Showing posts with label рдпाрдд्рд░ा. Show all posts
Showing posts with label рдпाрдд्рд░ा. Show all posts

рдпाрдд्рд░ा-рд╡ृрдд्рддांрдд: рдоेрд░ी рджрдХ्рд╖िрдг рдпाрдд्рд░ा

рдбॉ. рд╕ुрдиीрддा

- рд╕ुрдиीрддा

545, рд╕ेрдХ्рдЯрд░-29, рдлрд░ीрджाрдмाрдж (рд╣рд░िрдпाрдгा), рдкिрди-121008,
рдЪрд▓рднाрд╖: 09910862380


14 рдоाрд░्рдЪ 2025 рдХो рд╣рдо рд▓ोрдЧ рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे рдоंрджिрд░ों рдХी рдпाрдд्рд░ा рдкрд░ рдиिрдХрд▓े, рдФрд░ рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा 30 рдоाрд░्рдЪ 2025 рдХो рд╕ंрдкрди्рди рд╣ुрдИ। рдпाрдиी рдХुрд▓ рд╕рдд्рд░рд╣ рджिрдиों рдХी рдмрд╣ुрдд рд▓ंрдмी рдФрд░ рд╡िрд╡िрдз рд░ंрдЧों рдФрд░ рджृрд╢्рдпाрд╡рд▓िрдпों рд╕े рднрд░ी рдпाрдд्рд░ा, рдЬिрд╕рдоें рд╣рдоें рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ुрдП। рдЙрди рд╕рдмрдХो рд▓िрдЦ рдкाрдиा рддो рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ै, рдмрддा рдкाрдиा рднी। рдкрд░ рдЙрдирдоें рдХुрдЫ рдХा рдЬिрдХ्рд░ рддो рдХिрдпा рд╣ी рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдорди рд╣ुрдЖ рдХि рдЗрд╕ рд╕рдд्рд░рд╣ рджिрд╡рд╕ीрдп рдпाрдд्рд░ा рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдЖрдк рд╕рдмрд╕े рд╕ाрдЭा рдХрд░ूँ।

рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдоें рд╣рдо рдХुрд▓ рдмाрд░рд╣ рд╕рджрд╕्рдп рд╢ाрдоिрд▓ рдеे, рдЬिрдирдоें рдкाँрдЪ рдкुрд░ुрд╖, рд╕ाрдд рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдеीं। рд╕рднी рд▓рдЧрднрдЧ рдШрд░ेрд▓ू рдФрд░ рдкрд╕्рдкрд░ рдоेрд▓-рдЬोрд▓ рд╡ाрд▓े рд╕рджрд╕्рдп। рдХोрдИ рднी рдЕрдкрд░िрдЪिрдд рдпा рдЕрдЬрдирдмी рдирд╣ीं। рд▓िрд╣ाрдЬा рдЖрдкрд╕ рдоें рд╕рдмрдХा рдЦूрдм рд╕ंрд╡ाрдж рдеा। рдХрд╣ीं рдХोрдИ рдЭिрдЭрдХ рдпा рд░ुрдХाрд╡рдЯ рдирд╣ीं। рдХрд╣ीं рдХोрдИ рдФрдкрдЪाрд░िрдХрддा рднी рдирд╣ीं। рдкुрд░ुрд╖ों рдоें рд▓ाрд▓рдЪंрдж्рд░ рд╢рд░्рдоा, рдЬрдЯाрд╢ंрдХрд░ рдЬी, рд╕ोрдордк्рд░рдХाрд╢ рдЬी, рдХрд╢्рдпрдк рднाрдИ рдФрд░ рд╡िрдиोрдж рдХौрд╢िрдХ (рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ) рдеे। рдорд╣िрд▓ाрдУं рдоें рдЫाрдпा, рдХрд╡िрддा, рд▓ीрд▓ा, рджрд░्рд╢рдиा, рдЙрдоा рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдоैं рд╕ुрдиीрддा рдФрд░ рдЬрдЯाрд╢ंрдХрд░ рдЬी рдХी рдмрдпाрд╕ी рд╡рд░्рд╖ीрдп рд╡ृрдж्рдзा рдоाँ। рдЗрдирдоें рдЫोрдЯा рднाрдИ рд╡िрдиोрдж рдФрд░ рджрд░्рд╢рдиा рддो рдоेрд░े рднाрдИ-рднाрднी рд╣ी рд╣ैं। рд▓ाрд▓рдЪंрдж рдФрд░ рдЫाрдпा рднी рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ी рд╣ैं।

рдмाрдХी рд╕рджрд╕्рдпों рдоें рдХुрдЫ рджूрд░ рдХे рд╕ंрдмंрдзी рдеे, рддो рдХुрдЫ рдЕрдд्рдпंрдд рдиिрдХрдЯ рдХे рдЖрдд्рдоीрдп рдЬрди рднी। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдо рд╕рдм рдПрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рддрд░рд╣ рд╣ी рд╕ाрде рдЧрдП। рд╕ाрде рд░рд╣े, рд╕ाрде рдЖрдП। рдмрд▓्рдХि рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдиे рд╣рдоें рдХुрдЫ рдФрд░ рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЬोрдб़ा, рдФрд░ рд╣рдордиे рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдиिрдХрдЯрддा рдФрд░ рдЖрдд्рдоीрдпрддा рд╕े рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХो рдЬाрдиा, рд╕рдордЭा рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдХिрдпा। рдФрд░ рдпाрдд्рд░ा рд╕ंрдкрди्рди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрди рдХा рднाрд╡ рднी рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рдЧрд╣рд░ा рд╣ुрдЖ।

рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं, рд╣рдордиे рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рд╕ाрде рд╣ोрдиे рдХे рд╕ुрдЦ, рдпा рдХрд╣ें рд╕ाрдЭेрдкрди рдХे рдЖрдиंрдж рдХो рднрд░рдкूрд░ рдЬिрдпा рдФрд░ рдХрд╣ीं-рдХрд╣ीं рддो рд╕рдЪрдоुрдЪ рдЦूрдм рдорд╕्рддी рдХी। рдЦाрд╕рдХрд░ рд╕рдоुрдж्рд░ рдХे рдиिрдХрдЯ рдЖрдХрд░। рд╣рдордоें рд╕े рдмрд╣ुрддों рдХे рд▓िрдП рд╕рдоुрдж्рд░ рдХो рдЗрддрдиे рдиिрдХрдЯ рд╕े рджेрдЦрдиे рдХा рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ा рд╣ी рдЕрдиुрднрд╡ рдеा, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕рдоुрдж्рд░ рдиे рд╣рдоें рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдмाрд╡рд▓ा рдмрдиा рджिрдпा, рдФрд░ рдорди рд╣ोрддा рдеा рдХि рджौрдб़рдХрд░ рдЬाрдПँ, рдФрд░ рдЦुрд▓рдХрд░ рд╕рдоुрдж्рд░ рдХी рд▓рд╣рд░ों рдоें рдирд╣ाрдПँ। рд╕рдоुрдж्рд░ рдЕрдкрдиी рднीрд╖рдгрддा рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╣рдоें рдк्рдпाрд░ा рд▓рдЧा, рдФрд░ рд╕рдоुрдж्рд░ рдХे рдЗрддрдиे рдиिрдХрдЯ рдЖ рдкाрдиा, рдЕрдкрдиा рд╕ौрднाрдЧ्рдп! рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдеा, рдЬैрд╕े рд╕рдоुрдж्рд░ рд╣рдоें рдЕрдкрдиी рд▓рдШुрддा рдоें рдЫिрдкी рд╡िрд░ाрдЯрддाрдУं рдХा рдЕрд╣рд╕ाрд╕ рдХрд░ा рд░рд╣ा рд╣ो। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕рдХे рдиिрдХрдЯ рдЖрдХрд░ рд╣рдо рд╕рднी рдоुрдХ्рдд рдорди рдкंрдЫी рдХी рддрд░рд╣ рдЪрд╣рдХ рдЙрдаे।

рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдХे рддрдоाрдо рдордиोрд░рде рдеे, рдЬो рд╣рд░ рдпाрдд्рд░ा рдХे рд╣ोрддे рд╣ी рд╣ैं। рдпों рд╣рдо рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ोрдЪрдХрд░ рддो рдЧрдП рдирд╣ीं рдеे। рд╡ैрд╕े рднी рдпाрдд्рд░ा рддो рдмрд╕, рдЪрд▓ рдкрдб़рдиे рдХा рдиाрдо рд╣ै। рд╕ो рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ा рддो рдЪрд▓ рдкрдб़े। рдорди рдоें рдмрд╕ рдЗрддрдиा рд╣ी рдеा рдХि рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे рдоंрджिрд░ों рдХी рд╕ुंрджрд░рддा рдФрд░ рднрд╡्рдпрддा рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕ुрди рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рдХे рд▓ोрдЧों рдХे рднрдХ्рддि рднाрд╡, рдЖрд╕्рдеा рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзा рдХे рдмाрд░े рдоें рднी। рддो рдЬрд░ा рдиिрдХрдЯ рд╕े рдЪрд▓рдХрд░ рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдФрд░ рд╣рдоाрд░े рджिрд▓ों рдоें рднी рдЧрд╣рд░ी рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рднрдХ्рддि рдХा рднाрд╡ рддो рдеा рд╣ी। рддो рдЗрди рдоंрджिрд░ों рдФрд░ рддीрд░्рдерд╕्рдерд▓ों рдХा рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдХे, рдПрдХ рд╕ाрдд्рд╡िрдХ рдЖрдиंрдж рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рдиे рдХी рдмाрдд рдмाрд░-рдмाрд░ рдорди рдоें рдЙрдарддी рдеी।

рджрдХ्рд╖िрдг рдХे рдоंрджिрд░ों рдоें рд░ाрдоेрд╢्рд╡рд░рдо рдФрд░ рдХрди्рдпाрдХुрдоाрд░ी рдХो рджेрдЦ рдкाрдиे рдХा рдЖрдХрд░्рд╖рдг рддो рди рдЬाрдиे рдХрдм рд╕े рдорди рдХे рдХिрд╕ी рдХोрдиे-рдк्рд░ांрддрд░ рдоें рдЫिрдкा рдеा, рдЬो рд░рд╣-рд░рд╣рдХрд░ рдЬाрдЧ рдЬाрддा рдеा, рдФрд░ рдлिрд░-рдлिрд░ рдкाрд╕ рдЖрдиे рдХा рди्рдпोрддा рджेрддा рдеा। рдлिрд░ рдПрдХ рдмाрдд рдпрд╣ рднी рдХрд╣ीं рди рдХрд╣ीं рдеी рд╣ी рдХि рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рднी рддो рд╣рдоाрд░े рджेрд╢ рдХा рд╣ी рдПрдХ рдмрдб़ा рдк्рд░рдоुрдЦ рднाрдЧ рд╣ै, рдмрд╣ुрдд рд╕ुंрджрд░, рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдФрд░ рдирдпрдиाрднिрд░ाрдо рднी। рдкрд░ рдпрд╣ рдк्рд░ाрдпः рдЕрджेрдЦा рдФрд░ рдЕрд▓рдХ्рд╖िрдд рд╣ी рд░рд╣ рдЬाрддा рд╣ै। рджेрд╢ рдХी рдПрдХрддा рдФрд░ рдЕрдЦंрдбрддा рдХे рд▓िрдП рддो рдпрд╣ рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рди рдХि рдЙрдд्рддрд░ рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдХे рд▓ोрдЧ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рдпрд╣ाँ рдЬाрдПँ, рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдоिрд▓ें-рдЬुрд▓ें рдФрд░ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЬाрдиें। рддрднी рддो рднाрд░рдд рдПрдХ рд╣ै, рдпрд╣ рдЫрд╡ि рдорди рдоें рдмрдиेрдЧी рдФрд░ рджेрд╢ рдХी рдПрдХрддा рдордЬрдмूрдд рд╣ोрдЧी।

рдордЧрд░ рдпे рд╕рдм рдмाрддें рдХрд╣ीं рдЕрд╡рдЪेрддрди рдоें рд░рд╣ी рд╣ों рддो рд░рд╣ी рд╣ों, рд▓ेрдХिрди рдк्рд░рдХрдЯ рдоें рддो рдорди рдоें рдПрдХ рд╣ी рдмाрдд рдеी рдХि рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рд╣рдоेрд╢ा рдЫूрдЯрддा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рдХे рдоंрджिрд░ों рдХी рддो рдмाрдд рд╣ी рдХ्рдпा рд╣ै। рддो рдЪрд▓рдХрд░ рд╡рд╣ाँ рдХे рдоंрджिрд░ рджेрдЦрдиे рдЪाрд╣िрдП, рдФрд░ рдХрди्рдпाрдХुрдоाрд░ी рдФрд░ рд░ाрдоेрд╢्рд╡рд░рдо рднी рдЬрд╣ाँ рдХे рдоंрджिрд░ों рдФрд░ рд╕рдоुрдж्рд░ рдХा рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиे рдзрд░्рдо рдХा рд╣ी рдирд╣ीं, рднाрд░рдд рдХा рднी рдПрдХ рд╡िрд░ाрдЯ рд░ूрдк рдФрд░ рд╡िрд░ाрдЯ рдЫрд╡ि рдорди рдоें рдЙрднрд░рддी рд╣ै।

рд╣рдордоें рд╕े рдк्рд░ाрдпः рд╕рднी рдпाрдд्рд░िрдпों рдХी рдЙрдо्рд░ рдмाрд╕рда рд╕े рдмрд╣рдд्рддрд░ рд╡рд░्рд╖ рдХे рдмीрдЪ рдеी। рдмрд╕, рдЬрдЯाрд╢ंрдХрд░ рдЬी рдХी рдоाँ рдХी рдЙрдо्рд░ рд╣ी рдЕрдзिрдХ рдеी, рдмрдпाрд╕ी рд╡рд░्рд╖। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдпाрдд्рд░ा рдоें рд╡े рдкूрд░े рдЖрдиंрдж рдФрд░ рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рд╕े рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдИं, рдФрд░ рдпाрдд्рд░ा рдХा рдкूрд░ा рдЖрдиंрдж рднी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓िрдпा। рдкूрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдоें рд╡े рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рд╣ीं, рдФрд░ рдХрд╣ीं рдХिрд╕ी рдкрд░ рдмोрдЭ рдирд╣ीं рдмрдиीं। рдмाрдХी рд╕рдм рдпाрдд्рд░ी рднी рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдФрд░ рдЬोрд╢ рд╕े рд▓рдмाрд▓рдм рдеे, рдФрд░ рдЦूрдм рдк्рд░рд╕рди्рдирдЪिрдд्рдд। рд╕ाрде рд╣ी рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдП рднी рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рддрдд्рдкрд░। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдоैंрдиे рдХрд╣ा рдХि рд╣рдо рд╕рдм рдПрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рддрд░рд╣ рд╣ी рдеे। рдПрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рддрд░рд╣ рд╣ी рд╣рдо рд╕ाрде рд░рд╣े, рдФрд░ рдЙрд╕ी рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рднाрд╡ рд╕े рдпाрдд्рд░ा рд╕ंрдкрди्рди рдХрд░рдХे рд▓ौрдЯे рднी।


[2]

рд╣рдо рд▓ोрдЧ 14 рдоाрд░्рдЪ 2025 рдХो рдЕंрдмाрд▓ा рд╕े рдд्рд░िрд╡ेंрдж्рд░рдо рдПрдХ्рд╕рдк्рд░ेрд╕ рд╕े рдпाрдд्рд░ा рдХे рд▓िрдП рд╕ुрдмрд╣ рдЖрда рдмрдЬे рдХुрд░ुрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕े рдЪрд▓े, рдФрд░ рдХोрдИ рд╕ाрдв़े рдиौ рдмрдЬे рддрдХ рдЕंрдмाрд▓ा рд╕्рдЯेрд╢рди рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рдЧाрдб़ी рд╕рдордп рд╕े 10 рдмрдЬрдХрд░ рдЕрдаाрд░рд╣ рдоिрдирдЯ рдкрд░ рдЖрдИ। рдФрд░ рд╣рдо рд╕рдмрдиे рдЕрдкрдиा-рдЕрдкрдиा рд╕्рдеाрди рдЧрд╣рдг рдХрд░ рд▓िрдпा। рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рджोрд╕्рдд рдХрд╢्рдпрдк рдиे рдлрдЯाрдлрдЯ рд╕рдмрдХा рд╕ाрдоाрди рдЪрдв़ा рджिрдпा। рд╕ाрдоाрди рдХो рдаीрдХ рд╕े рд╕ीрдЯों рдХे рдиीрдЪे рд╕ेрдЯ рдХрд░рдХे рд╕рдмрдиे рдЗрдд्рдоीрдиाрди рдХी рд╕ाँрд╕ рд▓ी।

рд╕рднी рдпाрдд्рд░ी рдЦाрд╕рдХрд░ рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рдЦाрдиे рдХा рдЗрддрдиा рд╕ाрдоाрди рд▓ेрдХрд░ рдЖрдИ рдеीं рдХि рдРрд╕ा рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдеा рдХि рдХ्рдпा рдпрд╣ рд╕рдм рд╣рдо рдмाрд░рд╣ рдЬрдиे рдЦрдд्рдо рдХрд░ рдкाрдПँрдЧे? рдпा рдХрд╣ीं рдЦрд░ाрдм рддो рдирд╣ीं рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।

рдЦाрдиे рдоे рдкрд░ाँрдаे, рдкूрд░िрдпाँ, рд░ोрдЯी, рдм्рд░ेрдб, рдЬैрдо, рдордХ्рдЦрди, рдЪрдЯрдиी, рдЕрдЪाрд░, рд╕рд▓ाрдж, рджाрд▓, рдЪрдиा рдорд╕ाрд▓ा, рдЖрд▓ू рдХी рд╕ूрдЦी рднाрдЬी, рдХрд░ेрд▓े рдХी рд╕рдм्рдЬी рдЖрджि рдеे। рдЪाрдп рдХे рд╕ाрде рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рдХी рдирдордХीрди, рдоीрдаे рд╢рдХрд░рдкाрд░े, рдирдордХрдкाрд░े, рдордЯрд░, рдордЯ्рдаिрдпाँ, рднुрдЬिрдпा, рдЪिрдк्рд╕ рдХ्рдпा рдирд╣ीं рдеा। рдоैं рддो рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рд╕े рдПрдХ рд╕рдк्рддाрд╣ рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдХुрд░ुрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдИ рдеी, рдоाँ-рдкिрддाрдЬी рд╕े рдоिрд▓рдиे। рдЕрддः рдоेрд░े рд╣िрд╕्рд╕े рдХा рдЦाрдиा рднी рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдиे рд╣ी рд╕ँрдЬो рд▓िрдпा рдеा। рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рдЦाрдиे-рдкीрдиे рдХे рд╕ाрдоाрди рдХा рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рдмैрдЧ рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдеा।

рджोрдкрд╣рд░ рд╣ोрддे-рд╣ोрддे рд╕рдмрдХे рдЦाрдиे рдХे рдмैрдЧ рдЦुрд▓рдиे рд▓рдЧे। рдХोрдИ рдкूрд░िрдпाँ рдмाँрдЯ рд░рд╣ा рд╣ै, рддो рдХोрдИ рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░-рдХрд░рдХे рдкрд░ाँрдаे рджे рд░рд╣ा рд╣ै। рдХोрдИ рдЦूрдм рдмрдв़िрдпा рджिрд▓рдЦुрд╢ рд╕рд▓ाрдж। рдпाрдиी рджोрдкрд╣рд░ рдХे рдмрдв़िрдпा рднोрдЬрди рдХा рдкूрд░ा рдЗंрддрдЬाрдо рдеा। рд╕рднी рдиे рднрд░рдкेрдЯ рднोрдЬрди рдХा рдЖрдиंрдж рд▓िрдпा। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдоिрд╖्рдЯाрди्рди рдХे рд░ूрдк рдоें рдмрдв़िрдпा рдмрд░рдлी рдХा рднी рд╕рдмрдиे рдЖрдиंрдж рд▓िрдпा। рдЦा-рдкीрдХрд░ рд╕рдм рдорд╕्рдд рд╣ो рдЧрдП।

рд╕рднी рдиे рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рд╕ीрдЯ рдкрд░ рдЪाрджрд░ рдмिрдЫा рд▓ी рдФрд░ рд▓ेрдЯ рдЧрдП। рд╕ोрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рдХрд░рдиे рд▓рдЧे।

рдЧाрдб़ी рдоें рд╣рдоें рдмाрд╡рди рдШंрдЯे рд░рд╣рдиा рдеा। рддрдм рдХрд╣ीं рд╣рдоें рдд्рд░िрд╡ेंрдж्рд░рдо рдкрд╣ुँрдЪрдиा рдеा। рдЕंрдмाрд▓ा (рд╣рд░िрдпाрдгा) рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ुрдИ рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдоें рдЪंрдбीрдЧрдв़, рдкंрдЬाрдм, рджिрд▓्рд▓ी, рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢, рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░, рдЖंрдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдФрд░ рддрдоिрд▓рдиाрдбु рд░ाрдЬ्рдпों рд╕े рд╣ोрддे рд╣ुрдП, рд╣рдоें рдХेрд░рд▓ рдХे рдд्рд░िрд╡ेंрдж्рд░рдо рдкрд╣ुँрдЪрдиा рдеा। рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдоें рдкрдб़рдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рдЯेрд╢рди рд╣ैं—рдЕंрдмाрд▓ा рдХैंрдЯ, рдЪंрдбीрдЧрдв़, рд▓ुрдзिрдпाрдиा, рдЬाрд▓ंрдзрд░, рджिрд▓्рд▓ी, рдЖрдЧрд░ा, рдЧ्рд╡ाрд▓िрдпрд░, рдЭाँрд╕ी, рднोрдкाрд▓, рдЗрдЯाрд░рд╕ी, рдиाрдЧрдкुрд░, рд╡िрдЬрдпрд╡ाрдб़ा, рдЪेрди्рдирдИ рдФрд░ рдд्рд░िрд╡ेंрдж्рд░рдо। рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рджрдХ्рд╖िрдг рдХी рднी рдкूрд░ी рдЭाँрдХी рдЗрд╕ рд░ेрд▓рдЧाрдб़ी рдоें рдмैрдаे-рдмैрдаे рд╣ी рд╣рдордиे рджेрдЦ рд▓ी। рднाрд░рдд рдХिрддрдиी рд╡िрд╡िрдзрддाрдУं рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ рд╣ै, рджेрдЦрдХрд░ рдЕрдЪрд░рдЬ рднी рд╣ुрдЖ, рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рдорди рдоें рдЖрдиंрдж рд╕ा рднी рдЙрдордб़ рдкрдб़ा। рдЕрд╣ा, рдпрд╣ рдХिрддрдиे рд╕ुрдЦ рдХी рдмाрдд рд╣ै рдХि рдИрд╢्рд╡рд░ рдиे рд╣рдоें рдЗрд╕ рд╕ुंрджрд░ рдФрд░ рдордиोрд░рдо, рд╣рд░ी-рднрд░ी, рд╢рд╕्рдп рд╢्рдпाрдорд▓ा рднाрд░рдд рднूрдоि рдкрд░ рдЬрди्рдо рд▓ेрдиे рдХा рд╕ौрднाрдЧ्рдп рджिрдпा, рдЬिрд╕рдХा рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдХрд╣ीं рдХोрдИ рд╕ाрдиी рдирд╣ीं।

рд░ेрд▓рдЧाрдб़ी рдХी рд▓ंрдмी рдФрд░ рдХाрдлी рд╕ुрдЦрдж рдпाрдд्рд░ा рдХे рдмाрдж, рдЬो рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдПрдХрджрдо рдШрд░ рдХी рддрд░рд╣ рд╣ी рдеी, рдЖрдЦिрд░ 16 рдоाрд░्рдЪ рдХो рд╕ुрдмрд╣ рд╕ाрдв़े рдЧ्рдпाрд░рд╣ рдмрдЬे рд╣рдо рдд्рд░िрд╡ेंрдж्рд░рдо рдкрд╣ुँрдЪे। рд╡рд╣ाँ рд╣рдордиे рдд्рд░िрд╡ेрдгी рдЯूрд░िрд╕्рдЯ рд╣ोрдо рд╣ोрдЯрд▓ рдоें рд░рд╣рдиे рдХे рдХрдорд░े рд▓िрдП। рдпрд╣ рд╣ोрдЯрд▓ рдоंрджिрд░ рдХे рдкाрд╕ рд╣ी рдеा। рд╕рднी рд▓ोрдЧ рдирд╣ा-рдзोрдХрд░ рддैрдпाрд░ рд╣ो рдЧрдП। рдЕрд╣ рд╣рдоें рдкрдж्рдордиाрдн рдоंрджिрд░ рдХे рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे рдЬाрдиा рдеा। 
рдкрдж्рдордиाрдн рдоंрджिрд░ рдмрд╣ुрдд рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ै। рдпрд╣ рдоंрджिрд░ рд╢ुрд░ू рд╕े рд╣ी рдд्рд░ाрд╡рдгрддोрд░ рдХे рд░ाрдЬाрдУँ рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рд╣ै। рдЖрдЬ рднी рдорд╣ेंрдж рд╡рд░्рдоा рдиाрдо рдХे рд░ाрдЬा рдЗрд╕рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рд╣ैं। рд╣рдо рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдЖрдЧे-рдЖрдЧे рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ рдкीрдЫे-рдкीрдЫे, рд╕рднी рдкंрдХ्рддिрдмрдж्рдз рд╣ोрдХрд░ рджрд░्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рд▓рдЧी рд▓ाрдЗрди рдоें рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╕рд░рдХрдиे рд▓рдЧे। рдоंрджिрд░ рдоें рднीрдб़ рдмрд╣ुрдд рдеी।

рд╕рдмрд╕े рдЦाрд╕ рдмाрдд рдпрд╣ рдеी рдХि рдпрд╣ाँ рд╣рд░ेрдХ рдоंрджिрд░ рдоें рдЪрдк्рдкрд▓ें рдоंрджिрд░ рдХे рдмाрд╣рд░ рд╣ी рдЙрддाрд░ рджी рдЬाрддी рд╣ैं। рдлिрд░ рд╡िрд╢ाрд▓ рдоंрджिрд░ рдкрд░िрд╕рд░ рдоें рдкैрджрд▓ рд╣ी рдЪрд▓рдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рдкैрд░ों рдоें рд╣рд▓рдХे-рд╣рд▓рдХे рдХंрдХрдб़, рдмрдЬрд░ी рдЖрджि рдЪुрднрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं, рдкрд░ рд▓ोрдЧों рдХी рдкंрдХ्рддि рдЗрд╕рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдХिрдП рдмिрдиा рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЖрдЧे рдмрдв़рддी рдЬाрддी рд╣ै।

рд╣рдо рднी рдЖрдЧे рд╕рд░рдХ рд░рд╣े рдеे। рдЖрдЦिрд░ рд╡рд╣ рдШрдб़ी рдЖ рд╣ी рдЧрдИ, рдЬрдм рд╣рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдкрдж्рдордиाрдн рдЬी рдХे рджрд░्рд╢рди рд╣ोрдиे рдеे।
рднрдЧрд╡ाрди рд╡िрд╖्рдгु рдХी рдпрд╣ рдХाрд▓े рдкрдд्рдерд░ рдХी рдмрд╣ुрдд рд╕ुंрджрд░ рдоूрд░्рддि рд▓ेрдЯी рд╣ुрдИ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╣ै। рдЙрдирдХा рджाрдпाँ рд╣ाрде рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдкрд░ рд╣ै, рдФрд░ рдЙрдирдХी рдиाрднि рдоें рдХрдорд▓ рдХी рдбंрдбी рдКрдкрд░ рдиिрдХрд▓ी рд╣ुрдИ рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдКрдкрд░ рдХрдорд▓ рдХे рдлूрд▓ рдоें рдм्рд░рд╣्рдоा рдЬी рд╡िрд░ाрдЬрдоाрди рд╣ैं। рдлिрд░ рдЙрдирдХे рдмрдб़े рд╣ी рд╕ुंрджрд░ рдЪрд░рдг рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рд╕ोрдиे рдХी рдкाрдпрд▓ें рд╣ैं। рдмрдб़ी рд╕ुंрджрд░ рдФрд░ рдЕрдж्рднुрдд рдоूрд░्рддि рд╣ै। рджिрд╡्рдп рджрд░्рд╢рди рд╣ैं। рдд्рд░िрд╡ेंрдж्рд░рдо рдХेрд░рд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╣ै। рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХे рд╕рдмрд╕े рдзрдиाрдв्рдп рдоंрджिрд░ों рдоें рдПрдХ рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ंрдкрди्рди рд╣ै, рдРрд╕ा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

рдоंрджिрд░ рджрд░्рд╢рди рдХे рдмाрдж рд╢ाрдо рд╣ो рдЧрдИ, рддो рд╢ाрдо рдХा рднोрдЬрди рдХрд░рдХे рд╣рдо рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдХрдорд░ों рдоें рдЖ рдЧрдП। рдЕрдЧрд▓े рджिрди рд╕ुрдмрд╣ рд╣ी рдХोрд╡рд▓рдо рдмीрдЪ рдЬाрдиे рдХा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдеा।

рд░ाрдд рдХैрд╕ी рдХрдЯ рдЧрдИ, рдХुрдЫ рдкрддा рд╣ी рдирд╣ीं рдЪрд▓ा। рдЕрдЧрд▓े рджिрди рд╣рдо рд▓ोрдЧ рд╕ुрдмрд╣ рд╣ी рдирд╣ा-рдзोрдХрд░ рдмीрдЪ рдХे рд▓िрдП рдЪрд▓ рджिрдП।

рд╡рд╣ाँ рдиाрд╡ рдоें рдмैрдардХрд░ рдпाрдд्рд░ा рдХी। рдЖрд╕рдкाрд╕ рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рдХे рдкेрдб़-рдкौрдзों рдФрд░ рдШрдиी рд╣рд░िрдпाрд▓ी рдиे рд╣рдоाрд░ा рдорди рдоोрд╣ рд▓िрдпा। рдиाрд╡ рдоें рд╣ी рдПрдХ рдЬрдЧрд╣ рдПрдХ рдиाрд░िрдпрд▓ рдкाрдиी рд╡ाрд▓ा рдмैрдаा рдеा। рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рд╣рд░े рдФрд░ рдкीрд▓े рдЧрд╣рд░े рд╕ंрддрд░ी рд░ंрдЧ рдХे рдиाрд░िрдпрд▓ рдеे, рдЬैрд╕े рд╣рдордиे рдкрд╣рд▓े рдХрднी рдирд╣ीं рджेрдЦे рдеे। рдкूрдЫрдиे рдкрд░ рдЙрд╕рдиे рдмрддाрдпा рдХि рдпे рдиाрд░िрдпрд▓ рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдХे рд╣ैं। рдпे рдЧрд╣рд░े рдкीрд▓े рд░ंрдЧ рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЙрди рдиाрд░िрдпрд▓ों рдХा рдкाрдиी рдкिрдпा рддो рдЙрд╕рдХे рд╕्рд╡ाрдж рдХे рд▓िрд╣ाрдЬ рд╕े рд╣рд░े рдФрд░ рдкीрд▓े рдиाрд░िрдпрд▓ों рдоें рдХोрдИ рдЦाрд╕ рдЕंрддрд░ рдирд╣ीं рд▓рдЧा।
рдпрд╣ाँ рдПрдХ рдмाрдд рдФрд░ рдЬोрдб़рдиे рдХी рд╣ै। рд╡рд╣ рдпрд╣ рдХि рдпрд╣ाँ рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे, рд▓рдЧрднрдЧ рдЪाрд░ рдЗंрдЪ рдХे рдХेрд▓े рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рдмрдб़े рд╣ी рдоीрдаे, рдФрд░ рдЫिрд▓рдХा рдЗрддрдиा рдкрддрд▓ा, рдЬैрд╕े рдХाрдЧрдЬ рд╣ो। рд╕्рд╡ाрдж рд╕े рднрд░рдкूрд░ рдФрд░ рддुрд░ंрдд рдкेрдЯ рдХी рдЕрдЧ्рдиि рд╢ांрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े। рд╣рдордоें рд╕े рд╣рд░ेрдХ рдиे рддीрди-рддीрди, рдЪाрд░-рдЪाрд░ рдЫुрдЯрдХू рдХेрд▓े рдЦाрдП рдФрд░ рдЙрдирдХा рдкूрд░ा рдЖрдиंрдж рд▓िрдпा।

рдиाрд╡ рд╕े рд╣ी рдиाрд╡िрдХ рдиे рд╣рдоें рддीрди рд░ंрдЧ рдХा рдкाрдиी рднी рджिрдЦाрдпा, рдФрд░ рдмрддाрдпा рдХि рдпрд╣ाँ рджो рдирджिрдпाँ рдХрд░рдордиा рдФрд░ рдХिрд▓िрдпाрд░ рд╕рдоुрдж्рд░ рдоें рдЖрдХрд░ рдоिрд▓рддी рд╣ैं। рдЗрди्рд╣ीं рдХрд░рдордиा рдФрд░ рдХिрд▓िрдпाрд░ рдирджिрдпों рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ाँ рдкाрдиी рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд░ंрдЧ рдХा рдирдЬрд░ рдЖ рд░рд╣ा рдеा।

рдпрд╣ीं рд╡िрд╢ाрд▓ рд╕рдоुрдж्рд░ рднी рджेрдЦा, рдЬिрд╕рдХी рд▓рд╣рд░ें рдаाрдаें рдоाрд░ рд░рд╣ी рдеीं। рдПрдХрджрдо рд╕ाрдл рдиीрд▓े, рд╣рд░े рдкाрдиी рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдорди рдк्рд░рдлुрд▓्рд▓िрдд рд╣ो рдЧрдпा। рдпрд╣ाँ рд╕े рд╣рдЯрдиे рдХा рдорди рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ो рд░рд╣ा рдеा। рдкрд░ рдиाрд╡ рд╡ाрдкрд╕ी рдХा рд╕рдордп рд╣ो рд░рд╣ा рдеा, рддो рд╕рднी рдлिрд░ рд╕े рдордЬрдмूрд░ी рдоें рдиाрд╡ рдоें рдмैрда рдЧрдП, рдФрд░ рдлिрд░ рд╡ाрдкрд╕ рд╡рд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП, рдЬрд╣ाँ рд╕े рдиाрд╡ рдЪрд▓ी рдеी।


[3]

рд░ाрдоेрд╢्рд╡рд░рдо рдФрд░ рдХрди्рдпाрдХुрдоाрд░ी рдХी рдоोрд╣рдХ рд╕ुंрджрд░рддा
 
рд╣рдоाрд░ा рдЕрдЧрд▓ा рдкрдб़ाрд╡ рд░ाрдоेрд╢्рд╡рд░рдо, рдХрди्рдпाрдХुрдоाрд░ी рдеा। рдХрди्рдпाрдХुрдоाрд░ी рдоें рднрдЧрд╡рддी рджेрд╡ी, рдмाрд▓ा рднрдж्рд░ा рддрдеा рднрдж्рд░рдХाрд▓ी рдиाрдо рд╕े рдХрди्рдпाрдХुрдоाрд░ी рдХा рдмрдб़ा рд╣ी рднрд╡्рдп рдоंрджिрд░ рд╣ै। рдоंрджिрд░ рдХी рд╡िрд╢ाрд▓рддा рдорди рдХो рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдоाँ рдХрди्рдпाрдХुрдоाрд░ी рдХी рдХाрд▓े рдкрдд्рдерд░ рдХी рдмрдб़ी рднрд╡्рдп рдоूрд░्рддि рд╣ै। рджेрдЦрддे рд╣ी рдорди рдоुрдЧ्рдз рд╕ा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдлिрд░ рд╡рд╣ाँ рд╕े рд╣рдЯрдиे рдХा рдорди рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдкрд░ рд▓ाрдЗрдиें рдЗрддрдиी рд▓ंрдмी рд╣ोрддी рд╣ैं рдХि рдЕрдкрдиी рдмाрд░ी рдЖрдиे рдкрд░ рд╕िрд░्рдл рдФрд░ рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдпा рджो рд╕ेрдХंрдб рд╣ी рдоाँ рдХे рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे рдХा рд╕рдордп рдоिрд▓ рдкाрддा рд╣ै। рдкрд░ рд▓ाрдЗрди рдоें рдЦрдб़े-рдЦрдб़े рдЗрддрдиा рд╕рдордп рдФрд░ рдШंрдЯे рдЧुрдЬрд░ рдЬाрддे рд╣ैं рдХि рдЕрдкрдиी рдмाрд░ी рдЖрдиे рдкрд░ рд╣ी рдПрдХ рдпा рджो рд╕ेрдХंрдб рдоें рд╡्рдпрдХ्рддि рджрд╕ рдЖँрдЦों рд╕े рдоूрд░्рддि рдХे рджрд░्рд╢рди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рд╕рдм рдХुрдЫ рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рджेрдЦ рдкाрддा рд╣ै।

рдкैрд░ рдЖрдЧे рдирд╣ीं рдмрдв़рддे, рдкрд░ рдкुрдЬाрд░ी рд╣ाрде рд╕े рдЖрдЧे-рдЖрдЧे рд▓ाрдЗрди рдмрдв़ाрддा рдЬाрддा рд╣ै। рдФрд░ рд╣рдо рдЕрддृрдк्рдд рд╕े рдорди рдоें рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рджрд░्рд╢рдиों рдХी рдЪाрд╣ рд▓िрдП, рдЖрдЧे рдмрдв़ рдЬाрддे рд╣ैं।

рдлिрд░ рдХрди्рдпाрдХुрдоाрд░ी рд╕े рд╣рдо рд░ाрдоेрд╢्рд╡рд░рдо рдкрд╣ुँрдЪे। рд╡рд╣ाँ рдзрдиुрд╖рдХोрдЯि рдЬिрд╕े рд░ाрдорд╕ेрддु рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं, рдХा рдирдЬाрд░ा рджेрдЦрдХрд░ рдорди рдЖрд╣्рд▓ाрджिрдд рд╣ो рдЧрдпा। рдРрд╕ा рд╕рдоुрдж्рд░ рдЬिрд╕рдоें рд▓рд╣рд░ें рддो рдеीं, рдкрд░ рдорди рдоें рднрдп рдкैрджा рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдеा। рдмрдб़ी рдордзुрд░-рдордзुрд░, рдЫोрдЯी-рдЫोрдЯी рд╕ी рд▓рд╣рд░ें рд╣ी рдеीं, рдЬैрд╕े рдХोрдИ рдк्рдпाрд░ा рд╕ा рджोрд╕्рдд рдоिрд▓рдиे рдЖрддा рд╣ो। рдЕрд╕рд▓ рдоें рд╡рд╣ाँ рдХिрдиाрд░े рд╕े рд▓рдЧрднрдЧ 30-35 рдлुрдЯ рддрдХ рдЧीрд▓ी рд░ेрдд рдеी, рдЬो рдврд▓ाрди рдХे рд░ूрдк рдоें рди рд╣ोрдХрд░ рд╕рдкाрдЯ рдеी, рдЬिрд╕рдоें рдЦрдб़े рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЖрдЧे рдЦिрд╕рдХрдиे рдХा рдбрд░ рдирд╣ीं рдеा।

рд╕рднी рд▓ोрдЧ рд╡рд╣ाँ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕рдоूрд╣ों рдоें рдЦूрдм рдлोрдЯो рд▓े рд░рд╣े рдеे। рд╣рдордиे рднी рд▓िрдП рдФрд░ рдХрд░ीрдм рдШंрдЯा рднрд░ рд╡рд╣ाँ рдордзुрд░-рдордзुрд░ рд▓рд╣рд░ों рдХा рдЖрдиंрдж рдЙрдаाрддे рд╣ुрдП, рдШुрдЯрдиों рддрдХ рдкाрдиी рдоें рдЗрдзрд░ рд╕े рдЙрдзрд░ рдзीрдоे рдХрджрдоों рд╕े рдЪрд▓рддे рд░рд╣े। рдЙрд╕ी рдЧीрд▓ी рд░ेрдд рдоें рд╕ीрдкिрдпाँ рдФрд░ рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рд╢ंрдЦ рднी рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣े рдеे। рд╣рдордоें рд╕े рдХुрдЫ рд╕ाрдеिрдпों рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЗрдХрдЯ्рдаा рднी рдХिрдпा рдФрд░ рдкोंрдЫрдХрд░ рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдкрд░्рд╕ рдоें рдбाрд▓ рд▓िрдпा।

рдХрди्рдпाрдХुрдоाрд░ी рдХी рдПрдХ рд╕ुंрджрд░ рдХिрд╢ोрд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рдмрдб़ी рд╕ुंрджрд░ рдоूрд░्рддि рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд╕рдм рдЬрдЧрд╣ рдХाрд▓े рдкрдд्рдерд░ рдХी рд╣ी рдоूрддिрдпाँ рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ें рдХिрд╕ी рд╕ुрдШрдб़ рдХрд▓ाрдХाрд░ рдиे рдмрдб़े рдорди рд╕े рдмрдиाрдпा рд╣ै। рдХрди्рдпाрдХुрдоाрд░ी рдкाрд░्рд╡рддी рдХा рд╣ी рдПрдХ рд░ूрдк рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдХрдеा рднी рдХाрдлी рдЕрд▓рдЧ рд╕ी рд╣ै। рдХрд╣ा рдЬा рд╣ै рдХि рдмाрдгाрд╕ुрд░ рдиाрдо рдХा рдЕрд╕ुрд░ рдЗрд╕ рдкाрд░्рд╡рддी рд░ूрдкी рдХिрд╢ोрд░ी рдХे рдкीрдЫे рдкрдб़ рдЧрдпा, рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдЬिрдж рдХрд░рдиे рд▓рдЧा। рдкрд░ рдХिрд╢ोрд░ी рдХे рдорди рдоें рддो рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рд╣ी рдкрддि рдХे рд░ूрдк рдоें рдеे। рдЕрддः рдЙрд╕рдиे рдмाрдгाрд╕ुрд░ рд╕े рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдХिрдпा рдФрд░ рдЕंрддрддः рдЙрд╕рдХा рд╕ंрд╣ाрд░ рдХрд░ рджिрдпा। рддрднी рд╕े рд╡े рджेрд╡ी рдХे рд░ूрдк рдоें рдкूрдЬी рдЬाрдиे рд▓рдЧीं।

рд╣рдЬाрд░ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд▓ोрдЧ рдпрд╣ाँ рдк्рд░рддिрджिрди рдоाँ рдХрди्рдпाрдХुрдоाрд░ी рдХे рджрд░्рд╢рдиों рдХे рд▓िрдП рдЖрддे рд╣ैं। рдФрд░ рджрд░्рд╢рди рдкाрдХрд░ рддृрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। 
*

рдЙрд╕ी рджिрди рд╣рдоें рд╡िрд╡ेрдХाрдиंрдж рд░ॉрдХ рдХे рднी рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे рдеे। рд╣рдо рд╕рдм рд▓ोрдЧ рдлेрд░ी рдоें рдмैрдаे рдФрд░ рд╕рдоुрдж्рд░ рдХिрдиाрд░े рд▓рдЧрднрдЧ рджो рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рджूрд░ рд╡िрд╡ेрдХाрдиंрдж рдЪрдЯ्рдЯाрди рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рд╡рд╣ाँ рд╡िрд╡ेрдХाрдиंрдж рдХी рд╡िрд╢ाрд▓рдХाрдп рднрд╡्рдп рдк्рд░рддिрдоा рдХे рджрд░्рд╢рди рдХिрдП। рд╡े рдпрд╣ाँ рд╕рди् 1992 рдоें рд╢ाрдпрдж 14-15 рджिрд╕ंрдмрд░ рдХो рджो рджिрди рдХे рд▓िрдП рд░ुрдХे рдеे। рддрдм рдлेрд░ी рд╡рдЧैрд░рд╣ рдирд╣ीं рдеी рдФрд░ рд╡े рддैрд░рдХрд░ рдЙрд╕ рдЪрдЯ्рдЯाрди рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪे рдеे, рдЬрд╣ाँ рдЖрдЬ рдЙрдирдХी рднрд╡्рдп рдк्рд░рддिрдоा рд╣ै। рдЙрдирдХे рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдХे рдмрдб़ा рдЧрд░्рд╡ рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╣рдоाрд░े рднाрд░рдд рдоें рдХैрд╕े-рдХैрд╕े рдорд╣ाрдкुрд░ुрд╖ों рдиे рдЬрди्рдо рд▓िрдпा рд╣ै।

рдЙрд╕ी рдкрд░िрд╕рд░ рдоें рдПрдХ рдз्рдпाрди рдХрдХ्рд╖ рднी рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рд╕ाрдордиे рдХी рджीрд╡ाрд░ рдкрд░ рд╕िрд░्рдл рдУрдо рд▓िрдЦा рд╣ै। рдЙрд╕рдоें рд╣рд▓рдХे рдиीрд▓े рд░ंрдЧ рдХा рдк्рд░рдХाрд╢ рд╣ै। рдЙрд╕рдХी рд╣рд▓рдХी рдиीрд▓ी рд░ोрд╢рдиी рд╕े рд╡рд╣ рд╣ॉрд▓ рд░ोрд╢рди рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдоें рдЬрдм рд╣рдо рд▓ोрдЧ рдЧрдП рддो рдХुрд▓ 15-20 рд▓ोрдЧ рдмैрдаे рд╣ुрдП рдеे। рд╣рдордиे рднी рд╕िрд░्рдл рджो рдоिрдирдЯ рдЦрдб़े рд╣ोрдХрд░ рд╣ी рдЕрдкाрд░ рд╢ांрддि рдЕрдиुрднрд╡ рдХी।

рдЙрд╕рдХे рдмाрд╣рд░ рдЖрддे рд╣ी рджेрдЦा рдХि рд╕ाрдордиे рджрдХ्рд╖िрдг рдХे рдПрдХ рдФрд░ рдорд╣ाрдкुрд░ुрд╖ рднрдХ्рддрдХрд╡ि рддिрд░ुрд╡рд▓्рд▓ुрд╡рд░ рдХी рд╡िрд╢ाрд▓рдХाрдп рд╕ीрдоेंрдЯ рдХी рдк्рд░рддिрдоा рд╣ै। рдкाँрдЪ рдлुрдЯ рдКँрдЪे рдЪрдмूрддрд░े рдкрд░ рдЙрд╕े рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╣рдо рд╕рдм рдмाрд░ी-рдмाрд░ी рд╕े рдЙрдирдХे рдЪрд░рдгों рдоें рдЦрдб़े рд╣ुрдП рдФрд░ рдлोрдЯो рд▓िрдП। рд╡рд╣ीं рдкрд░ рд╕рдоुрдж्рд░ рдкрд░ рд╢ीрд╢े рдХा рдкुрд▓ рднी рдмрдирд╡ाрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдиीрдЪे рдаाрдаें рдоाрд░рддे рд╕рдоुрдж्рд░ рдХो рджेрдЦрдиा рдорди рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рдЖрд╣्рд▓ाрджिрдд рдФрд░ рд░ोрдоांрдЪिрдд рднी рдХрд░рддा рд╣ै।
*

рд░ाрдоेрд╢्рд╡рд░рдо рдоें рд░ाрдордиाрде рд╕्рд╡ाрдоी рдпाрдиी рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХा рдмрдб़ा рд╕ुंрджрд░ рдФрд░ рднрд╡्рдп рд╡िрд╢ाрд▓рдХाрдп рдоंрджिрд░ рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдоंрджिрд░ рдоें рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХे рджрд░्рд╢рди рд╕े рдкрд╣рд▓े рдмाрдИрд╕ рдХुंрдбों рдкрд░ рд╕्рдиाрди рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। рдмाрдИрд╕ рдХुंрдб рдХ्рдпा рдХुрдПँ рд╣ैं, рдЬрд╣ाँ рд╣рд░ рдХुрдПँ рдкрд░ рдоंрджिрд░ рдХे рд╣ी рдЪाрд░ рдпा рдкाँрдЪ рд╕ेрд╡рдХ рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╡े рдХुрдПँ рд╕े рдЫोрдЯी-рдЫोрдЯी рдмाрд▓рдЯिрдпों рд╕े рдкाрдиी рдиिрдХाрд▓рдХрд░, рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХे рд╕िрд░ рдкрд░ рдбाрд▓рддे рд░рд╣рддे рд╣ैं рдФрд░ рднीрдб़ рдЖрдЧे рдмрдв़рддी рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрди рдХुंрдбों рдХे рдиाрдо рднी рд╣ैं, рдЬैрд╕े рдЧाрдпрдд्рд░ी рдХुंрдб, рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рдХुंрдб, рдЖрджि।
рдЬрдЧрд╣-рдЬрдЧрд╣ рд╕्рдиाрди рдХे рдХाрд░рдг рд╕ाрд░ा рд░ाрд╕्рддा рдЧीрд▓ा рд╣ी рд░рд╣рддा рд╣ै рдФрд░ рдиंрдЧे рдкाँрд╡ рд╣ी рдЪрд▓рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। рд▓ाрдЗрди рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЖрдЧे рдмрдв़рддी рд╣ै। рдХрдИ рдпू-рдЯрд░्рди рдкाрд░ рдХрд░рдХे рдлिрд░ рдЕंрддिрдо рд▓ाрдЗрди рдоें рдЖрддे рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рд╕े рджрд░्рд╢рди рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рднрдХ्рдд рдЖँрдЦें рдлाрдб़-рдлाрдб़рдХрд░ рджेрдЦрдиे рдХा рдпрдд्рди рдХрд░рддे рд╣ैं, рддाрдХि рд╕рдм рдХुрдЫ рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рджीрдЦ рдЬाрдП। рдХाрд░рдг рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ाँ рд╕рдм рдоंрджिрд░ों рдоें рдШी рдХे рджीрдкрдХ рдЬрд▓рддे рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ीं рдХी рдоंрдж рд░ोрд╢рдиी рдоें рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЖрд╕рдкाрд╕ рд╕рдм рдХрд╣ीं рдЕंрдзрдХाрд░ рд╕ा рд╣ोрддा рд╣ै, рдФрд░ рд╢ुрдХ्рд░ рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рджрд░्рд╢рди рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं, рд╡рд░рдиा рддो рдзुँрдзрд▓рдХे рдоें рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиा рд╣ी рджुрд░्рд▓рдн рд╣ै।

рдорди рдоें рдЖрддा рд╣ै рдХि рдХाрд╢, рдпрд╣ाँ рднीрддрд░ी рдк्рд░рдХोрд╖्рда рдоें рдПрдХ-рджो рдЯ्рдпूрдм рд▓ाрдЗрдЯें рднी рд╣ोрддीं, рддो рдХिрддрдиे рдЕрдЪ्рдЫे рджрд░्рд╢рди рд╣ोрддे। рдЦैрд░, рд╣рдордиे рдлिрд░ рднी рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрддुрд░рддा рд╕े рднрдЧрд╡ाрди рд░ाрдо рдХे рдЖрд░ाрдз्рдп рд░ाрдордиाрде рд╕्рд╡ाрдоी рдпाрдиी рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдХे рджрд░्рд╢рди рдХिрдП। рджीрдпों рдХी рд░ोрд╢рдиी рдоें рднी рд╡े рд╕ाрдл рджिрдЦाрдИ рджिрдП। рдЙрдирдХे рдЖрдЧे рд╕िрд░ рд╕्рд╡рдпं рд╣ी рдЭुрдХрддा рдЪрд▓ा рдЧрдпा। рдорди рдЬैрд╕े рдЙрдЫрд▓-рдЙрдЫрд▓рдХрд░ рдмाрд╣рд░ рдЖ рд░рд╣ा рдеा рдХि рд╢ुрдХ्рд░ рд╣ै, рджрд░्рд╢рди рд╣ो рдЧрдП।

рдЗрд╕рдХे рдЕрдЧрд▓े рд╣ी рджिрди рд╕ुрдмрд╣ рдХрд░ीрдм рдЪाрд░ рдмрдЬे рдкाрд░рдж рдХे рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдХे рджрд░्рд╢рди рд╣ोрдиे рдеे। рднрд▓ा рдХैрд╕ा рд╣ोрдЧा рдкाрд░рдж рдХा рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ? рдХिрддрдиा рдЕрдж्рднुрдд! рдХैрд╕ी рдЙрд╕рдХी рдЫрд╡ि, рдХैрд╕ी рджिрд╡्рдп рдк्рд░рднा рд╣ोрдЧी? рд╕рдмрдХे рдорди рдоें рдЙрдд्рд╕ुрдХрддा рдеी। рдЗрд╕рд▓िрдП рдХोрдИ рднी рдкीрдЫे рдирд╣ीं рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣рддा рдеा। рд╕рднी рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдХрдорд░े рдоें рд╕ुрдмрд╣ рддीрди рдмрдЬे рд╕े рд╣ी рдирд╣ाрдиे-рдзोрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рдоें рд▓рдЧ рдЧрдП। рдФрд░ рд▓ो, рдЪाрд░ рдмрдЬे рд╣рдо рд╣ोрдЯрд▓ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдЖ рдЪुрдХे рдеे।

рд╣ोрдЯрд▓ рд╕े рдоंрджिрд░ рддрдХ рдкैрджрд▓ рдХा рд╣ी рд░ाрд╕्рддा рдеा। рд╡рд╣ाँ рдкрд╣ुँрдЪे рддो рдЗрддрдиी рд╕ुрдмрд╣-рд╕ुрдмрд╣ рджрд░्рд╢рдиाрд░्рдеिрдпों рдХी рд▓ाрдЗрди рд▓рдЧी рд╣ुрдИ рдеी। рдФрд░ рдХोрдИ рдЫोрдЯी-рдоोрдЯी рдирд╣ीं, рдЦूрдм рд▓ंрдмी рд▓ाрдЗрди। рджेрдЦрдХрд░ рдмрдб़ी рд╣ैрд░ाрдиी рд╣ुрдИ। рдЦैрд░, рд╣рдо рднी рд▓ाрдЗрди рдоें рд▓рдЧ рдЧрдП рдФрд░ рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЖрдЧे рд░ेंрдЧрдиे рд▓рдЧे। рдХрд░ीрдм рд╕ुрдмрд╣ рдЫрд╣ рдмрдЬे рд╣рдоाрд░ा рдиंрдмрд░ рдЖ рдЧрдпा। рдФрд░ рд╣рдордиे рдЬрдЧ-рдордЧ рдХрд░рддे рдкाрд░рдж рдХे рдЙрд╕ рдЕрдж्рднुрдд рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдХे рдЦूрдм рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рджрд░्рд╢рди рдХिрдП। рд╕ाрдв़े рдЫрд╣ рдмрдЬे рддрдХ рд╣рдо рдоंрджिрд░ рдкрд░िрд╕рд░ рдХे рдмाрд╣рд░ी рд╣िрд╕्рд╕े рдоें рдеे। рдФрд░ рд╕рднी рдк्рд░рд╕рди्рдирдЪिрдд्рдд рдеे рдХि рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рджрд░्рд╢рди рд╣ो рдЧрдП।

рдоंрджिрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рдиे рдкрд░ рд╕рднी рдиे рдПрдХ рдвाрдмे рдоें рд╕ांрднрд░-рд╡рдб़ा рдЦाрдпा рдФрд░ рдмाрдж рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рд╕ी рдХрдб़рдХ рдЪाрдп рдкी। рдЖрдиंрдж рдЖ рдЧрдпा।


[4]
рдЕрдЧрд▓े рджिрди рдорджुрд░ै рдоें рдоीрдиाрдХ्рд╖ी рдоंрджिрд░ рдХे рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे рдеे। рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдоंрджिрд░ рдЙрддрдиा рд╣ी рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ै, рдЬिрддрдиा рдХि рд╕्рд╡рдпं рдорджुрд░ै рд╢рд╣рд░। рдоीрдиाрдХ्рд╖ी рдоंрджिрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдПрдХ рдХрдеा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै рдХि рдЗрд╕े рдкांрдбрдпрди рд░ाрдЬा рдХुрд▓рд╢ेрдЦрд░ рдиे рдкрд╣рд▓ी рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдмрдирд╡ाрдпा рдеा। рд░ाрдЬा рдХो рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдиे рдЗрд╕ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдоीрдиाрдХ्рд╖ी рдоंрджिрд░ рдмрдирд╡ाрдиे рдХा рдЖрджेрд╢ рджिрдпा рдеा। рдпрд╣ рдоंрджिрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рдЪौрджрд╣ рдПрдХрдб़ рдоें рдлैрд▓ा рд╣ै, рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдЪाрд░ рднрд╡्рдп рдЧोрдкुрд░рдо рд╣ैं рдЬो рдкूрд░्рд╡, рдкрд╢्рдЪिрдо, рдЙрдд्рддрд░ рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рджिрд╢ाрдУँ рдоें рд╣ैं। рдоंрджिрд░ рдмрдб़ा рднрд╡्рдп рдФрд░ рд╡िрд╢ाрд▓ рд╣ै। рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдЪौрджрд╣рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рджिрд▓्рд▓ी рд╕рд▓्рддрдирдд рдХे рд╕ेрдиाрдкрддि рдорд▓िрдХ рдХाрдлूрд░ рдиे рджрдХ्рд╖िрдг рдХे рдЕрди्рдп рдоंрджिрд░ों рдХी рднांрддि рдЗрд╕ рдоंрджिрд░ рдХो рднी рдз्рд╡рд╕्рдд рдХрд░рд╡ाрдпा рдФрд░ рдпрд╣ाँ рд╕े рдЕрдеाрд╣ рдзрди-рд╕ंрдкрддि рд▓ूрдЯрдХрд░ рджिрд▓्рд▓ी рд╕рд▓्рддрдирдд рдХे рдЦрдЬाрдиे рднрд░े।

рд╕рдордп рдмрджрд▓ा। рдлिрд░ рд╕ोрд▓рд╣рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдиाрдпрдХ рд╡ंрд╢ рдХे рд░ाрдЬाрдУं рдиे рдЗрд╕рдХा рдкुрдирд░ुрдж्рдзाрд░ рдХрд░рд╡ाрдпा। рдпрд╣ी рдирд╣ीं, рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдХाрд▓ рдоें рднी рдЗрд╕ рдоंрджिрд░ рдХो рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдж्рд╡ाрд░ा рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुँрдЪाрдпा рдЧрдпा। рдкрд░ 1947 рдХे рдмाрдж рд╕े рдлिрд░ рд╕े рдЗрди рдоंрджिрд░ों рдХा рдкुрдирд░ुрдж्рдзाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा। рдФрд░ рдпрд╣ рдоंрджिрд░ 1995 рдоें рдлिрд░ рд╕े рдЕрдкрдиे рд╡рд░्рддрдоाрди рд░ूрдк рдоें рд╣ै। рд╣ाрд▓ाँрдХि рдпрд╣ाँ рд╕ुрдзाрд░-рдХाрд░्рдп рддो рдЪрд▓рддा рд╣ी рд░рд╣рддा рд╣ै।

рдоंрджिрд░ рдоें рдоीрдиाрдХ्рд╖ी рдЕрдо्рдоा рдХी рдЕрдж्рднुрдд рдХाрд▓े рдкрдд्рдерд░ рдХी рдоूрд░्рддि рд╣ै। рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдкाрд░्рд╡рддी рдХा рд╣ी рдПрдХ рд░ूрдк рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рдорджुрд░ै рдХे рд░ाрдЬा рдорд▓рдпрдз्рд╡рдЬ рдкांрдб्рдпा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд░ाрдиी рдХंрдЪрдирдорд▓ै рдиे рд╕ंрддाрди рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рд▓िрдП рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХी рдЖрд░ाрдзрдиा рдХी। рдпрдЬ्рдЮ рдХрд░рд╡ाрдпा। рдЙрд╕ рдпрдЬ्рдЮ рд╕े рдПрдХ рддीрди рд╡рд░्рд╖ीрдп рдмाрд▓िрдХा рдЙрдд्рдкрди рд╣ुрдИ, рдЬिрд╕рдХे рддीрди рд╡рдХ्рд╖ рдеे। рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी рд╣ुрдИ рдХि рдЬрдм рдпрд╣ рдХрди्рдпा рдЕрдкрдиे рднाрд╡ी рдкрддि рд╕े рдоिрд▓ेрдЧी, рддो рдЙрд╕рдХा рддीрд╕рд░ा рд╡рдХ्рд╖ рдЕрдкрдиे рдЖрдк рддिрд░ोрд╣िрдд рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।

рд░ाрдЬा рдорд▓рдпрдз्рд╡рдЬ рдиे рдЙрд╕ рдХрди्рдпा рдХा рдиाрдо рдоीрдиाрдХ्рд╖ी рд░рдЦा। рдмрдб़ी рд╣ोрдХрд░ рдЙрд╕рдиे рдЗंрдж्рд░рд▓ोрдХ рдХो рднी рдЬीрдд рд▓िрдпा рдФрд░ рдХैрд▓ाрд╕ рдкрд░्рд╡рдд рдХो рднी рдЬीрддрдиे рд╡ाрд▓ी рдеी, рдХि рд╡рд╣ाँ рднрдЧрд╡рди рд╢िрд╡ рдпाрдиी рд╕ुंрджрд░ेрд╢्рд╡рд░ рдХे рджрд░्рд╢рди рд╣ोрддे рд╣ी рдЙрд╕рдХा рддीрд╕рд░ा рд╡рдХ्рд╖ рддिрд░ोрд╣िрдд рд╣ो рдЧрдпा। рдоीрдиाрдХ्рд╖ी рдХो рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ो рдЧрдпा рдХि рдпрд╣ी рдоेрд░े рдкрддि рд╣ैं। рд╡े рджोрдиों рдорджुрд░ै рдкрд╣ुँрдЪे рдФрд░ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЬрд╣ाँ рдЖрдЬ рдоंрджिрд░ рд╣ै, рдЙрд╕ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдмрдб़े рднрд╡्рдп рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рджोрдиों рдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рд╕ंрдкрди्рди рд╣ुрдЖ। рдЙрд╕ी рдкрд░्рд╡ рдХी рдк्рд░рд╕рди्рдирддा рднрд░ी рдкाрд╡рди рд╕्рдоृрддि рдХे рдХाрд░рдг, рдпрд╣ाँ рджрд╕ рджिрди рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрдд्рд╕рд╡ рднी рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдк्рд░рддिрджिрди рд╣рдЬाрд░ों рдпाрдд्рд░ी рджूрд░рджрд░ाрдЬ рд╕े, рдХेрд╡рд▓ рднाрд░рдд рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╡िрджेрд╢ों рд╕े рднी рдпрд╣ाँ рдоीрдиाрдХ्рд╖ी рдЕрдо्рдоा рдХे рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдХे рдЖрд╣्рд▓ाрджिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдпрд╣ाँ рдкрд╣рд▓े рдоीрдиाрдХ्рд╖ी рдЕрдо्рдоा рдХे рджрд░्рд╢рди рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рд╣ै рдФрд░ рдлिрд░ рднрдЧрд╡ाрди рд╕ुंрджрд░ेрд╢्рд╡рд░ рдХे। рдоीрдиाрдХ्рд╖ी рдЕрдо्рдоा рдХी рдоूрд░्рддि рддो рдЕрдд्рдпंрдд рднрд╡्рдп рдФрд░ рд╕ुंрджрд░ рд╣ै рд╣ी, рд╕ाрде рд╣ी рдирдЯрд░ाрдЬ рдХी рднрд╡्рдп рдФрд░ рд╕ुंрджрд░ рдк्рд░рддिрдоा рдиे рднी рд╣рдо рд╕рдмрдХा рдорди рдоोрд╣ рд▓िрдпा। рдФрд░ рд▓ंрдмी рд▓ाрдЗрди рдоें рдЦрдб़े рд╣ोрдиे рдХा рдЬो рд╢्рд░рдо рдеा, рдЙрд╕рдХा рднी рддुрд░ंрдд рдкрд░िрд╣ाрд░ рд╣ो рдЧрдпा। рдирдЯрд░ाрдЬ рднрдЧрд╡ाрди рд╢ंрдХрд░ рдХी рдЗрддрдиी рд╕ुंрджрд░ рдк्рд░рддिрдоा рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдХрд╣ीं рдФрд░ рд╣ो।

рдоंрджिрд░ рдХे рдмाрд╣рд░ рдЖрдХрд░ рдХुрдЫ рднूрдЦ рд╕ी рд▓рдЧ рдЖрдИ рдеी। рдПрдХ рдкंрдЬाрдмी рдвाрдмा рджेрдЦрдХрд░ рд╕рдм рдЙрд╕рдоें рдШुрд╕ рдЧрдП, рдФрд░ рджाрд▓ рдФрд░ рд╕ूрдЦी рд╕рдм्рдЬी рдХे рд╕ाрде рднрд░рдкेрдЯ рд░ोрдЯी рдЦाрдХрд░ рддृрдк्рдд рд╣ो рд▓िрдП। рдлिрд░ рд╕े рдЕрдкрдиे рд╣ोрдЯрд▓ рдХे рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдХрдорд░ों рдоें рд╡िрд╢्рд░ाрдо рдХिрдпा, рдФрд░ рдорди рд╣ी рдорди рдЖрдЧे рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХे рд▓िрдП рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рд▓рдЧे।


[5]
рддिрд░ुрдкрддि рдмाрд▓ा рдЬी рдХे рднрд╡्рдп рджрд░्рд╢рди
................................................
рдЕрдм рд╣рдоें рддिрд░ुрдкрддि рдмाрд▓ा рдЬी рдХे рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे рддिрд░ुрдЕрдиंрддрдкुрд░рдо рдЬाрдиा рдеा। рд╡рд╣ाँ рд╣рдо рд╕ुрдмрд╣ рд╣ी рдоंрджिрд░ рджрд░्рд╢рди рдХी рдЯिрдХрдЯों рдХे рд▓िрдП рджрд╕ рдмрдЬे ‘рд╢ीрдШ्рд░ рджрд░्рд╢рди’ рдХी рд▓ाрдЗрди рдоें рд▓рдЧ рдЧрдП। рдкрд░ рдЗрд╕ рдмीрдЪ рд╕ूрдЪрдиा рдоिрд▓ी рдХि рдЯिрдХрдЯें рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЧрдИ рд╣ैं। рдЕрдм рдХрд▓ рд╣ी рдЦिрдб़рдХी рдЦुрд▓рдиी рдеी। рдеोрдб़ा рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХрд░рдХे рд╣рдо рд▓ोрдЧों рдиे рддрдп рдХिрдпा рдХि рд╕ाрдоाрди्рдп рджрд░्рд╢рди рдХी рд▓ाрдЗрди рдоें рд╣ी рд▓рдЧ рдЬाрддे рд╣ैं। рдХрд▓ рддрдХ рддो рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे рдХा рдиंрдмрд░ рдЖ рд╣ी рдЬाрдПрдЧा।

рддिрд░ुрдкрддि рдмाрд▓ा рдЬी рдоंрджिрд░ рддिрд░ुрдорд▓ा рдХी рд╕ुंрджрд░ рдкрд░्рд╡рдд-рдоाрд▓ा рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рддिрд░ुрдорд▓ा рдкрд░्рд╡рдд рд╢्рд░ेрдгी рд╣рд░िрдпाрд▓ी рдФрд░ рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рд╕े рд▓рджी-рдлрджी рдФрд░ рдмрд╣ुрдд рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдкрдиी рдКँрдЪाрдИ рд╕े рдЖрддंрдХिрдд рдирд╣ीं рдХрд░рддी, рдмрд▓्рдХि рджोрд╕्рдд рдХी рддрд░рд╣ рдоिрд▓рдиे рдХा рдиिрдоंрдд्рд░рдг рджेрддी рд╕ी рд▓рдЧрддी рд╣ै। рд░ाрдд рдоें рддिрд░ुрдорд▓ा рдХो рджेрдЦрдиा рдоाрдиो рд╕्рд╡рдпं рдЕрдиंрддрд╢рдпрдирдо рднрдЧрд╡ाрди рд╡िрд╖्рдгु рдХे рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиा рд╣ै। рд╕ाрдл-рд╕ाрдл рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ाँ рднрдЧрд╡ाрди рд╡िрд╖्рдгु рдЖрдиंрджрдкूрд░्рдг рд╕ुрдЦрдиिрдж्рд░ा рдоें рдиिрдордЧ्рди рд╣ैं। рд╕рдм рдХुрдЫ рд╢ांрдд рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдоाрдиो рдЕрдиंрддрд╢рдпрдирдо рдХे рдЬाрдЧрддे рд╣ी рдкूрд░ी рд╕ृрд╖्рдЯि рдоें рдлिрд░ рд╕े рдПрдХ рдирдИ рд╣рд▓рдЪрд▓ рд╡्рдпाрдк рдЬाрдПрдЧी।

рд╣рдо рд▓ाрдЗрди рдоें рдЦрдб़े-рдЦрдб़े рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЖрдЧे рд╕рд░рдХ рд░рд╣े рдеे। рджोрдкрд╣рд░ рдПрдХ рдмрдЬे рдХे рдХрд░ीрдм рд▓ाрдЗрди рдХे рд╕ाрде рдЦिрдЪрдб़ी рдХा рдк्рд░рд╕ाрдж рдмँрдЯ рд░рд╣ा рдеा। рд╣рдо рдоें рд╕े рдХрдИ рд▓ोрдЧों рдиे рджोрдиे рдоें рдЦिрдЪрдб़ी рд▓ी। рдЗрддрдиी рд╕्рд╡ाрджिрд╖्рдЯ рдЦिрдЪрдб़ी рдкрд╣рд▓े рдХрднी рдирд╣ीं рдЦाрдИ рдеी। рдпрд╣ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рдк्рд░рд╕ाрдж рдХी рд╣ी рдорд╣िрдоा рдеी। рдЦिрдЪрдб़ी рдЦाрдХрд░ рдЬाрди рдоें рдЬाрди рдЖрдИ рдФрд░ рдорди рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХी рд╣िрдо्рдордд рднी। рд╡рд░рдиा рддो рдЧрд░рдоी рдФрд░ рдердХाрди рдХे рдоाрд░े рдЦрдб़े-рдЦрдб़े рдмрд╣ुрдд рдердХाрди рд╣ोрдиे рд▓рдЧी рдеी।

рд▓ाрдЗрдиों рдХे рджोрдиों рдУрд░ рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдкрдд्рдерд░ों рдХी рдмेंрдЪें рднी рд▓рдЧी рдеीं, рдЬрд╣ाँ рдердХ рдЬाрдиे рдкрд░ рдмैрда рд╕рдХрддे рдеे। рдеोрдб़ा рдЖрдЧे рдЪрд▓े рддो рдаंрдбा рдкाрдиी рднрд░рдиे рд╡ाрд▓े, рдмोрддрд▓ें рднрд░рдиे рд╡ाрд▓े рднी рдЦрдб़े рдеे। рдХुрдЫ рдФрд░ рдЖрдЧे рдл्рд░ूрдЯी рдмेрдЪрдиे рд╡ाрд▓े рднी рд▓ाрдЗрди рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЪрд▓ рд░рд╣े рдеे। рд░ाрд╕्рддे рдоें рдердХрдХрд░ рдеोрдб़ी рджेрд░ рдмेंрдЪ рдкрд░ рд╡िрд╢्рд░ाрдо рдХрд░рддे рдХि рддрднी рдЬोрд░ рд╕े рдЖрд╡ाрдЬ рдЧूँрдЬрддी, ‘рдЧोрд╡िंрджा...’, рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рдд्рдпुрддрд░ рдоें рдмाрдХी рд▓ोрдЧ рднी рдмोрд▓рддे, ‘рдЧोрдкाрд▓ा...!’ рднीрдб़ рдирдП рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рд╕े рднрд░ рдЬाрддी рдФрд░ рдердХाрди рдоाрдиो рдХाрдлूрд░ рд╣ो рдЬाрддी। рдХрдИ рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдХा рдЪрдХ्рдХрд░ рдеा, рд▓ेрдХिрди рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдмрд░ाрдмрд░ рдмрдиा рд░рд╣ा।

рд╢ाрдо рдХो рдЪाрд░ рдмрдЬे рдХे рдХрд░ीрдм рдПрдХ рдмрдб़ा рд╕ा рд╣ॉрд▓ рдЖрдпा, рдЬрд╣ाँ рдеोрдб़ी рджेрд░ рдЬрдоीрди рдкрд░ рд╣ी рд▓ेрдЯрдХрд░ рд╡िрд╢्рд░ाрдо рдХрд░рдиे рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдеी। рдпрд╣ाँ рднी рдЦिрдЪрдб़ी рдмँрдЯ рд░рд╣ी рдеी, рдПрдХрджрдо рдЧрд░рдоाрдЧрд░рдо। рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдкрд╣рд▓े рдирд╣ीं рд▓ी рдеी, рдЙрди्рд╣ें рдЗрд╕ рд╕рдордп рддрдХ рдХाрдлी рднूрдЦ рд▓рдЧ рдЖрдИ рдеी। рд▓िрд╣ाрдЬा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдм рдкेрдЯ рднрд░рдХрд░ рдЦिрдЪрдб़ी рдЦाрдИ, рдФрд░ рд╡рд╣ीं рдлрд░्рд╢ рдкрд░ рд▓рдорд▓ेрдЯ рд╣ो рдЧрдП। рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдмैрдаे рд░рд╣े। рдпрд╣ाँ рдХрд░ीрдм рдПрдХ рдШंрдЯा рдХाрдлिрд▓ा рд░ुрдХा рд░рд╣ा। рдлिрд░ рд╕े рдЖрд╡ाрдЬ рдЖрдИ, ‘рдЧोрд╡िंрджा...’, рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдеा, рд▓ाрдЗрди рдЖрдЧे рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै, рдФрд░ рдлिрд░ рд╕े рдк्рд░рдд्рдпुрдд्рддрд░ рдоें ‘рдЧोрдкाрд▓ा...!’ рдирдпा рдЙрдд्рд╕ाрд╣, рдирдИ рдЙрдоंрдЧ, рдирдпा рдЬोрд╢। рд▓рдЧा, рджрд░्рд╢рди рд╣ोрдиे рд╣ी рд╡ाрд▓े рд╣ैं। рдкрд░ рдоंрдЬिрд▓ рдЕрднी рдХाрдлी рджूрд░ рдеी।

рдзीрд░े-рдзीрд░े рд▓ाрдЗрди рдЖрдЧे рд╕рд░рдХ рд░рд╣ी рдеी। рд▓ेрдХिрди рдз्рдпाрди рд░рд╣े, рдпрд╣ рдоाрдд्рд░ рдПрдХ рдкंрдХ्рддि рдирд╣ीं рдеी, рдмрд▓्рдХि рдЪाрд░-рдкाँрдЪ рдкंрдХ्рддिрдпाँ рдПрдХ рд╕ाрде рдЪрд▓ рд░рд╣ी рдеीं, рдЬिрдирдоें рдмрдЪ्рдЪे, рдмूрдв़े, рд╕्рдд्рд░िрдпाँ, рдпुрд╡рдХ рд╕рднी рдеे।

рдХोрдИ рддीрди рдШंрдЯे рдмाрдж рдлिрд░ рдПрдХ рдмрдб़े рд╕े рд╣ॉрд▓ рдоें рд╕рдмрдХो рдПрдХрдд्рд░ рдХिрдпा рдЧрдпा। рдпрд╣ाँ рд╕рднी рдХे рдоोрдмाрдЗрд▓ рдФрд░ рдЖрдзाрд░ рдХाрд░्рдб рдЬрдоा рд╣ोрдиे рдеे। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд╣ी рджрд░्рд╢рди рдХा рд╕рдордп рдоिрд▓рдиा рдеा, рдЬिрд╕рд╕े рдпрд╣ рдкрддा рдЪрд▓ рдЬाрддा рдХि рд╣рдоाрд░ी рдмाрд░ी рдХрдм рдЖрдПрдЧी। рддो рд╕рдордп рдоिрд▓ा рд╕ुрдмрд╣ рдХे рддीрди рдмрдЬे। рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рд╕рдордп рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рджो-рддीрди рдШंрдЯे рдЖрдЧे рдиंрдмрд░ рдЖрдиा рдоाрдоूрд▓ी рдмाрдд рд╣ै।

рдЕрднी рд╢ाрдо рдХे рд╕ाрдд рдмрдЬे рдеे, рдФрд░ рд╣рдоाрд░ा рдиंрдмрд░ рд╕ुрдмрд╣ рддीрди рдмрдЬे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдирд╣ीं рдЖрдйा рдеा। рдпрд╣ाँ рд╣рдЬाрд░ों рд▓ोрдЧों рдХो рдПрдХ рдеिрдПрдЯрд░ рд╣ॉрд▓ рдЬैрд╕े рдмрдб़े рднрд╡рди рдоें рдЬिрд╕рдоें рд╕ीрдв़ीрдиुрдоा рдлрд░्рд╢ рдбाрд▓ा рдЧрдпा рдеा, рдШुрд╕ा рджिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдХрд╣ा рдЧрдпा рдХि рдЕрдкрдиी рдмाрд░ी рдХा рдЗंрддрдЬाрд░ рдХрд░ें। рдпे рд╕ीрдв़िрдпाँ рдХाрдлी рдЪौрдб़ी рдеीं, рд▓рдЧрднрдЧ рдкाँрдЪ-рдкाँрдЪ рдлुрдЯ, рдЬрд╣ाँ рд▓ेрдЯा рднी рдЬा рд╕рдХрддा рдеा। рд╕рднी рдиे рд╡िрд╢्рд░ाрдо рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рд╕्рдеाрди рдиिрдпрдд рдХрд░ рд▓िрдП।

рдпрд╣ाँ рднी рдЖрда рдмрдЬे рдХे рдХрд░ीрдм рдЦिрдЪрдб़ी рдмँрдЯрдиे рд▓рдЧी। рдкрд░ рд╣рдоें рддो рдпрд╣ рдЪिंрддा рдеी рдХि рдкूрд░ी рд░ाрдд рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдиंрдЧे рдлрд░्рд╢ рдкрд░ рд▓ेрдЯрдХрд░ рдпा рдмैрдардХрд░ рдХाрдЯрдиी рд╣ै। рдХैрд╕े рд╣ोрдЧा? рддो рдПрдХाрдз рдХो рдЫोрдб़рдХрд░ рдХिрд╕ी рдиे рдЦिрдЪрдб़ी рдирд╣ीं рд▓ी। рд╕ाрдв़े рдиौ рдмрдЬे рдХे рдХрд░ीрдм рдЧрд░рдо рджूрдз рдХे рдб्рд░рдо рдЖрдП, рд╕рдмрдХो рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдХрдкों рдоें рджूрдз рдоिрд▓ा। рдХुрдЫ рдХा рджूрдз рднीрдб़ рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдлैрд▓ा рднी। рдкрд░ рд╣рдордиे рд▓े рд▓िрдпा। рдЕрднी рдЧ्рдпाрд░рд╣ рдмрдЬे рдеे, рдФрд░ рд╣рдоें рдкूрд░ी рд░ाрдд рдХाрдЯрдиी рдеी।

рдиंрдЧे рдлрд░्рд╢ рдкрд░ рд▓ेрдЯрдиे рд╕े рдЕрдкрдиी рд╣ी рд╣рдб्рдбिрдпाँ рдЪुрдн рд░рд╣ी рдеीं। рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдЪैрди рдирд╣ीं рдеा। рдпों рд╣ॉрд▓ рдоें рдПрдпрд░рдХंрдбीрд╢рдирд░ рдХा рднी рдЗंрддрдЬाрдо рдеा। рдмाрд░рд╣ рдмрдЬे рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдЬрдм рдиींрдж рдиे рдЕрдкрдиे рдЖрдЧोрд╢ рдоें рд▓े рд╣ी рд▓िрдпा, рддो рдПрд╕ी рдХी рдаंрдбी рд╣рд╡ा рд╕े рд╕рдмрдХे рд╢рд░ीрд░ рдаिрдаुрд░рдиे рд▓рдЧे рдеे। рдХँрдкрдХँрдкी рдЪрдв़рдиे рд▓рдЧी। рд╕рдм рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рд╕рдЯрдиे рд▓рдЧे। рдХोрдИ рдЕрдкрдиे рджुрдкрдЯ्рдЯे рдХो рд╣ी рдЪाрджрд░ рдХी рддрд░рд╣ рдлैрд▓ा рд░рд╣ा рдеा, рддो рдХोрдИ рдЕрдкрдиे рдШुрдЯрдиे рдкेрдЯ рдХी рдУрд░ рдоोрдб़рдХрд░ рд╕рдордп рдХाрдЯрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рдкрд░ рдПрдХ рдмाрдд рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЪрдХिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдеी рдХि рдЗрддрдиे рдХрд╖्рдЯ рд╕рд╣рдХрд░ рднी рдХोрдИ рдмिрдиा рджрд░्рд╢рди рдХिрдП рд╡ाрдкрд╕ рдЬाрдиे рдХो рддैрдпाрд░ рдирд╣ीं рдеा। рд╕рдмрдХे рдорди рдоें рджрд░्рд╢рди рдХी рдЖрд╕ рдЬрдЧ рд░рд╣ी рдеी।

рдЦैрд░, рд╡рд╣ рд╕рдордп рднी рдЖрдпा, рдЬрдм рд╕ुрдмрд╣ рдЙрдЪ्рдЪ рд╕्рд╡рд░ рдоें ‘рдЧोрд╡िंрджा...’ рдХा рдЬрдпрдЧोрд╖ рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рдд्рдпुрдд्рддрд░ рдоें рдЙрддрдиे рд╣ी рдЬोрд░ рд╕े ‘рдЧोрдкाрд▓ा...!’ рдХा рдЬрдпрдШोрд╖ рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕ рд╕рдордп рд╕ुрдмрд╣ рдХे рдЫрд╣ рдмрдЬे рдеे। рд╕рдмрдХो рдЕрдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдд рд╣ी рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдеा рдХि рдХ्рдпा рд╕рдЪрдоुрдЪ рджрд░्рд╢рди рдХा рд╕рдордп рдЧрдпा, рдпा рдЕрднी рднी рдХрдИ рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдФрд░ рдЪрд▓рдиा рд╣ै? рд▓ाрдЗрди рддेрдЬी рд╕े рдЖ рдмрдв़рдиे рд▓рдЧी। рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдеा, рдЬैрд╕े рдкैрд░ों рдоें рдкंрдЦ рдЙрдЧ рдЖрдП рд╣ैं, рдФрд░ рдкैрд░ рдЬрдоीрди рдкрд░ рдирд╣ीं рд╣ैं, рд╢рд░ीрд░ рдЦुрдж-рдм-рдЦुрдж рднीрдб़ рдХे рд░ेрд▓े рдоें рдЖрдЧे рд╕рд░рдХрддा рдЬा рд░рд╣ा рдеा।

рдЕंрдд рдоें рд╡рд╣ рдШрдб़ी рдЖ рд╣ी рдЧрдИ, рдЬрдм рдоंрджिрд░ рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ुрдмрд╣ рдХी рдЖрд░рддी рдХे рдШंрдЯे, рдШрдб़िрдпाрд▓ рдХी рдз्рд╡рдиि рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕ुрдиाрдИ рджेрддे рд▓рдЧी। рдФрд░ рд▓ो, рдЕрдЪाрдирдХ рд╣ी рдЬैрд╕े рддिрд░ुрдкрддि рд╡ेंрдХрдЯेрд╢्рд╡рд░ рдХे рдЖрдЧे рдкрд╣ुँрдЪрдХрд░ рд╣рдо рдЕрд╡ाрдХ рд╕े рд░рд╣ рдЧрдП। рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ो рд░рд╣ा рдеा рдХि рд╕ाрдордиे рджрд░्рд╢рди рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं। рдФрд░ рдпрд╣ рдЗрд╕ рдХрдаिрди рдпाрдд्рд░ा рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рд╣ै। рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдеा, рдкрддा рдирд╣ीं, рдЕрднी рдФрд░ рдХिрддрдиा рдЪрд▓рдиा рдмाрдХी рд╣ै, рдЬрдм рджрд░्рд╢рди рд╣ोंрдЧे।

рднрдЧрд╡ाрди рддिрд░ुрдкрддि рдХे рджрд░्рд╢рдиों рдХा рдХ्рдпा рдХрд╣рдиा! рдЖँрдЦें рдоाрдиो рдЬрдб़ рд╣ो рдЧрдИं। рдкुрдЬाрд░िрдпों рдиे рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХे рд▓िрдП рдеोрдб़ा рдзрдХेрд▓ा, рддो рдз्рдпाрди рдЖрдпा рдХि рдЕрд░े, рд╣рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рдиा рд╣ै, рддाрдХि рджूрд╕рд░े рд▓ोрдЧ рднी рджрд░्рд╢рди рдХрд░ рд╕рдХें।

рддिрд░ुрдкрддि рд╡ेंрдХрдЯेрд╢्рд╡рд░ рдХी рдХाрд▓े рдкрдд्рдерд░ рд╕े рдмрдиी рдмрд╣ुрдд рд╣ी рднрд╡्рдп рдоूрд░्рддि рдеी। рдирддрдорд╕्рддрдХ рд╣ो рджрд░्рд╢рди рдХिрдП। рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдпा рджो рдкрд▓, рдФрд░ рдлिрд░ рднीрдб़ рдХे рджрд╡ाрдм рд╕े рдпा рдкुрдЬाрд░ी рдХे рд╣ाрде рдХे рдЗрд╢ाрд░े рд╕े рд░ेрд▓ा рдЖрдЧे рдмрдв़ рдЧрдпा। рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдХे рднी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ो рд░рд╣ा рдеा рдХि рджрд░्рд╢рди рд╣ो рдЧрдП рд╣ैं рдФрд░ рдпाрдд्рд░ा рдХी рдЗрддि рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै। рдХुрдЫ рджेрд░ рдмाрдж рд╣ी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ो рдкाрдпा рдХि рд╣рдордиे рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рднрдЧрд╡ाрди рддिрд░ुрдкрддि, рдЬिрдирдХा рдЗрддрдиा рдиाрдо рд╕ुрдиा рд╣ै, рдХे рджрд░्рд╢рди рдХрд░ рд▓िрдП рд╣ैं। рд╕рдЪ, рдХिрддрдиे рд╕ौрднाрдЧ्рдпрд╢ाрд▓ी рд╣ैं рд╣рдо।

рд╣ाрд▓ाँрдХि рддिрд░ुрдкрддि рднрдЧрд╡ाрди рдХे рджрд░्рд╢рдиों рдХे рдмाрдж рд╣рдоाрд░े рд╕рдоूрд╣ рдХे рдк्рд░ाрдпः рд╕рднी рд╕рджрд╕्рдп рдорди рд╣ी рдорди рдпрд╣ рднी рд╕ोрдЪ рд░рд╣े рдеे рдХि рдЕрдЧрд▓ी рдкीрдв़ी рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдЗрддрдиे рдХрд╖्рдЯ рд╕рд╣рдХрд░ рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे рдХी рдЬрд╣рдордд рдЙрдаाрдПрдЧी। рдПрдХ рддो рдЙрдирдоें рдЖрд╕्рдеा рдХी рдШрдирдШोрд░ рдХрдоी рд╣ै, рдФрд░ рджूрд╕рд░े рд╡े рдЗрддрдиी рд╕ुрд╡िрдзाрдЬрдирдХ рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЬीрд╡рди рдЬीрддे рдЖ рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рдЗрддрдиे рдХрд╖्рдЯ рдЙрдаाрдиे рдХा рдоाрдж्рджा рдЙрдирдоें рд╢ाрдпрдж рдмрдЪा рд╣ी рдирд╣ीं।

рдЦैрд░, рд╣рдордиे рддो рджрд░्рд╢рди рдХрд░ рд▓िрдП рдФрд░ рдмрдб़ी рдоाрдирд╕िрдХ рдФрд░ рдЖрдд्рдоिрдХ рддृрдк्рддि рдкाрдИ। рдпрд╣ाँ рднी рдоंрджिрд░ рдоें рдЯ्рдпूрдмрд▓ाрдЗрдЯ рдпा рдмрд▓्рдм рдХे рдмрдЬाрдп рджीрдпों рдХी рд░ोрд╢рдиी рдоें рд╣ी рднрдЧрд╡ाрди рд╡ेंрдХрдЯेрд╢्рд╡рд░ рдХे рджрд░्рд╢рди рд╣ुрдП। рдкрд░ рджीрдП рдЗрддрдиी рдЕрдзिрдХ рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдеे рдХि рджрд░्рд╢рди рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╣ो рдЧрдП। рдЕрдиंрддрд╢рдпрдирдо рднрдЧрд╡ाрди рд╡िрд╖्рдгु рд╣ी рддिрд░ुрдкрддि рд╡ेंрдХрдЯेрд╢्рд╡рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдпрд╣ाँ рдЕрд╡рддрд░िрдд рд╣ुрдП рд╣ैं, рдЕрдкрдиी рд╕ृрд╖्рдЯि рдХे рджुрдЦों рдХे рдиिрд╡ाрд░рдг рдХे рд▓िрдП।

рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдХि рдЬрдм рднрдЧрд╡ाрди рд╡िрд╖्рдгु рдЕрдкрдиी рдкрдЬा рдХे рджुрдЦ рдиिрд╡ाрд░рдг рдХे рд▓िрдП рдЕрд╡рддाрд░ рд▓ेрдиे рдЖрдП, рддो рд╢्рд░ी рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдЬी рдмैрдХुंрда рдоें рд╣ी рд░рд╣ рдЧрдИं। рдЙрди्рд╣ें рднрдЧрд╡ाрди рд╡िрд╖्рдгु рдиे рдЕрдкрдиे рд╣ृрджрдп рдоें рдзाрд░рдг рдХрд░ рд▓िрдпा। рдФрд░ рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рдЖрдХрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी рдкрдж्рдоाрд╡рддी рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рдХिрдпा, рдЬो рдХि рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдХा рд╣ी рдЕрд╡рддाрд░ рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ैं।

рджेрд╡ी рдкрдж्рдоाрд╡рддी рдХा рдоंрджिрд░ рднी рдмрдб़ा рднрд╡्рдп рдФрд░ рд╡िрд╢ाрд▓ рд╣ै। рдпрд╣ाँ рджेрд╡ी рдкрдж्рдоाрд╡рддी рдХी рдХाрд▓े рдкрдд्рдерд░ рдХी рдмрдб़ी рд╕ुंрджрд░ рдоूрд░्рддि рд╣ै। рдпрд╣ाँ рднी рд▓ंрдмी рд▓ाрдЗрдиें рдеीं, рдкрд░ рджो рдШंрдЯे рдоें рд╣рдоाрд░ा рдиंрдмрд░ рдЖ рдЧрдпा। рд╣рдордиे рдХрдорд▓ рдкुрд╖्рдк рдЪрдв़ाрдХрд░ рджेрд╡ी рдкрдж्рдоाрд╡рддी рдХी рдЖрд░ाрдзрдиा рдХी рдФрд░ рддृрдк्рдд рд╣ो, рдоंрджिрд░ рдкрд░िрд╕рд░ рдХे рдмाрд╣рд░ рдЖ рдЧрдП।

рд╕ुрдмрд╣ рд╕े рдиाрд╢्рддा рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рдеा। рд╕ो рдкрд╣рд▓े рдЦाрдиा рдЦाрдпा, рдлिрд░ рд╣ोрдЯрд▓ рдоें рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдХрдорд░ों рдоें рдЖ рдЧрдП।


[6]

рдорд▓्рд▓िрдХाрд░्рдЬुрди рдЬ्рдпोрддिрд░्рд▓िंрдЧ

рдпрд╣ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЬ्рдпोрддिрд░्рд▓िंрдЧ рдЖंрдз्рд░ рдкрджेрд╢ рдоें рд╣ै рдФрд░ рдкрд╣ाрдб़िрдпों рдкрд░ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдПрдХ рдХрдеा рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै рдХि рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдФрд░ рдХाрд░्рддिрдХेрдп рдоें рдпрд╣ рд╡िрд╡ाрдж рдкैрджा рд╣ो рдЧрдпा рдХि рдХिрд╕рдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рдкрд╣рд▓े рд╣ो। рд╢рд░्рдд рдпрд╣ рд░рдЦी рдЧрдИ рдХि рдЬो рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕рдоूрдЪी рд╕ृрд╖्рдЯि рдХी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдкूрд░ी рдХрд░ рд▓ेрдЧा, рдЙрд╕ी рдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рдкрд╣рд▓े рд╣ोрдЧा। рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХ्рдпोंрдХि рд╕्рдеूрд▓рдХाрдп рд╢рд░ीрд░ рдХे рдеे, рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоाँ, рдкिрддा рдпाрдиी рд╢िрд╡ рдФрд░ рдкाрд░्рд╡рддी рдХो рдЗрдХрдЯ्рдаे рдмैрдаाрдпा рдФрд░ рд╕ाрдд рдмाрд░ рдЙрдирдХी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдХрд░ рд▓ी। рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╢िрд╡ рдФрд░ рдкाрд░्рд╡рддी рд╣ी рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЬрдЧрдд рдХे рд╕्рд╡ाрдоी рд╣ैं, рдЕрддः рдЙрдирдХी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╕ृрд╖्рдЯि рдХी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рд╣ैं। рд╡े рд╢рд░्рдд рдЬीрдд рдЧрдП, рдлрд▓рддः рдЙрдирдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рдкрд╣рд▓े рд╣ोрдиा рдеा। рдЛрдж्рдзि рдФрд░ рд╕िрдж्рдзि рдХे рд╕ाрде рдЙрдирдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд╡े рд╕ुрдЦрдкूрд░्рд╡рдХ рд░рд╣рдиे рд▓рдЧे।

рдЙрдзрд░ рдХाрд░्рддिрдХेрдп рдЬрдм рдкूрд░ी рд╕ृрд╖्рдЯि рдХी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдХрд░рдХे рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдП, рддो рдпрд╣ рджेрдЦрдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рдмрдб़ा рджुрдЦ рд╣ुрдЖ рдХि рдЧрдгेрд╢ рдЬी рд╢рд░्рдд рдЬीрдд рдЧрдП рд╣ैं। рдЕрддः рджुрдЦ рдФрд░ рдХ्рд░ोрдз рдоें рд╡े рд╡рд╣ाँ рд╕े рджूрд░ рдХ्рд░ौंрдЪ рдкрд░्рд╡рдд рдкрд░ рдЪрд▓े рдЧрдП।

рдХुрдЫ рд╕рдордп рдмाрдж рдоाрддा рдкाрд░्рд╡рддी рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХाрд░्рддिрдХेрдп рд╕े рдоिрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпाрдХुрд▓ рд╣ोрдиे рд▓рдЧीं, рддो рд╢िрд╡ рдФрд░ рдкाрд░्рд╡рддी рдиे рдХ्рд░ौंрдЪ рдкрд░्рд╡рдд рдкрд░ рдЬाрдиे рдХा рдиिрд╢्рдЪрдп рдХрд░ рд▓िрдпा, рддाрдХि рд╡े рдХाрд░्рддिрдХेрдп рд╕े рдоिрд▓ рд╕рдХें। рдЬрдм рд╢िрд╡ рдФрд░ рдоाрддा рдкाрд░्рд╡рддी рдХ्рд░ौंрдЪ рдкрд░्рд╡рдд рдкрд░ рдЧрдП рддो рдХाрд░्рддिрдХेрдп рдФрд░ рднी рджूрд░ рдЪрд▓े рдЧрдП, рдЕрдкрдиे рдоाрддा-рдкिрддा рд╕े рдоिрд▓े рдирд╣ीं। рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рд╡рд╣ीं рдЬ्рдпोрддिрд░्рд▓िंрдЧ рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдЖ, рдЬिрд╕рдХा рдиाрдо рдорд▓्рд▓िрдХाрд░्рдЬुрди рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдЖ।

рд▓ोрдЧ рдмрдб़ी рджूрд░-рджूрд░ рд╕े рдпрд╣ाँ рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे рдЖрддे рд╣ैं। рдЙрдирдоें рдмрдЪ्рдЪे, рдмूрдв़े, рдорд╣िрд▓ाрдПँ, рдкुрд░ुрд╖ рд╕рднी рд╣ोрддे рд╣ैं। рдФрд░ рд╡े рд╕рднी рдиंрдЧे рдкैрд░ рдХрдИ рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдкैрджрд▓ рдЪрд▓рдХрд░, рдпрд╣ाँ рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे рдЖрддे рд╣ैं। рд╣рдо рдЬрдм 23-24 рдоाрд░्рдЪ рдХो рдпрд╣ाँ рдкрд╣ुँрдЪे, рддो рдпрд╣ाँ рдЙрдЧाрджि рдорд╣ोрдд्рд╕рд╡ рдЪрд▓ рд░рд╣ा рдеा। рдпрд╣ рдорд╣ोрдд्рд╕рд╡ рд╢िрд╡ рдХे рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдмाрдж, рдЬрдм рд╡े рдЕрдкрдиी рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рдкाрд░्рд╡рддी рдХा рдЧौрдиा рдХрд░ाрдиे рдЖрддे рд╣ैं, рдХी рдпाрдж рдоें рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╢िрд╡ рдХो рджाрдоाрдж рдХे рд░ूрдк рдоें рдмрд╣ुрдд рдЖрджрд░-рд╕рдд्рдХाрд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдЬैрд╕े рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрд╕ी рдк्рд░ाрдЪीрди рдШрдЯрдиा рдХी рд╕्рдоृрддि рдоें рдпрд╣ рджрд╕ рджिрди рдХा рдЙрдЧाрджि рдорд╣ोрдд्рд╕рд╡ рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдкрдб़ोрд╕ी рд░ाрдЬ्рдп рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рдХे рд▓ोрдЧों рдХी рднी рдХाрдлी рднीрдб़ рдеी। рд▓ोрдЧ рд╕рдб़рдХ рдХे рджोрдиों рдУрд░ рджेрдЦрдиे рдкрд░ рдЪींрдЯिрдпों рдЬैрд╕े рд░ेंрдЧрддे рджिрдЦाрдИ рдкрдб़рддे рдеे। рд▓ोрдЧों рдХी рдЗрддрдиी рд▓ंрдмी рд▓ाрдЗрдиें рдЪрд▓ рд░рд╣ी рдеीं, рд╡рд╣ рднी рдиंрдЧे рдкैрд░।

рд╣рдо рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рддीрдпों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЬрдирдХ рдмाрдд рдеी, рдХ्рдпोंрдХि рд╣рдо рд▓ोрдЧ рддो рджिрди рднрд░ рдЪрдк्рдкрд▓, рдЬूрддे рдкрд╣рдиे рд░рд╣рдиे рдХे рдЗрд╕ рдХрджрд░ рдЖрджी рд╣ैं рдХि рд░ाрдд рдмिрд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЬाрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЪрдк्рдкрд▓ें рдЙрддाрд░рддे рд╣ैं, рдХрднी рдиंрдЧे рдкैрд░ рдЪрд▓рддे рд╣ी рдирд╣ीं। рдлिрд░ рдоीрд▓ों рдиंрдЧे рдкैрд░ рдЪрд▓рдиा рддो рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ी рдмाрдд рд╣ै।

рд╣рдо рд▓ोрдЧ рднी рд╢ाрдо рдЪाрд░ рдмрдЬे рд╕े рд▓ाрдЗрди рдоें рд▓рдЧ рдЧрдП। рдпों рд▓ाрдЗрди рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ाँ рдПрдХ рд╕ाрде рдЪрд▓ рд░рд╣ी рдЪाрд░ рдпा рдкाँрдЪ рд▓ाрдЗрдиें рд╣ैं, рдЬो рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЖрдЧे рд╕рд░рдХрддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं, рдЪींрдЯी рдХी рддрд░рд╣।

рднीрдб़ рдмेрддрд╣ाрд╢ा рдеी। рд╣рдордиे рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдЯिрдХрдЯ рдХी рднी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдеी, рдкрдЪाрд╕ рд░ुрдкрдП рдкрддि рд╡्рдпрдХ्рддि। рдкрд░ рднीрдб़ рдЗрд╕ рд▓ाрдЗрд▓ рдоें рднी рдард╕ाрдард╕ рдеी। рдХुрдЫ рд╕рдордп рдмाрдж рдЖрдЧे рдХा рдлाрдЯрдХ рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा, рдХ्рдпोंрдХि рдЖрдЧे рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХी рднीрдб़ рдмрд╣ुрдд рдЬ्рдпाрджा рд╣ो рдЧрдИ рдеी। рдЧрд░рдоी рдФрд░ рдЙрдорд╕ рдоें рд▓ोрдЧ рдмेрд╣ाрд▓ рд╣ो рд░рд╣े рдеे।

рд▓ाрдЗрди рдЖрдЧे рдЪрд▓े рддो рджिрдХ्рдХрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдкрд░ рдЬрдм рдПрдХ рд╣ी рдЬрдЧрд╣ рдЬाрдо рд▓рдЧ рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдХрдЗрдпों рдХी рд╣ाрд▓рдд рдиाрдЬुрдХ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдЕрднी рддрдХ рд▓ाрдЗрди рдоें рд▓рдЧे рд╣рдоें рджो-рдв़ाрдИ рдШंрдЯे рд╣ो рдЧрдП рдеे। рдЕрдм рддो рдоेрд░ी рднी рддрдмीрдпрдд рдЦрд▒ाрдм рд╣ो рдЧрдИ। рдЪрдХ्рдХрд░ рдЖрдиे рд▓рдЧे, рдФрд░ рдмेрд╣ोрд╢ी рд╕ी рдЫाрдиे рд▓рдЧी। рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдиे рддुрд░ंрдд рдПрдХ рдПंрдмुрд▓ेंрд╕ рдХो рдлोрди рдоिрд▓ाрдпा, рдФрд░ рд╕ौрднाрдЧ्рдп рд╕े рдкाँрдЪ рдоिрдирдЯ рдоें рд╣ी рдПंрдмुрд▓ेंрд╕ рдЖ рдЧрдИ। рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдХे рджोрд╕्рдд рдХрд╢्рдпрдк рдХी рднी рддрдмीрдпрдд рдЦрд░ाрдм рдеी।

рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдоुрдЭे рдФрд░ рджोрд╕्рдд рдХрд╢्рдпрдк рдХो рд▓ेрдХрд░ рдПंрдмुрд▓ेंрд╕ рдоें рдмैрдардХрд░ рдЕрд╕्рдеाрдпी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рдЬा рдкрд╣ुँрдЪा, рдЬो рдЗрд╕ рдоेрд▓े рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рд╣ी рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЦोрд▓े рдЧрдП рдеे। рд╡рд╣ाँ рдм्рд▓рдб рдк्рд░ेрд╢рд░, рд╢ुрдЧрд░, рд╣ाрд░्рдЯ рдХी рдЬाँрдЪ рдХी рдЧрдИ। рдЬрдм рд░िрдкोрд░्рдЯ рдЖрдИ рддो рджेрдЦा, рдеोрдб़ा рд╣ी рдКрдкрд░-рдиीрдЪे рдеा। рдмрд╣ुрдд рдЬ्рдпाрджा рдЪिंрддा рдХी рдмाрдд рдирд╣ीं рдеी। рдкрд░ рд╣ाрд▓рдд рддो рдЦрд░ाрдм рдеी рд╣ी। рддो рдПрдХ рдЗंрдЬेрдХ्рд╢рди рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा, рдб्рд░िрдк рдоें рдХोрдИ рджрд╡ाрдИ рдбाрд▓ी рдЧрдИ, рдФрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рдкौрдиे рдШंрдЯे рдоें рдоेрд░ी рддрдмीрдпрдд рд╕ँрднрд▓рдиे рд▓рдЧी।

рдлिрд░ рд╣рдо рдмाрд╣рд░ рдЖрдП рддो рдорди рдкрд╢्рдЪाрдд्рддाрдк рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдеा। рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдеा рдХि рджेрдЦो, рдоेрд░ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рд╣ी рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдХो рдорд▓्рд▓िрдХाрд░्рдЬुрди рдХे рджрд░्рд╢рди рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдП। рдоैंрдиे рдЙрд╕рд╕े рдХрд╣ा рдХि рдПрдХ рдмाрд░ рд▓ाрдЗрди рдоें рдЬाрдХрд░ рджेрдЦ рд▓े, рддाрдХि рдЕрдкрдиे рд╕ाрдеी рджिрдЦाрдИ рдкрдб़ें рддो рд╡рд╣ рднी рд▓ाрдЗрди рдоें рд▓рдЧ рд╕рдХे। рдкрд░ рдирд╣ीं, рдЕрдм рдпрд╣ рд╕ंрднрд╡ рди рдеा। рд╡рд╣ рдеोрдб़ा рдЖрдЧे рдЬाрдХрд░ рджेрдЦрдХрд░ рднी рдЖрдпा, рдкрд░ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рдХा рдХोрдИ рднी рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рдкрдб़ा। рдкрддा рдирд╣ीं, рд╡े рд▓ोрдЧ рдХिрддрдиा рдЖрдЧे рдиिрдХрд▓ рдЧрдП рдеे। рдЗрдзрд░ рдЙрд╕े рдоेрд░ी рдФрд░ рдЕрдкрдиे рджोрд╕्рдд рдХрд╢्рдпрдк рдХी рдЪिंрддा рднी рдеी, рдХि рдкрддा рдирд╣ीं рд╣рдо рдЦुрдж рд╣ोрдЯрд▓ рднी рдкрд╣ुँрдЪ рдкाрдПँрдЧे рдХि рдирд╣ीं। рдоेрд░े рдорди рдоें рдЬिंрджрдЧी рднрд░ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдЧ्рд▓ाрдиि рд░рд╣ेрдЧी рдХि рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдоेрд░ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдорд▓्рд▓िрдХाрд░्рдЬुрди рдЬ्рдпोрддिрд░्рд▓िंрдЧ рдХे рджрд░्рд╢рди рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдпा।
рдЗрддрдиे рднीрдб़-рднрдб़рдХ्рдХे рдоें рдХोрдИ рдИ-рд░िрдХ्рд╢ा рдоिрд▓рдиा рднी рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдеा। рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдПрдХ рдИ-рд░िрдХ्рд╢ा рдоिрд▓ा рддो рд╣рдо рдЕрдкрдиे рд╣ोрдЯрд▓ рдкрд╣ुँрдЪ рдкाрдП। рдЬाрдХрд░ рд╣рдо рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдмिрд╕्рддрд░ рдкрд░ рд▓ेрдЯ рдЧрдП। рд▓ेрдЯрддे рд╣ी рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рдЧрд╣рд░ी рдиींрдж рдЖ рдЧрдИ। рд╢ाрдпрдж рдбाрдХ्рдЯрд░ рдиे рдХोрдИ рдиींрдж рдХी рджрд╡ाрдИ рднी рджी рдеी। рдХोрдИ рдбेрдв़ рдШंрдЯे рдмाрдж рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдиे рдЙрдаाрдпा рдХि рдиौ рдмрдЬрдиे рд╡ाрд▓े рд╣ैं, рдЪрд▓ो рдеोрдб़ा рдЦाрдиा рдЦा рд▓ेрддे рд╣ैं। рдоैं, рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдФрд░ рдХрд╢्рдпрдк рддीрдиों рдоैрд╕ рдоें рдЧрдП рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рдеोрдб़ा рд╕ा рдЦाрдиा рдЦाрдпा। рдлिрд░ рд╕े рдЕрдкрдиे рдХрдорд░े рдоें рдЖ рдЧрдП।

рдоेрд░ा рдз्рдпाрди рдлिрд░ рд╕े рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдЧрдпा рдХि рд╣े рднрдЧрд╡ाрди, рдоेрд░ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдорд▓्рд▓िрдХाрд░्рдЬुрди рдЬ्рдпोрддिрд░्рд▓िंрдЧ рдХे рджрд░्рд╢рди рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдпा। рд╕ोрдЪрдХрд░ рдоेрд░ा рд░ोрдиा рдЫूрдЯ рдЧрдпा। рдкрд░ рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдиे рд╕рд╣ाрд░ा рджिрдпा рдХि рдХोрдИ рдмाрдд рдирд╣ीं, рджुрдЦी рдордд рд╣ोрдУ। рдРрд╕ी рд╡िрдкрдд्рддि рдоें рд╕рдордп рдкрд░ рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓ рдЧрдИ, рддो рд╕рдордЭो рдмрдЪ рдЧрдП। рд╡рд░рдиा рдХोрдИ рдмрдб़ा рд╣ाрджрд╕ा рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рдеा। рдХोрдИ рдмाрдд рдирд╣ीं, рдЬिंрджрдЧी рд░рд╣ी рддो рдлिрд░ рджрд░्рд╢рди рд╣ो рдЬाрдПँрдЧे। рд░ोрдУ рдордд।

рдкрд░ рдЖँрд╕ू рдердорддे рд╣ी рди рдеे। рдпрд╣ рдХ्рдпा рд╣ो рдЧрдпा? рдоेрд░ा рдЦुрдж рдкрд░ рд╣ी рдмрд╕ рдирд╣ीं рдеा, рдкрд░ рдлिрд░ рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдЦुрдж рдХो рд╕ँрднाрд▓ा।
рд░ाрдд рд▓рдЧрднрдЧ рдмाрд░рд╣ рдмрдЬे рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдеी рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдХे рд▓ौрдЯे। рд╡े рдХाрдлी рдердХे рд╣ुрдП рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдХрд╣ीं рдЦाрдиा рднी рдирд╣ीं рдоिрд▓ा рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬो рдмрддाрдпा, рдЙрд╕рд╕े рдЦुрд╢ी рддो рдирд╣ीं рдоिрд▓ी, рдЙрд▓рдЯे рдорди рдеोрдб़ा рдЦिрди्рди рд╣ो рдЧрдпा। рд▓рдЧा рдХि рд╡рд╣ाँ рдХी рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдоंрджिрд░ рджрд░्рд╢рди рдХा рдк्рд░рдмंрдз рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рднीрдб़ рдмрдв़рддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै, рддो рдкрд╣рд▓े рд╕े рдЗंрддрдЬाрдо рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдП। рддाрдХि рдпाрдд्рд░िрдпों рдХो рд╡рд╣ рд╕рдм рдирд╣ीं рдЭेрд▓рдиा рдкрдб़े, рдЬो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЪाрд╣े-рдЕрдирдЪाрд╣े рдЭेрд▓ा।

рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдеिрдпों рдиे рдмрддाрдпा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рдкрд░्рд╢ рджрд░्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдЯिрдХрдЯें рд▓ी рдеीं। 500 рд░ुрдкрдП рдк्рд░рддि рд╡्рдпрдХ्рддि। рддो рд╕्рдкрд░्рд╢ рджрд░्рд╢рди рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдХ्рдпा рдеा! рдПрдХ рдЪौрдХोрд░ рд╣ौрджी рдоें рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рд╡िрд░ाрдЬрдоाрди рдеे। рд╡рд╣ाँ рджो рддрд░рдл рдкुрдЬाрд░ी рдЦрдб़े рдеे। рдПрдХ рдкुрдЬाрд░ी рдпाрдд्рд░ी рдХा рд╕िрд░ рдкрдХрдб़рддा, рдФрд░ рдПрдХ-рджो рд╕ेрдХंрдб рдХे рд▓िрдП рд╣ौрджी рдХे рдХिрдиाрд░े рд╕े рдЫुрдЖ рджेрддा। рддрднी рджूрд╕рд░ा рддुрд░ंрдд рдЙрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдмाँрд╣ рд╕े рдкрдХрдб़рдХрд░ рдЦрдб़ा рдХрд░рддा, рдФрд░ рдмाрд╣рд░ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд░ाрд╕्рддे рдХी рдУрд░ рдзрдХेрд▓ рджेрддा। рдРрд╕े рджрд░्рд╢рди рд╕ुрдирдХрд░ рдорди рдеोрдб़ा рдЦिрди्рди рд╣ो рдЙрдаा। рддीрд░्рде рдпाрдд्рд░ी рдЗрддрдиी рджूрд░-рджूрд░ рд╕े рдЖрддे рд╣ैं, рдФрд░ рдШंрдЯों рд▓ाрдЗрди рдоें рдЪрд▓рддे рд╣ुрдП рджрд░्рд╢рдиों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╡े рдкрд▓, рджो рдкрд▓ рднी рдЬी рднрд░ рджрд░्рд╢рди рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрддे, рдпрд╣ рдЖрд╣рдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдмाрдд рд╣ै।

рдРрд╕े рджрд░्рд╢рдиों рдХे рд▓िрдП рднी рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдеिрдпों рдХो рдХрдо рд╕े рдХрдо рдЖрда рдШंрдЯे рд▓ाрдЗрди рдоें рдЦрдб़ा рд░рд╣рдиा рдкрдб़ा। рд╡рд╣ рднी рдмिрдиा рдХुрдЫ рдЦाрдП-рдкिрдП। рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╕े рдПрдХाрдз рдЬрдЧрд╣ рд╣ी рдкाрдиी рдХा рдЗंрддрдЬाрдо рдеा। рдмाрдХी рдк्рд░рдмंрдз рдиाрдХाрдлी рдеा। рдЗрд╕ рд╕рдмрдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╕рднी рд╕ाрдеिрдпों рдХे рдорди рдоें рд╕ंрддोрд╖ рдеा рдХि рджрд░्рд╢рди рд╣ो рдЧрдП। рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдХा рдорди рдЖрд╣рдд рдеा, рдкрд░ рдКрдкрд░ рд╕े рд╡рд╣ рд╢ांрдд рдмрдиा рд░рд╣ा рдФрд░ рдмाрддрдЪीрдд рднी рдХрд░рддा рд░рд╣ा, рддाрдХि рдоुрдЭे рдЕрдкрд░ाрдз-рдмोрдз рдорд╣рд╕ूрд╕ рди рд╣ो।


[7]
рдЕрдм рджो рдмाрддें рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे рд▓ोрдЧों рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣рдиे рдХा рдорди рд╣ै। рдЗрдирдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрдд рддो рдпрд╣ рдХि рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे рд▓ोрдЧ рдмрд╣ुрдд рд╕ीрдзे-рд╕ाрджे рд╣ैं। рдкрд╣рдиाрд╡ा рднी рдПрдХрджрдо рд╕ाрдоाрди्рдп। рдХोрдИ рдЦाрд╕ рдЪрдордХ-рджрдордХ рдирд╣ीं। рд╣ाँ, рдХिрд╕ी-рдХिрд╕ी рдХे рд╣ाрде рдоें рд╕ोрдиे рдХी рдЕँрдЧूрдаिрдпाँ рдФрд░ рдЧрд▓े рдоें рд╕ोрдиे рдХी рдЪेрди рдЬрд░ूрд░ рджीрдЦ рдЬाрддी рдеी। рдкрд░ рдЖрдо рд▓ोрдЧ рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╕ीрдзे-рд╕ाрджे рд╣ैं। рдмीрдЪ рдоें рднाрд╖ा рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рддो рдеी рд╣ी। рдмिрдиा рднाрд╖ा рдХे рднрд▓ा рд╕ंрд╡ाрдж рдХैрд╕े рд╣ो? рдкрд░ рдоैंрдиे рдпрд╣ाँ рдпрд╣ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा рдХि рднрд▓े рд╣ी рдЖрдк рджूрд╕рд░े рдХी рднाрд╖ा рди рдЬाрдирддे рд╣ों, рдкрд░ рдорди рдоें рд╕рдж्рднाрд╡ рд╣ो рддो рдмिрдиा рднाрд╖ा рдХे рд╣ी рдмाрддрдЪीрдд рд╕ंрднрд╡ рд╣ै। рдПрдХ рдоुрд╕рдХाрди рд╣ी рднीрддрд░ рдХा рд╕рдм рдХुрдЫ рдмрддा рджेрддी рд╣ै।

рдЦाрдиा рдпрд╣ाँ рд╡ैрд╕े рддो рд╕ाँрднрд░ рдбोрд╕ा рдпा рд╕ाँрднрд░ рд╡рдб़ा рдФрд░ рдиाрд░िрдпрд▓ рдХी рдЪрдЯрдиी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै। рдФрд░ рд╡рд╣ рд╕्рд╡ाрджिрд╖्рдЯ рднी рдЦूрдм рд╣ोрддा рд╣ै। рдкрд░ рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдЧ рд░ोрдЬ-рд░ोрдЬ рдЙрд╕े рдирд╣ीं рдЦा рд╕рдХрддे। рд░ोрдЯी, рджाрд▓ рдФрд░ рдЪाрд╡рд▓ рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдЗрддрдиी рддेрдЬ рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рджिрд▓्рд▓ी, рдкंрдЬाрдмी рддрдб़рдХा, рд╢ुрдж्рдз рд╡ैрд╖्рдгो рдЦाрдиा, рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рддीрдп рднोрдЬрдиाрд▓рдп рдЖрджि рдоें рдЬाрдХрд░ рд╣ी рдЪैрди рдкрдб़рддा рд╣ै। рднрд▓े рд╣ी рдпрд╣ाँ рд░ोрдЯिрдпाँ рдЬ्рдпाрджा рдмрдб़ी рд╣ों, рддंрджूрд░ी рд╣ों, рдХिрдиाрд░ों рд╕े рдеोрдб़ी рдХрдЪ्рдЪी рд╣ों, рдкрд░ рд░ोрдЯी рддो рд╣ैं рди। рдФрд░ рд╣ाँ, рдПрдХ рдЬрдЧрд╣ рддो рдЖрд▓ू-рдк्рдпाрдЬ рдХे рдкрд░ाँрдаे рдФрд░ рджрд╣ी рднी рдоिрд▓ рдЧрдпा, рддो рдЖрдиंрдж рдЖ рдЧрдпा।

рдЦाрд╕ рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЬрд╣ाँ рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рддीрдп рдЦाрдиा рдоिрд▓рддा рд╣ै, рд╡рд╣ाँ рд╕рдм рдЬрдЧрд╣ рд╣िंрджी рдоें рднोрдЬрдиाрд▓рдп рдХा рдиाрдо рдЖрджि рд▓िрдЦा рд░рд╣рддा рд╣ै, рддाрдХि рдХोрдИ рджुрд╡िрдзा рди рд░рд╣े рдФрд░ рди рдХिрд╕ी рд╕े рдкूрдЫрдиा рд╣ी рдкрдб़े।

рд╣рдо рд╕рднी рд▓рдЧрднрдЧ рджो рдмाрд░ рд╣ी рднोрдЬрди рдХрд░рддे рдеे। рд╕ुрдмрд╣ рдиाрд╢्рддा рдФрд░ рд░ाрдд рдоें рднोрдЬрди। рдФрд░ рднोрдЬрди рдХे рдмाрдж рдХрднी-рдХрднी рдЖрдЗрд╕рдХ्рд░ीрдо рднी। рдФрд░ рдПрдХ рдмाрд░ рддो рдХрдоाрд▓ рд╣ी рд╣ो рдЧрдпा। рд▓ोрд╣े рдХी рдХрдб़ाрд╣ी рдоें рдЦौрд▓рддा рд╣ुрдЖ рдорд▓ाрдИ рд╡ाрд▓ा рджूрдз рднी рдкीрдиे рдХो рдоिрд▓ рдЧрдпा। рд╣рдоाрд░े рдХुрдЫ рд╕ाрдеिрдпों рдХो рддो рд╡рд╣ рдЗрддрдиा рднाрдпा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджुрдмाрд░ा рднी рд▓िрдпा।

рдпрд╣ाँ рдЦाрдиे рдоें рд╕рдмрд╕े рдордЬेрджाрд░ рдЪीрдЬ рдеी, рдЫोрдЯे рдЖрдХाрд░ рдХे рдХेрд▓े, рдЬो рдХि рдХिрд▓ो рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдоिрд▓ рд░рд╣े рдеे। рдХोрдИ рдЪाрд░ рдЗंрдЪ рд▓ंрдмाрдИ рдХे рдпे рдХेрд▓े рдЦाрдиे рдоें рдмрд╣ुрдд рдоीрдаे рдеे рдФрд░ рдЗрдирдХा рдЫिрд▓рдХा рдХाрдЧрдЬ рдЬैрд╕ा рдеा। рдЗрд╕ рдкूрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдоें рд╣рдордиे рдХрдИ рдмाрд░ рдЗрди рдХेрд▓ों рдХा рдЖрдиंрдж рд▓िрдпा।

рджूрд╕рд░ी рдЪीрдЬ рдеी рдиाрд░िрдпрд▓ рдХा рдкाрдиी। рдЬрдЧрд╣-рдЬрдЧрд╣ рдиाрд░िрдпрд▓ рдХी рд░ेрд╣рдб़िрдпाँ рдеीं। рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рддो рдЬрдоीрди рдкрд░ рдиाрд░िрдпрд▓ рд░рдЦрдХрд░ рдмैрдаे рдеे। рдпрд╣ाँ рдПрдХ рдФрд░ рдмाрдд рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЬрдирдХ рд▓рдЧी, рдиाрд░िрдпрд▓ рдХा рд╕ंрддрд░ी рд░ंрдЧ рдХा рд╣ोрдиा। рдкूрдЫрдиे рдкрд░ рджुрдХाрдирджाрд░ рдиे рдмрддाрдпा рдХि рдкीрд▓े рд░ंрдЧ рдХे рдиाрд░िрдпрд▓ рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╣рд░े рд░ंрдЧ рдХे рдХेрд░рд▓ рдХे। рд▓ेрдХिрди рдЗрди рджोрдиों рдХे рд╕्рд╡ाрдж рдоें рдХोрдИ рдЦाрд╕ рдЕंрддрд░ рдирд╣ीं рд▓рдЧा। рджोрдиों рд╣ी рдЕрдЪ्рдЫे рд▓рдЧे рдФрд░ рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдоें рднрд░рдкूрд░ рдк्рдпाрд╕ рдмुрдЭाрддे рд░рд╣े।

рдЖрдк рдХрд╣ीं рдмाрд╣рд░ рдЬाрдПँ рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рд╕े рдХुрдЫ рдЦрд░ीрджрдХрд░ рди рд▓ाрдПँ, рдРрд╕ा рдоुрдордХिрди рдирд╣ीं। рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдеिрдпों рдоें рдХрд╡िрддा рдФрд░ рд▓ीрд▓ाрджेрд╡ी рдиे рдмрдб़े рдЪाрд╡ рд╕े рдЕрдкрдиी рдмेрдЯी рдФрд░ рдмрд╣ुрдУं рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдб़िрдпाँ рдЦрд░ीрджीं। рдоोрддिрдпों рдХी рдоाрд▓ाрдПँ рддो рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рдиे рджो-рджो, рдЪाрд░-рдЪाрд░ рдЦрд░ीрдж рд▓ीं, рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдХрд░ рдХि рдпे рддो рдХिрд╕ी рдХो рднी рдЙрдкрд╣ाрд░ рдоें рджी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдоैंрдиे рднी рдЕрдкрдиे рдирди्рд╣े-рдирди्рд╣े рджोрд╣рддे-рджोрд╣рддी рдХे рд▓िрдП рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдХрдб़े рдФрд░ рдХाрда рдХी рдлिрд░рдХी, рдбрдорд░ू рдЖрджि рдЦिрд▓ौрдиे рдПрдХ рдПंрдкोрд░िрдпрдо рд╕े рд▓े рд▓िрдП।
рдЗрд╕ рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдпाрдд्рд░ा рдХी рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫी рдФрд░ рд╕ीрдЦрдиे рд▓ाрдпрдХ рдмाрдд рдпрд╣ рдеी рдХि рдЗрд╕ рдкूрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдоें рдЬो рднी рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рдЬाрддा, рд╡рд╣ рд╕рдмрдХी рд╕рд╣рдорддि рд╕े рд╣ी рд▓िрдпा рдЬाрддा рдеा, рднрд▓े рд╣ी рдЦाрдиे рдХी рдмाрдд рд╣ो, рд╕рдоुрдж्рд░ рддрдЯ рдкрд░ рдЬाрдХрд░ рдШूрдордиे рдХी рдмाрдд рд╣ो, рдпा рдХोрдИ рдоंрджिрд░ рджेрдЦрдиा рд╣ो। рдХोрдИ рднी рдХिрд╕ी рдкрд░ рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╣ाрд╡ी рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдеा। рдЗрд╕ рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рддौрд░-рддрд░ीрдХे рдиे рд╣рдоाрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдХो рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рд╕ुंрджрд░, рд╕рдорд░рд╕ рдФрд░ рдЖрдиंрджрдкूрд░्рдг рдмрдиा рджिрдпा।

рдлिрд░ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рднी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рдкूрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдоें рд▓ाрд▓рдЪंрдж рд╢рд░्рдоा рдиे рдоुрдЦ्рдп рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдХी рднूрдоिрдХा рдмрдб़े рдЧрд░िрдоाрдкूрд░्рдг рдвंрдЧ рд╕े рдиिрднाрдИ। рдЙрдирдХे рдЧ्рдпाрд░рд╣ рдЖрдкрд░ेрд╢рди рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं, рдкрд░ рдЙрдирдоें рдЬीрд╡рдиेрдЪ्рдЫा рдк्рд░рдмрд▓ рд╣ै। рд╡े рдШрдмрд░ाрддे рдирд╣ीं рдФрд░ рдЙрдирдоें рдзैрд░्рдп рднी рдмрд╣ुрдд рд╣ै। рдХोрдИ рдЬрд▓्рджрдмाрдЬी рдирд╣ीं। рд╕рдмрдХी рдмाрдд рдмрдб़े рдзैрд░्рдп рд╕े рд╕ुрдирддे рд╣ैं। рд╡рд╣ीं рдЙрдирдХी рдкрдд्рдиी рдЫाрдпा рд╢рд░्рдоा рдмрд╣ुрдд рдЬिंрджाрджिрд▓ рдФрд░ рд╕рдмрдХो рдЦुрд╢ рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ैं। рдкूрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдХो рд╕рд░рд╕ рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдоें рдЙрдирдХा рдмрдб़ा рдпोрдЧрджाрди рд╣ै।

рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдХी рдПрдХ рдФрд░ рд╕ाрдеिрди рдЙрдоा рд╢рд░्рдоा рдХे рдмाрд░े рдоें рднी рдХुрдЫ рдХрд╣рдиा рдЬрд░ूрд░ी рд▓рдЧ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╡े рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ोрдЪ рдХी рдорд╣िрд▓ा рд╣ैं। рдЬीрд╡рди рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрд╣ुрдд рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдЭेрд▓ा, рдкрд░ рдЙрдл рдирд╣ीं рдХी। рдХрдб़े рд╕े рдХрдб़े рдкрд░िрд╢्рд░рдо рд╕े рдХрднी рдкीрдЫे рдирд╣ीं рд╣рдЯीं। рдкрд░ рдЗрд╕ рд╕рдмрдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЙрдирдХा рд╣ँрд╕рддा-рдЦिрд▓рдЦिрд▓ाрддा рдЪेрд╣рд░ा рд╕рдмрдХो рдмрд╣ुрдд рд╕ुрдХूрди рджेрддा рдеा। рд╣рд░ рд╕рдордп рд╣рд░ рдХिрд╕ी рдХी рдорджрдж рдХो рддैрдпाрд░। рдЪाрд╣े рдХिрд╕ी рдХो рдХрдкрдб़े рдмाрд╣рд░ рд░рд╕्рд╕ी рдкрд░ рдбाрд▓рдиे рд╣ों рдпा рдлिрд░ рддрд╣ рдХрд░рдиे рд╣ों। рдпाрдд्рд░ा рдоें рдпे рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдХाрдо рднी рдмрдб़े рдЬрд░ूрд░ी рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдХोрдИ рдк्рд░ेрдордкूрд░्рд╡рдХ рдЗрдирдоें рд╕ाрдЭा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ो, рддो рдпाрдд्рд░ा рдХा рдЖрдиंрдж рдХрдИ рдЧुрдиा рдЕрдзिрдХ рдмрдв़ рдЬाрддा рд╣ै।

рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдЙрдоा рдЬी рдЗрд╕्рддिрд░ी рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд╕ рднी рд╕ाрде рд▓ेрдХрд░ рдЖрдИ рдеीं। рдЬрд░ूрд░рдд рдкрдб़рдиे рдкрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЫाрдпा рдХा рдХुрд░рддा рднी рдк्рд░ेрд╕ рдХрд░ рджिрдпा। рдпे рдмाрддें рдоाрдоूрд▓ी рд▓рдЧрдиे рдкрд░ рднी рдоाрдоूрд▓ी рдирд╣ीं рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡рднाрд╡ рдХो рд╕рдмрдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдвाрд▓рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै।

рдРрд╕े рд╣ी рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдХे рджोрд╕्рдд рдХрд╢्рдпрдк рдХो рднी рдоैंрдиे рд╣рдоेрд╢ा рд╣рд░ рдХिрд╕ी рдХे рд▓िрдП рдорджрджрдЧाрд░ рдкाрдпा। рдкूрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдоें рдЙрдирдХा рдпрд╣ рд░ूрдк рдоुрдЧ्рдз рдХрд░рддा рд░рд╣ा। рд╕рдЪ рдХрд╣ूँ рддो рдЙрди рдЬैрд╕ा рд╡िрдирдо рдЗрдирд╕ाрди рдоैंрдиे рдХोрдИ рджूрд╕рд░ा рдирд╣ीं рджेрдЦा। рдЙрдирдХे рддीрди-рддीрди рд╕्рдЯंрдЯ рдкрдб़े рд╣ुрдП рд╣ैं, рдкрд░ рдлिрд░ рднी рдЗрд╕ рд╕рдмрдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рди рдХрд░рддे рд╣ुрдП, рд╣рдоेрд╢ा рд╕ाрдоाрди рдЧाрдб़ी рдоें рдЪрдв़ाрдиे-рдЙрддाрд░рдиे рдоें рд╡े рд╕рдмрд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़рдХрд░ рдорджрдж рдХрд░рддे рд░рд╣े। рдоैं рдЬ्рдпाрджा рддेрдЬ рдирд╣ीं рдЪрд▓ рдкाрддी рдФрд░ рд╕ाрдоाрди рдХे рд╕ाрде рддो рдмिрд▓्рдХुрд▓ рднी рдирд╣ीं। рд╕ो рдХрд╢्рдпрдк рднाрдИ рдиे рдмрд╣ुрдд рдЬрдЧрд╣ рдоेрд░ी рдорджрдж рдХी।

рдЬрдЯाрд╢ंрдХрд░ рднाрдИ рдХे рд╕ाрде рдЙрдирдХी рдкрдд्рдиी рдХрд╡िрддा рдФрд░ рдмрдпाрд╕ी рд╡рд░्рд╖ीрдпा рдоाँ рднी рдеीं। рдпाрдд्рд░ा рдоें рддрдоाрдо рддрд░рд╣ рдХी рдкрд░ेрд╢ाрдиिрдпों рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдкрдд्рдиी рдФрд░ рдоाँ рдХो рдХैрд╕े рдЙрдЪिрдд рд╕рдо्рдоाрди рдХे рд╕ाрде рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬрдЯाрд╢ंрдХрд░ рднाрдИ рдЗрд╕рдХा рд╕ुंрджрд░ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдеे। рд▓ीрд▓ा рдФрд░ рд╕ोрдордк्рд░рдХाрд╢ рдХी рдЬोрдб़ी рднी рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рдеी। рд╣ाрд▓ाँрдХि рд▓ीрд▓ा рдеोрдб़ी рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ी рд╣ै рдФрд░ рдХрдИ рдлाрд▓рддू рдХे рдЭंрдЭрдЯों рдоें рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рдХो рдЬрдХрдб़ рд░рдЦा рд╣ै। рдоेрд░े рдорди рдоें рдмाрд░-рдмाрд░ рдЖрдпा рдХि рдЕрдЧрд░ рд╡рд╣ рдЙрдирд╕े рдоुрдХ्рддि рдкा рд▓े, рддो рдЙрд╕рдХा рдЬीрд╡рди рдмрд╣ुрдд рдЖрдиंрджрдордп рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЕрдм рд░рд╣े рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдФрд░ рджрд░्рд╢рдиा рднाрднी। рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдХ्рдпा рдХрд╣ूँ, рд╡े рддो рдоेрд░े рдЕрдкрдиे рд╣ी рд╣ैं। рд╕рдЪ рддो рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдоेрд░ी рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा рдмिрд▓्рд▓ू рднाрдИ рдХे рдХाрд░рдг рд╣ी рд╣ो рдкाрдИ рд╣ै। рд╡рд╣ рдоुрдЭрд╕े рд╕िрд░्рдл рдЪाрд░ рд╕ाрд▓ рдЫोрдЯा рд╣ै, рдкрд░ рд╣िрдо्рдордд рдЙрд╕рдоें рдЕрдеाрд╣ рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рд╕ाрдордиे рдХोрдИ рдХाрдо рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдпा рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ै рд╣ी рдирд╣ीं। рдХिрд╕ी рдФрд░ рдХे рд╕рд╣ाрд░े рдоैं рдЗрдХрд╣рддрд░ рдмрд░рд╕ рдХी рдЙрдо्рд░ рдоें рдпрд╣ рд▓ंрдмी рдпाрдд्рд░ा рдХрд░рдиे рдХी рд╕ोрдЪ рднी рдирд╣ीं рд╕рдХрддी рдеी। рдкूрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдоें рдоुрдЭे рдФрд░ рдоेрд░ी рдЕрдЯैрдЪी рдХो рдЙрд╕ी рдиे рд╕ँрднाрд▓ा। рдпाрдд्рд░ा рдоें рдоेрд░े рджो рдмाрд░ рдмीрдоाрд░ рдкрдб़рдиे рдкрд░ рднी рдЙрд╕рдиे рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХा рд╣ौрд╕рд▓ा рдмрдиाрдП рд░рдЦा। рдиाрд░िрдпрд▓ рдкाрдиी рдкिрд▓ा-рдкिрд▓ाрдХрд░ рдоुрдЭे рд╣िрдо्рдордд рджेрддा рд░рд╣ा। рджрд░्рд╢рдиा рднी рдмрд░ाрдмрд░ рдоेрд░ा рд╣ाрде рдкрдХрдб़рдХрд░ рдЖрдЧे-рдЖрдЧे рдРрд╕े рд╕ँрднाрд▓рдХрд░ рд▓े рдЬाрддी рд░рд╣ी, рдЬैрд╕े рдХिрд╕ी рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯे рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдХोрдИ рд╕ँрднाрд▓рддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдоें рдиंрдЧे рдкैрд░ рдкैрджрд▓ рдмрд╣ुрдд рдЪрд▓рдиा рдеा। рдоुрдЭрдоें рдЗрддрдиी рд╣िрдо्рдордд рдирд╣ीं рдеी। рд╕ो рджрд░्рд╢рдиा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдмрдб़ी рдмрд╣рди рдЙрдоा рдиे рдмाрд░ी-рдмाрд░ी рд╕े рдоुрдЭे рд╕ँрднाрд▓े рд░рдЦा।


[8]

рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдХी рдЗрд╕ рдХाрдлी рд▓ंрдмी рдФрд░ рд╡िрд╡िрдзрддा рднрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдиे рдоुрдЭे рдмрдб़ी рдоाрдирд╕िрдХ рддृрдк्рддि рджी। рдмрд╣ुрдд рджिрдиों рд╕े рдорди рдоें рдЗрдЪ्рдЫा рдеी, рд▓ंрдмी рд░ेрд▓-рдпाрдд्рд░ा рдХрд░рдиे рдХी। рддो рдЬाрддे рд╣ुрдП рд╣рдоें рдкूрд░े рдвाрдИ рджिрди рдЕंрдмाрд▓ा рд╕े рдд्рд░िрд╡ेंрдж्рд░рдо рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдоें, рдФрд░ рдХрд╣рдиा рди рд╣ोрдЧा рдХि рд╣рдо рд╕рдмрдХो рдмрд╣ुрдд рдЖрдиंрдж рдЖрдпा।

рдпाрдд्рд░ाрдПँ рдХेрд╡рд▓ рднौрддिрдХ рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ोрддीं, рд╡े рдоाрдирд╕िрдХ рднी рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЖрдд्рдоिрдХ рднी। рд╡े рд╣рдоें рджेрд░ рддрдХ рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡рдпं рдХे рд╕ाрде рд╣ोрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрддी рд╣ैं, рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рджूрд╕рд░ों рдХे рд╕ाрд╣рдЪрд░्рдп рдХा рднी। рдХोрдИ рднी рдпाрдд्рд░ा рдорди рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рддो рдХрд░рддी рд╣ी рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрд╣рдЪрд░्рдп рдоें рдХैрд╕े рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рдХिрдпा рдЬाрдиे рдЪाрд╣िрдП, рдпрд╣ рднी рд╕िрдЦाрддी рд╣ै।

рдоेрд░े рдорди рдоें рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдмрдб़ा рд╕ुрдЦ рдФрд░ рдЖрд╣्рд▓ाрдж рд╣ै рдХि рд╣рдо рдЕрдкрдиे рднाрд░рдд рдХे рджрдХ्рд╖िрдг рдХा рдЕंрддिрдо рдЫोрд░ рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░рдХे рдЖрдП рд╣ैं। рд╡рд╣ाँ рд╣рдордиे рдЦुрд▓ा рд╕рдоंрджрд░ рджेрдЦा рдФрд░ рд░ाрдоेрд╢्рд╡рд░рдо рдоें рджोрд╕्рдд рд╕рдоंрджрд░ рднी рджेрдЦा। рдФрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рдПрдХ рдШंрдЯा рджोрд╕्рдд рд╕рдоंрджрд░ рдХे рд╕ाрд╣рдЪрд░्рдп рдоें рд░рд╣े। рдЗрд╕рдоें рд╣рдоाрд░ा рдорди рдХिрддрдиा рдоुрдХ्рдд рд╣ुрдЖ, рдЗрд╕рдХा рдЕंрджाрдЬा рд╡рд╣ाँ рдЦींрдЪे рдЧрдП рдлोрдЯुрдУं рд╕े рднी рд▓рдЧाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕рдЪ рдХрд╣ूँ рддो рд╕рдд्рд░рд╣ рджिрди рдХी рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा рдоेрд░े рдЬीрд╡рди рдХी рдЕрдм рддрдХ рдХी рд╕рдмрд╕े рдпाрджрдЧाрд░ рдпाрдд्рд░ा рд╣ै।

рдЗрд╕ рдЙрдо्рд░ рдоें, рдЬрдмрдХि рд╣рдо рд╕рднी рд╕ाрда рд╕े рдмрд╣рдд्рддрд░ рдХी рдЙрдо्рд░ рдХे рдмीрдЪ рдеे, рдЕрдЧрд░ рдХोрдИ рдЕрдХेрд▓ा рдЗрддрдиी рд▓ंрдмी рдпाрдд्рд░ा рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪे, рдЬिрд╕рдоें рдкैрджрд▓ рднी рдмрд╣ुрдд рдЪрд▓рдиा рдеा, рддो рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдХрд░ рдкाрдП। рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрдиा рддрдХ рдХрдаिрди рд╣ै। рдкрд░ рд╕рдмрдХे рд╕ाрд╣рдЪрд░्рдп рд╕े рдЬो рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рд╣िрдо्рдордд рдЖрддी рд╣ै, рдЙрд╕ी рд╕े рдпрд╣ рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рдкाрдпा।

рдЕंрдд рдоें рджो-рдПрдХ рдмाрддें рдФрд░ рдХрд╣рдХрд░ рдоैं рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा рд╕ंрд╕्рдорд░рдг рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ूँрдЧी। рдПрдХ рд╣ै рд╡рд╣ाँ рдХी рдЧंрджрдЧी рддрдеा рддीрд░्рдерд╕्рдерд▓ों рдХी рдЕрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рднाрд╖ा рд╕рдорд╕्рдпा।

рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдЧंрджрдЧी рдФрд░ рдХुрдк्рд░рдмंрдзрди рдХे рдмाрд░े рдоें। рджрдХ्рд╖िрдг рдХी рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдФрд░ рд╕ुрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдмाрддें рддो рдмрд╣ुрдд рдХрд╣ी рдЬाрддी рд╣ैं। рдкрд░ рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рд╣рдо рд╣рд░िрдпाрдгा рдХे рдХिрд╕ी рд╢рд╣рд░ рдоें рджेрдЦрддे рд╣ैं, рд▓рдЧрднрдЧ рд╡ैрд╕ी рд╣ी, рдпा рдЙрд╕рд╕े рдХुрдЫ рдЕрдзिрдХ рдоाрдд्рд░ा рдоें рд╣ी рд╡рд╣ाँ рдЬрдЧрд╣-рдЬрдЧрд╣ рд╣рдоें рдЧंрджрдЧी рдФрд░ рдХूрдб़े рдХे рдвेрд░ рджिрдЦाрдИ рджिрдП। рдПрдХ-рджो рдоंрджिрд░ों рдХे рдмाрд╣рд░ рддो рдПрдХ рддрд░рдл, рд╡рд╣ाँ рд╢ाрдпрдж рдЬाрди-рдмूрдЭрдХрд░ рдпा рдЕрдирдЬाрдиे рдоें рдЫोрдб़ी рдЧрдИ рдЪрдк्рдкрд▓ों рдФрд░ рдЬूрддों рдХा рдЗрддрдиा рдмрдб़ा рдвेрд░ рдеा рдХि рджो рдЯ्рд░рдХ рднी рднрд░ рдЬाрддे, рддрдм рднी рд╡рд╣ рдЦрдд्рдо рди рд╣ोрддा। рджेрдЦрдХрд░ рдоुрдЭे рдмрдб़ी рд╣ैрд░ाрдиी рд╣ुрдИ। рдЗрддрдиी рдЪрдк्рдкрд▓ें, рдЬूрддे рднрд▓ा рдХौрди рдЫोрдб़ рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдХ्рдпों? рд╣ाрд▓ाँрдХि рд╕рдм рдкुрд░ाрдиी рд╣ी рдеीं, рдкрд░ंрддु рдХ्рдпा рдпрд╣ рд╢ोрднा рджेрддा рд╣ै, рдХि рдЖрдк рдЬिрд╕ рд╕्рдеाрди рдХो рдЗрддрдиा рдкрд╡िрдд्рд░ рдоाрдирддे рд╣ैं, рд╡рд╣ीं рдЕрдкрдиे рдЬूрддे, рдЪрдк्рдкрд▓ рдЫोрдб़ рдЬाрддे рд╣ैं? рдпрд╣ рдХैрд╕ा рднрдХ्рддि рднाрд╡ рд╣ै! рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдХ्рдпा рд╣рдоें рдЧुрд░ुрдж्рд╡ाрд░े рд╕े рд╕ीрдЦ рдирд╣ीं рд▓ेрдиी рдЪाрд╣िрдП? рд╡рд╣ाँ рдХ्рдпा рдордЬाрд▓ рдХि рдЖрдкрдХो рдХрд╣ीं рдПрдХ рдкрдд्рддा рднी рдЧिрд░ा рдоिрд▓ рдЬाрдП। рдпा рдХोрдИ рдЪीрдЬ рдЕрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рджिрдЦाрдИ рдкрдб़ рдЬाрдП। рд╡ैрд╕ी рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдоैंрдиे рдХрд╣ीं рдФрд░ рдирд╣ीं рджेрдЦी। рдХाрд╢, рд╣рдоाрд░े рдоंрджिрд░ों рдХे рдк्рд░рдмंрдзрдХ рднी рдЗрд╕ рдУрд░ рдХुрдЫ рдз्рдпाрди рджे рдкाрдПँ।

рджूрд╕рд░ी рдмाрдд рднाрд╖ा рдХे рдмाрд░े рдоें। рдЕрдЧрд░ рдЖрдкрдХो рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕े рдХोрдИ рдорди рдХी рдмाрдд рдХрд╣рдиी рд╣ै, рддो рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ी рдЖрдкрдХो рддрдоिрд▓, рддेрд▓ुрдЧु, рдорд▓рдпाрд▓рдо рдпा рдХрди्рдирдб़ рдХा рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдкрд░ рд╣рдо рддो рдХेрд╡рд▓ рдпाрдд्рд░ा рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдЧрдП рдеे। рд╣рдоाрд░ा рд╡ाрд╕्рддा рддो рдЯैрдХ्рд╕ी рд╡ाрд▓ों рд╕े, рдИ-рд░िрдХ्рд╢ा рд╡ाрд▓ों рд╕े, рдпा рдвाрдмों рдоें рдЦाрдиा рдкрд░ोрд╕рдиे рд╡ाрд▓े рднाрдЗрдпों рд╕े рдкрдб़рддा рдеा। рддो рд╡рд╣ाँ рд╣рдоें рдЕрдкрдиी рдмाрдд рд╕рдордЭाрдиे рдоें рдХрд╣ीं рднी рдХोрдИ рджिрдХ्рдХрдд рдирд╣ीं рдЖрдИ। рдЯैрдХ्рд╕ी рд╡ाрд▓े, рдИ-рд░िрдХ्рд╢ा рд╡ाрд▓े рдФрд░ рдвाрдмे, рд╣ोрдЯрд▓ рд╡ाрд▓े рдЕрдкрдиे рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕ाрд░ी рдмाрддें рд╣िंрджी рдоें рд╕рдордЭ рд▓ेрддे рд╣ैं। рди рдЙрди्рд╣ें рдХोрдИ рджिрдХ्рдХрдд рд╣ुрдИ рд╣рдоाрд░ी рдмाрдд рд╕рдордЭрдиे рдоें рдФрд░ рди рд╣рдоें рдЙрдирдХी рдмाрдд рд╕рдордЭрдиे рдоें। рдпрд╣ рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдмрдб़ी рд░ाрд╣рдд рдХी рдмाрдд рдеी।

рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा рдЬीрд╡рди рднрд░ рдпाрдж рд░рд╣ेрдЧी, рдЦाрд╕рдХрд░ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХे рд▓िрдП рдХि рд╕рднी рд╕ाрдеी рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдП рд╣рд░ рд╕рдордп рддैрдпाрд░ рдеे। рдкूрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдЖрдиंрджрдордп рдеी, рдФрд░ рдХрд╣ीं рдХोрдИ рдЕрдЯрдХाрд╡ рдкैрджा рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ। рд╕рдм рдХुрдЫ рд╕рдорд░рд╕ рдвंрдЧ рд╕े рдиिрднрддा рдЪрд▓ा рдЧрдпा।

рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा рд╕рдд्рд░рд╣ рджिрди рдХी рдеी। рд╣рдо рд╕рднी рдЕंрдмाрд▓ा рд╕े 14 рдоाрд░्рдЪ рдХो рдЪрд▓े рдеे рдФрд░ рддीрд╕ рдоाрд░्рдЪ рдХो рд╕ुрдмрд╣ рд╕ाрдв़े рдкाँрдЪ рдмрдЬे рдиिрдЬाрдоुрдж्рджीрди рд╕्рдЯेрд╢рди рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рд╡рд╣ाँ рд╕े рдоैं рддो рдлрд░ीрджाрдмाрдж рдЪрд▓ी рдЧрдИ, рдмाрдХी рд▓ोрдЧ рдЧ्рдпाрд░рд╣ рдмрдЬे рддрдХ рдХुрд░ुрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рд╕рднी рдмрдб़े рдк्рд░рд╕рди्рдирдЪिрдд्рдд рдеे। рдФрд░ рдРрд╕ी рд╣ी рдХिрд╕ी рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдпाрдд्рд░ा рдХे рд▓िрдП рдиिрдХрдЯ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдлिрд░ рд╕े рдоिрд▓рдиे рдХा рд╡ाрджा рдХрд░рдХे, рд╕рдмрдиे рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рд╡िрджा рд▓ी।

рдПрдХ рдмाрдд рдФрд░ рдХрд╣рдиे рдХा рдорди рд╣ै, рдХि рднрд▓े рд╣ी рджрдХ्рд╖िрдг рдХे рдпे рдоंрджिрд░ рдЕрдд्рдпंрдд рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ैं, рдкрд░ рдпрд╣ाँ рдХрд╣ीं рднी рд░ोрд╢рдиी рдХा рдЙрдЪिрдд рдк्рд░рдмंрдз рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕рднी рдоंрджिрд░ों рдоें рджीрдпों рдХी рд╣ी рд░ोрд╢рдиी рд╣ै। рдПрдХ рддो рдХाрд▓े рдкрдд्рдерд░ рд╕े рдмрдиी рдоूрд░्рддिрдпाँ, рдлिрд░ рдКрдкрд░ рд╕े рдЕंрдзेрд░ा। рдХाрд▓े рд╣ी рдЧрд░्рднрдЧृрд╣, рдЬो рд╕рджिрдпों рд╕े рдЗрд╕ी рджрд╢ा рдоें рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдорди рдоें рдХрдЪोрдЯ рддो рдЙрдарддी рд╣ी рд╣ै рдХि рд░ोрд╢рдиी рдЕрдЪ्рдЫी рд╣ोрддी рддो рд╣рдо рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рджрд░्рд╢рди рдХрд░ рд╕рдХрддे рдеे। рдЗрд╕ рд╕рдмрдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╡рд╣ाँ рд╕рднी рдоूрд░्рддिрдпाँ рдЗрддрдиी рд╕ुंрджрд░ рдФрд░ рдЬीрд╡ंрдд рд╣ैं рдХि рдзुँрдзрд▓рдХे рдоें рднी рдЕрдкрдиे рдЕрдкूрд░्рд╡ рд╕ौрджрд░्рдп рд╕े рдЕрдЫूрддा рдирд╣ीं рд░рд╣рдиे рджेрддीं। рдорди рдЪрдХिрдд рд░рд╣ рдЬाрддा рд╣ै, рдЗрддрдиी рд╕ंрджрд░, рднрд╡्рдп рдФрд░ рдХрд▓ाрдд्рдордХ рдоूрд░्рддिрдпों рдХो рджेрдЦрдХрд░, рдЬो рд╕рд╣ी рдоाрдпрдиों рдоें рд╕рд░्рд╡ांрдЧрдкूрд░्рдг рд╣ैं। рдРрд╕ी рд╕ुंрджрд░ рдоूрд░्рддिрдпाँ рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдоें рд╣ी рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ैं।
рдПрдХ рдФрд░ рдмाрдд рдХрд╣рдиी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рд╡рд╣ाँ рдЧрд░рдоी рдмрд╣ुрдд рдЬ्рдпाрджा рдеी। рд╕ुрдмрд╣ рджрд╕ рдмрдЬे рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд╣ी рд╕рдб़рдХ рдЗрддрдиी рддрдк рдЬाрддी рд╣ै рдХि рдкैрд░ рд░рдЦрдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдРрд╕ा рд▓рдЧрддा рд╣ै, рдоाрдиो рдЕंрдЧाрд░ों рдкрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╣ों। рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे рд▓ोрдЧ рдЗрд╕рдХे рдЖрджी рд╣ो рдЧрдП рд╣ों, рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЗрд╕рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдлрд░्рдХ рди рдкрдб़рддा рд╣ो, рдкрд░ рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рддीрдпों рдХे рдкैрд░ рддो рдмुрд░ी рддрд░рд╣ рдЬрд▓рдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╡े рдХрд░ीрдм-рдХрд░ीрдм рднाрдЧрдХрд░ рд░ाрд╕्рддा рддрдп рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╕рдб़рдХों рдкрд░ рдХрд╣ीं-рдХрд╣ीं рд╕рдлेрдж рдкेंрдЯ рдХी рдкрдЯ्рдЯिрдпाँ рднी рдмрдиी рд╣ैं। рдЙрди рдкрд░ рдЪрд▓рдиा рд╕рд╣рдЬ рд╣ो рдкाрддा рд╣ै। рдкрд░ рд╡े рд╕рдм рдЬрдЧрд╣ рдирд╣ीं рд╣ैं। рдХрд╣ीं-рдХрд╣ीं рдЯाрдЯ рдХी рдкрдЯ्рдЯिрдпाँ рдпा рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ рдХी рдкрдЯ्рдЯिрдпाँ рдмिрдЫी рд╣ैं, рдкрд░ рд╡े рднी рдЕрдд्рдпंрдд рдЧрд░рдо рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं рдФрд░ рдкैрд░ рд░рдЦрдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।

рдЗрд╕ рд╕рдмрдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдпाрдд्рд░ा рдХा рдЕрдкрдиा рдЖрдиंрдж рддो рд╣ै рд╣ी, рдЬिрд╕рдоें рдШрд░ेрд▓ू рдЬрдХрдб़рдмंрджिрдпों рд╕े рдоुрдХ्рддि рдХा рдЖрдиंрдж рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдЬрдЯाрд╢ंрдХрд░ рднाрдИ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрд╣ाँ рдмाрд╕рда рд╕े рдмрд╣рдд्рддрд░ рдХे рдмीрдЪ рдХे рд╕рднी рдмुрдЬुрд░्рдЧ рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рд╕े рджूрд░, рдордзुрд░-рдордзुрд░ рдЖрдЗрд╕рдХ्рд░ीрдо рдХा рдЖрдиंрдж рд▓े рд░рд╣े рдеे। рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдХрд░ рдХि рдпाрдд्рд░ा рд╕े рд▓ौрдЯрдХрд░ рдкрд░рд╣ेрдЬ рдХрд░ рд▓ेंрдЧे।

рдЬрдЯाрд╢ंрдХрд░ рднाрдИ рдХी рдоाँ рднी рдмрдпाрд╕ी рдмрд░рд╕ рдХी рд╣ैं। рдкрд░ рдкूрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдоें рд╡े рдЕрдкрдиी рдЕрдЯैрдЪी рдЦुрдж рд▓ुрдв़рдХाрддी рд░рд╣ीं। рдХिрд╕ी рдХी рдорджрдж рдирд╣ीं рд▓ी। рдЙрдирдХा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдк्рд░ेрд░рдгाрджाрдпрдХ рд╣ै। рд╡े рдХाрдлी рдЪुрд╕्рдд-рджुрд░ुрд╕्рдд рдФрд░ рд╣рд▓рдХी рдХाрдпा рдХी рд╣ैं। рдЙрдирдХी рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।

рдФрд░ рд╣ाँ, рд╣рдо рдмाрд░рд╣ рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдПрдХ рддेрд░рд╣рд╡ाँ рд╕рджрд╕्рдп рдЬो рд╣рдоाрд░े рдмीрдЪ рдоौрдЬूрдж рдеा, рдЙрд╕рдХा рдиाрдо рддो рдоैं рднूрд▓ рд╣ी рдЧрдИ। рдЪрд▓िрдП, рдЙрд╕рдХा рдиाрдо рднी рдмрддा рджेрддी рд╣ूँ। рд╡рд╣ рд╣ै рдоोрдмाрдЗрд▓ рдлोрди, рдЬिрд╕рдХी рдкूрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдмрдиी рд░рд╣ी। рдЕрдХрд╕рд░ рдШрд░ рд╕े рд╣рдордоें рд╕े рдХिрд╕ी рдХा рднी рдлोрди рдЖрддा, рддो рд╡рд╣ рдпрд╣ी рдХрд╣рддा рдХि рд╣рдо рд╕рдм рдаीрдХ рд╣ैं, рдЪिंрддा рдирд╣ीं рдХрд░рдиा। рдкрд░ рд╣рдоाрд░ी рд╣ँрд╕рдоुрдЦ рд╕ाрдеिрди рдЫाрдпा рдЬрдм-рдЬрдм рдЕрдкрдиी рдмेрдЯी рдпा рдкोрддी рдХो рдлोрди рдХрд░рддी, рддो рд╕рдмрдХे рдХाрди рдЦрдб़े рд╣ो рдЬाрддे। рдХाрд░рдг? рдЕрд╕рд▓ рдоें рдЙрд╕рдХा рдбेрдв़ рд╕ाрд▓ рдХा рдкोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдиाрдо рдЖрд░рдд рд╣ै। рдмрдб़ा рд╣ी рднोрд▓ा, рдмрдб़ा рд╣ी рдк्рдпाрд░ा рдФрд░ рдЦुрд╢рджिрд▓। рдЫाрдпा рдЙрд╕े рдмрд╣ुрдд рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддी рд╣ै, рдЬैрд╕े рдХि рдХोрдИ рднी рджाрджी рдХрд░рддी рд╣ै, рддो рдЕрдкрдиे рдЕंрджрд░ рдХा рд╕ाрд░ा рдк्рдпाрд░ рдЙрдб़ेрд▓ рджेрддी рд╣ै। рдЫाрдпा рдЬрдм рднी рдмрд╣ू рдХो рд╡ीрдбिрдпो рдХॉрд▓ рдХрд░рддी, рддो рдлोрди рдЙрдарддे рд╣ी рдХрд╣рддी, “рдЖрд░ू рдХा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै?” рд╡рд╣ рдЗрддрдиे рдЬोрд░ рд╕े рдЖрд░ू рдмोрд▓рддी рдХि рд╕рдмрдХा рдз्рдпाрди рдЙрдзрд░ рд╣ी рдЦिंрдЪा рдЪрд▓ा рдЬाрддा। рдлिрд░ рд╡рд╣ рдЙрд╕े рд░ेрд▓рдЧाрдб़ी рдХे рднीрддрд░ рдХा рднी рджृрд╢्рдп рджिрдЦाрддी рдФрд░ рдмрдб़े рд╣ी рдиाрдЯрдХीрдп рдЕंрджाрдЬ рдоें рдЧाрдХрд░ рдХрд╣рддी, “рдЫुрдХ-рдЫुрдХ-рдЫुрдХ, рдЫुрдХ...рдЫुрдХ!”

рдмрдЪ्рдЪा рдЖрд░ू рдпрд╣ рдЖрд╡ाрдЬ рд╕ुрдирдХрд░ рдмрд╣ुрдд рдЦुрд╢ рд╣ोрддा рдФрд░ рддाрд▓ी рдкीрдЯрдХрд░ рд╣ँрд╕рдиे рд▓рдЧрддा। рд╕ाрде рд╣ी рдЫाрдпा рднी। рдпрд╣ рдордЬेрджाрд░ рдиाрдЯ्рдп рджिрди рдоें рддीрди-рдЪाрд░ рдмाрд░ рддो рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ी рд╣ोрддा, рдФрд░ рд╕рднी рдХा рднрд▒рдкूрд░ рдордиोрд░ंрдЬрди рд╣ो рдЬाрддा। рдпाрдд्рд░ा рдХी рд╕ाрд░ी рдердХाрди рдЧाрдпрдм рд╣ो рдЬाрддी। рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдЙрд╕ рдбрдм्рдмे рдоें рдмैрдаे рджूрд╕рд░े рдпाрдд्рд░ी рднी рдЦूрдм рдЖрдиंрдж рд▓ेрддे।

рдПрдХ рдмाрд░ рддो рдЯी.рдЯी. рдЯिрдХрдЯ рдЪेрдХ рдХрд░рдиे рдЖрдпा, рддो рднी рдЫाрдпा рдЖрд░ू рд╕े рдмाрдд рдХрд░рдиे рдоें рд╣ी рдордЧрди рдеी। рдмेрдЪाрд░ा рдЯी.рдЯी.! рдЙрд╕े рдЯोрдХрдиा рдкрдб़ा рдХि рдЖрд╡ाрдЬ рдеोрдб़ी рдзीрдоी рдХрд░ рд▓ो। рдкрд░ рдЫाрдпा рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рдХोрдИ рдЦाрд╕ рдЕрд╕рд░ рдирд╣ीं рдкрдб़ा। рдЙрд╕рдХा рдХрд╣рдиा рдеा, рдЬिंрджрдЧी рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ै, рдЦुрд▓рдХрд░ рдЬीрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдХ्рдпों рджीрджी?

рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ – рдЪрдордд्рдХाрд░ों рдХी рджुрдиिрдпा

рдкीрдЯрд╣ॉреЮ рдорд╣рд▓ рд╡ рдлрд╡्рд╡ाрд░े (рдЪिрдд्рд░: рджिрдоिрдд्рд░ी рдмी, courtesy: unsplash)
рдмाрдмू рдЬोрд╕рдл़

рднूрддрдкूрд░्рд╡ рд╕рд╣ рдЖрдЪाрд░्рдп рд╡ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖, рд╣िрди्рджी рд╡िрднाрдЧ, рдХे. рдИ. рдХाрд▓ेрдЬ рдоाрди्рдиाрдирдо, рдХोрдЯ्рдЯाрдпрдо, рдХेрд░рд▓
рдЪрд▓рднाрд╖: 9447868474


рд╣ोрдЯрд▓ рд╡ाрд▓ों рдиे рд╡рдЪрди рджिрдпा рдеा рдХि рд╕ुрдмрд╣ рдЫрд╣ рдмрдЬे рд╡ेрдХ-рдЕрдк рдХॉрд▓ рдЖрдПрдЧी, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд╣рдо рдиींрдж рд╕े рдЬाрдЧ рдЙрдаे рдФрд░ рднрд░рдкेрдЯ рдиाрд╢्рддा рд▓ेрдХрд░ рд╣ोрдЯрд▓ рдХी рд▓ॉрдмी рдоें рдЗрдХрдЯ्рдаे рд╣ुрдП। рд░ेрд▓рд╡े рд╕्рдЯेрд╢рди рдХी рдУрд░ рдЬाрддे рд╕рдордп рд╕ुрдмрд╣ рдХी рд╣рд╡ा рдЕрдд्рдпрди्рдд рдмрд░्рдл़ीрд▓ी рдеी। рд╕्рдЯेрд╢рди рдХे рдиिрдХрдЯ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдкрд░, рд╣рдоाрд░े рдЯूрд░ рдЧाрдЗрдб़ рдХिрд░िрд▓ рдиे рдоाрдлी рдоाँрдЧी рдХि рдмрд╕ рд╕ीрдзे рд╕्рдЯेрд╢рди рдХे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ рддрдХ рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХेрдЧी, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдоें рдеोрдб़ा рдкैрджрд▓ рдЪрд▓рдиा рдкрдб़ेрдЧा। рдмрд░्рдл़ рд╕े рд░ाрд╕्рддे рдврдХे рд╣ुрдП рдеे, рдФрд░ рд╣рдо рдЕрдкрдиी рднाрд░ी рд╕ूрдЯрдХेрд╕ рдШрд╕ीрдЯрддे рд╣ुрдП рдХिрд░िрд▓ рдХे рдкीрдЫे рдЪрд▓े। рд▓рдЧрднрдЧ рдкांрдЪ рд╕ौ рдоीрдЯрд░ рдХी рдаंрдбी рдпाрдд्рд░ा рдХे рдмाрдж, рд╣рдо рдЕंрддрддः рд╕्рдЯेрд╢рди рдХी рдЧрд░्рдоाрд╣рдЯ рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рдЙрд╕ рджिрди рд╣рдоें рдмुрд▓ेрдЯ рдЯ्рд░ेрди рдоें рд╕ेंрдЯ рдкीрд░рдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рдЬाрдиा рд╣ै। рдоॉрд╕्рдХो рд╕े рд╕ेंрдЯ рдкीрд░рдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рддрдХ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХрд░рдиे рдХा рд╕рдмрд╕े рддेрдЬ़ рдФрд░ рд╕ुрд╡िрдзाрдЬрдирдХ рддрд░ीрдХा рд╕ैрдкрд╕ाрди рдЯ्рд░ेрди рд╣ै рдЬो рдк्рд░рддि рдШंрдЯा 250 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рд░рдл्рддाрд░ рд╕े рджौрдб़рддी рд╣ै рдФрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рд╕ाрдв़े рддीрди рдШंрдЯे рдоें рдЗрди рджोрдиों рд╢рд╣рд░ों рдХो рдЬोрдб़рддी рд╣ै। рдЗрди рджोрдиों рд╢рд╣рд░ों рдХे рдмीрдЪ рдХी рджूрд░ी рд▓рдЧрднрдЧ 654 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рд╣ै। рд╕ैрдкрд╕ाрди рдЯ्рд░ेрди рд╕ुрдмрд╣ 9.30 рдмрдЬे рдоॉрд╕्рдХो рд╕े рд░рд╡ाрдиा рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рд╣рдоें рд░ेрд▓рд╡े рд╕्рдЯेрд╢рди рдкрд░ рдПрдпрд░рдкोрд░्рдЯ рдЬैрд╕ी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЬांрдЪ рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд░рд╣рдиा рдеा। рдХрдИ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЬांрдЪ рдкाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдЖрдЦिрд░ рд╣рдо рдк्рд▓ेрдЯрдл़ॉрд░्рдо рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рд╣рдордиे рдк्рд▓ेрдЯрдл़ॉрд░्рдо рдкрд░ рд▓рдЧрднрдЧ 30 рдоिрдирдЯ рддрдХ рд░ूрд╕ рдХी рдаंрдбी рд╣рд╡ा рдХो рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗंрддрдЬ़ाрд░ рдХिрдпा। рд░ेрд▓ рдХी рдЕрди्рдп рдкрдЯрд░िрдпों рдкрд░ рдХрдИ рдЯ्рд░ेрди рдЗрдзрд░ рдЙрдзрд░ рдЖрддी рдЬाрддी рд░рд╣ीं। рдЬрдм рд╣рдоाрд░ी рдЧाрдб़ी рдЖрдИ, рддो рдЙрд╕рдХी рдЖрдзुрдиिрдХ рдбिрдЬ़ाрдЗрди рдФрд░ рд╕ुрди्рджрд░ рд╕рдЬाрд╡рдЯ рджेрдЦрдХрд░ рд╣рдо рд╕рдм рдоुрдЧ्рдз рд╣ो рдЧрдпे рддाрдХि рдпрд╣ рдЯ्рд░ेрди рд░ूрд╕ рдХी рднрд╡्рдп рд░ेрд▓ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХी рдЕрдиूрдаी рдкैрджाрдЗрд╢ рд╣ै।

рдЯिрдХрдЯ рдЪेрдХрд░ рдПрдХ рдорд╣िрд▓ा рдеी рдЬो рдЯ्рд░ेрди рд╕े рдмाрд╣рд░ рдЖрдХрд░ рд╣рдоाрд░ी рдЯिрдХрдЯ рдФрд░ рдкाрд╕рдкोрд░्рдЯ рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╣рдоें рдЕंрджрд░ рдЬाрдиे рдХी рдЗрдЬाрдЬрдд рджेрддी рд░рд╣ी рдеी। рд╣рдоाрд░े рд╕рдоूрд╣ рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рджो рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рдбिрдм्рдмों рдоें рдмैрдардиा рдеा। рдЬैрд╕े рд╣ी рдоैंрдиे рдЕрдкрдиी рд╕ीрдЯ рд╕ंрднाрд▓ी, рддрдм рдоैं рдиे рдЯ्рд░ेрди рдХी рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдХी рдУрд░ рдирдЬ़рд░ рдбाрд▓ी — рд╡िрд╢ाрд▓ рдЦिрдб़рдХिрдпाँ, рдЪौрдб़ी рд╕ीрдЯें рдФрд░ рдПрдХ рдордзुрд░ рдЧूँрдЬ рдХे рд╕рдоाрди рдЯ्рд░ेрди рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ – рд╕рдм рдПрдХ рд╕ुрдЦрдж рд╕рдлрд░ рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рддैрдпाрд░ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╕рдордп рдкрд░ рдЯ्рд░ेрди рдоॉрд╕्рдХो рд╕्рдЯेрд╢рди рд╕े рд░рд╡ाрдиा рд╣ुрдИ। рд╢рд╣рд░ рдХी рд╕ीрдоाрдУं рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рддे рд╣ी рдоैंрдиे рдЦिрдб़рдХी рд╕े рдмाрд╣рд░ рджेрдЦा - рдмрд░्рдл рд╕े рдврдХे рдкेрдб़, рдмрд░्рдл рдЬрдоी рд╣ुрдИ рдирджिрдпाँ рдФрд░ рджूрд░-рджूрд░ рддрдХ рдХे рд░ूрд╕ी рдЧाँрд╡ों рдХे рдХुрдЫ рдЦंрдбрд╣рд░। рдЯ्рд░ेрди рдХे рдЕंрджрд░ рдХी рдЧрд░्рдоाрд╣рдЯ рдЖрд░ाрдорджाрдпрдХ рд░рд╣ी рдеी। рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдеिрдпों рдоें рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдмाрддें рдХрд░ рд░рд╣े рдеे рддो рдХुрдЫ рдЦिрдб़рдХी рд╕े рдмाрд╣рд░ рдХा рдирдЬ़ाрд░ा рджेрдЦ рд░рд╣े рдеे। рдЗрд╕ рдмीрдЪ рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ рдмिрдЦрд░рдХрд░ рдмैрдардиे рд╡ाрд▓े рд╣рдоाрд░े рджोрд╕्рдд рдЖ рдЧрдП рдФрд░ рд╣рдордиे рдЯ्рд░ेрди рдПрдХ्рд╕рдк्рд▓ोрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рд▓िрдпा। рдкрд╣рд▓े рд╣рдо рдкेंрдЯ्рд░ी рдХाрд░ рдоें рдЧрдП, рд╣рдоाрд░े рдХुрдЫ рдоिрдд्рд░ों рдиे рд╡ोрдб़рдХा рдХे рд╢ॉрдЯ्рд╕ рдСрд░्рдбрд░ рдХिрдП рдФрд░ рдкीрддे рд╕рдордп рдЙрдирдХे рдЪेрд╣рд░े рдХा рднाрд╡ рджेрдЦрдХрд░ рдоैंрдиे рдЕрди्рджाрдЬा рд▓рдЧाрдпा рдХि рд╡ोрдб़рдХा рдХी рд░ुрдЪि рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рддрд░ीрди рд▓рдЧрддी рд╣ै। рдЯ्рд░ेрди рдХे рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдмрд░्рдл рдХी рд╡рд░्рд╖ा рднी рдмाрд╣рд░ рддेрдЬ рд╣ोрдиे рд▓рдЧी। рджोрдкрд╣рд░ рдбेрдв़ рдмрдЬे, рд╣рдо рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рд╕्рдЯेрд╢рди рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП рдФрд░ рд╣рдо рд╕्рдЯेрд╢рди рдХे рдмाрд╣рд░ рдЖ рдЧрдП। рд╡рд╣ाँ рд╣рдоाрд░ी рдирдИ рдЧाрдЗрдб рдПрдХ рдкрдЪाрд╕ рд╡рд░्рд╖ीрдп рдорд╣िрд▓ा рдХैрдерд░ीрдиा рдеी рдЬिрд╕рдиे рд╣рдоाрд░ा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХिрдпा рдФрд░ рд╡рд╣ рд╣рдоें рдмрд╕ рдХी рдУрд░ рддрдХ рд▓े рдЪрд▓ी।

рдмрд╕ рдоें рдЪрдв़рдиे рдХे рд▓िрдП рдЪрд▓рддे рд╕рдордп рд╣рдоें рдХрдб़ी рд╕рд░्рджी рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ुрдИ। рд╕рдм рдХрд╣ीं рдмрд░्рдл рд╕े рдврдХी рд╡ाрджिрдпाँ, рдаंрдбी рд╣рд╡ा, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХे рдмीрдЪ рдк्рд░рдХृрддि рдХी рд╕ुंрджрд░рддा рдХा рдЖрдиंрдж рд▓ेрдиा рдПрдХ рдЕрдЬीрдм рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдмрд░्рдл рдоें рд╣िрдо рдХा рдЯुрдХрдб़ा рд╢рд░ीрд░ рдкрд░ рдкрдб़рдиे рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдПрдХ рдЕрдиोрдЦा рдФрд░ рд░ोрдоांрдЪрдХ рдЕрдиुрднрд╡ рддो рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдеिрдпों рдоें рдХुрдЫ рд▓ोрдЧों рдХो рдпрд╣ рд╕рд░्рджी рдмрд╣ुрдд рд╣ी рднीрд╖рдг рд▓рдЧрдиे рд▓рдЧी। рд╡े рд▓ोрдЧ рдмрд╕ рдоें рдЪрдв़рдиे рдкрд░ рддрд╕рд▓्рд▓ी рдХी рд╕ाँрд╕ рд▓ेрдиे рд▓рдЧे। рдирдИ рдЧाрдЗрдб рдХैрдерд░ीрдиा рдиे рдЕрдкрдиा рдкрд░िрдЪрдп рджेрдиे рдХे рдмाрдж рдпрд╣ рдШोрд╖рдгा рдХी рдХि рдкрд╣рд▓े рд╣рдо рднोрдЬрди рдХे рд▓िрдП рд░ेрд╕्рддрд░ाँ рдоें рдЬाрдПँрдЧे рдФрд░ рдЖрдзे рдШрдг्рдЯे рдХे рдЕрди्рджрд░ рд╣рдо рд╡рд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪेंрдЧे। рдлिрд░ рд╡рд╣ рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣рдиे рд▓рдЧी рдХि рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рд░ूрд╕ рдХा рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╢рд╣рд░ рд╣ै рдЬो рдиेрд╡ा рдирджी рдХे рдХिрдиाрд░े рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рд╕рди् 1712 рд╕े рд▓ेрдХрд░ 1918 рддрдХ рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рд░ूрд╕ рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рд░рд╣ рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдЗрд╕ рд╢рд╣рд░ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╕рди् 1703 рдоें рдкीрдЯрд░ рдж рдЧ्рд░ेрдЯ рдиे рдХिрдпा рдеा। рдкीрдЯрд░ рдж рдЧ्рд░ेрдЯ рдиे рдЗрд╕ рд╢рд╣рд░ рдХो ‘рдпूрд░ोрдк рдкрд░ рдоेрд░ी рдЦिрдб़рдХी’ рдиाрдо рд╕े рдХрд╣ा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдпрд╣ рд╢рд╣рд░ рд╕рдд्рддा рдХे рдХेрди्рдж्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдХेрди्рдж्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рд▓рдЧाрддाрд░ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд░ूрд╕ी рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдПँ рдпрд╣ीं рдкрд░ рд╣ो рд░рд╣ी рдеीं। рджोрд╕्рддोрд╡рд╕्рдХी, рдоेंрдбрд▓ीрд╡ рдФрд░ рдд्рдЪिрдХोрд╡рд╕्рдХी рдЬैрд╕े рдЕрдиेрдХ рд╡िрд╢्рд╡ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ, рдХрд▓ाрдХाрд░ рдФрд░ рд▓ेрдЦрдХ рдпрд╣ीं рдкрд░ рд░рд╣рдХрд░ рдЕрдкрдиा рдХाрдо рдХрд░рддे рд░рд╣े рдеे। рд╕рди् 1917 рдХी рд░ूрд╕ рдХ्рд░ांрддि рдХे рдмाрдж рд░ूрд╕ рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдоॉрд╕्рдХो рдоें рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рд╣ोрдиे рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдХुрдЫ рд╣рдж рддрдХ рдЧौрдг рд╣ोрддा рд░рд╣ा। рдХैрдерд░ीрдиा рдЖрдЧे рдХрд╣ рд░рд╣ी рдеी рдХि рд╢рд╣рд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рдмाрдж рдХрдИ рдмाрд░ рдЗрд╕ рд╢рд╣рд░ рдХा рдиाрдо рдмрджрд▓ рдЧрдпा рдеा, рдк्рд░рдердо рд╡िрд╢्рд╡рдорд╣ाрдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рдЗрд╕рдХा рдиाрдо рдмрджрд▓рдХрд░ рд░ूрд╕ी рдз्рд╡рдиि рд╡ाрд▓ा рдиाрдо ‘рдкेрдЯ्рд░ोрдЧ्рд░ाрдж’ рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рд╡्рд▓ाрджिрдоीрд░ рдЗрд▓्рдпिрдЪ рд▓ेрдиिрди рдХे рд╕рдо्рдоाрди рдоें рдЗрд╕рдХा рдиाрдо рдмрджрд▓рдХрд░ ‘рд▓ेрдиिрдирдЧ्рд░ाрдж’ рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рд▓ेрдХिрди рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХे рд╡िрдШрдЯрди рдХे рдмाрдж рдЗрд╕рдХा рдиाрдо рдлिрд░ рд╕े рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рд╣ी рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рдХैрдерд░ीрдиा рд╕े рдХेрд╡рд▓ рдЗрддрдиी рдмाрддें рд╣рдо рд╕ुрди рдкाрдпीं рдФрд░ рдЗрддрдиे рдоें рд╣рдоाрд░ी рдмрд╕ рдПрдХ рд░ेрд╕्рддрд░ां рдХे рд╕ाрдордиे рд░ुрдХ рдЧрдпी। рдмाрдж рдоें рдкрддा рдЪрд▓ा рдХि рдпрд╣ рд░ेрд╕्рддрд░ाँ рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдХे рдПрдХ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЪрд▓ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े рд╣ी рд╣рдоें рдкрддा рдЪрд▓ा рдХि рдпрд╣ рдПрдХ рднाрд░рддीрдп рд░ेрд╕्рддрд░ाँ рд╣ै, рд╣рдоाрд░े рд╕рдоूрд╣ рдоें рдЕрд╕ंрддोрд╖ рдлैрд▓ рдЧрдпा рдХ्рдпोंрдХि рд╣рдоाрд░े рд╕рдоूрд╣ рдХे рд╕рднी рдпाрдд्рд░ी рд╕्рдеाрдиीрдп рднोрдЬрди рдЦाрдиा рдЕрдзिрдХ рдкрд╕ंрдж рдХрд░рддे рдеे। рдХिрд╕ी рдиे рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕े рдпрд╣ рдХрд╣ा рдХि ‘рд╣рдо рдХोрдЪ्рдЪिрди рд╕े рдорд╕ाрд▓ा рдбोрд╕ा рдЦाрдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ाँ рдирд╣ीं рдЖрдП рд╣ैं, рд╣рдоें рд░ूрд╕ी рдЦाрдиा рдЪाрд╣िрдП।’ рддрдм рдЯूрд░ рдоैрдиेрдЬрд░ рдиे рд╣ाрд▓ाрдд рдХो рд╕рдордЭ рд▓िрдпा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоाрд╣ौрд▓ рдХो рд╣рд▓्рдХा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕рдмрдХे рд▓िрдП рд╢ैंрдкैрди рдСрд░्рдбрд░ рдХी, рдФрд░ рд╣рдордиे рдЪрдкाрддी-рдЪिрдХрди рдХрд░ी рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕рдХा рдЖрдиंрдж рд▓िрдпा।

рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рд╢рд╣рд░ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди, рдЧाрдЗрдб рдХैрдерд░ीрдиा рдиे рд╣рдоें рд╢рд╣рд░ рдХे рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рднрд╡рдиों рдФрд░ рд╕्рдоाрд░рдХों рдХे рдмीрдЪ рдШुрдоाрдпा। рдХैрдерд░ीрдиा рдЗрд╕ рд╢рд╣рд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдФрд░ рд░ूрд╕ рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрдд рдХрд░рддी рд░рд╣рддी рдеी। рдпрд╣ाँ рдХी рднाрд╖ा рд░ूрд╕ рдХे рдЕрдзिрдХांрд╢ рднाрдЧों рдоें рдмोрд▓ी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд░ूрд╕ी рднाрд╖ा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЕрдм рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी рд╕्рдХूрд▓ों рдПрд╡ं рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдоें рдкреЭाрдИ рдЬाрддी рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдпुрд╡ा рд▓ोрдЧों рдХो рдХुрдЫ рд╣рдж рддрдХ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдЖрддी рд╣ै। рдФрд░ рдлिрд░ рдХैрдерд░ीрдиा рд╣рдоें рд╡िрд╢्рд╡рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ैрд░्рдоिрдЯेрдЬ рдоूрдЬ़िрдпрдо рдоें рд▓े рдЧрдИ। рдж рд╕्рдЯेрдЯ рд╣ेрд░्рдоिрдЯेрдЬ рдоूрдЬ़िрдпрдо рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдорд╣ाрд░ाрдиी рдХैрдерд░ीрди рдж्рд╡िрддीрдп (рдЬिрди्рд╣ें рдХैрдерд░ीрди рдж рдЧ्рд░ेрдЯ рдХे рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै) рдиे рдХी рдеी। рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдкрддि, рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдкीрдЯрд░ рддृрддीрдп рдХो рдЧрдж्рджी рд╕े рд╣рдЯाрдХрд░ рд╕рдд्рддा рдоें рдЖрдИं, рдЬिрдирдХी рдмाрдж рдоें рд╣рдд्рдпा рдХрд░ рджी рдЧрдИ। рдмрд╕ рд╕े рдЙрддрд░ рдХрд░ рд╣рдо рдкैрд▓ेрд╕ рд╕्рдХ्рд╡ाрдпрд░ рдкрд╣ुँрдЪे। рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рдХा рд╕рдмрд╕ा рдмрдб़ा рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рд╢ाрдирджाрд░ рдЪौрдХ рдкैрд▓ेрд╕ рд╕्рдХ्рд╡ाрдпрд░ рд╣ै। рдкैрд▓рд╕ рд╕्рдХ्рд╡ाрдпрд░ рдоें рд╡िंрдЯрд░ рдкैрд▓рд╕, рд╣рд░्рдоिрдЯेрдЬ рдо्рдпूрдЬ़िрдпрдо, рдЬрдирд░рд▓ рд╕्рдЯाрдл рдмिрд▓्рдбिंрдЧ, рдЕрд▓ेрдХ्рдЬ़ेंрдбрд░ рдХॉрд▓рдо рдЖрджि рдХрдИ рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рджрд░्рд╢рдиीрдп рдкрд░्рдпрдЯрди рд╕्рдерд▓ рд╣ैं। рд╡िंрдЯрд░ рдкैрд▓рд╕ рдФрд░ рд╣рд░्рдоिрдЯेрдЬ рдо्рдпूрдЬ़िрдпрдо рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рдХी рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЗрдоाрд░рддें рд╣ैं рдЬो рдкрд╣рд▓े рд░ूрд╕ рдХे рд╢ाрд╣ी рдиिрд╡ाрд╕ рд░рд╣े рдеे, рд▓ेрдХिрди рдЖрдЬ рдпे рд░ूрд╕ рдХे рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдХрд▓ा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рд╣ै рдЬрд╣ाँ рддीрди рдоिрд▓िрдпрди рд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиिрдпाँ рд╣ैं। рдкैрд▓ेрд╕ рд╕्рдХ्рд╡ाрдпрд░ рдкрд╣ुँрдЪрдХрд░ рд╣рдордиे рд╡िंрдЯрд░ рдкैрд▓ेрд╕ рдХी рд╡िрд╢ाрд▓ рдЗрдоाрд░рдд рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ें рдЦींрдЪीं, рдЬो рджрд░рдЕрд╕рд▓ рд╣ेрд░्рдоिрдЯेрдЬ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдкрд░िрд╕рд░ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै। рдЪौрдХ рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рдЕрд▓ेрдХ्рдЬेंрдбрд░ рдХॉрд▓рдо рдЦрдб़ी рд╣ै, рдЬो рдиेрдкोрд▓िрдпрди рдкрд░ рд░ूрд╕ рдХी рдЬीрдд рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓ा рдКँрдЪा рд╕्рдоाрд░рдХ рд╣ै। рдХैрдерд░ीрдиा рдХрд╣ рд░рд╣ी рдеी рдХि рдЙрди рджिрдиों рдоें рдЗрд╕рдХे рдмреЬे рдЖрдХाрд░ рдиे рд╢рд╣рд░рд╡ाрд╕िрдпों рдХो рднрдпрднीрдд рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рд╡िंрдЯрд░ рдкैрд▓ेрд╕ рдФрд░ рд╣ेрд░्рдоिрдЯेрдЬ рдкрд░िрд╕рд░ рдиेрд╡ा рдирджी рдХे рдХिрдиाрд░े рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ैं, рдФрд░ рд╣рдо рдирджी рдоें рддैрд░рддे рдмрдб़े-рдмрдб़े рдмрд░्рдл рдХे рдЯुрдХрдб़ों рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдЪрдХिрдд рд░рд╣ рдЧрдП। рдкैрд▓ेрд╕ рд╕्рдХ्рд╡ाрдпрд░ рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрдХрд░्рд╖рдг рд╡िंрдЯрд░ рдкैрд▓ेрд╕ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╣рд░्рдоिрдЯेрдЬ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рд╣ै, рдЬो рд░ोрдоाрдиोрд╡ рдЬ़ाрд░ рдХा рд╢ीрддрдХाрд▓ीрди рдиिрд╡ाрд╕ рд░рд╣ा рдеा рдФрд░ рдпрд╣ рд░ूрд╕ी рд╢ाрд╣ी рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдХेंрдж्рд░ рднी рд░рд╣ा рдеा। рд╣рд░्рдоिрдЯेрдЬ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рджुрдиिрдпा рдХे рд╢ीрд░्рд╖ рдкाँрдЪ рдХрд▓ा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдпों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╕рди् 1764 рдоें рд╣ुрдИ рдеी, рдЬрдм рдорд╣ाрд░ाрдиी рдХैрдерд░ीрди рдж рдЧ्рд░ेрдЯ рдиे рдПрдХ рдмрд░्рд▓िрди рд╡्рдпाрдкाрд░ी рд╕े рдЪिрдд्рд░ों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдЦрд░ीрджा рдеा। рдмाрдж рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдоीрд░ рдХुрд▓ीрдиों рдХे рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рднी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдП। рдорд╣ाрд░ाрдиी рдХैрдерд░ीрди рдХे рд╕рдордп рд╣ेрд░्рдоिрдЯेрдЬ рдЙрдирдХा рдиिрдЬी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдеा, рдЬрд╣ाँ рд╡े рдЕрдкрдиा рд╡िрд╢ाрд▓ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддी рдеीं। рдЖрдЬ, рдЗрд╕рдоें рд╡िंрдЯрд░ рдкैрд▓ेрд╕, рдУрд▓्рдб рд╣ेрд░्рдоिрдЯेрдЬ рдФрд░ рди्рдпू рд╣ेрд░्рдоिрдЯेрдЬ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं, рдЬрд╣ाँ рд░ूрд╕ी рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡िрднिрди्рди рдорд╣рд▓ों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдЕрдирдоोрд▓ рдкुрд░ाрд╡рд╢ेрд╖ рд░рдЦे рдЧрдП рд╣ैं। рд╣рд░्рдоिрдЯेрдЬ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдоें рд▓िрдпोрдиाрд░्рдбो рдж рд╡िंрдЪी, рд░ेрдо्рдм्рд░ांрдЯ, рдкिрдХाрд╕ो, рд╡ाрдирдЧॉрдЧ рд╕рд╣िрдд рджुрдиिрдпा рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдХрд▓ाрдХाрд░ों рдХे рдХрд▓ा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рдкूрд░्рд╡ी рдФрд░ рдордз्рдп рдПрд╢िрдпा рдХी рдХрд▓ा, рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдкुрд░ाрд╡рд╢ेрд╖, рдк्рд░ाрдЧैрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХрд▓ा рдФрд░ рдкुрд░ाрддाрдд्рд╡िрдХ рдЦोрдЬें, рдПрд╢िрдпा, рдЕрдл्рд░ीрдХा рд╡ рдпूрд░ोрдк рдХे рдкुрд░ाрдиे рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╢рд╕्рдд्рд░ाрдЧाрд░ рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиी, рд░ूрд╕ी рд╢ाрд╣ी рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдиिрдЬी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХे рдЖрднूрд╖рдг, рдЧрд╣рдиे, рд╣рдеिрдпाрд░ рдЖрджि рд╡िрд╕्рдордпрдХाрд░ी рд╡рд╕्рддुрдПँ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।

рдХैрдерд░ीрдиा рдиे рд╣рдоें рджो рд╕рдоूрд╣ों рдоें рдмाँрдЯ рджिрдпा рдФрд░ рд╣рдоाрд░ी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рджूрд╕рд░ी рдЧाрдЗрдб рдХो рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा। рд▓ेрдХिрди рд╣рдордиे рдХैрдерд░ीрдиा рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд░рд╣рдиे рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рдмाрдд рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрдирдХी рднाрд╖ा рдмрд╣ुрдд рдЬрд▓्рджी рд╣рдоाрд░ी рд╕рдордЭ рдоें рдЖ рдЬाрддी рд╣ै। рд╣рдоें рдоाрд▓ूрдо рд╣ुрдЖ рдХि рдХैрдерд░ीрдиा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдХी рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиिрдпों рдХी рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рдЬाрдирдХाрд░ рд╣ैं, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╣рдоें рд╡ाрдИрдлाрдИ рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ेрдбрд╕ेрдЯ рджी рдФрд░ рд╕ाрде рд╕рдЦ्рдд рд╕्рд╡рд░ рдоें рдПрдХ рдЪेрддाрд╡рдиी рднी рджी - "рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдоें 800 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдХрдорд░े рдФрд░ рджрд╕ рд▓ाрдЦ рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиिрдпाँ рд╣ैं। рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рд╣рд░ рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХे рд╕ाрдордиे рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдоिрдирдЯ рдмिрддाрдПँ, рддो рд╕рдм рдХुрдЫ рджेрдЦрдиे рдоें рдорд╣ीрдиों рд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╕рдордп рд▓рдЧ рдЬाрдПँрдЧे। рдЧाрдЗрдб рдХे рдмिрдиा, рдХोрдИ рднी рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд░ाрд╕्рддा рднрдЯрдХ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЖрдкрдХो рд╣рд░्рдоिрдЯेрдЬ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдХी рдЕрдкрдиी рдпाрдд्рд░ा рдмрдб़ी рд╕ाрд╡рдзाрдиी рд╕े рдХрд░рдиी рд╣ोрдЧी। рд╣рдоेрд╢ा рдЕрдкрдиे рдЧाрдЗрдб рдХे рд╕ाрде рд░рд╣ें। рдЕрдЧрд░ рдЦो рдЬाрдПँ, рддो рд╕ीрдзे рдмाрд╣рд░ рдХी рдУрд░ рдиिрдХрд▓рдиे рдХे рдж्рд╡ाрд░ рдХी рдУрд░ рдЪрд▓े рдЬाрдПँ।" рдЗрд╕ рд╕рд▓ाрд╣ рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рд╣рдо рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдХे рдЕंрджрд░ рдЪрд▓े рдЧрдП। рдЕंрджрд░ рдЧрд░्рдоी рдеी, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдордиे рдЕрдкрдиे рдоोрдЯे рдЬैрдХेрдЯ рдХाрдЙंрдЯрд░ рдкрд░ рд░рдЦ рджिрдП, рдФрд░ рдмреЬी рдЙрдд्рд╕ुрдХрддा рдХे рд╕ाрде рдХैрдерд░ीрдиा рдХे рдкीрдЫे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рдХрд▓ा рдХे рдЗрд╕ рд╡िрд╢ाрд▓ рдЦрдЬाрдиे рдХो рджेрдЦрдиे рдЪрд▓ рдкрдб़े।

рд╣ेрд░्рдоिрдЯेрдЬ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдХे рдЕрди्рджрд░ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоिрд╕्рд░ рджेрд╢ рдХे рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рд╢ुрд░ु рд╣ुрдИ, рдЬो рдк्рд░рдердо рдЧैрд▓рд░ी рд╣ॉрд▓ рдеा। рдЙрд╕ рдЧैрд▓рд░ी рд╣ॉрд▓ рдоें рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдХрд▓ाрдХृрддिрдпाँ рдеीं, рдЬिрдирдоें рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рджрд╕рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдкुрдЬाрд░ी рдкेрддेрд╕े рдХी рдордоी рдФрд░ рд░ाрдорд╕ेрд╕ рдж्рд╡िрддीрдп рдХे рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдХे рдПрдХ рд╢िрд▓ाрдкрдЯ्рдЯ рдХा рдЕंрд╢ рд╢ाрдоिрд▓ рдеा। рдлिрд░ौрди рдЕрдоेрдирд╣ोрдЯेрдк рдж्рд╡िрддीрдп рдХे рд╕्рдлिंрдХ्рд╕ рдФрд░ рдЕрдд्рдпрди्рдд рдкुрд░ाрдиे рдХाрд▓ рдХे рджो рдХाрд▓े рдмेрд╕ाрд▓्рдЯ рдХे рддाрдмूрдд рдЖрджि рдХрдИ рдЪीрдЬ़ें рд╣ॉрд▓ рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рд░рдЦे рдЧрдП рдеे। рдХैрдерд░ीрдиा рд╣рдоें рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдХे рд╡िрднिрди्рди рдЧैрд▓рд░िрдпों рдФрд░ рдоंрдЬिрд▓ों рдоें рд▓े рдЧрдИ, рдХेрд╡рд▓ рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиिрдпों рдХी рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рд░ुрдХ рд░ुрдХ рдХрд░ рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд╕рдордЭाрддी рд░рд╣ी। рдЗрдирдоें рд░ेंрдм्рд░ांрдЯ рдХी 'рдж рд░िрдЯрд░्рди рдСрдл рдж рдк्рд░ोрдбिрдЧрд▓ рд╕рди' рдФрд░ рд▓िрдпोрдиाрд░्рдбो рджाрд╡िंрдЪी рдХी 'рдмेрдиोрдЗрд╕ рдоैрдбोрдиा' рдЬैрд╕ी рдХृрддिрдпाँ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеीं। рдШूрдорддे-рдШूрдорддे рд╣рдо рдПрдХ рдоिрд▓िрдЯрд░ी рдЧैрд▓рд░ी рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП, рдЬрд╣ाँ 300 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ैрди्рдп рдХрдоांрдбрд░ों рдХे рдЪिрдд्рд░ рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХिрдП рдЧрдП рдеे рдЬिрдирдоें рдлीрд▓्рдб рдоाрд░्рд╢рд▓ рдХुрддुрдЬ़ोрд╡ рдХे рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдЪिрдд्рд░ рдкрд░ рд╕рдмрдХा рдз्рдпाрди рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рд╣ुрдЖ рдеा। рдХैрдерд░ीрдиा рдЗрд╕ рдЧैрд▓рд░ी рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрдд्рд╕ाрд╣िрдд рд▓рдЧ рд░рд╣ी рдеी рдФрд░ рдХुрддुрдЬ़ोрд╡ рддрдеा рдЭूрдХोрд╡ - рд░ूрд╕ рдХे рджो рд╕рдмрд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рд╕ेрдиा рдиाрдпрдХों рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬोрд╢ рд╕े рдмрддा рд░рд╣ी рдеी। рджोрдкрд╣рд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╢ाрдо 6 рдмрдЬे рддрдХ, рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдоें рдШूрдордиे рдлिрд░рдиे рдХे рдмाрдж, рд╣рдоें рдпрд╣ाँ рд╕े рдиिрдХрд▓рдиे рдХा рд╕рдордп рдЖ рдЧрдпा। рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдХे рдмрди्рдж рд╣ोрдиे рдХा рд╕рдордп рдирдЬ़рджीрдХ рдЖрддे рд╣ी рдХैрдерд░ीрдиा рдмрддाрдпा рдХि рд╣рдордиे рд╕рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиिрдпाँ рджेрдЦ рд▓ी рдеीं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕंрддिрдо рдЧैрд▓рд░ी - рд░ोрдорди рд╕рдо्рд░ाрдЯों рдХी рдЧैрд▓рд░ी - рдХी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХिрдпा, рдЬрд╣ाँ рд▓ोрдЧ рдлोрдЯो рд▓े рд╕рдХрддे рдеे। рд╣рдоें рдПрд╣рд╕ाрд╕ рд╣ुрдЖ рдХि рд╣рдо рд╡ाрдкрд╕ рдЙрд╕ी рдоिрд╕्рд░ рдЧैрд▓рд░ी рдоें рдЖ рдЧрдП рдеे, рдЬрд╣ाँ рд╕े рд╣рдоाрд░ी рдпाрдд्рд░ा рд╢ुрд░ू рд╣ुрдИ рдеी। рдмाрд╣рд░ рдХी рдУрд░ рдиिрдХрд▓рдиे рдХे рдкрд╣рд▓े, рд╣рдордиे рдЖрдЦिрд░ी рдЧैрд▓рд░ी рдоें рдХुрдЫ рдФрд░ рддрд╕्рд╡ीрд░ें рдЦींрдЪрдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рд▓िрдпा। рджो-рддीрди рдоिрдирдЯ рддрдХ рдлोрдЯो рд▓ेрдиे рдХे рдмाрдж рд╣рдоें рдкрддा рдЪрд▓ा рдХि рдХैрдерд░ीрдиा рдХा рд╡ाрдИ-рдлाрдИ рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдЯूрдЯ рдЪुрдХा рд╣ै, рддो рд╣рдо рддेрдЬी рд╕े рдоिрд╕्рд░ рдЧैрд▓рд░ी рд╕े рд╣ोрддे рд╣ुрдП рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдХे рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓ рдЧрдП। рдмाрд╣рд░ рдиेрд╡ा рдирджी рдФрд░ рдЕрд▓ेрдХ्рдЬेंрдбрд░ рдХॉрд▓рдо рджिрдЦाрдИ рдкреЬे। рд╣рд░्рдоिрдЯेрдЬ рдХी рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा рдПрдХ рдЕрд╡िрд╕्рдорд░рдгीрдп рдЕрдиुрднрд╡ рд░рд╣ा рдеा। рдкुрд░ाрддрди рдХाрд▓ рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдХрд▓ा рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдЧрд╡ाрд╣ी рдХрд░рдиे рдХी рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдХी рдЧрд╣рд░ी рдЫाрдк рд╣рдоाрд░े рд╕рднी рд╕ाрдеिрдпों рдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ी। рдмाрд╣рд░ рддाрдкрдоाрди рдоाрдЗрдирд╕ рдкाँрдЪ рдбिрдЧ्рд░ी рд╕ेрд▓्рд╢िрдпрд╕ рд╕े рдиीрдЪे рдеा, рдФрд░ рдаंрдб рд╣рдоाрд░ी рд╣рдб्рдбिрдпों рддрдХ рд╕рдоा рд░рд╣ी рдеी। рд╡рд╣ीं рд╕े рд▓ौрдЯрдХрд░ рдЬрд▓्рдж рд╣ी рд╣рдо рд╣ोрдЯрд▓ рдкрд╣ुँрдЪे, рдЬрд╣ाँ рдПрдХ рднрд╡्рдп рдмुрдлे рдбिрдирд░ рд╣рдоाрд░ा рдЗंрддрдЬ़ाрд░ рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рдЙрд╕ рд╢ाрдо рдХो рд╣рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдХрдЪ्рдЪा рд╕ैрд▓्рдорди рдордЫрд▓ी, рд░рд╕рджाрд░ рд╕्рдЯेрдХ, рдЦрдЯ्рдЯी рд░ोрдЯी рдФрд░ рдкोрд░्рдХ рдЖрджि рдЦाрдиे рдХो рдоिрд▓े। рдЧрд░्рдоाрд╣рдЯ рднрд░े рднोрдЬрди, рджोрд╕्рддों рдХी рд╣ँрд╕ी рдФрд░ рд░ूрд╕ рдХे рдХрдИ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рджрд░्рд╢рдиीрдп рд╕्рдерд▓ों рдкрд░ рджौрд░ा рдХрд░рдиे рдХी рдпाрджें рдЖрджि рдХी рдЦुрд╢ी рдиे рдЖрдЬ рдХे рджिрди рдХो рдпाрджрдЧाрд░ рдмрдиा рджिрдпा рдеा।

рдЕрдЧрд▓े рджिрди рдиाрд╢्рддे рдХे рдмाрдж рд░ोрдЬ़ рдХे рд╕рдоाрди рд╕ुрдмрд╣ рд╕ाрдв़े рдЖрда рдмрдЬे рд╣рдо рд╕рднी рд╣ोрдЯрд▓ рдХी рд▓ॉрдмी рдоें рдПрдХрдд्рд░िрдд рд╣ुрдП। рд╣рдоाрд░ी рдЦुрд╢рдоिрдЬाрдЬ рдЧाрдЗрдб рдХैрдерд░ीрдиा рд╡рд╣ाँ рд╣рдоाрд░ा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдоौрдЬूрдж рд░рд╣ी рдеी। рдЙрд╕ рджिрди рдХे рдн्рд░рдордг рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╢рд╣рд░ рдХी рдПрдХ рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдХे рд╕ाрде рд╣ुрдИ। рд╣рдоाрд░ी рдЧाрдб़ी рдиेрдкोрд▓िрдпрди рдкрд░ рд░ूрд╕ рдХी рдЬीрдд рдХे рдЙрдкрд▓рдХ्рд╖्рдп рдоें рдмрдиाрдпे рдЧрдпे рднрд╡्рдп рдиाрд░्рд╡े рдЯ्рд░ाрдпрдо्рдлрд▓ рдЖрд░्рдХ рдХे рдкाрд╕ рд╕े рдЧुрдЬрд░ी। рдиाрд░्рд╡े рдЯ्рд░ाрдпрдо्рдлрд▓ рдЖрд░्рдХ рдЬो рдиाрд░рд╡ा рдЧेрдЯ рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рд╡िрд╢ाрд▓ рд╕्рдЯैрдЪेрдХ рд╕्рдХ्рд╡ाрдпрд░ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рд╕рди् 1812 рдоें рдиेрдкोрд▓िрдпрди рдХी рд╕ेрдиा рдХो рд╣рд░ाрдиे рдХे рдмाрдж рдШрд░ рд▓ौрдЯрдиे рд╡ाрд▓े рд░ूрд╕ी рд╕ैрдиिрдХों рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ рдЖрд░्рдХ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ। рджिрд▓рдЪрд╕्рдк рдмाрдд рдпрд╣ рдеी рдХि рдпрд╣ рд╢ाрдирджाрд░ рдЖрд░्рдХ рд╣рдоाрд░े рд╣ोрдЯрд▓ рдХे рдХрдорд░े рдХी рдЦिрдб़рдХी рд╕े рд╕ीрдзे рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣ा рдеा। рдЬैрд╕े-рдЬैрд╕े рдмрд╕ рд╢рд╣рд░ рдХे рд╕рдб़рдХों рдкрд░ рдЪрд▓рддी рд░рд╣ी, рдХैрдерд░ीрдиा рдпрд╣ाँ рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЗрдоाрд░рддों рдХी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рд░ोрдЪрдХ рдХिрд╕्рд╕ों рдХो рд╕ुрдиाрддी рд░рд╣ी рдЬिрд╕рд╕े рд╢рд╣рд░ рдХा рдирдЬाрд░ा рдФрд░ рднी рдЬीрд╡ंрдд рд╣ो рдЙрдаा। рдмрд╕ рдоें рд╕рдлрд░ рдХрд░рддे рджौрд░ाрди рдХैрдерд░ीрдиा рдиे рд╣рдоें рдПрдХ рдХांрд╕्рдп рдШुрдб़рд╕рд╡ाрд░ рдХी рдоूрд░्рддि (рдоेрджрдиी рд╡рд╕्рдпाрджрдиिрдХ) рдХो рджिрдЦाрдпी рдЬो рдиेрд╡ा рдирджी рдХे рддрдЯ рдкрд░ рдкीрдЯрд░ рджे рдЧ्рд░ेрдЯ рдХा рдПрдХ рд╢ाрдирджाрд░ рд╕्рдоाрд░рдХ рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рдХे рдоुрдЦ्рдп рдк्рд░рддीрдХों рдоें рдПрдХ рд╣ै рдЬो рд╕рдЪрдоुрдЪ рд░ूрд╕ рдХी рдЧрд░िрдоाрдордп рд╡िрд░ाрд╕рдд рдПрд╡ं рд╢рдХ्рддि рдХो рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддा рд╣ै। рд╕्рдоाрд░рдХ рдХा рдиाрдо рд░ूрд╕ рдХे рдорд╣ाрди рдХрд╡ि рдЕрд▓ेрдХ्рдЬ़ेंрдбрд░ рдкुрд╢्рдХिрди рдХी рдЗрд╕ी рдиाрдо рдХी рдХрд╡िрддा рд╕े рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЖрдЬ рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдеा рдкीрдЯрд░рд╣ॉрдл़ – рдкीрдЯрд░ рдж рдЧ्рд░ेрдЯ рдХा рдЧ्рд░ीрд╖्рдордХाрд▓ीрди рдорд╣рд▓, рдЬो рд╢рд╣рд░ рдХे рдХेंрдж्рд░ рд╕े рд▓рдЧрднрдЧ рддीрд╕ рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рджूрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рд╣рд░े-рднрд░े рдмрдЧीрдЪों рдФрд░ рдирдХ्рдХाрд╢ीрджाрд░ рдлрд╡्рд╡ाрд░ों рд╕े рд╕рдЬ्рдЬिрдд рдЗрд╕ рднрд╡्рдп рдорд╣рд▓ рдХा рджृрд╢्рдп рд▓ुрднाрдиे рд╡ाрд▓ा рдЖрдиंрдж рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рджौрд░ाрди рдиाрдЬ़ी рдЬрд░्рдорди рд╕ेрдиा рдиे рдЗрд╕ рдорд╣рд▓ рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा। рдХैрдерд░ीрдиा рдиे рдмрддाрдпा рдХि рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ैрдиिрдХों рдиे рддрдмाрд╣ी рдХे рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ाँ рдХी рдХीрдорддी рдХрд▓ाрдХृрддिрдпों рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪा рджिрдпा рдеा рдФрд░ рдХрдИ рд╕ाрд▓ों рдХी рдоेрд╣рдирдд рд╕े рдкीрдЯрд░рд╣ॉрдл़ рдХो рдлिрд░ рд╕े рдЙрд╕рдХी рдкुрд░ाрдиी рд░ौрдирдХ рд╡ाрдкрд╕ рдоिрд▓ी। рдЖрдЬ, рдЗрд╕ рдорд╣рд▓ рдоें рдкीрдЯрд░ рдж рдЧ्рд░ेрдЯ рдХे рд╕рднी рдоूрд▓ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ाँ, рд╕ुंрджрд░ рдмाрд░ोрдХ рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдоें рдиिрд░्рдоिрдд рдФрд░ рд╕ोрдиे рдХे рдЧुंрдмрджों рд╡ाрд▓ा рдЧ्рд░ैंрдб рдкैрд▓ेрд╕, рдЧ्рд░ैंрдб рдХैрд╕्рдХैрдб (рдкीрдЯрд░рд╣ॉрдл рдХा рд╢ाрдирджाрд░ рдлрд╡्рд╡ाрд░ा рдЬो рдлिрдирд▓ैंрдб рдХी рдЦाрдб़ी рдХी рдУрд░ рдмрд╣рддा рд╣ै), рдКрдкрд░ी рдЙрдж्рдпाрди, рд▓ोрдЕрд░ рдкाрд░्рдХ, рдоोрдиाрдк्рд▓ाрд╕िрд░ рдФрд░ рдоाрд░्рд▓ी рдкैрд▓ेрд╕, рд▓ाрдпрди рдХैрд╕्рдХैрдб़ рдЖрджि рдХрдИ рд╕ुрди्рджрд░ рджेрдЦрдиे рд▓ाрдпрдХ рдЬрдЧрд╣ рд╣ैं। рд╣рдо рдорд╣рд▓ рдХे рдЕрди्рджрд░ рдХी рдЦूрдмрд╕ूрд░рддी рдХा рдЖрдирди्рдж рд▓ेрдиे рдХे рдмाрдж рдмाрд╣рд░ рдЖ рдЧрдП рдФрд░ рд╡िрд╢ाрд▓ рдмрдЧीрдЪों рдоें рдЯрд╣рд▓рддे рд╣ुрдП рд╕рдоुрдж्рд░ рдХे рдХिрдиाрд░े рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП рдЬрд╣ाँ рд╕े рдкाрдиी рдХे рдЙрд╕ рдкाрд░ рдлिрдирд▓ैंрдб рджिрдЦाрдИ рджेрддा рдеा। рд░ाрд╕्рддे рдоें рдХрд╣ीं рдХрд╣ीं рдЧ्рд▓ेрд╢िрдпрд░ рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдеा рдФрд░ рд╕рд░्рджी рд╣рдоाрд░े рдкूрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХो рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╕े рдХрд╕рдХрд░ рдкрдХрдб़ рд░рд╣ी рдеी। рдорд╣рд▓ рдХे рдЕंрджрд░, рдПрдХ рд╡ीрдбिрдпो рдоें рд╡рд╕ंрдд рдЛрддु рдоें рдЯ्рдпूрд▓िрдк рд╕े рднрд░े рдмрдЧीрдЪों рдХा рджृрд╢्рдп рджिрдЦाрдпा рдЧрдпा рдеा। рд▓ेрдХिрди рдЕрднी рд╢ुрд░ुрдЖрддी рд╡рд╕ंрдд рдеा, рдЗрд╕рд▓िрдП рдмрдЧीрдЪे рдХी рдЬ़рдоीрди рдкрд░ рдмрд░्рдл рдХे рдЯुрдХрдб़े рдкрдб़े рдеे, рдФрд░ рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдЯ्рдпूрд▓िрдк рдХे рдоुрдХुрд▓ рдЕрднी рдЕंрдХुрд░िрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧे рдеे।
рд╣рдо рджोрдкрд╣рд░ рдХे рднोрдЬрди рдХे рд▓िрдП рд╢рд╣рд░ рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдП। рдЬрдм рдпрд╣ рдЦрдмрд░ рдоिрд▓ी рдХि рдЖрдЬ рдХा рд▓ंрдЪ рднी рд╡рд╣ीं рдЧрдгेрд╢ा рд░ेрд╕्рддрд░ां рдоें рд╣ी рд╣ोрдЧा рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдЦाрдиा рд╣ी рд╣рдоें рдкрд░ोрд╕ा рдЬाрдПрдЧा। рдпрд╣ рдЦрдмрд░ рд╕ुрдирдХрд░ рд╣рдоाрд░े рд╕рдоूрд╣ рдоें рдПрдХ рд╣рд▓्рдХी-рдлुрд▓्рдХी рдиाрд░ाрдЬ़рдЧी рдХी рд▓рд╣рд░ рджौрдб़ рдЧрдИ। рдПрдХ рдЖрд╡ाрдЬ़ рдЬोрд░ рд╕े рдЙрдаी рдХि рд╣рдоें рдЪिрдХрди рд╕ांрдмाрд░ рдирд╣ीं рдЪाрд╣िрдП। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें, рд╡िрджेрд╢ों рдоें рдХрдИ рднाрд░рддीрдп рд░ेрд╕्рддрд░ों рдоें рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╕рдлेрдж рдЪाрд╡рд▓, рд░ोрдЯी рдФрд░ рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рдЪिрдХрди рдХрд░ी рдЖрджि рд╣ी рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рд╣рдоाрд░े рдХрдИ рд╕ाрдеी рдмрдб़рдмрдб़ाрдиे рд▓рдЧे рддो рдмрдв़рддी рдЕрд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдХो рднांрдкрддे рд╣ुрдП рд╣рдоाрд░े рдЯूрд░ рдоैрдиेрдЬрд░ рдиे рд╡рдЪрди рджिрдпा рдХि рдЖрдЧे рдХे рджिрдиों рдоें рд╕्рдеाрдиीрдп рднोрдЬрди рд╣ी рдкрд░ोрд╕ा рдЬाрдПрдЧा। рд▓ंрдЪ рдХे рдмाрдж, рд╣рдордиे рд╢рд╣рд░ рдХा рдн्рд░рдордг рдЬाрд░ी рд░рдЦा рдФрд░ рд╕ेंрдЯ рдЖрдЗрдЬैрдХ рдХैрдеेрдб्рд░рд▓ рдФрд░ рдХрдЬ़ाрди рдХैрдеेрдб्рд░рд▓ рдоें рдЧрдП рдФрд░ рдпे рджोрдиों рд╣ी рд░ूрд╕ी рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдХे рд╢ाрдирджाрд░ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं। рд╕ेंрдЯ рдЖрдЗрдЬैрдХ рдХैрдеेрдб्рд░рд▓ рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕рди् 1707 рдоें рд╣ुрдИ рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХा рд╢्рд░ेрдп рдСрдЧрд╕्рдЯे рдбे рдоोंрдЯрдлेрд░ैंрдб рдХो рдоिрд▓ा рд╣ै। рдЖрдЬ рдпрд╣ рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЧिрд░рдЬाрдШрд░ рд╣ै। рд╕ेंрдЯ рдЖрдЗрдЬैрдХ рдХैрдеेрдб्рд░рд▓ рдХे рднीрддрд░ рдХी рдкрд╡िрдд्рд░рддा рдПрд╡ं рд╕ुрди्рджрд░рддा рдЖрдЬ рднी рдмेрдЬोрдб़ рд╣ै। рдХैрдерд░ीрдиा рдХрд╣ рд░рд╣ी рдеी рдХि рдЗрд╕ рдХैрдеेрдб्рд░рд▓ рдХे рдЕрди्рджрд░ рдмाрд░рд╣ рд╣рдЬ़ाрд░ рд▓ोрдЧ рдПрдХрд╕ाрде рд░рд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдЧुंрдмрдж рдФрд░ рдЫрдд рдХे рдХрдИ рд╣िрд╕्рд╕े рд╕ोрдиे рдФрд░ рдХीрдорддी рдкрдд्рдерд░ों рд╕े рдЪрдордХрддे рд╣ुрдП рджीрдЦ рдкрдб़рддे рд╣ैं। рдХрдИ рдЕрд▓ंрдХृрдд рдзाрддुрдУं рд╕े рдмрдиी рдкेрдЯिंрдЧ, рдоोрдЬ़ेрдХ, рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा рдФрд░ рднिрдд्рддिрдЪिрдд्рд░ों рдХे рдЕрдиूрдаी рд╕ंрдпेрдЬрди рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдХैрдеेрдб्рд░рд▓ рд░ूрд╕ी рдХрд▓ाрдХृрддि рдХा рд╢ाрдирджाрд░ рдирдоूрдиा рд╣ै। рд╕ेрдЯ рдЖрдИрдЬ़ैрдХ рдХी рд░ंрдЧीрди рдХांрдЪ рдХी рдЦिрдб़рдХी рд░ूрд╕ी рд░ूрдв़िрд╡ाрджी рдЪрд░्рдЪों рдоें рдЕрдд्рдпрди्рдд рджुрд░्рд▓рдн рд╣ी рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдХрдЬ़ाрди рдХैрдеेрдб्рд░рд▓ рдпा рдХैрдеेрдб्рд░рд▓ рдСрдл рдЖрд╡рд░ рд▓ेрдб़ी рдСрдл рдХрдЬ़ाрди рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рдХे рд╕рдмрд╕े рдмрдб़े рдЪрд░्рдЪों рдоें рдПрдХ рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕рди् 1801 рдоें рд╣ुрдИ рдеी। рдХैрдерд░ीрдиा рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЗрд╕рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдоें рджрд╕ рд╕ाрд▓ рд▓рдЧ рдЧрдП рдеे। рдЗрд╕рдХी рдЙंрдЪाрдИ 71.5 рдоीрдЯрд░ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрди्рджрд░ूрдиी рд╣िрд╕्рд╕े рдХो рд╕рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдЧрдорд░рдорд░, рдкोрд░्рдлिрд░ी, рдЬैрд╕्рдкрд░ рдФрд░ рдлिрдиिрд╢ рдЧ्рд░ेрдиाрдЗрдЯ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЧिрд░рдЬाрдШрд░ рдХे рдЕंрджрд░ рдФрд░ рдмाрд╣рд░ рдХांрд╕्рдп рдХी рдХрдИ рдоूрд░्рддिрдпाँ рд╣ैं। рдмाрд╣рд░ рдХी рдХांрд╕्рдп рдоूрд░्рддिрдпाँ рд╕ेंрдЯ рд╡्рд▓ाрджिрдоीрд░, рд╕ेंрдЯ рдПंрдб्рд░рдпू, рд╕ेंрдЯ рдЬॉрди рдж рдмैрдкрдЯिрд╕्рдЯ рдФрд░ рд╕ेंрдЯ рдЕрд▓ेрдХ्рдЬ़ेंрдбрд░ рдиेрд╡рд╕्рдХी рдХी рд╣ैं। рдиेрдкोрд▓िрдпрди рдХे рд╕ाрде рд╣ुрдИ рд▓рдб़ाрдИ рдоें рд░ूрд╕ рдХे рдЬीрддрдиे рдХी рдкрдЪ्рдЪीрд╕рд╡ीं рд╡рд░्рд╖рдЧांрда рдХे рдЙрдкрд▓рдХ्рд╖्рдп рдоें рдХैрдеेрдб्рд░рд▓ рдХे рд╕ाрдордиे рдлीрд▓्рдб рдоाрд░्рд╢рд▓ рдХुрддुрдЬ़ोрд╡ рдФрд░ рдмाрд░्рдХрд▓े рдбे рдЯॉрд▓ी рдХे рд╕्рдоाрд░рдХ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдП рдЧрдП рдеे। рд╕рди् 1917 рдХी рд░ूрд╕ рдХ्рд░ांрддि рдХे рджौрд░ाрди рдХрдЬ़ाрди рдХैрдеेрдб्рд░рд▓ рдХो рд░ूрдв़िрд╡ाрджी рдЪрд░्рдЪ рд╕े рдЫीрди рд▓िрдпा рдЧрдпा, рд▓ेрдХिрди 1990 рдоें рдлिрд░ рд╕े рдзाрд░्рдоिрдХ рдкूрдЬा-рдкाрда рд╢ुрд░ु рд╣ुрдЖ।

рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╣рдо рдЪрд░्рдЪ рдСрдл рдж рд╕ेрд╡िрдпрд░ рдСрди рд╕्рдкिрд▓्рдб рдм्рд▓рдб рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдпे। рдЪрд░्рдЪ рдСрдл рдж рд╕ेрд╡िрдпрд░ рдСрди рд╕्рдкिрд▓्рдб рдм्рд▓рдб рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ, рдХрд▓ाрдд्рдордХ рдФрд░ рд╡ाрд╕्рддुрд╢िрд▓्рдкाрдд्рдордХ рджृрд╖्рдЯि рдоें рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рдХी рдЕрди्рдп рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЗрдоाрд░рддों рдоें рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╣ै। рдоॉрд╕्рдХो рдХे рд╕ेंрдЯ рдмेрд╕िрд▓ рдХैрдеेрдб्рд░рд▓ рдХी рддрд░рд╣ рд╣ी рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧे рдЧुंрдмрджों рдФрд░ рд╕ुрди्рджрд░ рд╕рдЬाрд╡рдЯी рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╡ाрд▓ा рдпрд╣ рдЪрд░्рдЪ рдЙрд╕ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬрд╣ाँ 1881 рдоें рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд▓ेрдХ्рдЬेंрдбрд░ рдж्рд╡िрддीрдп рдХी рд╣рдд्рдпा рдирд░ोрджрдирдпा рд╡ोрд▓्рдпा рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЧрдпी рд╣ै। рд░ोрдоाрдиोрд╡ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдиे рдЙрдирдХी рдпाрдж рдоें рдпрд╣ рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рд╕्рдоाрд░рдХ рдмрдирд╡ाрдпा। рд╣рдорд▓े рдХे рд╕рдЯीрдХ рд╕्рдеाрди рдХो рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдб़рдХ рдХे рдЙрд╕ рд╣िрд╕्рд╕े рдХो рдЪрд░्рдЪ рдХी рджीрд╡ाрд░ों рдХे рдЕंрджрд░ рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा। рдЖрдЬ, рдЙрд╕ी рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рдПрдХ рднрд╡्рдп рд╕рдЬा рд╣ुрдЖ рдоंрджिрд░ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЪрд░्рдЪ рдХे рднीрддрд░ी рдмाрдЧ рдХे рд╣рд░ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдоोрдЬ़ेрдХ рдХी рджीрд╡ाрд░ рд╣ै, рдлрд░्рд╢ рдкрд░ рджрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд░ंрдЧीрди рд╕ंрдЧрдорд░рдорд░ рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рджीрд╡ाрд░ рдкрд░ рд╕ाँрдк рдХी рдЦाрд▓ рдЬैрд╕ी рд╕рд░्рдкेрди्рдЯिрдиाрдЗрдЯ рдпा рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖ी рд▓ैрдм्рд░ाрдбोрд░ाрдЗрдЯ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рд╣ाрд░ा рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЙрд╕ рджिрди рд╣рдоाрд░ा рдЖрдЦिрд░ी рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рд╡ोрдб़рдХा рдо्рдпूрдЬ़िрдпрдо рджेрдЦрдиा рд╣ै рдФрд░ рд╢ाрдо рд╣ोрддे-рд╣ोрддे рд╣рдо рд╡ोрдб़рдХा рдо्рдпूрдЬ़िрдпрдо рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рд╣рдоाрд░े рд╕рдоूрд╣ рдХे рдХрдИ рд▓ोрдЧ рдЗрд╕ी рдХा рдмेрд╕рдм्рд░ी рд╕े рдЗंрддрдЬाрд░ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдЕंрджрд░, рд╡िрднिрди्рди рдпुрдЧों рдХी рд╡ोрдб़рдХा рдмोрддрд▓ें рдФрд░ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдвंрдЧ рд╕े рд╡ोрдб़рдХा рдоाрдкрдиे рдХे рдХрдИ рдЙрдкрдХрд░рдг рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХिрдП рдЧрдП рдеे। рдПрдХ рдоुрд╕्рдХुрд░ाрддी рд╣ुрдИ рдпुрд╡рддी рдиे рд╣рдоाрд░ा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рд░ूрд╕ рдоें рд╡ोрдб़рдХा рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдмрддाрдпा। рдЙрд╕рдиे рдоेंрдбेрд▓ीрд╡ рд╡ोрдб़рдХा рдиाрдо рдХी рдПрдХ рдмोрддрд▓ рдХी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХिрдпा। рд╣ाँ – рджिрдоिрдд्рд░ी рдоेंрдбेрд▓ीрд╡, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЖрд╡рд░्рдд рд╕ाрд░рдгी рдмрдиाрдИ рдеी। рд╣ाрд▓ांрдХि рд╡ोрдб़рдХा рдоें 40% рдЕрд▓्рдХोрд╣рд▓ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдХा рдЙрдирд╕े рдХोрдИ рд▓ेрдиा-рджेрдиा рдирд╣ीं рдеा (рдПрдХ рдЖрдо рдоिрдердХ), рд▓ेрдХिрди рдЙрди्рд╣ोंрдиे 1865 рдоें рдЕрд▓्рдХोрд╣рд▓-рдкाрдиी рдХे рдоिрд╢्рд░рдг рдХे рдШрдирдд्рд╡ рдФрд░ рдерд░्рдорд▓ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдкрд░ рдПрдХ рдеीрд╕िрд╕ рдЬрд░ूрд░ рд▓िрдЦी рдеी। рдЖрдЬ рдЙрдирдХा рдиाрдо рд╡ोрдб़рдХा рдХी рдмोрддрд▓ों рдкрд░ рдЪрдордХ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬрд▓्рдж рд╣ी, рд╣рдоें рдПрдХ рдЯेрд╕्рдЯिंрдЧ рд╕ेрд╢рди рдХे рд▓िрдП рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рддीрди рдЯेрдмрд▓ рд▓рдЧी рдеीं, рд╣рд░ рдПрдХ рдкрд░ рддीрд╕ рдоिрд▓ीрд▓िрдЯрд░ рд╢ॉрдЯ рдЧ्рд▓ाрд╕ рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рддрд░рд╣ рдХी рд╡ोрдб़рдХा рд░рдЦी рд╣ुрдИ рдеी рдФрд░ рдЙрдирдХे рдмрдЧрд▓ рдоें рдПрдХ рдоेрдЬ़ рдкрд░ рдЦीрд░े рдХे рд╕ाрде рдЕрдЪाрд░, рджूрд╕рд░े рдоेрдЬ़ рдкрд░ рд╕्рдоोрдХ्рдб рд╕ैрд▓्рдорди рдордЫрд▓ी рдФрд░ рддीрд╕рд░े рдкрд░ рдкрдиीрд░ рдХे рдЫोрдЯे рдЫोрдЯे рдХ्рдпूрдм्рд╕ рд░рдЦे рд╣ुрдП рдеे। рдоुрд╕्рдХुрд░ाрддे рд╣ुрдП рдЙрд╕ рд▓рдб़рдХी рдиे рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиा рджी рдХि рд╣рдо рд░ूрд╕ी рд╣ैं, рд╣рдо рдХрднी рднी рдЕрдкрдиे рдб्рд░िंрдХ्рд╕ рдоें рдкाрдиी рдирд╣ीं рдоिрд▓ाрддे рдФрд░ рд╣рдо рд╡ोрдб़рдХा рд╕ीрдзे рдкीрддे рд╣ैं – рд╣рдо рд░ूрд╕ी рд▓ोрдЧ рдордЬ़рдмूрдд рд╣ैं। рдЙрд╕ рд▓рдб़рдХी рдиे рдЪुрдиौрддी рднрд░ी рдЖрд╡ाрдЬ़ рдоें рдХрд╣ा рдХि рд╣рдоाрд░ी рддрд░рд╣ рдкिрдпो। рд╣рдоाрд░े рдХुрдЫ рд╕ाрдеी рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдоुрд╕्рдХुрд░ाрдиे рд▓рдЧे। рдХुрдЫ рд▓ोрдЧों рдиे рддो рдЙрд╕ рд▓рдб़рдХी рдХी рд▓рд▓рдХाрд░ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓ी рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡ोрдб़рдХा рдмिрдиा рдкाрдиी рдоिрд▓ाрдП рдкी рд▓ी рдФрд░ рджेрдЦрддे рд╣ी рджेрдЦрддे рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рдЧिрд▓ाрд╕ рдЦाрд▓ी рд╣ो рдЧрдП। рдПрдХ рд╕рдЬ्рдЬрди рдиे рдЯिрдк्рдкрдгी рджी рдХि рдЕрдЧрд░ рд░ूрд╕ी рд▓ोрдЧ рд╕ोрдЪрддे рд╣ैं рдХि рд╡े рдордЬрдмूрдд рд╣ैं, рддो рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ рджिрдЦाрдиा рд╣ै рдХि рд╣рдо рднी рдЙрдирдХे рд╕рдоाрди рдордЬ़рдмूрдд рд╣ैं। рд╣рдоाрд░े рдХुрдЫ рд╕ाрдеिрдпों рдиे рд╕्рдоृрддि рдХे рддौрд░ рдкрд░ рдоेंрдбेрд▓ीрд╡ рд╡ोрдбрдХा рдХी рдПрдХ-рджो рдмोрддрд▓ें рдЦрд░ीрдж рд▓ीं।

рд╢ाрдо рдХो рдиिрдХोрд▓ेрд╡्рд╕्рдХी рдкैрд▓ेрд╕ рдоें рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдбिрдирд░ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░ рд░рдЦी рдеी। рд╡рд╣ाँ рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рд░ूрд╕ी рд▓ोрдХ рд╕ंрдЧीрдд рдХा рдПрдХ рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдФрд░ рдбिрдирд░ рдкाрд░्рдЯी рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░्рд╕рдмрд░्рдЧ рдоें рдиिрдХोрд▓ेрд╡्рд╕्рдХी рдкैрд▓ेрд╕ рдПрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЗрдоाрд░рдд рд╣ै рдЬो рдХрднी рд░ूрд╕ी рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ाрдЬрдиेрддाрдУं рдФрд░ рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рдиिрдЬी рдиिрд╡ाрд╕ों рдоें рд╕े рдПрдХ рд░рд╣ा рдеा। рдЖрдЬ рдпрд╣ाँ рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдФрд░ рд╡ाрдгिрдЬ्рдпिрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рд░ूрд╕ी рдХрд▓ाрдХाрд░ों рдХे рдиाрдЪ-рдЧाрдиे рдХे рд╕ाрде рд╣рдордиे рдЙрд╕ рджिрди рдХी рдбिрдирд░ рдкाрд░्рдЯी рдХा рднрд░рдкूрд░ рдЖрдиंрдж рд▓िрдпा। рдбिрдирд░ рдХे рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╣рдо рд╕рдм рд╣ोрдЯрд▓ рдХी рдУрд░ рд░рд╡ाрдиा рд╣ुрдП рдФрд░ рдЕрдЧрд▓े рджिрди рд╕ुрдмрд╣ рд╣рдоें рдорд░рдоंрд╕्рдХ рдХी рдУрд░ рдЬाрдиा рд╣ै।
***

рдбॉ. рдмाрдмू рдЬोрд╕рдл़, рднूрддрдкूрд░्рд╡ рд╕рд╣ рдЖрдЪाрд░्рдп рдПрд╡ं рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖, рд╣िрди्рджी рд╡िрднाрдЧ, рдХे. рдИ. рдХाрд▓ेрдЬ рдоाрди्рдиाрдирдо, рдХोрдЯ्рдЯाрдпрдо, рдХेрд░рд▓ – 686561
рд╕्рдеाрдпी рдкрддा- рд╡рдбрдХ्рдХрди рд╣ाрдКрд╕, рдХुрд░рд╡िрд▓ंрдЧाрдбु, рдЬिрд▓ा- рдХोрдЯ्рдЯाрдпрдо, рдХेрд░рд▓- 686633
рдЪрд▓рднाрд╖: 9447868474
рдИрдоेрд▓: drbabuvadakkan@gmail.com

рдоैрдирдкाрдЯ рдХा рдЙрд▓्рдЯाрдкाрдиी: рдЖँрдЦों рдХा рдн्рд░рдо рдпा рд╕рдЪ?

рд╡िрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рд╕ंрджेрд╢

рд╡िрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рд╕ंрджेрд╢

рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкрдХ, рдкी.рдЬी. рд╣िрди्рджी рд╡िрднाрдЧ, рдоाрд░्рдЦрдо рдХॉрд▓ेрдЬ, рд╣рдЬाрд░ीрдмाрдЧ, рдЭाрд░рдЦंрдб,рднाрд░рдд
рджूрд░рднाрд╖: +91-943 019 3804
рдИрдоेрд▓: sandesh.vijay@gmail.com


рд╢ाрдпрдж рдЖрдкрдиे рд╕ुрдиा рд╣ो, рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рджेрдЦा рднी рд╣ो рдХि рдпे рджुрдиिрдпा рдХрдИ рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЬрдирдХ рд░рдЪрдиाрдУं рд╕े рднрд░ी рд╣ुрдИ рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ें рджेрдЦрдХрд░ рд╕рд╣рд╕ा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЕрдХ्рд╕рд░ рдпे рдн्рд░рдо рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЬिрд╕े рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдЗрди рдиंрдЧी рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं рд╡рд╣ рд╕рд╣ी рд╣ै рдпा рдХेрд╡рд▓ рд╣рдоाрд░ी рдЖँрдЦों рдХा рдзोрдЦा рд╣ै। рдХрдИ рдмाрд░ рддो рдРрд╕ा рднी рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХा рдЕрдж्рднुрдд рдФрд░ рдЕрдХрд▓्рдкрдиीрдп рд░ूрдк рджेрдЦрдХрд░ рджाँрддों рддрд▓े рдЕंрдЧुрд▓ी рджрдмाрдиा рдкреЬ рдЬाрддा рд╣ै। рдРрд╕ी рд╣ी, рдХुрдЫ рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЬрдирдХ, рдЕрдж्рднुрдд, рдЕрдХрд▓्рдкрдиीрдп рдФрд░ рдЕрд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░рдЪрдиाрдПँ рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ рдХे рдЕंрдмिрдХाрдкुрд░ (рд╕ुрд░рдЧुрдЬा) рдЬिрд▓े рдХे рдоैрдирдкाрдЯ рдоें рдЙрд▓्рдЯाрдкाрдиी рдФрд░ рджрд▓рджрд▓ी рд╣ै, рдЬिрд╕े рджेрдЦрдиे рдХे рдмाрдж рдоैंрдиे рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा рдоाрдиों рдИрд╢्рд╡рд░ рдиे рдЕрдкрдиा рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдордп рджेрдХрд░ рдХौрддूрд╣рд▓ рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ рдЙрд▓्рдЯाрдкाрдиी рдФрд░ рджрд▓рджрд▓ी рдпा рд╕्рдкंрдЬी рднूрдоि рдХा рд╕ृрдЬрди рдХिрдпा рд╣ै। рдмрд╣ुрдд рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рджुрдиिрдпा рдоें рдФрд░ рднी рдРрд╕े рдХрдИ рд╕ृрдЬрди рд╣ों, рдкрд░ рдоेрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоें рдмिрд╣ाрд░, рдЭाрд░рдЦंрдб, рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ, рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдФрд░ рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдпे рдЕрдХेрд▓े рд╣ैं। рдЗрд╕рдХी рдХोрдИ рд╕ाрдиी рдирд╣ीं, рдпрд╣ рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдмेрдоिрд╕ाрд▓ рд╣ै। рд╢ाрдпрдж, рдЗрди्рд╣ीं рдмेрдоिрд╕ाрд▓ рдФрд░ рдЕрд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░рдЪрдиाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рд╣рдоाрд░े рдпрд╣ाँ рдПрдХ рдХрд╣ाрд╡рдд ‘рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭिрдпा, рд╕рдмрд╕े рдмреЭिрдпा’ рдЕрдд्рдпंрдд рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ै।

рд╡िрдЧрдд рджो рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдпाрдиी рдХोрд░ोрдиा рдХे рдЕंрдд рдХे рд╕ाрде рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ рдХे рдоैрдирдкाрдЯ рд╕्рдеिрдд рдмिрд╕рд░рдкाрдиी-рдЙрд▓्рдЯाрдкाрдиी рдЬाрдиे рдХी рдоेрд░ी рдпोрдЬрдиा рдмрди рд░рд╣ी рдеी। рдХрдИ рдмाрд░ рдпрд╣ рдпोрдЬрдиा рдмрдиी рдФрд░ рдХрдИ рдХाрд░рдгों рд╕े  рдиिрд░рд╕्рдд рднी рд╣ुрдИ। рдЕंрддрддः 18 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 2024 рдХो рдЬाрдиे рдХा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рддрдп рд╣ुрдЖ। рддрдп рддिрдеि рдХो рдк्рд░ाрддः 8.30 рдмрдЬे рд╣рдоाрд░ा рдк्рд░рд╕्рдеाрди рд╡ाрд╕्рддु рдмिрд╣ाрд░, рдмी॰рдЖрдИ॰рдЯी॰, рдоेрд╕рд░ा, рд░ाँрдЪी рд╕े рд╢ुрд░ु рд╣ुрдЖ। рдоेрд░े рд╕ाрде рд╕рд╣рдзрд░्рдоिрдгी рдЗंрджु рдЬी, рдкुрдд्рд░ рджिрд╡िрдХ рджिрд╡ेрд╢, рдкुрдд्рд░рд╡рдзू рд╕ाрдЧрд░िрдХा рдФрд░ рджो рд╡рд░्рд╖ीрдпा рдоेрд░ी рдк्рдпाрд░ी-рдк्рдпाрд░ी рдкौрдд्рд░ी рдпрд╢рд╕्рд╡िрдХा рдк्рд░ांрд╢ी рднी рдеी। рд╣рдордиे рдЕрдкрдиे рд╡ाрд╣рди рд╕े рд╕ाрдоाрди्рдп рдЧрддि рд╕े рдЪрд▓рдиा рддрдп рдХिрдпा рдХ्рдпोंрдХि рд╕реЬрдХ рдХрд╣ीं рдЕрдЪ्рдЫी рддो рдХрд╣ीं рдмेрд╣рдж рдЦрд░ाрдм рдеी। рдЭाрд░рдЦंрдб рдХे рдЧुрдорд▓ा рдЬिрд▓े рдХी рд╕ीрдоा-рд░ेрдЦा рдкрд░ рдмрд╣рддी рд╣ुрдИ рд╢ंрдЦрдирджी рдЬो рдЭाрд░рдЦंрдб рдФрд░ рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ рдХी рд╕ीрдоा рддрдп рдХрд░рддी рд╣ै рдХो рд▓ांрдШрдХрд░ рд╣рдо рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ рдХे рдмाрд▓ा-рдЫाрдкрд░ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪे। рдмाрд▓ा-рдЫाрдкрд░ рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ рдХे рдЬрд╢рдкुрд░ рдЬिрд▓े рдХा рдПрдХ рдЫोрдЯा-рд╕ा рдкрдаाрд░ी рдХрд╕्рдмा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХे ‘рддрдоाрдбु рд╣ोрдЯрд▓ рдХेрд░рд▓ा’ рдоें рд╣рдо рдХुрдЫ рджेрд░ рдХे рд▓िрдП рд░ुрдХे। рд╣рд▓्рдХा-рдлुрд▓्рдХा рдиाрд╢्рддा рдХिрдпा рдФрд░ рдЪाрдп рдкी। рддрдоाреЬु рд╣ोрдЯрд▓ рдХेрд░рд▓ा рдиाрдо рдоुрдЭे рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рдЕрдЯрдкрдЯा рдФрд░ рдЕрдЬीрдм-рд╕ा рд▓рдЧा рддो рдоैंрдиे рд╣ोрдЯрд▓ рдХे рдоाрд▓िрдХ рд╕े рдкूрдЫ рд▓िрдпा рдХि рдпрд╣ рдиाрдо рдЖрдкрдиे рдХ्рдпों рд░рдЦा рд╣ै? рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрддाрдпा рдХि рдоैं рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рдХेрд░рд▓ рдоें рд░рд╣ा рд╣ूँ рдЬрд╣ाँ рдХी рднाрд╖ा рдорд▓рдпाрд▓рдо рдоें рддрдоाреЬु рдХा рдЕрд░्рде рдмреЬा рднाрдИ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрддाрдпा рдХि рдоुрдЭे рдпрд╣ рдиाрдо рдЕрдЪ्рдЫा рд▓рдЧा рддो рдоैंрдиे рд░рдЦ рд▓िрдпा। рдЗрд╕ рд╣ोрдЯрд▓ рдХी рдЪाрдп рдмреЬी рдЕрдЪ्рдЫी рд▓рдЧी, рдЗрддрдиी рдЕрдЪ्рдЫी рдХि рд╡ाрдкрд╕ी рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдЪाрдп рдкीрдиे рдХा рд▓ोрдн рд╣рдо рд╕ंрд╡рд░рдг рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХे।
рддрдоाреЬु рд╣ोрдЯрд▓ рдоें рдЖрдзे рдШंрдЯे рдХे рдард╣рд░ाрд╡ рдХे рдмाрдж рд╣рдоाрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдлिрд░ рд╢ुрд░ु рд╣ुрдИ рдЬो рдкрдд्рдерд▓рдЧाँрд╡ рдоें рдЬाрдХрд░ рд░ुрдХी। рдмाрд▓ा-рдЫाрдкрд░ рдФрд░ рдкрдд्рдерд▓рдЧाँрд╡ рдХे рдмीрдЪ рдЙрдмреЬ-рдЦाрдмреЬ рд░ाрд╕्рддे, рдЬंрдЧрд▓ों-рдкрд╣ाреЬों рдХो рдЪीрд░рддे, рдмреЬे-рдЫोрдЯे-рдоंрдЭौрд▓े рдкेреЬों-рдЭुрд░рдоुрдЯों рд╕े рдЖрдЪ्рдЫाрджिрдд рдХрдЪ्рдЪे-рдкрдХ्рдХे рд░ाрд╕्рддों рд╕े рдЧुрдЬрд░рддे, рдХрднी рд╕рдкाрдЯ рддो рдХрднी рд╣िрдЪрдХोрд▓े рдЦाрддे рд╣ुрдП рд╣рдоाрд░ी рдЧाреЬी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрде-43 рдкрд░ рдЖрдЧे рдмреЭрддी рд░рд╣ी। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░ाрдЬрдоाрд░्рдЧ - 43 рдХा рдкрдерд░ीрд▓ा рд░ाрд╕्рддा рдкाрд░ рдХрд░рдиा рдХрд╖्рдЯрджाрдпрдХ рддो рдеा рдкрд░ рд╣ौрд╕рд▓े рдХी рдЙреЬाрди рдеी, рдЬिрд╕рдиे рд╣рдоें рд░ुрдХрдиे рдирд╣ीं рджिрдпा рдФрд░ рд╢ाрдо рдХे рдЪाрд░ рдмрдЬрддे-рдмрдЬрддे рд╣рдо рдкрдд्рдерд▓рдЧाँрд╡ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рдкрдд्рдерд▓рдЧाँрд╡ рдоें рд╣рдордиे рдЕрдкрдиे рднрддीрдЬे рдЖрд╢ीрд╖ рдХे рдиिрд╡ाрд╕ рдкрд░ рдеोреЬी рджेрд░ рд╡िрд╢्рд░ाрдо рдХिрдпा। рдЖрд╢ीрд╖ рдоेрд░े рдЪрдЪेрд░े рднाрдИ рдорд╣ाрджेрд╡ рдХा рдмреЬा рдкुрдд्рд░ рд╣ै рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рджीрдк्рддि рдФрд░ рдкाँрдЪ рд╡рд░्рд╖ीрдп рдмेрдЯे рдЪैрддрди्рдп рдХे рд╕ाрде рд░рд╣рддा рд╣ै। рдЖрд╢ीрд╖ рдФрд░ рджीрдк्рддि рджोрдиों рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░ рд╣ैं рдФрд░ рдпрд╣ाँ рдЦुрдж рдХा рдПрдХ рд╕्рдЯाрд░्рдЯрдЕрдк рд╢ुрд░ु рдХिрдпा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЖрд╢ीрд╖ рдФрд░ рджीрдк्рддि рдиे рд╣рдо рд╕рднी рдХा рднрд╡्рдп рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХिрдпा। рд╡े рд╣рдоें рд╕ाрдордиे рдкाрдХрд░ рдЕрдд्рдпंрдд рдЦुрд╢ рдеे। рдмेрдЯे рджिрд╡िрдХ рдиे рдЙрд╕े рд░ाрд╕्рддे рдоें рд╣ी рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдеा рдХि рд╣рдорд▓ोрдЧ рдоैрдирдкाрдЯ рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं, рдеोреЬी рджेрд░ рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрдХे рдЖрд╡ाрд╕ рдоें рд░ुрдХेंрдЧे। рдЙрд╕рдиे рджोрдкрд╣рд░ рдХे рднोрдЬрди рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдеी। рдкрд░, рд╣рдордиे рдмाрд▓ा-рдЫाрдкрд░ рдоें рд╣ी рднрд░рдкेрдЯ рдиाрд╢्рддा рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा। рд╕рдмрдХे рдкेрдЯ рднрд░े рд╣ुрдП рдеे। рд╕ो, рдЙрд╕рдиे рд░ाрдд рдХा рднोрдЬрди рдкैрдХ рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рд╣рдо рдлिрд░ рд╕े рдЪрд▓ рдкреЬे। рдкрдд्рдерд▓рдЧाँрд╡ рд╕े рдЪрд▓рдХрд░ рд╕ीрддाрдкुрд░ рд╣ोрддे рд╣ुрдП рд╢ाрдо рдХे рд╕ाрдд рдмрдЬे рдЬрдм рдоैрдирдкाрдЯ рд╕्рдеिрдд рдЕрдкрдиे рдард╣рд░ाрд╡ рд╕्рдерд▓ ‘рдХрд░्рдоा рдЗрдердиिрдХ рд░िреЫॉрд░्рдЯ’ рдкрд╣ुँрдЪे рддो рдЕंрдзेрд░ा рдШिрд░ рдЖрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рд╕ीрддाрдкुрд░ рд╕े рдоैрдирдкाрдЯ рдоें рдкреЬрдиेрд╡ाрд▓ी рд▓рдЧрднрдЧ 17 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдХी рдШुрдоाрд╡рджाрд░ рдШाрдЯी рдХा рд╣рдо рдХोрдИ рдЖрдиंрдж рдирд╣ीं рд▓े рд╕рдХे। рдЧोрдХि, рд╡ाрдкрд╕ी рдХे рджिрди рд╣рдордиे рдЗрд╕ рдХрдоी рдХो рдкूрд░ा рдХिрдпा।

рдоैрдирдкाрдЯ/19.10.2024 - рдк्рд░ाрддः рдЫрд╣ рдмрдЬे рд╣ी рд╣рдо рдиाрд╢्рддे рдХे рд▓िрдП рдоैрдирдкाрдЯ рдХे рдорд╢рд╣ूрд░ рд╣ोрдЯрд▓ рд╡ृंрджाрд╡рди рдоें рдШुрд╕े। рдиाрд╢्рддे рдХे рдЙрдкрд░ांрдд рд╕рд░рд╕рд░ी рддौрд░ рдкрд░ рд╣рдо рд╕рднी рдиे рдоैрдирдкाрдЯ рдХा рдоुрдЖрдЗрдиा рдХिрдпा। рдоैрдирдкाрдЯ рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ рдХे рд╕ुрд░рдЧुрдЬा рдЬिрд▓े рдХा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдкाрдЯ-рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдФрд░ рд╣िрд▓ рд╕्рдЯेрд╢рди рд╣ै। рдмेрд╣рддрд░ рд╕ीрди-рд╕ीрдирд░ी рдФрд░ рдкрд╣ाреЬी рд░िрдЬ (рдкाрдЯ) рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕े ‘рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭिрдпा рд╢िрдорд▓ा’ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдоैрдирдкाрдЯ рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ рдХे рд╡िंрдз्рдп рдкрд░्рд╡рддрдоाрд▓ा рдХा рдПрдХ рдЫोрдЯा-рд╕ा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдкाрдЯ-рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рд▓рдо्рдмाрдИ рд▓рдЧрднрдЧ 28 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдФрд░ рдЪौреЬाрдИ рдХрд╣ीं 10 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рддो рдХрд╣ीं 13 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рд╣ै। рдоैрдирдкाрдЯ рдХे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭी рдЖрджिрд╡ाрд╕िрдпों рдХी рд╣ै рдФрд░ рдХुрдЫ рд╕рджाрди (рдУрдмीрд╕ी) рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЬाрддिрдпाँ рднी рд╣ैं। рдИрд╢्рд╡рд░-рдк्рд░рджрдд्рдд рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдХрдИ рдЕрдиुрдкрдо рдЙрдкрд╣ाрд░ рдоैрдирдкाрдЯ рдХो рдоिрд▓े рд╣ैं। рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдоैрдирдкाрдЯ рдоें рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдЕрдЬीрдм рд╣ै। рдХрд╣ीं рдкाрдиी рдХा рдмрд╣ाрд╡ рдЙрд▓्рдЯा рд╣ै рддो рдХрд╣ीं рдЧाреЬिрдпाँ рдмिрдиा рд╕्рдЯाрд░्рдЯ рдХिрдпे рди्рдпूрдЯ्рд░рд▓ рдоें рд╣ी рдЪреЭाрдИ рдЪреЭ рдЬाрддी рд╣ै। рдХрд╣ीं рд╕ीрдзी рдЦреЬी рдЦाрдИ рд╣ै рддो рдХрд╣ीं рдзрд░рддी рд╕्рдкंрдЬ рдХी рддрд░рд╣ рд╣िрд▓рддी рд╣ै। рдоैрдирдкाрдЯ рддिрдм्рдмрддिрдпों рдХे рдмрд╕ेрд░े рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЦ्рдпाрдд рд╣ै। рдоाрд▓ूрдо рд╣ुрдЖ рдХि 10 рдоाрд░्рдЪ 1959 рдХो рдЪीрди рдиे рдЬрдм рддिрдм्рдмрдд рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा рддрдм рджрд▓ाрдИрд▓ाрдоा рдХे рд╕ाрде рдХाрдлी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рддिрдм्рдмрддी рд╢рд░рдгाрд░्рдеी рднाрд░рдд рдЖрдпे рдеे। рднाрд░рдд рдХी рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рддрдм рдЗрди्рд╣ें рдЗрдирдХी рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рднाрд░рдд рдХे рдкाँрдЪ рдЬрдЧрд╣ों рдоें рдмрд╕ाрдпा рдеा। рдЙрди рдкाँрдЪ рдЬрдЧрд╣ों рдоें рдзрд░्рдорд╢ाрд▓ा (рд╣िрдоाрдЪрд▓), рддрд╡ांрдЧ (рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢), рдмाрдпрд▓ाрдХुрдк्рдкे (рдХрд░्рдиाрдЯрдХ) рд╕рд╣िрдд рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ рдХा рдоैрдирдкाрдЯ рд╣ै। рдРрд╕ा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рдХा рдмाрдпрд▓ाрдХुрдк्рдкे рддिрдм्рдмрдд рдХे рдмाрд╣рд░ рддिрдм्рдмрддिрдпों рдХा рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рдмрд╕ेрд░ा рд╣ै। рдоैрдирдкाрдЯ рдоें рддिрдм्рдмрддी рд╢рд░рдгाрд░्рдеिрдпों рдХे рдкुрд░ाрдиे рдФрд░ рдирдП рдХрдИ рдорда рд╣ैं। рддिрдм्рдмрддिрдпों рдХी рдпрд╣ाँ рд╕ाрдд рдХॉрд▓ोрдиिрдпाँ рд╣ैं, рдЬिрд╕े рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧ рдХैंрдк рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрди рдХैंрдкों рдоें рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рдордХाрдиों рдХे рдЖрдЧे рддिрдм्рдмрддी-рд╢ैрд▓ी рдХे рд░ंрдЧ-рд╡िрд░ंрдЧे рдЭंрдбे рд▓рд╣рд░ाрддे рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं, рдЬो рдЙрдирдХी рдЬीрд╡рди-рд╢ैрд▓ी рдХे рдЕрднिрди्рди рдЕंрдЧ рд╣ैं। рдоैрдирдкाрдЯ рдХे рдЗрди рдХैंрдкों рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдк्рд░рддीрддि рд╣ोрддी рд╣ै рдЧोрдпा рд╣рдо рддिрдм्рдмрдд рдХे рдХिрд╕ी рдЧाँрд╡ рдоें рдШूрдо рд░рд╣े рд╣ैं рдпा рдЙрдирдХी рдзрд░рддी рдкрд░ рдЖ рдЧрдП рд╣ैं। рд╢рд░рдгाрд░्рдеी рддिрдм्рдмрддिрдпों рдХी рдмрд╕ाрд╡рдЯ рдХे рдХाрд░рдг рдзрд░्рдорд╢ाрд▓ा рдХी рддрд░рд╣ рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭी рдоैрдирдкाрдЯ рдХो рдЕрдм рдкрд░्рдпрдЯрдХों рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдж्рд╡ाрд░ा рдЫोрдЯा рдпा рд▓рдШु рддिрдм्рдмрдд рдХрд╣ा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рд╣ै। рдЗрд╕ рд▓рдШु рддिрдм्рдмрдд рдоें рд╣рдоाрд░ी рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХрдИ рддिрдм्рдмрддीрдп рдкрд░िрд╡ाрд░ों рд╕े рд╣ुрдИ। рдЙрдирдХी рд░ेрд╕्рдд्рд░ां рдоें рд╣рдордиे рдЪाрдп рдкी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╣рдоाрд░ा рдзрди्рдпрд╡ाрдж рдХिрдпा। рддिрдм्рдмрддिрдпों рдХे рд╕ाрдл-рд╕ुрдерд░े рдордХाрди рджेрдЦрдХрд░ рдЕрдЪ्рдЫा рд▓рдЧा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рдХि рдЕрдм рдЙрдирдХी рддीрд╕рд░ी-рдЪौрдеी рдкीреЭी рдпрд╣ाँ рд░рд╣ рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдоैрдирдкाрдЯ рдФрд░ рднाрд░рдд рдХो рдЖрдд्рдорд╕ाрдд् рдХрд░ рд▓िрдпा рд╣ै। рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдЕрднी рдоैрдирдкाрдЯ рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрдХрд░्рд╖рдг рддिрдм्рдмрддीрдпрди рд╢ैрд▓ी рдХे рдорда рдпा рдоोрдиेрд╕्рдЯ्рд░ीрдЬ рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рдЕрдХ्рд╖ुрдг्рдг рдмрдиाрдпे рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ी рдпे рдоोрдиेрд╕्рдЯ्рд░ीрдЬ рдмрдиा рд░рдЦे рд╣ैं। рдЗрди рдоोрдиेрд╕्рдЯ्рд░ीрдЬों рдоें рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиा рдоोрдиेрд╕्рдЯ्рд░ीрдЬ рдЕрдм рдкрд░्рдпрдЯрдХों рдХे рд▓िрдП рдмंрдж рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै, рд╢ेрд╖ рдоोрдиेрд╕्рдЯ्рд░ीрдЬ рдкрд░्рдпрдЯрдХों рдХे рд▓िрдП рдЦुрд▓े рд╣ैं, рдЬрд╣ाँ рдмैрдардиे рдкрд░ рдЕрд╕ीрдо рд╢ांрддि рдоिрд▓рддी рд╣ै।

рдЙрд▓्рдЯा рдкाрдиी рдФрд░ рдоैрдЧ्рдиेрдЯिрдХ рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ: рдЙрд▓्рдЯाрдкाрдиी рдоैрдирдкाрдЯ рдХрд╕्рдмे рд╕े рд▓рдЧрднрдЧ 09 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рджूрд░ рдШрдиे рдЬंрдЧрд▓ों рд╕े рдЧुрдЬрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдмिрд╕рд░рдкाрдиी рдЧाँрд╡ рдоें рд╣ै। рдЙрд▓्рдЯा рдкाрдиी рдХे рдиाрд▓े рд╕े рдмрд╣рддी рд╡िрдкрд░ीрдд рдзाрд░ा рдХो рджेрдЦрдХрд░ рд╣рдоें рд╕рд╣рд╕ा рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рдХि рдЬिрд╕े рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдиंрдЧी рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं, рд╡рд╣ рд╡ाрдХрдИ рдоें рд╕рдЪ рдФрд░ рд╕рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╕ंрджेрд╣ рдирд╣ीं рдХि рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдЙрд▓्рдЯाрдкाрдиी рдХी рддрд░рд╣ рд╣ी рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдХрдИ рдЕрдж्рднुрдд рдФрд░ рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рд░рдЪрдиाрдПँ рд╣ैं, рдЬिрд╕े рджेрдЦрдХрд░ рдЖँрдЦें рдлрдЯी рд░рд╣ рдЬाрддी рд╣ैं। рдкрд░, рдоेрд░े рд▓िрдП рдЗрд╕ рд╕рдордп рдРрд╕े рд╣ी рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЬрдирдХ, рдЕрдж्рднुрдд рдФрд░ рдЕрд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдмिрд╕рд░рдкाрдиी рдЧाँрд╡ рдХी рдпрд╣ рдЬрд▓рдзाрд░ा рдеी, рдЬिрд╕े рдЙрд╕рдХी рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЬрдирдХ рдк्рд░рдХृрддि рдФрд░ рд╡िрдкрд░ीрдд рдзाрд░ा рдоें рдмрд╣ाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рд╣ी рдЙрд▓्рдЯाрдкाрдиी рдХрд╣ा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рд╣ै। рдмिрд╕рд░рдкाрдиी рдЧाँрд╡ рдХे рдЗрд╕ рд╕्рдерд▓ рд╡िрд╢ेрд╖ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдЖрдзे рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдХी рдкрд░िрдзि рдоें рджो рдРрд╕ी рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдФрд░ рдЕрдж्рднुрдд рд░рдЪрдиाрдПँ рд╣ैं, рдЬो рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╣ैं рдФрд░ рдкрд░्рдпрдЯрдХों рдХे рдЖрдХрд░्рд╖рдг рдХा рдХेрди्рдж्рд░ рднी рд╣ैं। рдкрд╣рд▓ा, рдпрд╣ рдХि рдЬрд▓рдзाрд░ा рдиीрдЪे рдпाрдиी рдврд▓ाрди рд╕े рдкрдаाрд░рдиुрдоा рдЪреЭाрдИ рдХी рдУрд░ рдмिрдиा рдХिрд╕ी рджाрдм рдпा рджрдмाрд╡ рдХे рдКрдкрд░ рдХी рдУрд░ рдЪреЭрддी рд╣ै рдФрд░ рдЖрдзे рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдХी рдЪреЭाрдИ рдЪреЭрдХрд░ рдЕंрддрддः рдЖрдЧे рдврд▓ाрди рдХा рд░ुрдЦ рдХрд░ рд▓ेрддी рд╣ै। рджूрд╕рд░ा, рдпрд╣ рдХि рдЬрд▓рдзाрд░ा рдХे рдкрд╣ुँрдЪ рдкрде рдоें рдЕрдиुрдоाрдирддः 180 рдлीрдЯ рдХी рд▓ंрдмрд╡рдд рджूрд░ी рдФрд░ рдЪреЭाрдИ рдоें рдХोрдИ рднी рдЪाрд░ рдкрд╣िрдпा рд╡ाрд╣рди рдмिрдиा рдЗंрдЬрди рд╕्рдЯाрд░्рдЯ рдХिрдпे (рди्рдпूрдЯ्рд░рд▓ рд╕्рдеिрддि рдоें) рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдзीрд░े-рдзीрд░े рдФрд░ рдлिрд░ рдордз्рдпрдо рдЧрддि рд╕े 180 рдлीрдЯ рдХी рджूрд░ी рд╡ рдЪреЭाрдИ рдкрд░ рд╕्рд╡рддः рдЪрд▓рддे рд╣ुрдП рдЖрдЧे рдмреЭ рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдЕंрддिрдо рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рдкрд░ рд░ुрдХ рдЬाрддी рд╣ै। рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рддौрд░ рдкрд░ рд╣рдордиे рдЕрдкрдиे рд╡ाрд╣рди рдХो рди्рдпूрдЯ्рд░рд▓ рдоें рдЫोреЬ рджिрдпा। рджिрд╡िрдХ рдЧाреЬी рдХी рдЪाрдмी рд▓ेрдХрд░ рдЙрддрд░ рдЧрдпा। рдкौрдд्рд░ी рдпрд╢рд╕्рд╡िрдХा, рдкुрдд्рд░рд╡рдзू рд╕ाрдЧрд░िрдХा рдФрд░ рдкрдд्рдиी рдЗंрджु рдЬी рдЧाреЬी рдоें рд╣ी рд░рд╣ рдЧрдпीं। рдЧाреЬी рдЬрдм рдмिрдиा рдЪाрд▓рдХ рд╡ рдЗंрдЬрди рдХे рдмंрдж рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдЖрдЧे рдмреЭрдиे рд▓рдЧी рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рдЧрддि рдкрдХреЬ рд▓ी рддो рд╣рдоाрд░े рдк्рд░ाрдг рдХंрда рдоें рдЕрдЯрдХ рдЧрдП। рдЦैрд░, рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рджिрд╡िрдХ рдиे рдЧाреЬी рдХा рджрд░рд╡ाрдЬा рдЦोрд▓ा рдФрд░ рд╣ैंрдбрдм्рд░ेрдХ рд▓рдЧाрдХрд░ рдЧाреЬी рд░ोрдХी। рддрдм, рдХрд╣ीं рдХंрда рдоें рдЕрдЯрдХे рдк्рд░ाрдгों рдоें рдЬाрди рдЖрдпी। рдпрд╣ рд╣рдоाрд░ी рдЖँрдЦों рдХा рдн्рд░рдо рдирд╣ीं рдеा, рдмрд▓्рдХि рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдШрдЯी рдШрдЯрдиा рд╕ौ рдлीрд╕рдж рд╕рдЪ рдеी। рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдмिрд╕рд░рдкाрдиी-рдЙрд▓्рдЯाрдкाрдиी рдФрд░ рди्рдпूрдЯ्рд░рд▓ рдЧाреЬी рдХे рдКрдкрд░ рдЪреЭрдиे рдХा рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै рдпрджि рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЖрдзाрд░ рдХो рдЫोреЬ рджें рддो рд▓рдЧрддा рд╣ै рдЬैрд╕े рдИрд╢्рд╡рд░ рдиे рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдордп рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рдЗрди рджोрдиों рдЪрдордд्рдХाрд░िрдХ рд░рдЪрдиाрдУं рдХा рд╕ृрдЬрди рдХिрдпा рд╣ै। рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдпрд╣ рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдЧुрд░ुрдд्рд╡ाрдХрд░्рд╖рдг рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд рдпрд╣ाँ рдпा рддो рдЙрд▓्рдЯा рд╣ै рдпा рдлेрд▓ рд╣ै। рд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рдпрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдоैрдЧ्рдиेрдЯिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рд╡ाрд▓ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ो। рдЗрд╕ी рд╕े рдкाрдиी рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╡ाрд╣рди рдХे рд╕ाрде рднी рд╣ोрддा рд╣ै рдпे рдХрд░िрд╢्рдоा।

рдЙрд▓्рдЯाрдкाрдиी рдХा рдЙрдж्рдЧрдо-рд╕्рд░ोрдд рдПрдХ рдЖрдо рдХे рдкेреЬ рдХे рдЬреЬ рдХे рдкाрд╕ рдкреЬे рдкрдд्рдерд░ рдХे рдиीрдЪे рд╕े рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рд╕े рдлूрдЯрддा рд╣ुрдЖ рдЬрд▓рд╕्рд░ोрдд рдЕрдкрдиी рдк्рд░рдХृрддि рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдврд▓ाрди рдХी рдУрд░ рди рдЬाрдХрд░ рд╡िрдкрд░ीрдд рджिрд╢ा рдпाрдиी рдЪреЭाрдИ рдХी рдУрд░ рдЧрддि рдХрд░рддे рд╣ुрдП рддीрди рд╕े рдЪाрд░ рдлीрдЯ рдХी рдЪौреЬाрдИ рдоें рдХрд╣ीं-рдХрд╣ीं рдЫрд╣ рдлीрдЯ рдХे рдиाрд▓े рдХे рд░ूрдк рдоें рдЖрдЧे рдмреЭрддा рд╣ै। рдЖрд░ंрдн рдоें рдЙрд▓्рдЯाрдкाрдиी рдХा рдпрд╣ рдмрд╣ाрд╡ рдЕрдиुрдоाрдирддः 20-25 рдоीрдЯрд░ рддрдХ рдЖंрд╢िрдХ рдЪреЭाрдИ рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдЪреЭाрдИ рд╡ рдКँрдЪाрдИ рдмреЭрддी рдЪрд▓ी рдЧрдИ рд╣ै। рд╡िрдкрд░ीрдд рджिрд╢ा рдоें рдмрд╣рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕ рдЬрд▓рдзाрд░ा рдХो рджेрдЦрдиा рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдПрдХ рдЕрдж्рднुрдд рдХрд░िрд╢्рдоे рд╕े рд░ू-рдмрд░ू рд╣ोрдиे рдЬैрд╕ा рдеा। рджूрд░ рд╕े рджेрдЦрдиे рдкрд░ рдоाрд▓ूрдо рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдХि рдкाрдиी рдЯीрд▓ेрдиुрдоा рдкрдаाрд░ рдкрд░ рдЪреЭ рд░рд╣ा рд╣ै। рдХрдЗрдпों рдиे рдХрд╣ा рдХि рдкाрдиी рдХा рдЙрд▓्рдЯा рдмрд╣рдиा рдХрд╣ीं рд╣рдоाрд░ी рдЖँрдЦों рдХा рдн्рд░рдо рддो рдирд╣ीं рд╣ै рддो рд╕ंрджेрд╣ рдиिрд╡ाрд░рдг рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдЧрд░िрдХा рдиे рддुрд░ंрдд рдПрдХ рдХाрдЧрдЬ рдХा рдиाрд╡ рдмрдиाрдХрд░ рдКрдкрд░ рдЪреЭрддी рд╣ुрдИ рдЬрд▓рдзाрд░ा рдоें рдЫोреЬा рддो рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдпрд╣ рдЦुрд╢ी рдХा рдЕрдж्рднुрдд рдХ्рд╖рдг рдмрди рдЧрдпा рдХ्рдпोंрдХि рдХाрдЧрдЬ рдХी рдЫोрдЯी-рд╕ी рдиाрд╡ рд╕рдЪрдоुрдЪ рдКрдкрд░ рдЪреЭाрдИ рдХी рдУрд░ рдЬाрдиे рд▓рдЧी рдеी। рд╣рдо рдмाрд░-рдмाрд░ рдпрд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рджुрд╣рд░ाрддे рд░рд╣े рдФрд░ рд╣рд░ рдмाрд░ рдХाрдЧрдЬ рдХी рдиाрд╡ рдЪреЭाрдИ рдХी рдУрд░ рдмреЭрддी рд░рд╣ी। рд╣рдо рднी рдХाрдЧрдЬ рдХे рдиाрд╡ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЬрд▓рдзाрд░ा рдХे рд╕рдоाрдиाрди्рддрд░ рд╡рд╣ाँ рддрдХ рдЖрдЧे рдмреЭрддे рд░рд╣े, рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдЪреЭाрдИ рдеी। рдЪреЭाрдИ рдХे рдмाрдж рдЬрд▓рдзाрд░ा рдХे рд╕ाрде рд╣рдоाрд░ी рдХाрдЧрдЬ рдХी рдпрд╣ рдиाрд╡ рднी рдЖрдЧे рдврд▓ाрди рдХी рдУрд░ рдмреЭ рдЧрдпी। рдЕрднी рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЕрдж्рднुрдд рдФрд░ рд╣ैрд░ाрди рдХрд░ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдпे рджो рджृрд╢्рдп рдеे।

рджрд▓рджрд▓ी рдпा рдЬрд▓рдЬрд▓ी рднूрдоि: рдоैрдирдкाрдЯ рдоें рдЙрд▓्рдЯाрдкाрдиी рдФрд░ рдоैрдЧ्рдиेрдЯिрдХ рдЯीрд▓े рдХी рддрд░рд╣ рдФрд░ рднी рдХрдИ рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рд░рдЪрдиाрдПँ рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ीं рдоें рд╕े рдПрдХ рджрд▓рджрд▓ी рдпा рдЬрд▓рдЬрд▓ी рднूрдоि рд╣ै। рдкрд░्рдпрдЯрдХों рдХे рдХрджрдо рд░рдЦрддे рд╣ी рдпा рдзрд░рддी рдкрд░ рдЙрдЫрд▓-рдХूрдж рдХрд░рддे рд╣ी рдЧीрд▓ी рдзрд░рддी рд╕्рдкंрдЬ рдХी рддрд░рд╣ рджрдмрддी-рдЙрдарддी рд╣ै рдпाрдиी рдХрд░ीрдм рджो рд╕े рдвाрдИ рдПрдХреЬ рдоें рдлैрд▓ी рджрд▓рджрд▓ी рднूрдоि рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╕्рдкंрдЬ рдХी рддрд░рд╣ рд╣िрд▓рддी рд╣ै। рд╕्рдкंрдЬ рдХी рддрд░рд╣ рд╣िрд▓рдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╣ी рдЗрд╕े рджрд▓рджрд▓ी рдпा рдЬрд▓рдЬрд▓ी рдиाрдо рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдРрд╕ा рд▓рдЧрддा рд╣ै рдЬैрд╕े рджो-рдвाрдИ рдПрдХреЬ рдХा рдпрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЬंрдкिंрдЧ-рд▓ैंрдб рд╣ो। рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдХिрд╕ी рд╕рдордп рдоें рдпрд╣ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рджрд▓рджрд▓ी рд╣ो рдФрд░ рд╕рдордп рдХे рдЕंрддрд░ाрд▓ рдоें рдоिрдЯ्рдЯी рдХे рдЬрдоाрд╡ рдФрд░ рджूрдм рдШाрд╕ рдЖрджि рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рдЗрд╕рдХी рдКрдкрд░ी рдкрд░рдд рдХрдаोрд░ рд╣ो рдЧрдпी рд╣ो рдФрд░ рдиीрдЪे рдХी рдЬрдоीрди рджрд▓рджрд▓ी рд░рд╣ рдЧрдпी рд╣ो। рд╣рдордиे рджेрдЦा, рдЗрд╕ рджрд▓рджрд▓ी рднूрдоि рдХे рдЪрддुрд░्рджिрдХ рд╣рд░िрдпाрд▓ी рд╣ै, рдШाрдЯिрдпाँ рд╣ैं। рд╣рд░े-рднрд░े рдкрд╣ाреЬ рд╣ैं рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдЬंрдЧрд▓ी рдкेреЬ рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рдмрдиाрддे рд╣ैं। рджрд▓рджрд▓ी рднूрдоि рдХी рдЗрд╕ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХो рджेрдЦрдХрд░ рд╣рдо рд╕рднी рдЙрд▓्рдЯाрдкाрдиी рдФрд░ рдоैрдЧ्рдиेрдЯिрдХ рдЯीрд▓े рдХी рддрд░рд╣ рдоंрдд्рд░-рдоुрдЧ्рдз рддो рдеे рд╣ी, рд╣рддрдк्рд░рдн рднी рдеे।

рд╡ैрд╕े рдпрд╣ाँ рдФрд░ рднी рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ें рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЪрдХिрдд рдХрд░рдиेрд╡ाрд▓ी рд╣ैं, рдкрд░ рд╣рдордиे рдЖрдЬ рдХे рдЗрд╕ рд╕рдлрд░ рдХा рдЕंрдд рдХिрдпा рдЯाрдЗрдЧрд░ рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рдлॉрд▓ рд╕े। рдЯाрдЗрдЧрд░ рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рдлॉрд▓ рдЭाрд░рдЦंрдб рдФрд░ рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ рдХे рдЕрди्рдп рдЭрд░рдиों рдХी рддрд░рд╣ рд╣ी рд░рдордгीрдХ рд╣ै। рдпрд╣ рдоैрдирдкाрдЯ рдХрд╕्рдмे рд╕े рд▓рдЧрднрдЧ 12 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рджूрд░ рд╕ीрддाрдкुрд░ рд░ोрдб рдкрд░ рд╣ै। рдоुрдЦ्рдп рд╕реЬрдХ рд╕े 200 рдоीрдЯрд░ рднीрддрд░ рдЬंрдЧрд▓ рдХी рдУрд░ рдЯाрдЗрдЧрд░ рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рдлॉрд▓ рдЕрдкрдиे рдХрд▓-рдХрд▓ рдиिрдиाрдж рд╕े рдкрд░्рдпрдЯрдХों рдХो рджूрд░ рд╕े рд╣ी рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдлॉрд▓ рдХा рдКрдкрд░ी рд╡िрд╣ंрдЧрдо рджृрд╢्рдп рдФрд░ рдиीрдЪे рдЧिрд░рддा рдЭрд░рдиे рдХा рдкाрдиी- рджोрдиों рд╣ी рдЕрдж्рднुрдд рд╣ैं। рдлॉрд▓ рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ рдХा рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рдирдЬाрд░ा рдердХाрди рджूрд░ рдХрд░рдиेрд╡ाрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЭрд░рдиे рдХे рдЪाрд░ो рдУрд░ рд╢ृंрдЦрд▓ाрдмрдж्рдз рд▓ंрдмी рдФрд░ рдКँрдЪी рдкрд╣ाреЬिрдпाँ рд╣ैं। рдкрд╣рд▓े рджिрди рдХी рд╣рдоाрд░ी рд▓ंрдмी рдпाрдд्рд░ा рдХी рдердХाрди рдпрд╣ाँ рдЖрдХрд░ рд╣ी рдХрдо рд╣ुрдИ। рд▓рдЧрднрдЧ рдирдм्рдмे рдлीрдЯ рдКрдкрд░ рд╕े рдкाрдиी рдиीрдЪे рдЧिрд░рддा рд╣ै। рдЬрдм рд╣рдо рдпрд╣ाँ рдеे рддрдм рдЬाреЬे рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ो рдЪुрдХी рдеी рдФрд░ рдмाрд░िрд╢ рдХा рдЕंрдд рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдЭрд░рдиे рдХे рдкाрдиी рдХा рдмрд╣ाрд╡ рдеोреЬा рдХрдо рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдиे рдмрддाрдпा рдХि рдмрд░рд╕ाрдд рдоें рдЬрдм рдЭрд░рдиे рдХी рдзाрд░ा рддेрдЬ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै, рддрдм рдЗрд╕рдХी рдЧूँрдЬ рдоीрд▓ों рддрдХ рд╕ुрдиाрдИ рдкреЬрддी рд╣ै। рд╕ाрд░ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХुрд╣рд░े рдФрд░ рдзुंрдз рд╕े рдЖрдЪ्рдЫाрджिрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдЬ рдоौрд╕рдо рд╕ाрдл рдеा рдФрд░ рдХोрд╣рд░ा рдирд╣ीं рдеा। рдЭрд░рдиे рдХे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдмंрджрд░ों рдХे рдЭुंрдб рдХे рдЭुंрдб рдеे, рдЬो рдкрд░्рдпрдЯрдХों рдХा рдордиोрд░ंрдЬрди рдХрд░ рд░рд╣े рдеे।

20.10.2024/рд╡ाрдкрд╕ी рдХे рджिрди рд╣рдорд▓ोрдЧ рд╕ूрд░्рдпोрджрдп-рд╕्рдерд▓ рдоेрд╣рддा рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рдЧрдП। рдоेрд╣рддा рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рд╕ैрд▓ाрдиिрдпों рдХी рдкрд╕ंрджीрджा рдЬрдЧрд╣ рд╣ै। рдк्рд░рдХृрддि рдХी рд╕ुंрджрд░рддा рдХो рдкрд╕ंрдж рдХрд░рдиेрд╡ाрд▓े рдпрд╣ाँ рдЕрд╡рд╢्рдп рдЖрддे рд╣ैं। рдоैрдирдкाрдЯ рдЬिрд╕ рдкाрдЯ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рдЕंрдд рдпрд╣ाँ рд╣ोрддा рд╣ै। рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рд╕े рдаीрдХ 10 рдлीрдЯ рдХी рджूрд░ी рдкрд░ рдЧрд╣рд░ी рдЦाрдИ рд╢ुрд░ु рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै, рдЬो рджूрд░ рддрдХ рдЪрд▓ी рдЧрдпी рд╣ै। рджूрд░ рддрдХ рдкрд╣ाреЬों рдХी рд▓ंрдмी рд╢ृंрдЦрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╢ृंрдЦрд▓ाрдмрдж्рдз рдкрд╣ाреЬों рдХे рдкीрдЫे рд╕े рдЙрдЧрддे рд╕ूрд░्рдп рдХो рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी, рдоीрд▓ों рджूрд░ рддрдХ рдкрд╣ाреЬों рдХा рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рд╡्рдпू рднी рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрднी рдпрд╣ाँ рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХी рдЪрд╣рдЪрд╣ाрд╣рдЯ рд╕े рдкूрд░ा рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рдЧुंрдЬाрдпрдоाрди рдеा। рдкрд╣ाреЬों рдХे рдзुंрдз рдзрд░рддी рдкрд░ рд▓ोрдЯрддे рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣े рдеे। рдЕрдж्рднुрдд рджृрд╢्рдп рдеा рдпрд╣।

рдЕंрдд рдоें, рдЗрддрдиा рд╣ी рдХрд╣рдиा рдЪाрд╣ूँрдЧा рдХि рдоैрдирдкाрдЯ рдХी рдпे рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░рдЪрдиाрдПँ-рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПँ рджुрд░्рд▓рдн рдХोрдЯि рдХी рд╣ैं рдФрд░ рдкрд░्рдпрдЯрди рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рдХी рд╣ैं। рдпрд╣ाँ рдХी рд╣рд░िрдд рдк्рд░рдХृрддि рд╣ो рдпा рдХुрджрд░рдд рдХा рдХрд░िрд╢्рдоा - рдк्рд░ाрдпः рджंрдЧ рдХрд░ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। рд╢ांрдд рдк्рд░рдХृрддि, рдордиोрд╣ाрд░ी рджृрд╢्рдпों, рдКँрдЪे рдкрд╣ाреЬों, рдШрдиे рдЬंрдЧрд▓ों рдФрд░ рд╣рд░िрдпाрд▓ी рд╕े рдЖрдЪ्рдЫाрджिрдд рдЗрд╕ рдкूрд░े рдкाрдЯ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдиे рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдЕрдж्рднुрдд рдФрд░ рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рдЕрдиुрднूрддिрдпों рдХा рд╕ंрдЪाрд░ рдХिрдпा। рд╢рд╣рд░ рдХे рдЖрдкा-рдзाрдкी рднрд░े рдЬीрд╡рди рд╕े рджूрд░ рд╣рдо рдЬिрд╕ рд╕ुрдХूрди рдХे рдкрд▓ рдХी рддрд▓ाрд╢ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे, рд╡рд╣ рд╣рдоें рдпрд╣ाँ рдоिрд▓ा। рдпрд╣ाँ рдХे рдЦुрд╢рдЧрд╡ाрд░ рдоौрд╕рдо, рдШाрд╕ рдХे рдоैрджाрди рдФрд░ рдирджिрдпों-рдЭрд░рдиों рдХे рд╕ंрдЧ-рд╕ाрде - рджो рджिрдиों рдХा рд╣рдоाрд░ा рд╕рдордп рдХैрд╕े рдмीрддा, рдкрддा рд╣ी рдирд╣ीं рдЪрд▓ा।

рдпाрдд्рд░ा рд╡ृрдд्рддांрдд: рдЬॉрд░्рдЬिрдпा, рд╡ाрдЗрди рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी

рдмाрдмू рдЬोрд╕рдл़

рднूрддрдкूрд░्рд╡ рд╕рд╣ рдЖрдЪाрд░्рдп рд╡ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖,
рд╣िрди्рджी рд╡िрднाрдЧ, рдХे. рдИ. рдХाрд▓ेрдЬ рдоाрди्рдиाрдирдо, рдХोрдЯ्рдЯाрдпрдо, рдХेрд░рд▓
рдЪрд▓рднाрд╖: 9447868474

рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХे рдкूрд░्рд╡ рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдФрд░ рдЖрд░्рдоेрдиिрдпा рдЬाрдиे рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд╣рдордиे рдЕрдЪाрдирдХ рд▓िрдпा। рджोрдиों рджेрд╢ рдпूрд░ोрдк рдХी рдкрд░िрд╖рдж, рдпूрд░ोрдкीрдп рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕рдоुрджाрдп рдФрд░ рдпूрд░ोрдиेрд╕्рдЯ рд╕ंрд╕рджीрдп рд╕рднा рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ैं। рджोрдиों рджेрд╢ рдЕрдкрдиे рд╕рднी рдоूрд▓्рдпों рдХे рд╕ाрде рдкрд░्рдпрдЯрди рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рднी рдХाрдлी рд╕рдоृрдж्рдз рд╣ैं। рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдпूрд░ोрдк рдФрд░ рдПрд╢िрдпा рдХे рдЪौрд░ाрд╣े рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдПрдХ рд╕ुрди्рджрд░ рджेрд╢ рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЙрдд्рддрд░ी рд╕ीрдоा рдкрд░ рдХाрдХेрд╢рд╕ рдкрд░्рд╡рдд рд╣ै, рдЬो рдХाрд▓े рд╕ाрдЧрд░ рд╕े рдХैрд╕्рдкिрдпрди рддрдХ рдлैрд▓ा рд╣ुрдЖ рд╣ै рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдоें рдЖрд░्рдоेрдиिрдпा рдФрд░ рддुрд░्рдХी рд╣ै, рдкूрд░्рд╡ рдоें рдЕрдЬ़рд░рдмैрдЬाрди рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдоें рд░ूрд╕ рд╣ै। рджोрдиों рджेрд╢ों рдХा рджौрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рдордиे 2024 рд╕िрддंрдмрд░ 17 рддाрд░ीрдЦ рдХो рдХोрдЪ्рдЪिрди рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбे рд╕े рдпाрдд्рд░ा рд╢ुрд░ु рдХी। рд╣рдоाрд░े рдЧ्рд░ुрдк рдоें 32 рд▓ोрдЧ рдеे। рдХोрдЪ्рдЪिрди рдХे рдмेрди्рдиीрд╕ рдЯ्рд░ाрд╡рд▓्рд╕ рдиे рд╣рдоाрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдХी рд╕ाрд░ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдПँ рдХрд░ рд░рдЦी рдеीं। рдкूрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╣рд░ рдмाрдд рдХा рдЦ्рдпाрд▓ рд░рдЦрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рд╣рдоें рдХрд╣ीं рдХोрдИ рджिрдХ्рдХрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рдеी। рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХे рд▓िрдП рдХोрдЪ्рдЪिрди рд╕े рдХोрдИ рдбिрд░ेрдХ्рдЯ рдЙрдб़ाрди рдирд╣ीं рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдоें рдкрд╣рд▓े рдЕрдмूрдзाрдмी рдПрдпрд░рдкोрд░्рдЯ рдоें рдЙрддрд░рдиा рдкрдб़ा рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рд╕े рд╣рдо рдПрдпрд░ рдЕрд░ेрдмिрдпा рдХी рдЙрдб़ाрди рдоें рд╕ीрдзे рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбा рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рдЙрдб़ाрди рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░े рдорд▓рдпाрд▓ी рдмрдЪ्рдЪे рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓े, рдкूрдЫрдиे рдкрд░ рдоाрд▓ूрдо рд╣ुрдЖ рдХि рд╡े рд╕рднी рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдоें рдПрдо. рдмी. рдмी. рдПрд╕. рдкрдв़рдиे рд╡ाрд▓े рдЫाрдд्рд░ рд╣ैं। рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбा рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдЫोрдЯा рдПрдпрд░рдкोрд░्рдЯ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдоें рд╕рднी рдЖрдзुрдиिрдХ рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ुрд╡िрдзाрдПँ рд╣ैं। рдПрдпрд░рдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрди्рджрд░ рдХे рдкाрд╕рдкोрд░्рдЯ рдЕрдзिрдХाрд░ी рд▓ोрдЧ рдмреЬे рдлुрд░्рддीрд▓े рдПрд╡ं рдоुрд╕्рдХुрд░ाрддे рдЪेрд╣рд░ों рд╡ाрд▓े рдеे, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡ीрдЬ़ा рдФрд░ рдкाрд╕рдкोрд░्рдЯ рдХी рдЪेंрдХिрдЧ рдХे рд▓िрдП рдЬ्рдпाрджा рд╕рдордп рдирд╣ीं рд▓िрдпा। рд╡ीрдЬ़ा рд╕ंрдмрди्рдзी рд╕ाрд░ी рдкाрдмрди्рджिрдпाँ рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╣рдо рдПрдпрд░рдкोрд░्рдЯ рдХे рдмाрд╣рд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рдПрдпрд░рдкोрд░्рдЯ рдХे рдмाрд╣рд░ рдПрдХ рд╕ुंрджрд░ рдмрд╕ рдЗंрддрдЬ़ाрд░ рдХрд░ рд░рд╣ी рдеी। рдмрд╕ рдХे рдЪाрд▓рдХ рдиे рд╕рднी рдпाрдд्рд░िрдпों рдХी рдЕрдЯ्рдЯाрдЪिрдпाँ рдмрдб़ी рд╕ाрд╡рдзाрдиी рдХे рд╕ाрде рдмрд╕ рдоें рд░рдЦ рд▓ीं।  рдПрдпрд░рдкोрд░्рдЯ рдХे рдмाрд╣рд░ рд╣рдоाрд░ी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдХрд░ рд░рд╣ी рдеी, рд╡рд╣ाँ рдХी рд╕्рдеाрдиीрдп рдЧाрдЗрдб़ рдоाрдХा, рдмिрд▓्рд▓ी рдЬैрд╕ी рдЪрдордХрддी рдЖँрдЦों рд╡ाрд▓ी рдПрдХ рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рдпुрд╡рддी। рд╣рдоाрд░े рдЯूрд░ рдоैрдиेрдЬрд░ рдиे рдХрд╣ा рдХि рдоाрдХा рдЖрдЧे рддीрди рджिрди рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рд░рд╣ेрдЧी рдФрд░ рддीрди рджिрдиों рдХा рд╕ाрд░ा рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо рд╡рд╣ рддрдп рдХрд░ेрдЧी। рд╣рдо рд╕рднी рдпाрдд्рд░ी рдмрд╕ рдоें рдЪрдв़ рдЧрдП। рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рд╕ुрди्рджрд░ рд░ाрд╕्рддों рд╕े рд╣рдо рдЧुрдЬ़рд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рдоाрдХा рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрдб़े рдЧрд░्рд╡ рдХे рд╕ाрде рдХрд╣ рд░рд╣ी рдеी рдХि рд░ूрд╕ рдХी рджрдХ्рд╖िрдгी рд╕ीрдоा рдФрд░ рдХाрд▓ा рд╕ाрдЧрд░ рдХे рдкूрд░्рд╡ी рддрдЯ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдЕрдкрдиी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ुंрджрд░рддा, рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдкрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕рдмрд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкрд░्рдпрдЯрди рд╕्рдерд▓ों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै। рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рджेрд╢ рдХा рд╕рдмрд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкрд░्рдпрдЯрди рд╢рд╣рд░ рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рднी рд╣ै, рдпрд╣ाँ рдЕрдж्рднुрдд рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕्рдоाрд░рдХ рд╣ैं рдЬो рдЖрдкрдХो рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЪрдХिрдд рдХрд░ेंрдЧे। рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдкрди्рдж्рд░рд╣ рд╕ौ рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рд╣ुрдИ рдеी рдФрд░ рдпрд╣ рдХाрдХेрд╢рд╕ рдХे рдорд╣ाрди рд╡ाрд╕्рддुрд╢िрд▓्рдк рд░рдд्рдиों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै। рдПрдХ рд╕ुрди्рджрд░ рдорд╣ाрдирдЧрд░ рдХे рд╕рднी рдЖрдзुрдиिрдХ рдЖрдХрд░्рд╖рдгों рд╕े рдпुрдХ्рдд рдЗрд╕ рд╢рд╣рд░ рдХी рдЖрдмाрджी рджрд╕ рд▓ाрдЦ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ै। рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХाрд▓ा рд╕ाрдЧрд░ рдФрд░ рдХाрдХेрд╢рд╕ рдХे рд╢ाрдирджाрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрдпोрдЬрди рдХा рдШрд░ рд╣ै। рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣рддे рд╕рдордп рдоाрдХा рдХी рдЖँрдЦों рдоें рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЪрдордХ рджिрдЦрддी рдеी। рдПрдпрд░рдкोрд░्рдЯ рд╕े рд╣рдо рд╕ीрдзे рд╣ोрдЯрд▓ рдХी рдУрд░ рдЬा рд░рд╣े рдеे, рдЙрд╕ рджिрди рд╣рдоाрд░ा рдХोрдИ рдЦाрд╕ рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо рдирд╣ीं рдеा। рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рдХाрдХेрд╢рд╕ рдкрд╣ाрдб़ рдХी рдКँрдЪी-рдКँрдЪी рдЪोрдЯिрдпाँ рджूрд░ рджूрд░ рддрдХ рджीрдЦ рдкрдб़рддी рдеीं। рдмрд╕ рдоें рд╕рдлрд░ рдХрд░рддे рд╕рдордп рдоाрдХा рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрд╣ुрдд рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣ी рдеी, рджिрди рднрд░ рдФрд░ рд░ाрдд рднрд░ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХे рдХाрд░рдг рд╣рдоाрд░े рд╕рднी рдпाрдд्рд░ी рдмрд╣ुрдд рдердХ рдЧрдП рдеे, рдФрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рдоिрдд्рд░ рдЧрд╣рд░ी рдиींрдж рдоें рдбूрдм рдЧрдП, рд▓ेрдХिрди рдоैं рд╕ाрд░ी рдердХाрди рдХो рджूрд░ рдХрд░ рдЬाрдЧ рд░рд╣ा рдеा, рдоेрд░े рдорди рдоें рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рд╕ाрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░, рдЙрди्рд╣ें рд╢рдм्рджों рдоें рдмांрдзрдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд░рд╣ी рдеी, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЖँрдЦों рдоें рдЖрдИ рдиींрдж рдХो рдЬрдмрд░рджрд╕्рддी рдаुрдХрд░ाрдХрд░ рдоैं рдоाрдХा рдХी рдмाрддें рд╕ुрди рд░рд╣ा рдеा। рд╣рдоाрд░े рд╕рдоूрд╣ рдоें рдЬो рд╕ाрдеी рд╣ैं рдЙрдирдоें рдЕрдзिрдХाँрд╢ рд▓ोрдЧ рд╕िрд░्рдл рдШूрдордиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдП рд╣ुрдП рд╣ैं, рд╡े рдкрд░्рдпрдЯрдХ рддो рдирд╣ीं рд╣ैं। рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХो рд╕िрд░्рдл рдлोрдЯो рдЦींрдЪрдиे рдФрд░ рдлेрд╕рдмुрдХ рдоें рдкोрд╕्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдпाрдд्рд░ा рдХा рдХोрдИ рд╡िрд╢ेрд╖ рдорддрд▓рдм рдирд╣ीं рд╣ै। рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрднрд╡ों рдХो рд╕्рдоृрддि рдоें рд╕рдоेрдЯрдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╢рдм्рджрдмрдж्рдз рдХрд░рдиा рдЕрдзिрдХांрд╢ рд▓ोрдЧों рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдоें рдирд╣ीं рд╣ै।

рдоाрдХा рдмोрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рдкрд╢्рдЪिрдоी рднाрдЧ рдоें рд╕рдоुрдж्рд░ी рдЬрд▓рд╡ाрдпु рд╣ै рдФрд░ рджेрд╢ рдХे рдкूрд░्рд╡ी рднाрдЧ рдоें рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдкीрдп рдЬрд▓рд╡ाрдпु рд╣ै। рд╢рд╣рд░ рдоें рдШूрдордиे рдХे рд▓िрдП рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдмрд╕ों, рдЫोрдЯी рдмрд╕ों, рдоेрдЯ्рд░ो рдФрд░ рдЯैрдХ्рд╕िрдпों рдХी рдЦूрдм рд╕ुрд╡िрдзाрдПँ рд╣ैं। рдоाрдХा рдиे рдпрд╣ рднी рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा рдХि рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбा рд╢рд╣рд░ рдХे рдХेंрдж्рд░ рд╕े 17 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рджूрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै।  рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рд╕рдмрд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╕्рдерд▓ों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ाँ рдкрд░्рдпрдЯрдХों рдХो рдард╣рд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ाрд╕ рдХे рдХрдИ рд╡िрдХрд▓्рдк рдк्рд░рджाрди рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рдоाрдХा рдмोрд▓ рд░рд╣ी рдеी рдХि рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рддीрди рджिрди рд░рд╣рдиे рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╢ोрдЯा рд░ुрд╕्рддрд╡ेрд▓ी рдПрд╡ेрди्рдпू рдХे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рд╕्рдеिрдд рд╣ेрд░िрдЯेрдЬ рд╣ोрдЯрд▓ рдоें рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдмाрдж рдоें рдоुрдЭे рдкрддा рдЪрд▓ा рдХि рдЗрд╕ рдЬрдЧрд╣ рдХा рдПрдХ рдлाрдпрджा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд╣ेрд░िрдЯेрдЬ рд╣ोрдЯрд▓ рд╢рд╣рд░ рдХे рдЬ़्рдпाрджाрддрд░ рдоुрдЦ्рдп рдЖрдХрд░्рд╖рдгों рдХे рдмрд╣ुрдд рдиिрдХрдЯ рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ाँ рд╕े рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ों рдкрд░ рд╣рдо рдкैрджрд▓ рд╣ी рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рджूрд╕рд░ा рдлाрдпрджा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ाँ рдард╣рд░рдХрд░ рд╣рдо рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдХी рд░ोрдЬ़рдорд░्рд░ा рдХी рдЬ़िंрджрдЧी рд╕े рднी рдЬुрдб़ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╣ेрд░िрдЯेрдЬ рд╣ोрдЯрд▓ рдоें рд╣рдоें рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдЪ्рдЫा рдХрдорд░ा рд╣ी рдоिрд▓ рдЧрдпा। рдоाрд▓ूрдо рд╣ुрдЖ рдХि рдЗрд╕ рд╣ोрдЯрд▓ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╕рди् 1897 рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рд╣ोрдЯрд▓ рдХे рдЧрд▓िрдпाрд░ों рд╕े рдЧुрдЬ़рд░рдХрд░ рдЬрдм рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдХрдорд░े рдХी рдУрд░ рдЬा рд░рд╣े рдеे, рддрдм рдорди рдоें рдпрд╣ рдЦ्рдпाрд▓ рдЖрдпा рдХि рдПрдХ рд╕рджी рддрдХ рдЧुрдЬ़рд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЗрд╕ рд╣ोрдЯрд▓ рдоें рдХिрддрдиी рдкीрдв़िрдпों рдХे рд▓ोрдЧ рдард╣рд░рдХрд░ рд╕ोрддे рд╣ोंрдЧे। рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХे рдЬрдоाрдиे рдоें рдЗрд╕ рд╣ोрдЯрд▓ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рддो рд╣ुрдЖ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ाँ рд╕рдм рдХुрдЫ рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╕ाрдл़ рдПрд╡ं рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд╣ै। рд░ाрдд рдХे рднोрдЬрди рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЙрди рд▓ोрдЧों рдиे рдПрдХ рддुрд░्рдХिрд╢ рд╣ोрдЯрд▓ рдоें рдХी рд╣ै, рдЬिрд╕े рджेрдЦрддे рд╣ी рдЬाрди рдкрдб़ा рдХि рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рд░рд╕ोрдИрдШрд░ рдоें рдЕрдиोрдЦा рд╡्рдпंрдЬрди рд╣ैं। рдоेрдЬ़ рдкрд░ рдкेрд╕्рдЯ्рд░ी, рдоांрд╕, рдордЫрд▓ी, рдордХ्рдХा, рд╕рдм्рдЬिрдпाँ, рд╕рд▓ाрдж рдЖрджि рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЦाрдиे рд▓ाрдпрдХ рдЪीрдЬ़ें рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рдЕрдзिрдХрддрд░ рд╡рд╕्рддुрдУं рдХी рдЬाрди-рдкрд╣рдЪाрди рддो рд╣рдоें рдирд╣ीं рдеी। рддрдм рдоाрдХा рдЖрдХрд░ рдПрдХ рдПрдХ рдЪीрдЬ़ рдХा рдкрд░िрдЪрдп рджेрдиे рд▓рдЧी рдХि рдпрд╣ рдЦिрди्рдХाрд▓ी рд╣ै рдЬो рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХी рдЦाрд╕ рдкрдХौрдб़ी рд╣ै, рдпрд╣ рдЦाрд░्рдЪा рд╣ै рдЬो рдпрд╣ाँ рдХी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╕ूрдк рд░ेрд╕िрдкी рд╣ै, рдпрд╣ рдмрдж्рд░ीрдЬाрдиी рдиिрдЧ्рд╡рдЬिрдд рд╣ै, рдЬो рднूрдиे рд╣ुрдП рдмैंрдЧрди рд╕े рдмрдирддा рд╣ै, рдпрд╣ рдбोрд▓рдоाрд╕ рд╣ै рдЬो рднाрдк рдоें рдкрдХाрдИ рдЧрдИ рдпा рднुрдиी рд╣ुрдИ рд╕рдм्рдЬी рд╣ै। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдордд्рд╕्рд╡ाрдбी (рдЖрдЧ рдкрд░ рднूрдиे рд╣ुрдП рд╕ुрдЕрд░ рдХे рдоांрд╕ рдХे рдЯुрдХрдб़े, рдЪाрдХाрдкुрд▓ी (рдХाрдЦेрддी рдХा рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдоेрдордиे рдХा рд╕्рдЯू), рдЦाрдЪрдкुрд░ी (рдЧрд░рдо рдЪिрдкрдЪिрдкी рдкрдиीрд░ рд╕े рднрд░ी рд░ोрдЯी), рдХुрдмрджрд░ी (рдоांрд╕, рдорд╕ाрд▓े рдФрд░ рдк्рдпाрдЬ рдХे рдЯुрдХрдб़ों рднрд░ी рд░ोрдЯी), рд▓рд╡ाрд╢ (рдПрдХ рднूрдордз्рдп рд╕ाрдЧрд░ीрдп рдм्рд░ेрдб рдЬिрд╕рдХा рд╕्рд╡ाрдж рдЕрдиोрдЦा рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो  рдмрд╣ुрдд рд▓рдЪीрд▓ा рд╣ै) рдЖрджि рдХрдИ рдЪीрдЬ़ें рдЦाрдиे рдХो рдоिрд▓ीं। рднрд░ рдкेрдЯ рдЦाрдиे рдХे рдмाрдж рдмिрд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмैрдардиा рд╣ी рд╣рдоें рдпाрдж рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрддрдиे рдоें рдЧрд╣рд░ी рдиींрдж рдиे рд╣рдоें рдХрд╕рдХрд░ рдкрдХрдб़ी рдеी।

рд╣рдоाрд░े рдкрд░्рдпрдЯрди рдХे рджूрд╕рд░े рджिрди рд╣рдо рд╕ुрдмрд╣ рдЙрда рдЧрдП, рдХрдорд░े рдоें рдХेрддрд▓ी, рдкाрдиी, рдЪाрдп рдХी рдкрдд्рддिрдпाँ рд╕рдм рдХुрдЫ рд░рдЦे рд╣ुрдП рдеे рдФрд░ рд╣рдордиे рдХрдорд░े рдХे рдмрд░ाрдорджे рдоें рдмैрдардХрд░ рдЧрд░рдо рдЪाрдп рдкी рд▓ी। рдЕрдЪ्рдЫी рдиींрдж рдиे рд╕ाрд░ी рдердХाрди рджूрд░ рдХрд░ рджी рдеी। рдмाрд╣рд░ рдаंрдб рддो рдЬ्рдпाрджा рдирд╣ीं, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдо рдмाрд╣рд░ рдХुрдЫ рджूрд░ рдкैрджрд▓ рдЪрд▓рдиे рдиिрдХрд▓े। рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХे рд╕рдб़рдХों рдкрд░ рдХрд╣ीं-рдХрд╣ीं рдЕंрдЧूрд░ рдХी рд▓рддाрдУं рдХे рд╕ाрде рдеोрдб़ी рд╕ी рд╣рд░िрдпाрд▓ी рд╣ै рдФрд░ рд╣рд╡ा рдЦुрд▓ी рд╣ै рдЬो рдорд╣рдХрддे рд╣ुрдП рдлूрд▓ों рдХी рдЦुрд╢рдмू рд╕े рд╕рд░ाрдмोрд░ рд╣ै। рдЕंрдЧूрд░ рдХी рд▓рддाрдУं рдХे рдиीрдЪे рдЦрдб़े рд╣ोрдХрд░ рд╣рдордиे рдлोрдЯो рд▓िрдпा рдФрд░ рдлिрд░ рд▓ौрдЯрдХрд░ рдХрдорд░े рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рд╣ोрдЯрд▓ рдоें рд╕ुрдмрд╣ рдХा рдиाрд╢्рддा рддैрдпाрд░ рд╣ै рдФрд░ рдиाрд╢्рддा рдЦाрдиे рдХे рдмाрдж рд╣рдо рдЙрд╕ рджिрди рдХे рд╕ैрд░ рдХे рд▓िрдП рдиिрдХрд▓े। рдЙрд╕ рджिрди рдкрд╣рд▓े рд╣рдоें рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХा рдХ्рд░ाрдиिрдХрд▓ (рдЬिрд╕े рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХा рд╕्рдЯोрдирд╣ेंрдЬ рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै) рджेрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬाрдиा рд╣ै। рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХा рдХ्рд░ाрдиिрдХрд▓ рдоाрдЙंрдЯ рдХीрдиी рдиाрдордХ рдПрдХ рдкрд╣ाрдб़ी рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╡िрд╢ाрд▓ рд╕्рдоाрд░рдХ рд╣ै рдЬो 30 рдоीрдЯрд░ рдХी рдКंрдЪाрдИ рдкрд░ рд╕рди् 1985 рдоें рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдПрдХ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рд╢ुрд▓्рдХ рдирд╣ीं рдФрд░ рдпрд╣ рд╕्рдерд▓ рд╣рд░ рд╕рдордп рдЦुрд▓ा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕्рдоाрд░рдХ рдПрдХ рдЫोрдЯी рдкрд╣ाрдб़ी рдХे рдКрдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ाँ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рд╕ी рд╕ीрдв़िрдпाँ рдЪрдв़рдиी рдкрдб़рддी рд╣ैं। рд╢ीрд░्рд╖ рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдкрд░ рдпрд╣ рд╕्рдеाрди рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рд╕ाрдЧрд░ рдФрд░ рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХे рдЙрдкрдирдЧрд░ों рдХे рд╢ाрдирджाрд░ рдордиोрд░рдо рджृрд╢्рдп рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдоाрдХा рдиे рдХрд╣ рджिрдпा рдХि рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХा рдорд╢рд╣ूрд░ рдоूрд░्рддिрдХाрд░ рдЬ़ुрд░ाрдм рдд्рд╕ेрд░ेрдЯेрд▓ी рдиे рдЗрд╕рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рдпोрдЬрдиा рдмрдиाрдпी। рдпрд╣ рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рддीрди рд╣рдЬ़ाрд░ рд╕ाрд▓ рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рдЬॉрд░्рдЬिрдпрди рд╕्рдЯोрдирд╣ेंрдЬ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рдХ्рд░ॉрдиिрдХрд▓ рдоें рд╕ोрд▓рд╣ рд╕्рддंрдн рд╣ैं рдЬिрд╕рдХी рд▓рдЧрднрдЧ рдПрдХ рд╕ौ рдЪौрджрд╣ рдлीрдЯ рдХी рдКंрдЪाрдИ рд╣ै। рдиिрдЪрд▓े рд╣िрд╕्рд╕े рдоें рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдмрддाрддे рд╣ुрдП рдИрд╕ा рдорд╕ीрд╣ा рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдЬीрд╡рди рдХो рджрд░्рд╢ाрдиे рд╡ाрд▓ी рдоूрд░्рддिрдпाँ рд╣ैं। рдКрдкрд░ी рд╣िрд╕्рд╕ों рдоें рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рд░ाрдЬрдШрд░ाрдиे рдФрд░ рд╢ाрд╕рдХों рдХे рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╕рджрд╕्рдпों рдХी рдоूрд░्рддिрдпाँ рд╣ैं। рд╕्рдоाрд░рдХ рдХे рдмрдЧрд▓ рдоें рдПрдХ рдЫोрдЯा рдЪрд░्рдЪ рд╣ै। рдпрд╣ीं рд╕े рджेрдЦрдиे рдкрд░ рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХे рд╕ाрдЧрд░ рдЬैрд╕ा рдЭीрд▓ рдФрд░ рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХे рдЙрдкрдирдЧрд░ों рдХे рд╢ाрдирджाрд░ рдордиोрд░рдо рджृрд╢्рдп рджूрд░ рджूрд░ рддрдХ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддा рд╣ै।

рд╡рд╣ीं рд╕े рд▓ौрдЯрдХрд░ рд╣рдо рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХा рд╕рдмрд╕े рдКँрдЪा рдЪрд░्рдЪ рд╣ोрд▓ी рдЯ्рд░िрдиिрдЯी рдХैрдеेрдб्рд░рд▓ рдЪрд░्рдЪ рджेрдЦрдиे рдЧрдП। рд╣ोрд▓ी рдЯ्рд░िрдиिрдЯी рдХैрдеेрдб्рд░рд▓, рдЬिрд╕े рд╕рдоेрдмा рдХे рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬॉрд░्рдЬिрдпाрдИ рдСрд░्рдеोрдбॉрдХ्рд╕ рдЪрд░्рдЪ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЧिрд░рдЬाрдШрд░ рд╣ै, рдЬो рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХे рдоुрдЦ्рдп рдЖрдХрд░्рд╖рдгों рдоें рдПрдХ рд╣ै। рд╕рди् 2004 рдоें рдЗрд╕ рдЪрд░्рдЪ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ рдЬो рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╕рдмрд╕े рдмрдб़े рдСрд░्рдеोрдбॉрдХ्рд╕ рдЪрд░्рдЪों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╕ुрдирд╣рд░ा рдЧुंрдмрдж рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рд╢рд╣рд░ рдоें рд▓рдЧрднрдЧ рдХрд╣ीं рд╕े рднी рджीрдЦ рдкрдб़рддा рд╣ै। рдоाрдХा рдиे рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा рдХि рдИрд╕ा рдорд╕ीрд╣ा рдХे рдЬрди्рдо рдХे рджो рд╣рдЬाрд░ рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░ा рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЗрд╕ рд╕ुрди्рджрд░ рдЪрд░्рдЪ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдмाрд╣рд░ рд╕े рджेрдЦрдиे рдкрд░ рдпрд╣ рдЬिрддрдиा рд╕ुрди्рджрд░ рджीрдЦрддा рд╣ै, рдЙрд╕рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рд╣ै рдЗрд╕рдХे рдЕंрджрд░ рдХी рдЖंрддрд░िрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा, рд╕ुрди्рджрд░ рднिрдд्рддिрдЪिрдд्рд░, рдХрдИ рддрд╕्рд╡ीрд░ें, рдЪрдордд्рдХाрд░ рдкेंрдЯिंрдЧ्рд╕, рдпीрд╢ु рдХी рдоाँ рдкрд╡िрдд्рд░ рдорд░िрдпрдо рдХी рдмрдб़ी рдЫрд╡ि рдЖрджि рд╣рдоें рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рджुрдиिрдпा рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддे рд╣ैं। рдХुрдЫ рджेрд░ рд╣рдо рдЗрд╕ рднрд╡्рдп рдоंрджिрд░ рдХी рдЕрдиूрдаी рдХрд▓ाрдХृрддिрдпों рдХो рдиिрд╣ाрд░рддे рд░рд╣े। рд╣рдоाрд░े рд╕рдоूрд╣ рдХे рдИрд╕ाрдИ рд▓ोрдЧ рдмрдб़ी рд╢्рд░рдж्рдзा рдХे рд╕ाрде рдлрд░्рд╢ рдкрд░ рдШुрдЯрдиे рдЯेрдХрдХрд░ рдИрд╕ा рдорд╕ीрд╣ा рд╕े рджुрдЖрдПँ рдоांрдЧ рд░рд╣े рдеे। рдЪрд░्рдЪ рдХे рдЕрди्рджрд░ рдПрдХ рдкाрджрд░ी рднрдХ्рддों рдХो рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рджे рд░рд╣े рдеे, рд╣рдоाрд░े рдХुрдЫ рдоिрдд्рд░ों рдиे рднी рдЙрдирд╕े рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рд▓िрдпा। рдХंрдХ्рд░ीрдЯ, рдЧ्рд░ेрдиाрдЗрдЯ рдФрд░ рд╕ंрдЧрдорд░рдорд░ рд╕े рдмрдиे рдЧрдП рдЗрд╕ рдЪрд░्рдЪ рдХे рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рдЧुंрдмрдж рдХे рдКрдкрд░ рдПрдХ рдХ्рд░ॉрд╕ рд╣ै рдЬो рдмрд╣ुрдд рджूрд░ рд╕े рд╣ी рд╕ैрд▓ाрдиिрдпों рдХो рдЗрд╕рдХी рдУрд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рд╣рдоाрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдХा рдЕрдЧрд▓ा рдкрдб़ाрд╡ рд╣ै рд╕ोрд▓ोрд▓ाрдХी рдкрд╣ाрдб़ी рдХी рдЪोрдЯी рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рд╕ुрди्рджрд░ рдоूрд░्рддि рдорджрд░ рдСрдл़ рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдЬो рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рд▓ोрдЧों рдХी рдЖрдЬ़ाрджी рдХी рд▓рдб़ाрдИ рдФрд░ рдЙрдирдХे рдЖрддिрде्рдп рдХो рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрд╣ рдоूрд░्рддि рдмрд╣ुрдд рдКँрдЪी рдЪрдв़ाрдИ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдХेрдмрд▓-рдХाрд░ рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХेрдмрд▓-рдХाрд░ рдоें рдЪреЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдб्рд░ॉрдк-рдСрдл рдкॉрдЗंрдЯ рд╕े рдеोрдб़ी рджूрд░ рдкैрджрд▓ рдЪрд▓рдиा рд╣ै। рдХेрдмिрд▓ рдХाрд░ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдФрд░ рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рдкрд╣ाреЬों рдХे рд╕ुрди्рджрд░рддрдо рджृрд╢्рдпों рдХे рд╕ाрде рд╢рд╣рд░ рдХी рд╕ाрд░ी рд╕ुрди्рджрд░рддा рдХी рдЫрд╡ि рднी рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдоौрд╕рдо рдмрд╣ुрдд рд╕ुрд╣ाрдиा рд▓рдЧрддा рдеा। рдХेрдмिрд▓-рдХाрд░ рд╕े рдЙрддрд░рдХрд░ рдоूрд░्рддि рдХी рддрд░рдл рдЬрдм рд╣рдо рдЬा рд░рд╣े рдеे рддрдм рд╣рдоाрд░ी рдирдЬ़рд░ рджो рд╕्рдЯ्рд░ीрдЯ рдЧाрдпрдХों рдкрд░ рдкрдб़ी। рд╣рдоें рджेрдЦрддे рд╣ी рдЙрди्рд╣ें рдоाрд▓ूрдо рд╣ुрдЖ рдХि рд╣рдо рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рд╕े рдЖрдП рд╣ुрдП рд╣ैं рдФрд░ рд╡े рд░ाрдЬрдХрдкूрд░ рдХी рдлिрд▓्рдо рдХा рдЧाрдиा рдЧाрдиे рд▓рдЧा – “рдоेрд░ा рдЬूрддा рд╣ै рдЬाрдкाрдиी, рдпे рдкрддрд▓ूрди рдЗंрдЧ्рд▓िрд╢рддाрдиी, рд╕рд░ рдкे рд▓ाрд▓ рдЯोрдкी рд░ूрд╕ी, рдлिрд░ рднी рджिрд▓ рд╣ै рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрдиी ----”। рд╡े рджोрдиों рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рд▓ोрдЧ рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рджोрдиों рдмрдб़ी рд╕рд╣рдЬрддा рдПрд╡ं рддрди्рдордпрддा рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдЧा рд░рд╣े рдеे, рдЙрдирдХे рдЧрд▓े рдоें рдЗрддрдиा рдоिрдаाрд╕ рд╣ै рдХि рд╣рдо рд▓ोрдЧ рдеोрдб़ी рджेрд░ рдЙрдирдХी рдУрд░ рдЦिंрдЪे рдЧрдП। рд╣рдоें рдЕрдЪ्рдЫा рдЦाрд╕ा рдордЬрдоा рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдеा। рдЧाрдиा рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиे рдкрд░ рддाрд▓िрдпों рдХी рдЧрдб़рдЧрдб़ाрд╣рдЯ рдЧूंрдЬ рдЙрдарддी рд░рд╣ी। рдЬ्рдпाрджा рджेрд░ рд╣рдо рд╡рд╣ाँ рдЦрдб़े рдирд╣ीं рд░рд╣ рдкाрдП рдХ्рдпोंрдХि рдоाрдХा рдКँрдЪी рдЖрд╡ाрдЬ़ рдоें рд╕рдордп рдХे рдмाрд░े рдоें рдЪिрд▓्рд▓ा рд░рд╣ी рдеी, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдо рдЬрд▓्рдж рдоूрд░्рддि рдХी рддрд░рдл рдЬाрдиे рд▓рдЧे। рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рдЬाрдиे-рдоाрдиे рдоूрд░्рддिрдХाрд░ рдПрд▓्рдЧुрдЬा рдЕрдоाрд╢ुрдХेрд▓ी рдиे рдЗрд╕ рдоूрд░्рддि рдХा рдбिрдЬ़ाрдЗрди рдХिрдпा рдеा। рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХी 1,500 рд╡ीं рд╡рд░्рд╖рдЧांрда рдХे рдЙрдкрд▓рдХ्рд╖्рдп рдоें рд╕рди् 1958 рдоें рдЗрд╕рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрд╕ рдоूрд░्рддि рдХी рдКँрдЪाрдИ 20 рдоीрдЯрд░ рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдПрд▓्рдпूрдоिрдиिрдпрдо рд╕े  рдмрдиी рдЧрдпी рд╣ै। рдЬॉрд░्рдЬिрдпाрдИ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкोрд╢ाрдХ рдкрд╣рдиाрдпी рдЧрдпी рдЗрд╕ рдоूрд░्рддि рдХे рдмाрдПँ рд╣ाрде рдоें рддрд▓рд╡ाрд░ рдФрд░ рджूрд╕рд░े рд╣ाрде рдоें рд╢рд░ाрдм рдХा рдк्рдпाрд▓ा рд╣ै। рдмाрдПँ рд╣ाрде рдХे рд╢рд░ाрдм рдХा рдк्рдпाрд▓ा рджोрд╕्рдд рдХे рд░ूрдк рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдХा рдЕрднिрд╡ाрджрди рдХрд░рдиे рдХा рднाрд╡ рд╡्рдпंрдЬिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдЙрд╕рдХे рджाрд╣िрдиे рд╣ाрде рдХा рддрд▓рд╡ाрд░ рджुрд╢्рдорди рдХे рд░ूрдк рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рд▓िрдП рдЪेрддाрд╡рдиी рджेрдиे рдХा рднाрд╡ рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдпाрдд्рд░िрдпों рдХो рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рдкाрд▓рдирд╣ाрд░ рдФрд░ рд╕ंрд╣ाрд░рдХ рджोрдиों рдХी рдЫрд╡ि рдмрд╣ुрдд рдкрд╕ंрдж рдЖрдПрдЧी। рдоाрдХा рдХрд╣ рд░рд╣ी рдеी рдХि рдорджрд░ рдСрдл़ рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХी рдоूрд░्рддि рдкрд╣рд▓े рдЕрд╕्рдеाрдпी рд░ूрдк рд╕े рд▓рдХрдб़ी рд╕े рдмрдиाрдпी рдЧрдпी рдеी рдФрд░ рдмाрдж рдоें рд▓рдХрдб़ी рдХी рдмрдиाрд╡рдЯ рдХो рдПрд▓्рдпूрдоिрдиिрдпрдо рд╕े рдвँрдХ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдоाрд▓ूрдо рд╣ुрдЖ рдХि рдкрд╣ाреЬ рдХे рдмाрдпीं рддрд░рдл рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХा рдиेрд╢рдирд▓ рдмोрдЯाрдиिрдХрд▓ рдЧाрд░्рдбрди рд╕्рдеिрдд рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕рдордп рдХी рдХрдоी рдХे рдХाрд░рдг рд╣рдо рд╡рд╣ाँ рдирд╣ीं рдЬा рдкाрдП। рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рдЗрди рдкрд╣ाреЬों рдоें рдЖрдХрд░ рд╣рдоें рдХिрддрдиी рдк्рд░рд╕рди्рдирддा, рд╕्рдлूрд░्рддि рдФрд░ рд╢ांрддि рдоिрд▓рддी рд╣ै, рд╡рд╣ рд╢рдм्рджों рдХे рдкрд░े рд╣ैं। рдоाрдХा рдиे рджुрдкрд╣рд░ рдХा рднोрдЬрди рдПрдХ рдмрдв़िрдпा рд░ेрд╕्рддेрд░ाँ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा, рднोрдЬрди рдХे рдмाрдж рдХुрдЫ рджूрд░ рд╣рдо рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХे рд╕рдб़рдХों рд╕े рд╣ोрдХрд░ рдЪрд▓рдиे рд▓рдЧे। рд╕реЬрдХ рдХो рджोрдиों рдУрд░ рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рджुрдХाрдиें рд╣ैं, рд╣рдо рджोрдиों рдУрд░ рдирдЬ़рд░ рдбाрд▓рддे рд╣ुрдП рдЖрдЧे рдмрдв़ рд░рд╣े рдеे рдФрд░ рдЗрд╕ рдмीрдЪ рд╣рдо рд▓ोрдЧों рдоें рд╕े рдХрдИ рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рд░ुрдЪि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЦрд░ीрджाрд░ी рднी рдХрд░рддे рд░рд╣े рдеे। рдЪрд▓рддे рдЪрд▓рддे рд╣рдо рдЖрдЦिрд░ рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХे рдорд╢рд╣ूрд░ рд╢ांрддि рдХे рдкुрд▓ (рдкीрд╕ рдм्рд░िрдЬ) рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рд╢ांрддि рдХा рдкुрд▓ рдХुрд░ा рдирджी рдХे рдКрдкрд░ рдмрдиा рдзрдиुрд╖ рдХे рдЖрдХाрд░ рдХा рдПрдХ рдкैрджрд▓ рдпाрдд्рд░ी рдкुрд▓ рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдкूрд░ा рд╣ुрдЖ рд╣ै 2010 рдоें। рдкुрд▓ рдХे рдКрдкрд░ рдШुрдоाрд╡рджाрд░ рд╕्рдЯीрд▓ рдФрд░ рдХाँрдЪ рдХैрдиोрдкी рд╣ै। рдпрд╣ рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХे рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рдоुрдЦ рдкрд░्рдпрдЯрдХ рдЖрдХрд░्рд╖рдгों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै рдЬो рд╢рд╣рд░ рдХे рдкुрд░ाрдиे рд╣िрд╕्рд╕े рдФрд░ рд░ाрдЗрдХ рдкाрд░्рдХ рдХो рдЖрдкрд╕ рдоें рдЬोрдб़рддा рд╣ै। рдкुрд▓ рдХे рджोрдиों рдУрд░ рдХे рд╣ाँрдб рд░ेрд▓िंрдЧ рдкрд░ рд╣рдЬ़ाрд░ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдЫोрдЯे-рдмрдбे рддाрд▓े рд▓рдЧाрдП рдЧрдП рд╣ैं рдЬो рдк्рд░ेрдоी-рдк्рд░ेрдоिрдХाрдУं рдиे рдЕрдкрдиे рдк्рд░ेрдо рдХो рдмрдиाрдпे рд░рдЦрдиे рдХा рд╡ाрджा рджेрддे рд╣ुрдП рд░рдЦे рдеे। рдкुрд▓ рдкрд░ рдЦрдб़े рд╣ोрдХрд░ рджेрдЦрдиे рдкрд░ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдоेрдЯेрдХी рдЪрд░्рдЪ, рд╢рд╣рд░ рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рд╡рдЦ्рддंрдЧ рдЧोрд░рдЧाрд╕ाрд▓ी рдХी рдоूрд░्рддि, рдиाрд░िрдХрд▓ा рдХिрд▓ा, рдмाрд░ाрдЯрд╢्рд╡िрд▓ी рдм्рд░िрдЬ, рдФрд░ рд╕ेрд░ेрдоोрдиिрдпрд▓ рдкाрд▓рд╕ рдЖрджि рджिрдЦाрдИ рдкрдбрддे рд╣ैं। рд╣рдордиे рдЗрди рд╕рдмрдХे рдЦूрдм рдлोрдЯो рд▓िрдП। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдоेрдЯेрдХी рдЪрд░्рдЪ рдоें рдПрдХ рд╢ाрджी рдХा рдЖрдпोрдЬрди рд╣ो рд░рд╣ा рдеा, рдЬॉрд░्рдЬिрдпाрдИ рдкोрд╢ाрдХ рдкрд╣рдирдиे рд╡ाрд▓े рджुрд▓्рд╣рди рдФрд░ рджूрд▓्рд╣ा рдЪрд░्рдЪ рдХे рдмाрд╣рд░ рдлोрдЯो рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЦрдб़े рд░рд╣े рдеे। рд╣рдордиे рднी рдЙрдирдХी рдЦूрдм рддрд╕्рд╡ीрд░ें рд▓ीं। рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХी рд╕рдбрдХें рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕ुрди्рджрд░ рджीрдЦрддी рд╣ैं, рдХрд╣ीं-рдХрд╣ीं рд╕ुрди्рджрд░ рдлूрд▓ों рдХे рдкेреЬ-рдкौрдзे рд╣ैं рддो рдХрд╣ीं-рдХрд╣ीं рдЫोрдЯी рдмреЬी рдоूрд░्рддिрдпाँ рд╣ैं। рд╕рдб़рдХों рдкрд░ рдПрдХрджрдо рд╕्рд╡рд╕्рде рдПрд╡ं рд╢ांрдд рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै, рдоाрдиो рд╡рд╣ाँ рд╢ोрд░рдЧुрд▓ рдмिрд▓рдХुрд▓ рдк्рд░рддिрдмंрдзिрдд рд╣ो।

рдоीрджाрди рдмाрдЬ़ाрд░ рд╕्рдХ्рд╡ाрдпрд░ рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднूрдоिрдЧрдд рдмाрдЬ़ाрд░ рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдкрд░्рдпрдЯрдХों рдХो рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рд╕рднी рд╕्рдоृрддिрдЪिрд╣्рди рдФрд░ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╣рд╕्рддрд╢िрд▓्рдк рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдмाрдЬ़ाрд░ рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рдХे рдкुрд░ाрдиे рд╢рд╣рд░ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै рдЬो рд╕рджिрдпों рд╕े рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХा рдХेрди्рдж्рд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╣рдордиे рд╡рд╣ीं рд╕े рдХुрдЫ рдЬ़рд░ूрд░ी рдЪीрдЬ़ें рдЦрд░ीрдж рд▓ीं। рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХी рдХрд░ेंрд╕ी рдХा рдиाрдо рд╣ै рд▓िрд░ा, рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░ी рдЬрдЧрд╣ рдордиी рдПрдХ्рд╕्рдЪैंрдЬ рд╢ोрдк्рд╕ рд╣ैं рдФрд░ рд╣рдордиे рд╡рд╣ीं рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХрди рдбोрд▓рд░ рджेрдХрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд▓िрд░ा рд▓िрдпा рдеा, рдЗрд╕рд▓िрдП рдоीрджाрди рдмाрдЬ़ाрд░ рд╕े рдЪीрдЬ़ें рдЦрд░ीрджрдиे рдоें рд╣рдоें рдХोрдИ рджिрдХ्рдХрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдИ। рд╢ाрдо рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЙрд╕ рджिрди рдХा рдн्рд░рдордг рдкूрд░ा рдХрд░рдХे рд╣рдо рд╕ीрдзे рд╣ोрдЯрд▓ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП рдФрд░ рд╕्рдиाрди рдЖрджि рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╣рдо рдмाрд╣рд░ рдХे рдПрдХ рдмрдв़िрдпा рд░ेрд╕्рддрд░ां рдоें рдбिрдирд░ рдЦाрдиे рдЧрдП। рд╡рд╣ाँ рд╣рдоें рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдмेрд╣рддрд░ीрди рдЪрдЦोрдЦрдмिрд▓ी (рдЬрдб़ी-рдмूрдЯिрдпों рдХे рд╕ाрде рд╡ाрд▓ी рдЪिрдХрди рд╕्рдЯू) рднी рдЦाрдиे рдХो рдоिрд▓ी। рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдХी рдПрдХ рдЦाрд╕िрдпрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХे рд╕ंрдЪाрд▓рдХों рдиे рдкूрд░ी рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рд╣рдоें рджेрд╢ी рдЦाрдиा рд╣ी рдкрд░ोрд╕рдиे рдХा рдк्рд░рдмंрдз рдХिрдпा, рдХрд╣ीं рднी рдЗंрдбिрдпрди рд░ेрд╕्рддрд░ां рдоें рдЦाрдиा рдкрд░ोрд╕рдиे рдХा рд╢्рд░рдо рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдирд╣ीं рдХिрдпा। рднोрдЬрди рдХे рд╕ाрде рд╣рдоें рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХा рд╡ाрдЗрди рднी рдкिрд▓ाрдпा рдЧрдпा। рдЬाрд░्рдЬिрдпा рдХो рд╡ाрдЗрди рдХा рдЬрди्рдорд╕्рдеाрди рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рд╡ाрдЗрди рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕंрдЧूрд░ рдХे рд░рд╕ рдХो рджрдмाрдиे рдФрд░ рдХुрдЪрд▓рдиे рдХे рдмाрдж рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рдХрд░рдиे рдХी рдкूрд░ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै।

рдЕрдЧрд▓े рджिрди рдХी рдкрд╣рд▓ी рдпाрдд्рд░ा рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рдПрдХ рд░ूрдв़ीрд╡ाрджी рдорда рдФрд░ рдоोрдиाрд╕्рдЯ्рд░ी рдмोрдбрдмे рдХी рддрд░рдл рд╣ै рдЬो рдХाрдЦेрддी рдкрд╣ाрдбों рдХे рдиिрдХрдЯ рд╕рд░ू рд╡ृрдХ्рд╖ों рд╕े рдШिрд░ा рд╣ुрдЖ рджीрдЦ рдкрдб़рддा рд╣ै। рдоाрдХा рдиे рдХрд╣ा рдХि рдоूрд▓ рд░ूрдк рд╕े рдЗрд╕рдХी рдмрдиाрд╡рдЯ рдирд╡ीं рдФрд░ рдЧ्рдпाрд░рд╣рд╡ीं рд╕рджी рдХे рдмीрдЪ рд╣ुрдИ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕рдд्рд░рд╣рд╡ीं рд╕рджी рдоें рдЗрд╕рдХा рдкुрдирд░्рдиिрдоाрдг рд╣ुрдЖ। рдпрд╣ рдорда рдЕрдм рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рддीрд░्рде рд╕्рдерд▓ों рдоें рдПрдХ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдХा рд╕ंрдмрди्рдз рд╕рди्рдд рдиीрдиो рд╕े рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХे рд▓ोрдЧों рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕рди्рдд рдиीрдиो рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдоें рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдХा рдк्рд░рдЪाрд░-рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдоें рдЕрдЧ्рд░рдгी рд░рд╣ी рд╣ै। рдорда рдХे рд╕ाрде рд╕ेंрдЯ рдЬॉрд░्рдЬ рдоोрдиाрд╕्рдЯ्рд░ी рднी рд╣ै। рдорда рдХा рдкрд░िрд╕ाрд░ рдЕрд▓ाрдЬ़ाрдиी рдШाрдЯी рдХे рдКрдкрд░ рдПрдХ рдкрд╣ाреЬ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ाँ рд╕े рджेрдЦрдиे рдкрд░ рдХाрдХेрд╢рд╕ рдкрд░्рд╡рдд рдХी рдЪोрдЯिрдпाँ рджीрдЦ рдкрдб़рддी рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рд╕рди्рдд рдиीрдиो рдХी рдХрдм्рд░ рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдКрдкрд░ рддीрди рдЙрднрд░े рд╣ुрдП рдЕрд░्рдж्рдзрдЧोрд▓ाрдХाрд░ рдЖрд▓े рд╣ैं। рдорда рдХे рдиिрдХрдЯ рд╣ी рд╕ेंрдЯ рдЬाрдмुрд▓ोрди рдФрд░ рд╕ेंрдЯ рд╕ोрд╕ाрдиा рдХा рдЪैрдкрд▓ рджीрдЦ рдкрдб़рддा рд╣ै, рдПрдХ рд╕्рдеाрдиीрдп рдЬрдирд╢्рд░ुрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрд╕ рдЪैрдкрд▓ рдоें рд╕ंрдд рдиीрдиो рдХा рдЭрд░рдиा рд░рдЦा рдЧрдпा рдеा рдЬो рд╕ंрдд рдиीрдиो рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиाрдУं рдХे рдмीрдЪ рд╕े рдиिрдХрд▓ा рдеा। рдЬрдм рд╣рдо рдорда рдХे рдлोрдЯो рдЦींрдЪрдиे рдоें рд╡्рдпрд╕्рдд рд░рд╣े, рддрдм рдоाрдХा рдХी рдПрдХ рдЖрд╡ाрдЬ़ рдиे рд╣рдоें рдЙрд╕рдХी рддрд░рдл рдЦींрдЪ рд▓िрдпा, рдоाрдХा рдХрд╣ рд░рд╣ी рдеी рдХि рдЕрдм рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХी рдЕрдиेрдХ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдПрд╡ं рд▓рдб़рдХिрдпों рдХे рдиाрдо рдиीрдиो рдпा рдЙрд╕рдХे рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╢рдм्рдж рд╣ैं। рдорда рдХे рдк्рд░ांрдЧрди рдоें рдЪाрд░ों рдУрд░ рд╕ुрди्рджрд░ рдмрдЧीрдЪे рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧे рдлूрд▓ों рд╕े рд╕рдЬ्рдЬिрдд рдкेрдб़-рдкौрдзे рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рдХोрдИ рд╕рди्рджेрд╣ рдирд╣ीं рдХि рдЕрдкрдиी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдФрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ुрд╖рдоाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рдмोрдбрдмे рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджрд░्рд╢рдиीрдп рд╕्рдерд▓ों рдоें рдПрдХ рд╣ै। рдЙрд╕ рджिрди рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рджौрд░ा рдХрд░рдиे рдХी рдПрдХ рд╕ुрди्рджрд░ рдЬрдЧрд╣ рд╣ै рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рдкूрд░्рд╡ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╕िрдЧ्рдиाрдЧी рдЬो рдмोрдбрдмे рдорда рд╕े рджो рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдХी рджूрд░ी рдкрд░ рд╣ै। рд╕िрдЧ्рдиाрдЧी рдд्рдмिрд▓िрд╕ी рд╕े рд▓рдЧрднрдЧ 113 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдХी рджूрд░ी рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╢рд╣рд░ рд╣ै рдЬो рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рд╡ाрдЗрди-рдЙрдд्рдкाрджрдХ рдЗрд▓ाрдХे рдХा рдХेрди्рдж्рд░ рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдмрд╣ुрдд рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ै। рдЙрд╕ рдУрд░ рдЬाрддे рд╕рдордп рд╣рдордиे рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рдоुрдЦ рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╕ोрд▓ोрдорди рдбोрдбाрд╢рд╡िрд▓ी рдХी рдПрдХ рд╕ुрди्рджрд░ рдоूрд░्рддि рджेрдЦी, рдЬिрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рдФрд░ рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рдордиे рдХुрдЫ рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рд╕े рдмाрддрдЪीрдд рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी, рд▓ेрдХिрди рдирддीрдЬा рдпрд╣ рдиिрдХрд▓ा рдХि рд╣рдоाрд░ी рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рднाрд╖ा рди рдЙрдирдХी рд╕рдордЭ рдоें рдЖрдпी рдФрд░ рди рдЙрдирдХी рднाрд╖ा рд╣рдоाрд░ी рд╕рдордЭ рдоें। рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдеी рд▓ोрдЧों рдХो рдпрд╣ рд╕рдм рджेрдЦрдХрд░ рд╣ँрд╕ी рдЖрдпी। рд╕िрдЧ्рдиाрдЧी рдХुрдЫ рдКँрдЪी рдкрд╣ाрдб़ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдПрдХ рдЫोрдЯा-рд╕ा рд╢рд╣рд░ рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рд╕े рджेрдЦрдиे рдкрд░ рдЖрд▓ाрдЬाрдиी рдШाрдЯी рдФрд░ рдХाрдХेрд╢рд╕ рдкрд░्рд╡рдд рджीрдЦ рдкрдб़рддे рд╣ैं। рдпрд╣ाँ рдХрдИ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рдХे рдЕрдиेрдХ рд╕्рдоाрд░рдХ рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ाँ рдХी рдЗрдоाрд░рддों рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╢рд╣рд░ рдХी рджीрд╡ाрд░ें рдЕрдаाрд░рд╣рд╡ीं рд╕рджी рдХे рдХिрд▓ेрдмंрджी рдХे рдЦрдг्рдбрд╣рд░ों рд╕े рдмрдиाрдпी рдЧрдпी рд╣ैं।

 рд╕िрдЧ्рдиाрдЧी рдХा рдХिрд▓ा рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиे рдХिрд▓े рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै। рдоाрдХा рдХрд╣ рд░рд╣ी рдеी рдХि рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╕рди् 1770 рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд╕िрдЧ्рдиाрдЧी рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдеिрдпों рдоें рд╕े рдХрдИ рд▓ोрдЧ рдкैрджрд▓ рдЪрд▓рдиे рдХी рдЕрд╕рдорд░्рдерддा рдХे рдХाрд░рдг рдХिрд▓े рддрдХ рдЬाрдиे рдХी рдЕрд╕ुрд╡िрдзा рдмрддाрдИ, рд▓ेрдХिрди рд╣рдо рддो рдкрд░्рдпрдЯрдХ рд╣ैं, рдкрд░्рдпрдЯрдХ рдФрд░ рд╢िрдХाрд░ी рджोрдиों рд╕рдоाрди рд╣ैं рдЬो рдХрднी рдердХрддे рдирд╣ीं, рд╣рдо рдХाрдлी рджूрд░ рдЪрд▓рдХрд░ рдХिрд▓े рдХी рджीрд╡ाрд░ें рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдоें рд╕िрдЧрдиाрдЧी рдХे рдкुрд░ाрдиे рд╢рд╣рд░ рд╕े рд╣ोрдХрд░ рдЧुрдЬ़рд░рдиे рдХा рдоौрдХा рдоिрд▓ा, рд╣рдо рд╢рд╣рд░ рдХी рд╕ीрдоा рдкрд░ рдЖрдЧे рдмрдв़рддे рд╣ुрдП рдкाрд╕ рдХी рдкрд╣ाреЬिрдпों рдХी рдврд▓ाрдиों рдкрд░, рдЬрд╣ाँ рддрдХ рд╣ो рд╕рдХे, рд╡рд╣ाँ рддрдХ рдЙрддрд░ рдЧрдП рдФрд░ рдЪрдв़ рдЧрдП рдФрд░ рд╕ुрди्рджрд░ рдирдЬाрд░ों рдХे рджृрд╢्рдп рд╣рдоें рд╣рд░ рдХрд╣ीं рджिрдЦाрдИ рдкрдб़े। 

рдоाрд▓ूрдо рд╣ुрдЖ рдХि рдЪाрд░ рдкाँрдЪ рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рддрдХ рд▓ंрдмी рджीрд╡ाрд░ों рдХे рд╕ाрде рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдПрдХ рд╡ॉрдЪ рдЯॉрд╡рд░ рдФрд░ рдЕрдиेрдХ рдЧेрдЯ рднी рд╣ैं। рд╢рд╣рд░ рдоें рджो рдИрд╕ाрдИ рдЪрд░्рдЪ рд╣ैं – рдПрдХ рд╕ेंрдЯ рдЬॉрд░्рдЬ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рд╕ेंрдЯ рд╕्рдЯीрдлрди рдХे рдиाрдо рдкрд░। рд╕ेंрдЯ рд╕्рдЯीрдлрди рдЪрд░्рдЪ рдХी рдЦुрд▓ी рдЫрдд рдкрд░ рдкрд░्рдпрдЯрдХों рдХो рдЯрд╣рд▓рдиे рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै। рд╕िрдЧ्рдиाрдЧी рдоें рджीрд╡ाрд░ों рдХे рдХोрдиे рдХे рдкाрд╕ рдЕрдиेрдХ рд╕्рдоाрд░िрдХा рджुрдХाрдиें, рдЕрд╕ंрдЦ्рдп рднोрдЬрдиाрд▓рдп рдФрд░ рдХрдИ рдкेрд╕्рдЯрд▓ рдШрд░ рд╣ैं рдФрд░ рд╣рдо рдХाрдлी рджेрд░ рддрдХ рд╡рд╣ाँ рдЗрдзрд░ -рдЙрдзрд░ рднрдЯрдХрдХрд░ рдмेрд╣рддрд░ीрди рддрд╕्рд╡ीрд░ें рд▓ेрддे рд░рд╣े, рдлिрд░ рд╕्рдоाрд░िрдХा рдХी рджुрдХाрдиों рд╕े рдХुрдЫ рдЪीрдЬ़ें рдЦрд░ीрджрдХрд░ рд╣рдордиे рдЙрди्рд╣ें рднी рдЦुрд╢ рдХрд░ рджिрдпा। рд╡рд╣ाँ рд╕े рд▓ौрдЯрддे рд╕рдордп рдИрд╕ाрдИ рд▓ोрдЧों рдХी рдПрдХ рдЬुрд▓ूрд╕ рдиिрдХрд▓ рд░рд╣ी рдеी рдЬिрд╕рдоें рдХрдИ рдкाрджрд░ी рднी рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдеे।

рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рджुрдиिрдпा рдХी рд╡ाрдЗрди рд░ाрдЬрдзाрдиी рд╣ै। рд╕िрдЧ्рдиाрдЧी рдФрд░ рдХाрдЦेрддी рдмेрд╣рддрд░ीрди рд╡ाрдЗрдирд░ी рдХे рд▓िрдП рднी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЬрдЧрд╣ рд╣ैं। рдоाрдХा рдиे рд╣рдоें рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ाрдЗрдирд░ी рдХे. рдЯी. рдбрдм्рд▓्рдпू. рд╡ाрдЗрди рд╢ॉрдк рдоें рдкрд╣ुँрдЪा рджिрдпा। рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдоें рдЕंрдЧूрд░ рд╕े рд╢рд░ाрдм рдмрдиाрдиे рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЖрда рд╣рдЬाрд░ рдИ. рдкू. рд╕े рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд╣ाँ рд╣рдоें рдЕंрдЧूрд░ рдХी рдЦेрддी рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрд░ंрдкрд░ा рдХो рджेрдЦрдиे рдХा рдФрд░ рдХрдИ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╡ाрдЗрди рдЪрдЦрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ा। рд╣рдоाрд░े рдХрдИ рдоिрдд्рд░ों рдиे рд╡ाрдЗрди рдХे рдмोрддрд▓ рдЦрд░ीрдж рд▓िрдП।  рд╡ाрдЗрдирд░ी рд╕े рдЙрддрд░рдХрд░ рд╣рдо рд░ाрдд рдХो рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХे рд╢ाрдирджाрд░ рдбिрдирд░ рдХे рдмाрдж рд╕ीрдзे рд╣ोрдЯрд▓ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП। рдпрд╣ рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХी рдЕрдЦिрд░ी рд░ाрдд рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдХрд▓ рд╕ुрдмрд╣ рд╣рдоें рдЖрд░्рдоेрдиिрдпा рдХी рдУрд░ рдЬाрдиा рд╣ै। рд░ाрдЬрдХрдкूрд░ рдХे рдЙрд╕ рдЧाрдиे рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣рдоें рдлिрд░ рдпाрдж рдЖрдпा – ‘рдЪрд▓рдиा рдЬीрд╡рди рдХी рдХрд╣ाрдиी, рд░ुрдХрдиा рдоौрдд рдХी рдиिрд╢ाрдиी’। рдк्рд░ाрдЪीрди рдоोрдиाрд╕्рдЯ्рд░ी,  рдкुрд░ाрдиे рдорда, рдЯुрд░ा рдЬैрд╕ी рдиीрд▓ी рдирджी, рдЕंрдЧूрд░ рдХे рдмाрдЧ, рдкрд╣ाреЬों рдХे рдордиोрд░рдо рджृрд╢्рдп, рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╡ाрдЗрди рдЖрджि рд╕рдм рдпाрдж рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╣рдо рдЕрдЧрд▓े рджिрди рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХी рддैрдпाрд░िрдпाँ рдХрд░рдиे рд▓рдЧे। рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХी рднाрд╖ा рдХा рдиाрдо рд╣ै рдЬॉрд░्рдЬिрдпाрдИ, рдЬो рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдПрдХ рд╕ंрдкрди्рди рднाрд╖ा рд╣ै। рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рд░ूрд╕ी рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╕ौ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ाрд▓ рддрдХ рдФрд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХे рдЕрдзीрди рд╕рдд्рддрд░ рд╕ाрд▓ рддрдХ рд░рд╣ा рдеा, рдлिрд░ 1991 рдоें рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХे рд╡िрдШрдЯрди рдХे рдмाрдж рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рд╣ुрдЖ। рдЕрдм рдЗрд╕ рджेрд╢ рдиे рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╢ाрд╕рди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдЕрдкрдиाрдпी рд╣ै।

 рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ुрди्рджрд░рддा, рд╕ुрдЦрдж рдоौрд╕рдо, рд╢ाрдирджाрд░ рднोрдЬрди, рдЯुрд░ा рдЬैрд╕ी рдирджिрдпों рдХी рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा, рдЕंрдЧूрд░ рдХी рд▓рддाрдПँ, рдкुрд░ाрдиी рдоोрдиोрд╕्рдЯ्рд░िрдпाँ, рд╡ाрдЗрдирд░ी, рдмрдб़े рд╢ांрдд рдФрд░ рдЖрдд्рдоीрдп рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╡ाрд▓े рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧ, рдордиोрд░ंрдЬрди рдХे рдкाрд░्рдХ, рд╕ुрд╡िрдзाрдЬрдирдХ рд╣ोрдЯрд▓, рдпाрддाрдпाрдд рдХी рд╕ुрд╡िрдзाрдПँ, рдоोрд╣िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдкрд╣ाреЬी рдЪोрдЯिрдпाँ, рдкुрд░ाрдиे рдорда, рдорд╣ाрди рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдПрд╡ं рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдЖрджि рдПрдХ рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдкрд░्рдпрдЯрди рд╕्рдерд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдХी рдУрд░ рд╕ैрд▓ाрдиिрдпों рдХा рдз्рдпाрди рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╕ुрдмрд╣ рд╣рдо рд╕рдм рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рд╕े, рд╡рд╣ाँ рдХे рд╕ुрдЦрдж рдоौрд╕рдо рд╕े рдФрд░ рдоाрдХा рд╕े рдЬो рддीрди рджिрди рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рд░рд╣рдХрд░ рд╣рдоाрд░े рдЗрддрдиे рдХрд░ीрдм рдЖ рдЧрдИ рдеी – рд╡िрджा рд▓े рдЧрдП।