрдирдХा рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рддि рдЬुреЬाрд╡ рдЕрдзिрдХ рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЙрдд्рддрд░рдЖрдзुрдиिрдХ рдоीрдбिрдпा рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд▓ोрдЧों рдХो рднाрд░рдд рд╕े рдЬुреЬा рд░рд╣рдиे рдХा рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рдоाрдз्рдпрдо рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрднрд░ рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ी рдЙрдирдХे рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдореЫрдмूрдд рдоाрдз्рдпрдо рднी рд╣ै। рдоीрдбिрдпा рд╕рднी рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдФрд░ рдЕрди्рддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЬोреЬрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рджूрд░ рд░рд╣рддे рд╣рд░ рдХोрдИ рднी рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рд╕рдн्рдпрддा, рдкрд░рдо्рдкрд░ा, рд░ीрддि-рд░िрд╡ाреЫ, рдЧीрдд-рд╕ंрдЧीрдд рдЖрджि рд╕े рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЬुреЬ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рд╣िрди्рджी рдЪैрдирд▓ों рдХी рдмाреЭ рд╕ी рдЖ рдЧрдпी рд╣ै рдмाреЫाрд░ рдХी рд╕्рдкрд░्рдж्рдзा рдХे рдХाрд░рдг। рдЖрдЬ рд╣िрди्рджी рдоें рдПрдХ рд▓ाрдЦ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдм्рд▓ाрдЧрд░ рдоौреЫूрдж рд╣ैं рдЬो рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд▓ोрдЧों рдХो рдЕрди्рддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЬोреЬрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдп рднी рдм्рд▓ाрдЧ, рдлेрд╕рдмुрдХ, рдЯ्рд╡िрдЯрд░ рдПрд╡ рдЕрди्рдп рд╕ोрд╢рд▓ рд╕ाрдЗрдЯ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рдЬुреЬे рд╣ुрдП рд╣ैं рддрдеा рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХि рдЧрддिрд╡िрдзि рд╕े рд░ूрдмрд░ू рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं। рдЕрдм рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХे рдЗрдг्рдЯрд░рдиेрдЯ рдкрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрдиे рд╕े рднाрд░рдд рдХी рд╕рднी рдЧрддिрд╡िрдзि рдЕрди्рддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рджेрдЦी рд╡ рд╕ुрдиी рдЬा рд░рд╣ी рддो рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рднाрд░рддीрдп рдоीрдбिрдпा рдЕрдиिрд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдпों рдХो рдЬुреЬрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдИ рд╣ैं। рд╣िрди्рджी рдХे рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рдЧреЭрдиे рдоें рдоीрдбिрдпा рдиे рдорд╣рддी рднूрдоिрдХा рдХा рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рдХिрдпा рд╣ै рддो рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд▓ोрдЧों рдХे рд╡िрдЪाрд░ рдХो рдЗрд╕рдиे рд▓ोрдЧों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рднी рдХिрдпा। рдоीрдбिрдпा рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рд╕ंрд╡ाрд╣рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै рддो рдоाрддृрднाрд╖ा рдХो рдЬिрди्рджा рд░рдЦрдиे рдХा рднी। рдоीрдбिрдпा рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕ाрд░िрдд рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рд╕े рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд▓ोрдЧों рдХी рд╕ोрдЪ, рднाрд░рддीрдп рд▓рдЧाрд╡, рднाрд╖ा рдПрд╡ं рд╕ंрд╕्рдХृрддि рддрдеा рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рд╣िрди्рджीрднाрд╖ा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдЬाрдЧрд░ рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै। рдЖрдЬ рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдлोрди рдПрд╡ं рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ोрдЧों рдХे рд╡िрдЪाрд░ рджूрд░ рддрдХ рдкрд▓рднрд░ рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं рддो рддрд╕्рд╡ीрд░ों рдХा рднी рдЖрджाрди-рдк्рд░рджाрди рдЕрдм рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╣ो рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдоीрдбिрдпा рдиे рд╕рднी рдЕрдк्рд░рд╡ाрд╕िрдпों рдХो рдЕрдкрдиी рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдУрд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдЖрдЬ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рднाрд░рддीрдп рдЕрдкрдиे рдкрд░ рдЧрд░्рд╡ рдХрд░рддा рдиреЫрд░ рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХो рд▓ेрдХрд░ рдоीрдбिрдпा рдХा рд░ूрдЦ рд╣рдоेрд╢ा рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдХो рдЙрд╕рдиे рднाрд░рддीрдп рдЙрдкрд▓рдм्рдзि рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдХा рдХाрдо рдХिрдпा рд╣ै। рдоीрдбिрдпा рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХी рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЧрддिрд╡िрдзि рдХो рдмाрд░ीрдХी рд╕े рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдХे рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै рддाрдХि рд▓ोрдЧ рдЙрд╕े рдЬाрдирдиा, рд╕ुрдирдиा, рд╕рдордЭрдиा рдЪाрд╣ें। рдоीрдбिрдпा рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХी рдЧрддिрд╡िрдзि рд╕े рд╣рдоेрд╢ा рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдиे рднाрд░рддिрдпों рдПрд╡ं рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рдХी рджूрд░ी рдХрдо рдХрд░рдХे рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХो рдиреЫрджीрдХ рд▓ाрдиे рдХा рдХाрдо рдХिрдпा рдЬो рджोрдиों рдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рддрд░ рд╣ै। рдоीрдбिрдпा рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ी рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХि рд╕्рдеिрддि рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдПрд╡ं рдЕрди्рддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдоिрд▓рддी рд╣ै।
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖:
рд╕рдордЧ्рд░рдд: рдоीрдбिрдпा рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рдХी рд╕ोрдЪ, рднाрд░рддीрдп рд▓рдЧाрд╡, рднाрд╖ा рдПрд╡ं рд╕ंрд╕्рдХृрддि рддрдеा рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рдХे рд╕рднी рдЕрдк्рд░рд╡ाрд╕िрдпों рдХो рдЕрдкрдиी рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдУрд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै рддो рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдиे рдиिрд╡ाрд╕ी рднाрд░рддिрдпों рдПрд╡ं рднाрд░рддीрдп рдбाрдпрд╕्рдкोрд░ा рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рдХी рджूрд░ी рдХрдо рдХрд░рдХे рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХो рдиреЫрджीрдХ рд▓ाрдиे рдХा рдХाрдо рдХिрдпा рдЬो рджोрдиों рдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рддрд░ рд╣ै।
рд╕рди्рджрд░्рдн:
1. рдоीрдбिрдпा рд╢ोрдз, рдЛрддु рдЧोрдаी, рдЕंрд╕ाрд░ी рд░ोрдб, рджрд░िрдпाрдЧंрдЬ, рдирдпी рджिрд▓्рд▓ी, рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг, 2004, рдкृрд╖्рда 16
рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЖрдд्рдо рдкрд░िрдЪрдп:
рдбॉ. рдЕंрдЧрджрдХुрдоाрд░ рд╕िंрд╣, 15 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1981 рдХो рдЬрди्рдо рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рдоें। 2003 рдоें рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдПрдо. рдП. рддрдеा 2009 рдоें рдкी-рдПрдЪ.рдбी. рдХी рдЙрдкाрдзि। ‘рд╕рдордХाрд▓ीрди рд╣िрди्рджी рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдФрд░ рдкрд░рдоाрдирди्рдж рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡’ рдФрд░ ‘рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рдХा рд╕рдордХाрд▓ीрди рдоीрдбिрдпा-рдкрд░िрджृрд╢्рдп’ рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рджो рджрд░्рдЬрди рдкुрд╕्рддрдХों рдХे рд▓ेрдЦрдХ рдФрд░ рджрд░्рдЬрди рднрд░ рдкुрд╕्рддрдХ/ рдкрдд्рд░िрдХा рдХा рд╕рдо्рдкाрджрди рддрдеा рдкрд░िрдХрдеा, рдоीрдбिрдпा рд╡िрдорд░्рд╢, рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╡ाрд░्рддा, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░िрдХ्рд░рдоा, рдкрддрд╣рд░, рдордЧрд╣рд░ рдорд╣ोрдд्рд╕рд╡, рдЖрдЬ, рдоुрдХ्рдд рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा, рдЪौрдоाрд╕ा, рдХрдеाрдХ्рд░рдо, рд╕ेрддु, рд▓ाрдЗрдЯ рдСрдл рдиेрд╢рди рдЬैрд╕ी рдЕрдиेрдХ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рд▓ेрдЦ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд। рд╕рдо्рдк्рд░рддि рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдкी. рдЬी. рдХॉрд▓ेрдЬ, рдмाँрд╕рдЧाँрд╡, рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рдоें рд╣िрди्рджी рд╡िрднाрдЧ рдоें рдЕрд╕िрд╕्рдЯेрдг्рдЯ рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рддрдеा рдкूрд░्рд╡ांрдЪрд▓ рд╣िрди्рджी рдоंрдЪ, рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рдХे рдорди्рдд्рд░ी।