Showing posts with label рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди. Show all posts
Showing posts with label рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди. Show all posts

рдЬрдм рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे рдЕрдоेрд░िрдХी рдк्рд░рдердо рдорд╣िрд▓ा рд╢्рд░ीрдорддी рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди


рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХो рдХाрдо рдХे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдмोрдЭ рд╕े рджрдмे рдкрддि рдорд╣ोрджрдп рдХी рдиреЫрд░ рдоें рд▓ाрдиा рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рд╕ंрднрд╡ рд╣ोрдЧा।

рдЬрд░्рдордиी рдоें рд╕рди 1933 рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рд╣ी рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХे рд╕рдд्рддाрд╕ीрди рд╣ोрддे рд╣ी рдлाрд╕ीрд╡ाрдж рдХे рд╡िрд░ोрдзिрдпों рдХो рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХрд░рдХे рдЙрдирдкрд░ рджрдорди рдХिрдпा рдЬाрдиा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рддाрдиाрд╢ाрд╣ी рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЙрд╕ рд╕рдордп рдПрдХ рдоुрдЦрд░ рдЪेрд╣рд░ा рдмрди рдЪुрдХे рдеे। 20 рдоाрд░्рдЪ, 1931 рдХो рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдХाрдкुрде рдиाрдордХ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдмрдиे рдПрдХ рдШрд░ рдоें рдиाреЫी рд╕ेрдиा рдиे рдЫाрдкा рдоाрд░ा। рдЬрд░्рдордиी рдХे “рдиेрд╢рдирд▓ рд╕ोрд╢рд▓िрд╕्рдЯ्рд╕” рдиे рдЦाрдХी рдХрдоीреЫ рд╡ाрд▓ी рд╕ेрдиा рдФрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдХो рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдШрд░ рдкрд░ рдЫाрдкा рдоाрд░рдиे рднेрдЬा рдеा। рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдкрд░ рдЖрд░ोрдк рдеा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдоें рд╣рдеिрдпाрд░ों рдФрд░ рдмाрд░ूрдж рдХा рднंрдбाрд░ рдЫुрдкाрдпा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЗрд╕ рдЫाрдкे рдоें рдиाреЫी рдкुрд▓िрд╕ рдХो рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдШрд░ рдоें рд╣рдеिрдпाрд░ों рдЬैрд╕ी рдЬो рд╡рд╕्рддु рдоिрд▓ी, рд╡рд╣ рдеी рдбрдмрд▓-рд░ोрдЯी рдХाрдЯрдиे рд╡ाрд▓ी рдЪाрдХू। рдЗрд╕ рдЫाрдкे рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рди्рдпू-рдпॉрд░्рдХ рдЯाрдЗрдо्рд╕ рдЕрдЦрдмाрд░ рдиे рдЦрдмрд░ рдЫाрдкी рдеी। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╣ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рдЬрд░्рдордиी рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрджिрдпों рдХी рдУрд░ рд╕े рддрдоाрдо рдзрдордХिрдпां рдоिрд▓рдиे рд▓рдЧीं рдФрд░ рд╕рди 1933 рдоें рд╣ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рдЬрд░्рдордиी рдЫोреЬрдХрд░ рдЗंрдЧ्рд▓ैрдг्рдб рдХे реЫрд░िрдпे рдЕрдоेрд░िрдХा рдЖрдиा рдкреЬा। рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдЙрди्рд╣ें рд╢рд░рдг рджी рдФрд░ рдиाрдЧрд░िрдХрддा рднी।

рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдпूрд░ोрдк рд╕े рдХाрдлी рд▓ोрдЧ рд╢рд░рдгाрд░्рдеी рдмрдирдХрд░ рдЖрдпे। рд╕рди 1941 рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╡िрд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ोрдХрд░ рдЖрдпे рд╢рд░рдгाрд░्рдеिрдпों рдХो рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рдиिрдпрдоों рдоें рдХुрдЫ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдпोрдЬрдиा рдмрди рд░рд╣ी рдеी। рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬрдм рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рдкрддा рдЪрд▓ा рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдл्рд░ेंрдХрд▓िрди рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ рдХी рдкрдд्рдиी рд╢्рд░ीрдорддी рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ рдХो рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा। рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╢्рд░ीрдорддी рдЗрд▓िрдпेрдирд░ рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ рдХो рди्рдпाрдп рдХे рд╕рдорд░्рдерди рдоें рдЦреЬे рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рддाрд░ीреЮ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд▓िрдЦा рдеा-


“рдк्рд░िрдп рд╢्рд░ीрдорддी рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ:
рдоैंрдиे рдорд╣ाрди рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдХे рд╕ाрде рджेрдЦा рд╣ै рдХि рдЖрдк рд╣рдоेрд╢ा рди्рдпाрдп рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХे рд╕ाрде рдЦреЬी рд╣ोрддी рд╣ैं, рднрд▓े рд╣ी рд╡рд╣ рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो। рдЕрддः рдЕрдкрдиी рдЗрд╕ рдЧंрднीрд░ рдЪिंрддा рдоें, рдоैं рдЖрдкрдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХिрд╕ी рдФрд░ рдХो рдирд╣ीं рдЬाрдирддा, рдЬिрд╕े рдорджрдж рдХे рд▓िрдП рд▓िрдЦ рд╕рдХूँ।”

рдорд╣ाрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╡िрд╕्рдеाрдкिрддों рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдмрдиाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдиिрдпрдоों рдХा реЫिрдХ्рд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕े рдЕрди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рдХрд╣ा। рд╡рд╣ рдкрдд्рд░ рдоें рдирдП рдиिрдпрдоों рдХे реЫрд░िрдпे рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХो рдпा рд╡ीрдЬा рдкाрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдЕрд╕ंрднрд╡ рдХे рд╕्рддрд░ рддрдХ рдЬрдЯिрд▓ рдмрдиाрдиे рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рддрдХ рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे-
 

“рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрднाрдЧ рдоें рдПрдХ рдРрд╕ी рдпोрдЬрдиा рдХा рдЕрдиुрд╢ीрд▓рди рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬो рдРрд╕े рддрдоाрдо рдпोрдЧ्рдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╢рд░рдг рджेрдиा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдЕрд╕ंрднрд╡ рдмрдиा рджेрдЧी рдЬो рдпूрд░ोрдк рдоें рдлाрд╕िрдЬ्рдо рдХे рд╢िрдХाрд░ рд╣ैं। реЫिрдо्рдоेрджाрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмेрд╢рдХ рдпрд╣ рдЦुрд▓ेрдЖрдо рдирд╣ीं рд╕्рд╡ीрдХाрд░ा рдЬा рд░рд╣ा। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЬो рддрд░ीрдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рд╡िрдз्рд╡ंрд╢рдХ рдФрд░ рдЦрддрд░рдиाрдХ рддрдд्рд╡ों рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рддрдеाрдХрдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣िрдпों рдХी рдмрд╣ुрдд рдКंрдЪी рджीрд╡ाрд░ рдмрдиाрдХрд░ рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХो рдЕрд╕ंрднрд╡ рдмрдиा рджिрдпा рдЬाрдП। рдоेрд░ी рд╕рд▓ाрд╣ рд╣ै рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХे рдмाрд░े рдоें рдХिрд╕ी рдмреЭिрдпा рдЬाрдирдХाрд░ рдФрд░ рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд╡िрдЪाрд░ों рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬैрд╕े рд╢्рд░ी рд╣ेрдоिрд▓्рдЯрди рдлिрд╢ рдЖрд░्рдорд╕्рдЯ्рд░ोंрдЧ рд╕े рдмाрдд рдХрд░ें। рдпрджि рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЖрдк рд╕рд╣рдордд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं рдХि рдПрдХ рд╕рдЪ्рдЪा рдФрд░ рдЧंрднीрд░ рдЕрди्рдпाрдп рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै рддो рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХो рдЕрдкрдиे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдмोрдЭ рд╕े рджрдмे рдкрддि рдорд╣ोрджрдп (рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдл्рд░ेंрдХрд▓िрди рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ) рдХी рдиреЫрд░ рдоें рд▓ाрдиा рд╕ंрднрд╡ рдХрд░ рдкाрдПंрдЧी рддाрдХि рдЗрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рдиिрджाрди рд╣ो рд╕рдХे।”

(Letter Courtesy: Digital Collections, FDR Library, USA)


рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЕрдоेрд░िрдХा рдЬैрд╕ा рджेрд╢ рдЕрдкрдиे рдиिрдпрдоों рдоें рдРрд╕े рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा рддाрдХि рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЕрд╕ंрднрд╡ рдХे рд╕्рддрд░ рддрдХ рдЬрдЯिрд▓ рд╣ो рдЬाрдП। рдЬрдм рджुрдиिрдпा рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдЪрд░рдо рдкрд░ рдеा рдФрд░ рджुрдиिрдпा рджूрд╕рд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдХрдорд░ рдХрд╕ рд░рд╣ी рдеी, рдЙрд╕ рд╕рдордп рднी рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХो рд╕ीрдзे рддौрд░ рдкрд░ рд░ोрдХ рд▓рдЧाрдиे рдХे рдЖрджेрд╢ рджेрдиा рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рдеा। рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рджुрдиिрдпा рдиे рдШोрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рд╕े рдЙрднрд░ рдХрд░ “рдЧ्рд▓ोрдмрд▓” рд╣ोрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдирдпी-рдирдпी рдКँрдЪाрдЗрдпाँ рдЫुрдИं। рд╕рдордп рдХा рдЪрдХ्рд░ рдШूрдордХрд░ рдлिрд░ рд╡рд╣ीँ рдЖ рдЦреЬा рд╣ै। рдЖрдЬ рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рддрдоाрдо рджेрд╢ों рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рддेрдЬी рд╕े рдЙрднрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।

рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдЖрдЬ рдФрд░ рднी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ो рдЙрдарддा рд╣ै рдЬрдм рджुрдиिрдпा рднрд░ рдХे рддрдоाрдо рджेрд╢ рдЬрдм рд╡िрджेрд╢ी рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд╡ीрдЬा рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рдХे рдЙрди्рд╣ें рднेрдЬрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рдоें рд╣ैं। рд╣ाрд▓ांрдХि рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рд╕рдордп рд▓ोрдЧ рдоुрдЦ्рдпрддः рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो рд░рд╣े рдеे, рдмрд▓्рдХि рдЖрдЬ рдЬिрди्рд╣ें рддрдоाрдо рджेрд╢ рд╡ाрдкрд╕ рднेрдЬрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рдоें рд╣ैं рд╡рд╣ рдХेрд╡рд▓ рдЕрдкрдиी рд░ोрдЬी-рд░ोрдЯी рдХे рд▓िрдП рджूрд╕рд░े рджेрд╢ों рдоें рдиौрдХрд░िрдпाँ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ рд╣ैं। рд╕рдордп рдмрджрд▓ рдЪुрдХा рд╣ै, рди рдЕрдм рдЕрдоेрд░िрдХा рдЬैрд╕े рджेрд╢ों рдоें рд╡ैрд╕ी рдк्рд░рдердо рдорд╣िрд▓ाрдпें рд╣ैं рдФрд░ рди рд╣ी рдЙрди्рд╣ें рдЕрди्рдпाрдп рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдоुрдЦрд░ рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡ी।
****************************************

рдкिрдпाрдиो рдкрд░ рд╡े рдзुрдиें рдмрдЬाрдУ рдЬिрди्рд╣ें рдмрдЬाрдиे рд╕े рддुрдо्рд╣ें реЩुрд╢ी рдоिрд▓рддी рд╣ै - рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рд╕рди 1915 рдоें рдЬрдм рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдпुрдж्рдз-рд╡िрдХ्рд╖िрдк्рдд рдмрд░्рд▓िрди рдоें рд░рд╣ рд░рд╣े рдеे рддो рдЙрдирд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рдЪुрдХी рдкрдд्рдиी рдФрд░ рджो рдмрдЪ्рдЪों рд╣ेंрд╕ ‘рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ’ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдФрд░ рдПрдбुрдЕрд░्рдб ‘рдЯेрдЯे’ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рд╕ाрде рд╡िрдпрдиा (рдЖрд╕्рдЯ्рд░िрдпा) рдоें рд░рд╣ рд░рд╣ी рдеीं рдЬो рдХि рдмрд░्рд▓िрди рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдХाрдлी рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдЬрдЧрд╣ рдеी। рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдФрд░ рдЙрдирдХी рдкрдд्рдиी рдоिрд▓ेрд╡ा рдоें рдорддрднेрдж рдХे рдХाрд░рдг, рд╡рд╣ рд▓ोрдЧ рдХाрдлी рд╕рдордп рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд░рд╣ рд░рд╣े рдеे। рдоिрд▓ेрд╡ा рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рд╕े рдХाрдлी рдиाрдЦुрд╢ рд░рд╣рддी рдеीं рдФрд░ рд╡рд╣ рдирд╣ीं рдЪाрд╣рддी рдеीं рдХि рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рд╕े рдпा рддो рдоिрд▓ें рдпा рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦें। рд╡рд╣ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рд▓िрдЦे рдкрдд्рд░ рдмрдЪ्рдЪों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЦुрдж рдкреЭрддी рдеीं рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рд╕े рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрддें рдирд╣ीं рдХрд░рддी рдеीं। рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рдпрд╣ рд╕рдм рдЕрдЪ्рдЫा рдирд╣ीं рд▓рдЧрддा рдеा рдФрд░ рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рд╕े рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддे рдеे рдФрд░ рдЙрдирд╕े рдмाрддрдЪीрдд рдФрд░ рдоिрд▓рдиा-рдЬुрд▓рдиा рдЬाрд░ी рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣рддे рдеे। рдРрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдоें рд╣ी рд╕рди 1915 рдоें 04 рдирд╡рдо्рдмрд░ рдХो рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे рдЕрдкрдиी рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕िрдж्рдзांрддों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╕ाрдкेрдХ्рд╖рд╡ाрдж рдХी рдЬрдирд░рд▓ рде्рдпोрд░ी рдХी рдЧрдгрдиाрдПँ рдкूрд░ी рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХो реЩुрд╢ी рдоें рдПрдХ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा рдЬिрд╕рдоें рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХो рдЗрд╕ рдмाрдд рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬी рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддे рд╣ैं рдХि рдЙрд╕рдХा рдкिрддा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЗंрд╕ाрди рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХी реЮिрдХ्рд░ рд╣ै, рдФрд░ рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рд╕े рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै।

*****************************
04 рдирд╡рдо्рдмрд░, 1915

рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ,
рдХрд▓ рдоुрдЭे рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдПрдХ рдк्рдпाрд░ा рд╕ा рдкрдд्рд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ, рдЬिрд╕рд╕े рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд реЩुрд╢ी рд╣ुрдИ। рдоैं рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рдбрд░ा рд╣ुрдЖ рдеा рдХि рддुрдо рд╢ाрдпрдж рдоुрдЭे рдЕрдм рдХрднी рдкрдд्рд░ рдирд╣ीं рд▓िрдЦोрдЧे। рдЬрдм рдоैं рдЬ्рдпूрд░िрдЦ рдоें рдеा рддो рддुрдордиे рдоुрдЭे рдХрд╣ा рдеा, рдЬрдм рдоैं рдЬ्рдпूрд░िрдЦ рдЖрддा рд╣ूँ рддो рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓िрдП рд╡рд╣ рдПрдХ рдЕрдЬीрдм рд╕ी рдЕрд╕рд╣рдЬ рд╕्рдеिрддि рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдоैं рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ рдпрд╣ рдмेрд╣рддрд░ рд╣ोрдЧा рдпрджि рд╣рдо рдРрд╕ी рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рдоिрд▓ें рдЬрд╣ाँ рд╣рдоाрд░ी рд╢ाрди्рддि рдоें рдХोрдИ рджрдЦрд▓ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рди рд╣ो। рдРрд╕ी рдХिрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдоें, рдоैं рдпрд╣ рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░рддा рд╣ूँ рдХि рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рд╣рдо рд▓ोрдЧ рдПрдХ рд╕ाрде рдХрдо рд╕े рдХрдо рдПрдХ рдорд╣ीрдиा рдЧुрдЬाрд░ें, рддाрдХि рддुрдо рджेрдЦ рдкाрдУ рдХि рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдЬो рдкिрддा рд╣ै рдЙрд╕рдХे рддुрдо рдХिрддрдиे рдкрд╕ंрджीрджा рд╣ो рдФрд░ рд╡рд╣ рддुрдо्рд╣ें рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। рддुрдо рдоुрдЭрд╕े рдмрд╣ुрдд рд╕ी рдЕрдЪ्рдЫी рдФрд░ рд╕ुрди्рджрд░ рдЪीреЫें рднी рд╕ीрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ो, рдХुрдЫ рдРрд╕ी рдЪीреЫें рдЬो рдХोрдИ рдФрд░ рдЗрддрдиी рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рддुрдо्рд╣ें рдирд╣ीं рд╕िрдЦा рд╕рдХрддा। рдЗрддрдиे рдЕрдзिрдХ рдХрдаोрд░ рд╢्рд░рдо рдХे реЫрд░िрдпे рдоैंрдиे рдЬो рдХुрдЫ рднी рдЕрд░्рдЬिрдд рдХिрдпा рд╣ै рд╡рд╣ рд╕िрд░्рдл рдЕрдЬрдирдмी рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдпे рд╣ी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рд░рд╣ेрдЧा рдмрд▓्рдХि рдоेрд░े рдЦुрдж рдХे рдмрдЪ्рдЪे рдХे рд▓िрдП рднी рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд░рд╣ेрдЧा। рдЗрди рджिрдиों рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХे рд╕рдмрд╕े рд╕ुрди्рджрд░ рдХाрд░्рдпों рдоें рд╕े рдПрдХ рдХाрд░्рдп рдкूрд░ा рдХिрдпा рд╣ै, рдЬрдм рддुрдо рдФрд░ рдмреЬे рд╣ो рдЬाрдУрдЧे рддो рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдКंрдЧा।

рдоैं рдмрд╣ुрдд рдЦुрд╢ рд╣ूँ рдХि рддुрдо्рд╣ें рдкिрдпाрдиो рдХे рд╕ाрде реЩुрд╢ी рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдпрд╣ рдФрд░ рд▓рдХреЬी рдХी рд╢िрд▓्рдкрдХрд▓ा рдоेрд░े рд╡िрдЪाрд░ рд╕े рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдЙрдо्рд░ рдХे рд▓реЬрдХों рдХे рд▓िрдП рд╕рд░्рд╡ोрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд╢ौрдХ рд╣ैं, рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдпрд╣ рд╕्рдХूрд▓ рд╕े рднी рдмेрд╣рддрд░ рд╣ैं। рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ी рд╡ो рдЪीреЫें рд╣ैं рдЬो рддुрдо рдЬैрд╕े рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕ाрде рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рд╕рдЯीрдХ рдмैрдарддी рд╣ैं। рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдкिрдпाрдиो рдкрд░ рд╡рд╣ рдзुрдиें рдмрдЬाрдУ рдЬिрди्рд╣ें рдмрдЬाрдиे рд╕े рддुрдо्рд╣ें реЩुрд╢ी рдоिрд▓рддी рд╣ै, рддрдм рднी рдЬрдм рд╢िрдХ्рд╖рдХ рддुрдо्рд╣ें рд╡े рдзुрдиें рдмрдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рджेрддा।  рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ीрдЦрдиे рдХा рдпрд╣ी рддрд░ीрдХा рд╣ै, рдХि рдЬрдм рддुрдо рдХिрд╕ी рдХाрдо рдХो рдЗрддрдиी реЩुрд╢ी рдХे рд╕ाрде рдХрд░рддे рд╣ो рдХि рддुрдо рдпрд╣ рдирд╣ीं рдз्рдпाрди рджे рдкाрддे рдХि рд╕рдордп рдХрдм рдмीрдд рдЧрдпा। рдоैं рдЕрдкрдиे рдХाрдо рдоें рдХрднी-рдХрднी рдЗрддрдиा рдЦो рдЬाрддा рд╣ूँ рдХि рдоैं рджोрдкрд╣рд░ рдХा рдЦाрдиा рдЦाрдиा рднूрд▓ рдЬाрддा рд╣ूँ...

рдЯेрдЯे рдХे рд╕ाрде рд░рд╣ो рдФрд░ рддुрдо्рд╣ें рдкाрдкा рдХी рдФрд░ рд╕े рдЪुрдо्рдмрди,
рдоाँ рдХो рд╕ाрджрд░,

*********************************************
From the book “Posterity: Letters of Great Americans to Their Children (public library)” ISBN: 038550330X

рдоेрд░ी рдк्рдпाрд░ी рдЫोрдЯी рд╕ी рдмिрд▓्рд▓ी

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рд╕рди 1875 рдоें рдЖрдЬ рдХे рд╕рд░्рдмिрдпा рдоें рдЬрди्рдоी рдоिрд▓рд╡ा рдоेрд░िрдХ рд╕рди 1896 рдоें рдкोрд▓िрдЯेрдХ्рдиिрдХ рдХी рдкрдвाрдИ рдХрд░рдиे рдЬ्рдпूрд░िрдХ (рд╕्рд╡िрдЯ्рдЬрд░рд▓ैंрдб) рдЪрд▓ी рдЖрдпीं рдЬрд╣ाँ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рд╕े рдЙрдирдХी рдоुрд▓ाрдХाрдд рд╣ुрдИ। рдпрд╣ाँ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдЙрдирдХे рд╕рд╣рдкाрдаी рдеे рдФрд░ рдЙрдирд╕े рдЪाрд░ рд╕ाрд▓ рдЫोрдЯे рдеे। рд╡े рдкूрд░ी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдЕрдХेрд▓ी рд▓реЬрдХी рдеीं। рдоिрд▓ेрд╡ा рдПрдХ рддेреЫ-рддрд░्рд░ाрд░ рдЫाрдд्рд░ा рдеीं। рдЬрд▓्рджी рд╣ी рдЙрдирдХी рдФрд░ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХी рдЧрд╣рд░ी рдоिрдд्рд░рддा рд╣ो рдЧрдИ рдЬो рдХि рдЬрд▓्рджी рд╣ी рдк्рдпाрд░ рдоें рдмрджрд▓ рдЧрдИ। рднौрддिрдХी рдоें рдоिрд▓ेрд╡ा рдХे рдЕंрдХ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ी рдЖрддे рдеे рдордЧрд░ рд╡рд╣ рдЕंрддिрдо рд╕ाрд▓ (рд╕рди 1900) рдоें рдЧрдгिрдд рдоें рдЕрд╕рдлрд▓ рд╣ो рдЧрдИं। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╕рди 1901 рдоें рдЧрд░्рднрд╡рддी рд╣ो рдЬाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдоिрд▓ेрд╡ा рдХी рдкреЭाрдИ рдоें рд╡्рдпрд╡рдзाрди рдЖрдпा рдЬिрд╕рдХा рдХाрд░рдг рднी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рд╣ी рдеे। рдЬрдм рд╡рд╣ рдбिрдк्рд▓ोрдоा рдХी рдкुрдиःрдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдмैрдаीं рддो рд╡рд╣ рддीрди рдоाрд╣ рдХी рдЧрд░्рдн-рд╡рддी рдеीं। рдЗрд╕ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рднी рдЙрдирдХे рдЕंрдХों рдоें рд╕ुрдзाрд░ рди рд╣ो рд╕рдХा рдФрд░ рд╡рд╣ рдЕрд╕рдлрд▓ рд░рд╣ीं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдбिрдк्рд▓ोрдоा рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд╢ोрдзрдХाрд░्рдп рдХो рднी рдмीрдЪ рдоें рд╣ी рдЫोреЬ рджिрдпा рдЬिрд╕े рд╡рд╣ рдбॉрдХ्рдЯрд░ेрдЯ рдХी рдбिрдЧ्рд░ी рдоें рддрдм्рджीрд▓ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ рд░рд╣ी рдеीं। рдпрд╣ рд╢ोрдзрдХाрд░्рдп рд╡рд╣ рднौрддिрдХी рдХे рдЬाрдиे-рдоाрдиे рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рд╣ेрдирд░िрдХ рд╡ेрдмрд░ рдХे рджिрд╢ाрдиिрд░्рджेрд╢рди рдоें рдХрд░ рд░рд╣ी рдеीं। рдЗрд╕рд╕े рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рд╣ेрдирд░िрдХ рд╡ेрдмрд░ рдиाрд░ाрдЬ рд╣ो рдЧрдП рдеे।

рдпрд╣ рдк्рд░ेрдо-рдкрдд्рд░ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे рдоिрд▓рд╡ा рдХो рд╕рди 1901 рдоें рдЗрдЯрд▓ी рдХे рдоिрд▓ाрди рд╢рд╣рд░ рд╕े рд▓िрдЦा рдеा рдЬрд╣ाँ рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рдПрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдХी рдиौрдХрд░ी рдЦोрдЬ рд░рд╣े рдеे। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдкाрд╕ рдХिрд╕ी рднी рджेрд╢ рдХी рдиाрдЧрд░िрдХрддा рдирд╣ीं рдеीं рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рди 1896 рдоें рдЬрд░्рдордиी рдХी рдиाрдЧрд░िрдХрддा рдд्рдпाрдЧ рджी рдеी рддрдм рд╕े рд╡рд╣ рдмिрдиा рдиाрдЧрд░िрдХрддा рдХे рд╣ी рд╡िрднिрди्рди рджेрд╢ो рдоें рд░рд╣ рд░рд╣े рдеे।

рдХрд╣рдиे рдХो рддो рдпрд╣ рдПрдХ рдк्рд░ेрдо-рдкрдд्рд░ рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЪूँрдХि рдпрд╣ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХा рдк्рд░ेрдо-рдкрдд्рд░ рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕рдоें рднौрддिрдХी рдХा рд╣ोрдиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдФрд░ рд▓ाрдЬिрдоी рд╣ै।

рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдоें рд╕ाрдкेрдХ्рд╖-рдЧрддि рдХे рдХाрдо рдХा реЫिрдХ्рд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे “рд╣рдоाрд░े” рд╢рдм्рдж рдХा реЫिрдХ्рд░ рдХिрдпा рд╣ै рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рд╕े рдХुрдЫ рд╡िрдЬ्рдЮाрди-рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ों рдиे рдпрд╣ рдХрдпाрд╕ рд▓рдЧाрдпा рдеा рдХि рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рд╕ाрдкेрдХ्рд╖-рд╡ाрдж рдХे рдХाрдо рдоें рдоिрд▓ेрд╡ा рдХा рднी рдХुрдЫ рдпोрдЧрджाрди рд░рд╣ा рд╣ोрдЧा, рдЬिрд╕े рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे рдХрднी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा। рд╣ाрд▓ांрдХि рдХрдИ рд╡िрдЬ्рдЮाрди-рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рдЕрди्рдп рддрде्рдпों рдФрд░ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдРрд╕ा рдоाрдирддे рд╣ैं рдХि рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рд╕ाрдкेрдХ्рд╖-рд╡ाрдж рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдоें рдоिрд▓ेрд╡ा рдХा рдХोрдИ рдпोрдЧрджाрди рдирд╣ीं рдеा।

рд╕рди 1903 рдоें рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдФрд░ рдоिрд▓ेрд╡ा рдиे рд╢ाрджी рдХрд░ рд▓ी рдеी।     

**************************************************************

рдоिрд▓ाрди, рдмुрдзрд╡ाрд░ (27 рдоाрд░्рдЪ, 1901)

рдоेрд░ी рдк्рдпाрд░ी рдЫोрдЯी рд╕ी рдмिрд▓्рд▓ी,

рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкрдд्рд░ों рдФрд░ рдЙрдирдоें рд╕рдоाрд╣िрдд рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╕рдЪ्рдЪे рдк्рдпाрд░ рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рд╢ुрдХ्рд░िрдпा। рдк्рд░िрдп, рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕рдЪ्рдЪे рдк्рдпाрд░ рдХे рд▓िрдП, рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдкूрд░े рджिрд▓ рд╕े рдЪुрдо्рдмрди рджेрддा рд╣ूँ рдФрд░ рддुрдо्рд╣ें рдЧрд▓े рд╕े рд▓рдЧाрддा рд╣ूँ, рдаीрдХ рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рдЬैрд╕े рддुрдо рдЪाрд╣рддी рд╣ो, рдФрд░ рдаीрдХ рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рдЬिрд╕рдХे рддुрдо рд▓ाрдпрдХ рд╣ो। (рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░) рд░िрдХी рдХी рдЕрд╕्рд╡ीрдХृрддि рдиे рдоुрдЭे рдЪौंрдХाрдпा рдирд╣ीं, рдФрд░ рдоुрдЭे рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдпрдХीрди рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП (рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░) рд╡ेрдмрд░ рджोрд╖ी рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХ्рд╖рдоा рдХिрдпा рдЬाрдиा рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рдХोрдИ рджूрд╕рд░ी рд╕्рдеिрддि рдХे рдмाрд░े рдоें рдПрдХрджрдо реЫिрдХ्рд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рд╣ै। 

рдоुрдЭे рдпрдХीрди рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рдХिрди्рд╣ीं рдЕрди्рдп рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░्рд╕ рдХो (рдкीрдПрдЪрдбी рдХे рд▓िрдП) рд▓िрдЦрдиे рдХा рдХोрдИ рдорддрд▓рдм рдирд╣ीं рд╣ै। рдХ्рдпोंрдХि рд╡े рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рдмिंрджु рдкрд░ рдоेрд░े рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рд╡ेрдмрд░ рд╕े рдкूрдЫрддाрдЫ рдХрд░ेंрдЧे, рдФрд░ рд╡рд╣ рдмрд╕ рдоेрд░े рдмाрд░े рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдЦрд░ाрдм рд╕िрдлाрд░िрд╢ рд╣ी рджेрдЧा। рдоैं рдо्рдпूрдиिрдЦ рдФрд░ рдЕрд░ाрдК рдоें рдкुрд░ाрдиे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ों рдХी рдФрд░ рд░ुрдЦ рдХрд░ूँрдЧा, рд▓ेрдХिрди рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдоैं рдЗрдЯрд▓ी рдоें рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдХा рдкрдж рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ूँрдЧा। рд╢ुрд░ुрдЖрддी рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдПрдХ рдмाрдзा рдпрд╣ाँ рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै рдЬो рдХि рд╕рднी рдмреЬी рдмाрдзाрдУं рдоें рдПрдХ рд╣ै, рдФрд░ рд╡рд╣ рд╣ै рдпрд╣ूрджी рд╣ोрдиा рдпाрдиि рд╕ाрдоिрд╡ाрдж, рдпрд╣ рдЬрд░्рдорди рднाрд╖ा рд╡ाрд▓े рджेрд╢ों рдоें рдЙрддрдиी рд╣ी рдЕрдк्рд░िрдп рд╣ै рдЬैрд╕े рдХि рд╡рд╣ рдПрдХ рдмреЬी рд░ुрдХाрд╡рдЯ рд╣ो। рджूрд╕рд░ी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ाँ рдоेрд░ी рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рдЬाрди-рдкрд╣рдЪाрди рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рддौрд░ рдкрд░, рд╕्рдеाрдиीрдп рдкोрд▓िрдЯेрдХ्рдиिрдХ рдоें рд░рд╕ाрдпрдирд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдХा рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рджोрд╕्рдд рд╣ेрд░ рдПрди्рд╢рдмाрд╖рд░ рд╣ै, рдоिрд╢ेрд▓ рдХे рдЪाрдЪा рднी рдпрд╣ीं рдЧрдгिрдд рдХे рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕рдЪ рд╣ै рдХि рдоिрд╢ेрд▓ рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рднрдж्рджा рдмेрд╡реШूреЮ рдФрд░ рдЕрдЬूрдмा рдЗंрд╕ाрди рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдоैं рдЙрд╕рдХी рдХॉрд▓рд░ рдкрдХреЬрдХрд░ рдШрд╕ीрдЯрддा рд╣ुрдЖ рдЙрд╕рдХे рдЪाрдЪा рдХे рдкाрд╕ рд▓े рдЬाрдКँрдЧा, рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рдоैं рдЦुрдж рдЙрдирд╕े рдмाрддрдЪीрдд рдХрд░ूँрдЧा। рдоिрд╢ेрд▓ рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХे рд╕ाрде рдЯ्рд░ीрд╕्рдЯ (рдЗрдЯрд▓ी) рд╡ाрд▓े рдЕрдкрдиे рдкैрддृрдХ рдШрд░ рдоें рд╣ै, рдФрд░ рд╡рд╣ рдЕрднी рд▓рдЧрднрдЧ рджрд╕ рджिрди рддрдХ рдФрд░ рд╡ाрдкрд╕ рдирд╣ीं рдЖрдПрдЧा। рддुрдо्рд╣ें рдЙрд╕े рдоेрд░े рдмाрд░े рдоें рдЕрдерд╡ा рдЕрдкрдиे рдмाрд░े рдоें рднी рдХुрдЫ рдордд рдХрд╣рдиे рдФрд░ рдоेрд░ी рдЪिंрддा рдХрд░рдиे рдХी реЫрд░ूрд░рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рддुрдо рдоेрд░े рд▓िрдП рдПрдХ рддीрд░्рдерд╕्рдеाрди/рджрд░рдЧाрд╣ рд╣ो рдФрд░ рд╣рдоेрд╢ा рд░рд╣ोрдЧी рдЬिрд╕рдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХिрд╕ी рдФрд░ рдХे рдкाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ै; рдоैं рдпрд╣ рднी рдЬाрдирддा рд╣ूँ рдХि рдЕрди्рдп рд╕рднी рд▓ोрдЧों рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рддुрдо рдоुрдЭрд╕े рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдк्рд░ेрдо рдХрд░рддी рд╣ो, рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдмेрд╣рддрд░ рддрд░ीрдХे рд╕े рдоुрдЭे рд╕рдордЭрддी рд╣ो। рдоैं рддुрдо्рд╣ें рднрд░ोрд╕ा рджिрд▓ाрддा рд╣ूँ рдХि рдпрд╣ाँ рддुрдо्рд╣ाрд░े рдмाрд░े рдоें рдмुрд░ा-рднрд▓ा рдХрд╣рдиे рдХी рди рддो рдХिрд╕ी рдХी рд╣िрдо्рдордд рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рди рд╣ी рдХोрдИ рдРрд╕ा рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ेрдЧा। рдоुрдЭे рдХिрддрдиी рдЕрдзिрдХ рдЦुрд╢ी рдФрд░ рдЧрд░्рд╡ рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрдЧा, рдЬрдм рд╣рдо рдпрд╣ाँ рд╕ाрде рд╣ोंрдЧे рдФрд░ рд╕ाрдкेрдХ्рд╖-рдЧрддि рд╡ाрд▓े рдЕрдкрдиे рдХाрдо рдХो рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдПрдХ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рд╕्рдеिрддि рдоें рд▓ा рд╕рдХेंрдЧे। рджूрд╕рд░े рд▓ोрдЧों рдХे рд╕ाрдордиे, рдоैं рд╕рдЪ рдоें рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдорд╣िрдоाрдоंрдбрди рдХрд░ рдкाрдКंрдЧा рдХि рддुрдо рдХिрддрдиी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╣ो!

рдкिрдЫрд▓ी рдПрдХ рд╢ाрдо, рдоिрд╢ेрд▓ рдХा рдиिрджेрд╢рдХ, рдЬिрд╕рд╕े рд╣рдоाрд░ी рдЕрдЪ्рдЫी рдкрд╣рдЪाрди рд╣ै, рдХुрдЫ рд╕ंрдЧीрдд рдмрдЬाрдиे рдпрд╣ाँ рдЖрдпा рдеा। рдЙрд╕рдиे рд╣рдоें рдмрддाрдпा рдХि рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рд░ूрдк рд╕े рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬ्рдЮाрди рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж, рдоिрд╢ेрд▓ рдХैрд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдмेрдХाрд░ рдФрд░ рдХрд░ीрдм-рдХрд░ीрдм рдЕрд╕ंрддुрд▓िрдд рд╣ै। рдпрд╣ рдЫोрдЯी рд╕ी рдХрд╣ाрдиी рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд░ोрдЪрдХ рд╣ै рдЬिрд╕े рдоैं рдЕрднी рдмрддाрдКंрдЧा, рдЬिрд╕рдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХा реЫिрдо्рдоा рдЗрд╕ рддрде्рдп рд╕े рд▓िрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдЬिрд╕рдиे рдоुрдЭे рдпрд╣ рдмाрдд рдмрддाрдИ рд╣ै рд╡рд╣ рдпрд╣ рдЬाрдирддा рд╣ै рдХि рдоैं рдФрд░ рдоिрд╢ेрд▓ рдЕрдЪ्рдЫे рджोрд╕्рдд рд╣ैं, рдФрд░ рд╡рд╣ рдпрд╣ рднी рд╕рдордЭрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा реЫिрдХ्рд░ рдоैं рд╡ाрдкрд╕ рдоिрд╢ेрд▓ рд╕े рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ूँ...। рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░, рдоिрд╢ेрд▓ рдХे рдкाрд╕ рдХрд░рдиे рдХो рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рдоैрдиेрдЬрд░ рдиे рдЙрд╕े рдХैрд╕рд▓े рдкाрд╡рд░ рд╕्рдЯेрд╢рди рдоें рдмिрдЫाрдИ рдЧрдИ рдирдпी рдкाрд╡рд░ рд▓ाрдЗрдиों рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдЬाँрдЪ рдХे рд▓िрдП рднेрдЬा рдеा। рд╣рдоाрд░े рд╣ीрд░ो рдиे рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рдХि рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╡рд╣ рдЕрдкрдиा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕рдордп рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╢ाрдо рдХी рдЯ्рд░ेрди рдкрдХреЬेрдЧा, рд▓ेрдХिрди рджुрд░्рднाрдЧ्рдпрд╡рд╢ рдЙрд╕рдХी рдЯ्рд░ेрди рдЫूрдЯ рдЧрдИ। рдЕрдЧрд▓े рджिрди рдЙрд╕े рджिрдпा рдЧрдпा рдпрд╣ рдХाрдо рджेрд░ी рд╕े рдпाрдж рдЖрдпा। рддीрд╕рд░े рджिрди рд╡рд╣ рд╕्рдЯेрд╢рди рдкрд░ рдПрдХрджрдо рд╕рдЯीрдХ рд╕рдордп рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдпा, рд▓ेрдХिрди рдбрд░ рдХी рдЗрди्рддрд╣ा рддो рддрдм рд╣ो рдЧрдИ рдЬрдм рдЙрд╕े рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ुрдЖ рдХि рдЙрд╕े рдпрд╣ рднी рднूрд▓ рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдЙрд╕े рд╡рд╣ाँ рдЬाрдХрд░ рдХрд░рдиा рдХ्рдпा рд╣ै? рдЙрд╕рдиे рддुрд░ंрдд рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдХो рдПрдХ рддाрд░ рднेрдЬा рдХि рдЙрд╕े рджिрд╢ा-рдиिрд░्рджेрд╢ рдлैрдХ्рд╕ рдХрд░ рджिрдП рдЬाрдПँ। рдоुрдЭे рдирд╣ीं рд▓рдЧрддा рдХि рдпрд╣ рд▓реЬрдХा рд╕ाрдоाрди्рдп рд╣ै। 

    рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдКрд╖्рдоा рдХे рд╕рд╡ाрд▓ рдкрд░, рдЬो рдХि рдкрд░рд╕्рдкрд░ рддाрдкрдоाрди рдФрд░ рд╡िрдХिрд░рдг рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╣ै, рдоैं рдЕрдм рдмрд╣ुрдд рдЖрд╕ाрди рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ों рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪा рд╣ूँ, рдЬो рдХि рд╢ाрдпрдж рдЙрди рдк्рд░рдпोрдЧों рдж्рд╡ाрд░ा рднी рд╕рдд्рдпाрдкिрдд рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬो рдХि рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рд╕ंрдкрди्рди рдХिрдпे рдЬा рдЪुрдХे рд╣ैं। рдоाрди рд▓ो, рдХि рдХोрдИ рдПрдХ рддрд░ंрдЧ Ieax рдХिрд╕ी рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рддрд░ंрдЧрджैрд░्рдз्рдп рдХे рд╕ाрде +x рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рд╣ै, рдЬрд╣ाँ I рдХा рдоाрди рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╕ंрдЦ्рдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж, рдоाрди рд▓ो рдХि рдПрдХ рдЗрдХाрдИ рдЖрдпрддрди рдоें N рд╕ंрдЦ्рдпा рд╡ाрд▓े рд╡िрдХिрд░рдг рдЕрдиुрдиाрджрдХ (рдкрд░рдоाрдгु) рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ैं। рддрдм рдЕрд▓्реЮा/N рдХा рдоाрди рдкрджाрд░्рде рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рд╣ोрдЧा рдФрд░ рд╕िрд░्рдл рддाрдкрдкाрди рдкрд░ рд░ैрдЦिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдиिрд░्рднрд░ рд╣ोрдЧा। рддрдм рдЕрд▓्реЮा/N рдХा рдоाрди рдШाрддु рдХी рдк्рд░рдХृрддि рд╕े рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рдлрд▓рди рд╣ोрдХрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд▓िрдЦा рдЬा рд╕рдХेрдЧा...।

рдРрд╕े рд╕्рдеिрддि рдоें рдХिрд╕ी рдХो рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рдЬाँрдЪрдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдХ्рдпा рдЕрд▓्реЮा рдХा рдоाрди рдкрд░ाрд╡рд░्рддिрдд рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдк्рд░рдпोрдЧों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЬ्рдЮाрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рдХिрдпे рдЧрдП рдк्рд░рдпोрдЧों рдХा рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рд╣рд▓ рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиे рд▓िрдП рдХिрд╕ рд╣рдж рддрдХ рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдоें рд▓ाрдпे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдоैं рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдЕрдкрдиे рддрд░ीрдХे рд╕े рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХी рдЖрдЧ рдоें рдЬрд▓ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдХ्рдпोंрдХि рдоुрдЭे рдЖрд╢ा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рдЧुрдк्рдд рдКрд╖्рдоा рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЖрдЧे рдХी рдУрд░ рдПрдХ рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдХрджрдо рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рддुрдо рдпрд╣ рдЬाँрдЪрдиा рдордд рднूрд▓рдиा рдХि рдХाँрдЪ рдХिрд╕ рд╣рдж рддрдХ рдб्рдпुрд▓ोंрдЧ-рдкेрдЯिрдЯ рдХे рдиिрдпрдо рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै।

рддुрдо рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рдоेрд░ा рд╕ाрде рджो। рдмाрдж рдоें рд╣рдо рдХोрдИ рди рдХोрдИ рд░ाрд╕्рддा рдиिрдХाрд▓ рд╣ी рд▓ेंрдЧे рдХि рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рдХ्рдпा рдХिрдпा рдЬाрдпे। рдпрджि рдоुрдЭे рдХोрдИ рдиौрдХрд░ी рдоिрд▓ рдЬाрддी рд╣ै рддो рд╣рдо рдЬрд░ूрд░ рдЧрд░्рдоिрдпों рдоें рдХिрд╕ी рдЫोрдЯी рд╕ी рдпाрдд्рд░ा рдкрд░ рдиिрдХрд▓ рдкाрдпेंрдЧे। рдЖрдУ рд╣рдо рдмेрд╣рддрд░ рдХी рдЖрд╢ा рдХрд░ें।

рдоेрд░ी рдк्рдпाрд░ी рдЫोрдЯी рд╕ी рдЙрдмрд▓ी рд╣ुрдИ рдкрдХौреЬी, 
рддुрдо्рд╣ाрд░े рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдХो рдУрд░ рд╕े рд╢ुрднрдХाрдордиाрдпें рдФрд░ рдЧрд░्рдордЬोрд╢ी рднрд░े рдЪुрдо्рдмрди
рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕्рдкे рд╡ाрд▓े рдЕрдкाрд░्рдЯрдоेрди्рдЯ рдоें рд╕рдм рдХैрд╕ा рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै?

******************************************

рдиेрд╣рд░ू рдХी рдХिрддाрдм рдФрд░ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рд╕рди 1949 рдХा рд╕рдордп рдеा, рднाрд░рдд рдХो рдЖреЫाрдж рд╣ुрдП рджूрд╕рд░ा рд╕ाрд▓ рд╣ो рд░рд╣ा рдеा। рднाрд░рдд рдХे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдкंрдбिрдд рдЬрд╡ाрд╣рд░ рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рджेрд╢ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдХी рдиींрд╡ рдбाрд▓рдиे рд╕рдоृрдж्рдз рджेрд╢ों рдХी рдпाрдд्рд░ाрдПँ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдЗрди्рд╣ीं рдпाрдд्рд░ाрдУं рдоें рд╡े рдЕрдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдпों рд╕े рднी рдоिрд▓рддे рдФрд░ рд╕рдорд░्рде рд▓ोрдЧों рд╕े рднाрд░рдд рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХा рднाрдЧीрджाрд░ рд╣ोрдиे рд╣ेрддु рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░рддे। рдирдпा рджेрд╢ рдЕрдкрдиा рдЖрдХाрд░ рд▓े рд░рд╣ा рдеा। рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЖрдо рдиिрдпрдоों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рджेрд╢ рдХे рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕рдкрдиे рд▓ोрдЧों рдХी рдЖँрдЦों рдоें рдеे। рдЗрд╕ी рдмीрдЪ рдЬрд╡ाрд╣рд░ рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдиे рднाрд░рдд рдкрд░ рдПрдХ рдирдпी рдХिрддाрдм рд▓िрдЦी рдеी, рдЬिрд╕рдХा рдиाрдо рдеा, “рдбिрд╕्рдХрд╡рд░ी рдСреЮ рдЗрди्рдбिрдпा”। рд╕рди 1949 рдХी рдЕрдоेрд░िрдХी рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рдиेрд╣рд░ू рдХी рдоुрд▓ाреШाрдд рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЕрдоेрд░िрдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рд╕े рд╣ुрдпी рдеी рдФрд░ рдЗрд╕ी рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХे рджौрд░ाрди рдиेрд╣рд░ू рдиे рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ “рдбिрд╕्рдХрд╡рд░ी рдСреЮ рдЗрдг्рдбिрдпा” рдХी рдПрдХ рдк्рд░рддि рднेंрдЯ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рджी рдеी। рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рди рд╕िрд░्рдл рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд░ोрдЪрдХ рдвंрдЧ рд╕े рдкреЭी, рдмрд▓्рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиेрд╣рд░ू рдХो рдПрдХ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ों рд╕े рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрдпा।

************************************************************

рдк्рд░िंрд╕рдЯрди, рди्рдпू рдЬрд░्рд╕ी, рдЕрдоेрд░िрдХा
18 рдлрд░рд╡рд░ी, 1950

рдк्рд░िрдп рд╢्рд░ी рдиेрд╣рд░ू,

рдоैंрдиे рдЖрдкрдХी рдЕрдж्рднुрдд рдкुрд╕्рддрдХ “рднाрд░рдд рдПрдХ рдЦोрдЬ” рдХो рдЕрдд्рдпंрдд рд░ुрдЪि рд▓ेрдХрд░ рдкреЭा। рдПрдХ рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕рдХा рдкрд╣рд▓ा рднाрдЧ рдкреЭ рдкाрдиा рдеोреЬा рдХрдаिрди рд╣ै। рд▓ेрдХिрди, рдпрд╣ рдЖрдкрдХे рдорд╣ाрди рджेрд╢ рдХी рднрд╡्рдп рдмौрдж्рдзिрдХ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕рдордЭрджाрд░ी рдмрдиाрддा рд╣ै। рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рдж्рд╡िрддीрдп рднाрдЧ рдоें, рдд्рд░ाрд╕рджिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ों рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдж्рд╡ाрд░ा рдмрд▓рдкूрд░्рд╡рдХ рдеोрдкे рдЧрдП рдЖрд░्рдеिрдХ, рдиैрддिрдХ рдФрд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╡िрдШрдЯрдиों , рддрдеा рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдЧों рдХे рд╢ाрддिрд░ рддрд░ीрдХों рд╕े рдХिрдпे рдЧрдП рд╢ोрд╖рдг рдХे, рдЖрдкрдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рд╕े рдоैं рдЧрд╣рд░ा рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ुрдЖ рд╣ूँ। рдЕрд╣िंрд╕ा рдФрд░ рдЕрд╕рд╣рдпोрдЧ рдХे реЫрд░िрдпे рдоुрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдЧांрдзी рдФрд░ рдЖрдкрдХे рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдП рдоेрд░ी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдЕрдм рдЙрд╕рд╕े рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдмреЭ рдЧрдпी рд╣ै рдЬिрддрдиी рдХि рдпрд╣ рдЗрд╕ рдкुрд╕्рддрдХ рдХो рдкрдврдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдеी। рдмाрд╣рд░ी рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ों рдХे рджрдмाрд╡ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╡рд╕्рддुрдиिрд╖्рда рд╕рдордЭрджाрд░ी рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рдЖрддंрд░िрдХ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдФрд░ рдЖंрддрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдкрдоाрди, рдХ्рд░ोрдз рдФрд░ рдШृрдгा рдХे рд╢िрдХाрд░ рд╣ो рдЬाрдиे рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╕ंрдШрд░्рд╖ - рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЕрдкрдиी рд╕рд░ाрд╣рдиाрдпोрдЧ्рдп-рдкुрд╕्рддрдХ рдоुрдЭे рджेрдиे рдоें рд▓िрдП рдоैं рдЖрдкрдХा рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЖрднाрд░ी рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддा рд╣ूँ।

рдЖрдкрдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рд▓ाрднрдХाрд░ी рдХाрд░्рдп рдХे рд▓िрдП рдоेрд░ी рд╕рд░्рд╡ोрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд╢ुрднрдХाрдордиाрдУं рдФрд░ рд╕ाрджрд░ рдЕрднिрд╡ाрджрди рд╕рд╣िрдд,

рд╕рд╣ृрджрдп рдЖрдкрдХा,
рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди

рдХृрдкрдпा, рдЕрдкрдиी рдмेрдЯी рдХो рдоेрд░ी рдпाрдж рджिрд▓ाрдЗрдпेрдЧा।

***********************************
(From the Letter printed on the back-cover of Discovery of India (Oxford edition, 1981).
************************

рд╕ंрд╕ाрд░ рдХा рдЕंрдд рдХрдм рд╣ोрдЧा?

рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдк्рд░рд╢्рди рдФрд░ рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди рдХे рдЙрдд्рддрд░
рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рд╣िрдм्рд░ू рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдЬेрд░ुрд╕рд▓рдо рдХे рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп рдХे рдЕрднिрд▓ेрдЦाрдЧाрд░ рдЦंрдЧाрд▓рдиे рдкрд░ рдХुрдЫ рдРрд╕े рдмेрд╣рддрд░ीрди рдкрдд्рд░ рдоिрд▓рддे рд╣ैं рдЬिрдирдоें рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рддिрднाрд╢ाрд▓ी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдмीрдЪ рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдк рд╣ुрдЖ рдеा। рдХрдИ рдмрдЪ्рдЪों рдиे рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди рд╕े рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ाрдзाрд░рдг, рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рдмुрдж्рдзिрдордд्рддाрдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫे рдеे, рдЬिрд╕рдХे рдЬрд╡ाрдм рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди рдиे рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рджेрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ें рдХीं। рдмрдЪ्рдЪे рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рдмौрдж्рдзिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЙрддрдиे рдмोрдЭिрд▓ рддрд░ीрдХे рд╕े рдирд╣ीं рд▓ेрддे рдеे рдЬिрддрдиा рдЙрдирдХे рд╕рдордп рдХे рдмреЬे рдФрд░ рдмुрдж्рдзिрдоाрди рд▓ेрддे рдеे, рдмрдЪ्рдЪे рдмрд╕ рдЗрддрдиा рд╕рдордЭрддे рдеे рдХि рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди рдХो рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ै рдФрд░ рд╡े рдЙрдирдХे рдк्рд░рд╢्рдиों рдЙрдд्рддрд░ рджे рдкाрдпेंрдЧे। рдХुрдЫ рдмрдЪ्рдЪे рдЙрдирдоें рдПрдХ рджोрд╕्рдд рджेрдЦрддे рдеे рдЬैрд╕े рд╣рдо рдЕрдкрдиे рджाрджा-рдиाрдиा рдоें рджेрдЦ рд▓ेрддे рд╣ैं।

рдПрдХ рдХрдХ्рд╖ा рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдиे рдкूрдЫा рдХि рдЬाрдирд╡рд░ рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै? рдХ्рдпा рдЗंрд╕ाрди рдЬाрдирд╡рд░ рд╣ै?
рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди рдиे рдЙрди рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдпрд╣ рдЬрд╡ाрдм рднेрдЬा рдеा-
*********************************************
(Photo: Ilana E. Strauss)
17 рдЬрдирд╡рд░ी 1953
рдк्рд░िрдп рдмрдЪ्рдЪों,
    рд╣рдоें рдпрд╣ рдирд╣ीं рдкूрдЫрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि “рдПрдХ рдЬाрдирд╡рд░ рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै?” рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдкूрдЫрдиा рдЪाрд╣िрдП “рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдЪीреЫ рдХो рд╣рдо рдЬाрдирд╡рд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं?” рдЕрдЪ्рдЫा! рд╣рдо рдЬाрдирд╡рд░ рдЙрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं рдЬिрд╕рдоें рдХुрдЫ рдЦाрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдЦाрд╕िрдпрддें рд╣ोрддीं рд╣ैं: рдпрд╣ рдЦाрдиा рдЦाрддा рд╣ै, рдпрд╣ рдЕрдкрдиे рд╣ी рддрд░рд╣ рдХे рдоाрддा-рдкिрддा рд╕े рдкैрджा рд╣ोрддा рд╣ै, рдпрд╣ рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдкрд▓рддा-рдмреЭрддा рд╣ै, рдпрд╣ рдПрдХ рд╕्рдеाрди рд╕े рджूрд╕рд░ी рдЬрдЧрд╣ рдЦुрдж рд╣ी рдЪрд▓рддा рдлिрд░рддा рд╣ै, рдпрд╣ рдорд░ рдЬाрддा рд╣ै рдЬрдм рдЗрд╕рдХा рд╕рдордп реЩрдд्рдо рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рд╣рдо рдХिрд╕ी рдХीреЬे, рдоुрд░्рдЧे, рдХुрдд्рддे рдпा рдмрди्рджрд░ рдХो рдЬाрдирд╡рд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗंрд╕ाрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдХ्рдпा? рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдЖрдк  рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рддрд░ीрдХे рд╕े рдЦुрдж рд╕ोрдЪिрдпे рдФрд░ рдЦुрдж рдиिрд░्рдгрдп рд▓ीрдЬिрдпे рдХि рдХ्рдпा рдпрд╣ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╣ै рдХि рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдХो рдЬाрдирд╡рд░ рд╕рдордЭें?

рд╕ाрджрд░ рднрд╡рджीрдп,
рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди  
*****************************

(Photo: Ilana E. Strauss)
рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪी рдиे рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ реЩाрд╕ рд╕рд▓ाрд╣ рджी, рдЬो рдмाрдХी рд▓ोрдЧ рдЙрди्рд╣ें рджेрдиा рднूрд▓ рд╣ी рдЧрдП рдеे -
*****************************

рд╕рди 1951
рдк्рд░िрдп рд╢्рд░ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди,
рдоैं 6 рд╕ाрд▓ рдХी рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪी рд╣ूँ 
рдоैंрдиे рдЕрдЦрдмाрд░ рдоें рдЖрдкрдХी рдПрдХ рдлोрдЯो рджेрдЦी।
рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЖрдкрдХो рдЬрд▓्рджी рдмाрд▓ рдЕрд╡рд╢्рдп рдХрдЯрд╡ा рд▓ेрдиे рдЪाрд╣िрдП, рддाрдХि рдЖрдк рдмेрд╣рддрд░ рджिрдЦें।

рдЖрдкрдХी рд╕ाрджрд░
рдЖрди рдЬी. рдХोрд╕िрди

*****************************


рдм्рд░िрд╕्рдЯрд▓ рдХे рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдПрдХ рдмाрдд рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдЖ рд░рд╣ी рдеी, рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиी рдоाँ рд╕े рд╡рд╣ рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫा рдФрд░ рдоाँ рдиे рдЙрд╕े рдмрддाрдпा рдХि рдПрдХ рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиाрдо рдХे рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЬрд╡ाрдм рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं рддो рдмрдЪ्рдЪे рдиे рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХा рдкрддा рдЦोрдЬрдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा-

*****************************
рдк्рд░िрдп рдбॉ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди,

 рдоैं рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ूँ рдХि рдЖрд╕рдоाрди рдХे рдЙрд╕ рдкाрд░ рдХ्рдпा рд╣ै? рдоेрд░ी рдоाँ рдХрд╣рддी рд╣ैं рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдмेрд╣рддрд░ рдЙрдд्рддрд░ рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рднрд╡рджीрдп 
рдл्рд░ेंрдХ рдлेрд▓ाрд░рдоेрди 
***********
(Photo: Ilana E. Strauss)


рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдиे рдЬрдм рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рд╕े рдкूрдЫा рдХि рдкृрде्рд╡ी рдХрдм рдкैрджा рд╣ुрдИ рдеी рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдЕंрдд рдХрдм рд╣ोрдЧा? рддो рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे рдордЬाрдХिрдпा рдЕंрджाреЫ рдоें рдпрд╣ рдЬрд╡ाрдм рджिрдпा рдеा-
(Photo: Ilana E. Strauss)

*****************************
рдЬूрди 19, 1951
рд╕ुрд╢्рд░ी рдоोрдиिрдХ рдПрдк्рд╕्рдЯाрдЗрди,
361 рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рдкाрд░्рдХ рдкрд╢्рдЪिрдо 

рдк्рд░िрдп рдоोрдиिрдХ,

рдкृрде्рд╡ी рджрд╕ рдХрд░ोреЬ рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рднी рдеोреЬा рдЕрдзिрдХ рдкрд╣рд▓े рд╕े рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕंрдд рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рддो рдоैं рдпрд╣ी рд╕рд▓ाрд╣ рджूंрдЧा рдХि рдЗंрддреЫाрд░ рдХрд░ो рдФрд░ рджेрдЦो।

рд╕ाрджрд░
рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди

рдоैंрдиे рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рд╕्рдЯाрдо्рдк рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдХिрдпे рд╣ैं। 
************************

... рдЙрдирдХे рдХाрдо-рдХाрдЬ рдиे рдЕрдирдЬाрдиे рд╡рд░्рдд्рддрдоाрди рдЦрддрд░े рдЙрдд्рдкрди्рди рдХिрдпे рд╣ैं - рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓ рдмीрд╕рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдорд╣ाрдирддрдо рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдоें рдЧिрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЙрдирдХी рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рдХो рдХिрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░-рд╡िрд╢ेрд╖ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдХрд░рдиा рдмрд╣ुрдд рдХрдаिрди рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдирдХे рдХाрдо рдиे рднाрд╖ाрд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдЧрдгिрдд, рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рджрд░्рд╢рди рдЗрдд्рдпाрджि рдЬैрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдЧंрднीрд░ рдк्рд░рднाрд╡ рдЫोреЬे рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиाрднिрдХीрдп рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХे рдиिрд░рд╕्рдд्рд░ीрдХрд░рдг рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢्рд╡ рднрд░ рдоें рдордЬрдмूрдд рдЕрднिрдпाрди рдЪрд▓ाрдпा рдеा। рдЙрдирдХे рдЗрд╕ рдЕрднिрдпाрди рдХे рдХाрд░рдг, рдЙрди्рд╣ें 20рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдорд╣ाрдирддрдо рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрджिрдпों рдоें рдЧिрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рди 1950 рдоें рдЙрди्рд╣ें рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдХिрдпे рдЧрдП рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдП рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕े рдирд╡ाреЫा рдЧрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╕рдордХाрд▓ीрди рдиोрдмेрд▓ рд╡िрдЬेрддा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рдПрдХ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा рдеा-


5 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1955
41, рдХ्рд╡ीрди्рд╕ рд░ोрдб, 
рд░िрдЪрдоंрдб, рд╕рд░ी

рдк्рд░िрдп рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди,

рдоेрд░े рджिрдоाрдЧ рдоें рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рдЙрдореЬ-рдШुрдореЬ рд░рд╣ा рд╣ै, рдФрд░ рдоैंрдиे рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рдХрдИ рд▓ोрдЧों рдХे рд╕ाрде рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдмрд╣ुрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рд▓ोрдЧों рдоें рдпुрдж्рдз-рд╡िрд░ोрдзी рдордиोрднाрд╡ рдХो рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдмेрд╣рддрд░ीрди рдХрджрдо рдХ्рдпा рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдоैं рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ рдХि рдпुрдж्рдз рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рдЖрдкрджाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рдПрдХ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╡рдХ्рддрд╡्рдп рдЬाрд░ी рдХрд░рдиा рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рд╡ाрд▓े, рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯों рдФрд░ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ-рд╡िрд░ोрдзिрдпों, рдкрд╢्рдЪिрдоी рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ी рд▓ोрдЧों рдХा рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓ा рдХрджрдо рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдоैं рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рд╡рдХ्рддрд╡्рдп рдХा рдПрдХ рдк्рд░ाрд░ूрдк рдпрд╣ाँ рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдФрд░ рдоैं рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдЖрд╢ाрди्рд╡िрдд рд╣ूँ рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиे рдХे рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рд╣ोंрдЧे। рдоैं рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХी рд╕ूрдЪी рднी рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ рдЬिрди्рд╣ें рдоैं рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣ рд░рд╣ा рд╣ूँ। рдпрджि рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдоिрд▓ рдЧрдП, рддो рдЕрдЧрд▓ा рдХрджрдо рдПрдХ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХा рдЖрдпोрдЬрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдЬिрд╕े рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ рдоेрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдХिрдпे рдЧрдП рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдХे рдк्рд░ाрд░ूрдк рдХो рдкाрд╕ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрдоंрдд्рд░िрдд рдХрд░ें। рдоुрдЭे рдЖрд╢ा рд╣ै рдХि рдЗрд╕рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдЬрдирддा рджोрдиों рдХो рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХी рдЧंрднीрд░рддा рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрдпा рдЬा рд╕рдХेрдЧा।

рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╕े, рдоेрд░ा рд╡िрдЪाрд░ рдеा рдХि рдЗрд╕ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХेрд╡рд▓ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрдиा рдмेрд╣рддрд░ рд╣ोрдЧा рди рдХि рдЕрди्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рд▓ोрдЧो рдХो рдЬैрд╕े рдХि рдЕрд░्рдиाрд▓्рдб рддोрдпांрдмी, рдЬिрдирдХा рдХि рдЖрдкрдиे реЫिрдХ्рд░ рдХिрдпा। рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдпрд╣ реЫिрдо्рдоेрджाрд░ी рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं, рдФрд░ рдпрд╣ рдЙрдирдХी рд╡िрд╢ेрд╖ реЫिрдо्рдоेрджाрд░ी рднी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдирдХे рдХाрдо-рдХाрдЬ рдиे рдЕрдирдЬाрдиे рд╡рд░्рдд्рддрдоाрди рдЦрддрд░े рдЙрдд्рдкрди्рди рдХिрдпे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд, рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рд╡िрд╕्рддृрдд рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЗрд╕े рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд░рдЦрдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।

рднрд╡рджीрдп
(рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓)


рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे рдЗрд╕рдХा рдд्рд╡рд░िрдд рдФрд░ рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЬрд╡ाрдм рджिрдпा рдеा-


рдк्рд░िрдп рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓,

5 рдЕрдк्рд░ेрд▓ рдХो рд▓िрдЦे рдЧрдП рдкрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрдХो рдзрди्рдпрд╡ाрдж। рдоैं рдЖрдкрдХे рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд╡рдХ्рддрд╡्рдп рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП реЩुрд╢ी-реЩुрд╢ी рд░ाреЫी рд╣ूँ। рдоैं рдЖрдкрдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдд рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рдЪрдпрди рдкрд░ рднी рд╕рд╣рдордд рд╣ूँ।

рд╕ाрджрд░,
(рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди)


рдпрд╣ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдЬीрд╡рди рдХा рдЕंрддिрдо рдкрдд्рд░ рдеा। рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो рд▓िрдЦрдиे рдХे рдоाрдд्рд░ 13 рджिрди рдмाрдж, 18 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1955 рдХो рдЙрдирдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдИ। рдпрд╣ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╡рдХ्рддрд╡्рдп 9 рдЬुрд▓ाрдИ, 1955 рдХो рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕े рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े “рд░рд╕ेрд▓-рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдШोрд╖рдгाрдкрдд्рд░” рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдХреЬी рдкрд░ рдкреЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै-
http://lakes.chebucto.org/GENERAL/PUGWASH/manifesto.pdf
****

рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди: рд╕рдмрд╕े рдоौрд▓िрдХ рдЪिंрддрдХों рдоें рдПрдХ

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдирд╡рдо्рдмрд░ 1911 рдоें рджुрдиिрдпा рдХे рджो рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рд╣ेрдирд░ी рдкोрдЗрдирдХेрдпрд░ рдФрд░ рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдХो рдПрдХ рдирд╡рдпुрд╡рдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдиुрд╢ंрд╕ा рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣ा рдЧрдпा, рдЬिрдирдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕्рд╡िрд╕ реЮेрдбрд░рд▓ рдЗंрд╕्рдЯीрдЯрдпूрдЯ рдСреЮ рдЯेрдХ्рдиोрд▓ोрдЬी рдХो рдЙрд╕ рдирд╡рдпुрд╡рдХ рдХी рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдХे рдкрдж рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиा рдеा। рдЗрд╕ рдирд╡рдпुрд╡рдХ рдиे 6 рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╢ोрдзрдкрдд्рд░ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░рдХे рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рджुрдиिрдпा рдоें рддрд╣рд▓рдХा рдордЪाрдпा рдеा। рдпрд╣ рдирд╡рдпुрд╡рдХ рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдеे, рдЬो рд╕्рд╡िрд╕ реЮेрдбрд░рд▓ рдЗंрд╕्рдЯीрдЯрдпूрдЯ рдСреЮ рдЯेрдХ्рдиोрд▓ोрдЬी рдоें рдкреЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡рд╣ां рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдХे рдкрдж рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рддि рдЪाрд╣ рд░рд╣े рдеे। рд▓ेрдХिрди рд╕्рд╡िрд╕ реЮेрдбрд░рд▓ рдЗंрд╕्рдЯीрдЯрдпूрдЯ рдСреЮ рдЯेрдХ्рдиोрд▓ोрдЬी рдХे рддрдоाрдо рдмреЬे рд╡िрдж्рд╡ाрди рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди рдХी рдпोрдЧ्рдпрддाрдУं рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╢рдХ рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣ोрдиे рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЙрдирдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдеे। рдЗрди рд╕िрдлाрд░िрд╢ी рдкрдд्рд░ों рдХे рдмाрдж рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХी рд╕्рд╡िрд╕ реЮेрдбрд░рд▓ рдЗंрд╕्рдЯीрдЯрдпूрдЯ рдСреЮ рдЯेрдХ्рдиोрд▓ोрдЬी рдоें рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдХे рдкрдж рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рддि рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рд╕рдХी рдеी।

рд╣ेрдирд░ी рдкोрдЗрдирдХेрдЕрд░ рдХी рдФрд░ рд╕े

рдирд╡рдо्рдмрд░, 1911

рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рд╕рд╣рдХрд░्рдоी,

рд╢्рд░ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рд╕рдмрд╕े рдоौрд▓िрдХ рдЪिрди्рддрдХों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ैं, рдЬिрдирд╕े рдоैं рдоिрд▓ा рд╣ूँ। рдЙрдирдХी рдЙрдо्рд░ рдХрдо рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХे рдЕрдЧुрдЖ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдоें рдЕрдкрдиा рд╕्рдеाрди рдмрдиाрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХी рдЬिрд╕ рдмाрдд рдХी рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХрд░рдиी рдкреЬेрдЧी рд╡рд╣ рдЙрдирдХी рд╕ुрдЧрдорддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рд╕ाрде рд╡рд╣ рдирдП рд╕िрдж्рдзांрддों рдХे рд╕ाрде рдЦुрдж рдХो рдЕрдиुрдХूрд▓ рдмрдиा рд▓ेрддे рд╣ैं рдФрд░ рдпрд╣ рд╕рдордЭрддे рд╣ैं рдХि рдЙрди рд╕िрдж्рдзांрддों рд╕े рдХोрдИ рд╕ंрднрд╡ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдХैрд╕े рдиिрдХाрд▓рдиा рд╣ै। рд╡рд╣ рд╕िрд░्рдл рдкुрд░ाрдиे рд╕िрдж्рдзांрддों рддрдХ рд╣ी рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ैं, рдФрд░ рдЬрдм рднौрддिрдХी рдХी рдХोрдИ рд╕рдорд╕्рдпा рдЙрдирдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдЖрддी рд╣ै рддो рд╡рд╣ рд╕рднी рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиे рдХो рддैрдпाрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдПрдХ рд╕рдорд╕्рдпा рдЬрдм рдЙрдирдХे рджिрдоाрдЧ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддी рд╣ै рддो рд╡рд╣ рд╕्рд╡рдпं рдирдП рд╕िрдж्рдзांрдд рдХी рд╕рдо्рднाрд╡рдиाрдУं рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै рдЬो рдХि рдХिрд╕ी рджिрди рдк्рд░рдпोрдЧों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕िрдж्рдз рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдоेрд░े рдХрд╣рдиे рдХा рдЖрд╢рдп рдпрд╣ рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдпे рд╕рднी рд╕ंрднाрд╡рдиाрдПँ рдк्рд░рдпोрдЧों рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдоें рд╕рдлрд▓ рд╣ोंрдЧी рдпрджि рдЙрдирдХा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рд╕рдХेрдЧा। рдЪूँрдХि рд╡े рдЙрди рд╕рднी рджिрд╢ाрдУं рдоें рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдХी рддрд▓ाрд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬिрдирдоें рдХि рдХिрд╕ी рдХो рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдЬो рд░ाрд╕्рддे рд╡рд╣ рдЪुрдирддे рд╣ैं рдЙрдирдоें рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕँрдзेрд░े рд░ाрд╕्рддे рд╣ी рд╣ोрддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдаीрдХ рдЙрд╕ी рд╕рдордп рдпрд╣ рдЖрд╢ा рднी рдХी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП рдХि рдЬो рд░ाрд╕्рддे рд╡рд╣ рдЪुрдирддे рд╣ैं рд╡рд╣ рд╕рд╣ी рд░ाрд╕्рддे рд╣ों, рдпрд╣ी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рд╕े рдЖрдЧे рдмреЭрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЧрдгिрддीрдп рднौрддिрдХी рдХा рдХाрдо рд╕рд╣ी рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫрдиा рд╣ै рдФрд░ рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рднौрддिрдХी рдХा рдХाрдо рдЙрди्рд╣ें рд╕ुрд▓рдЭाрдиा। 

рднрд╡िрд╖्рдп рд╢्рд░ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХी рдорд╣рдд्рддा рдХो рдЕрдзिрдХाрдзिрдХ рд╕ाрдмिрдд рдХрд░ेрдЧा, рдФрд░ рдЗрд╕ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рд╡िрдж्рд╡ाрди рдЗрд╕ рдирд╡рдпुрд╡рдХ рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдХो рдЕрдкрдиी рдФрд░ рдЖрдХृрд╖्рдЯ рдХрд░рдХे рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдПрдХ рджिрди рдорд╣ाрди рд╕рдо्рдоाрди рдЕрд░्рдЬिрдд рдХрд░ेंрдЧे।

рдЖрдкрдХा рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╕рд╣рдХрд░्рдоी,
рдкोрдЗрдирдХेрдпрд░
------ ---------------

рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдХी рдФрд░ рд╕े

рдкेрд░िрд╕, 17 рдирд╡рдо्рдмрд░ 19111

рдк्рд░िрдп рд╢्рд░ीрдоाрди,

рдоुрдЭे рдЕрднी рдЖрдкрдХा рдкрдд्рд░ рдоिрд▓ा, рдЬिрд╕рдоे рдЖрдкрдиे рд╢्рд░ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдоेрд░े рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╡िрдЪाрд░ рдоांрдЧे рд╣ैं рдЬिрдирд╕े рдоिрд▓рдиे рдХा рдоुрдЭे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ा рдеा।  рдЖрдк рдпрд╣ рднी рдХрд╣ рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рд╢्рд░ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХी рд╡ाрдкрд╕ рдЬ्рдпूрд░िрдХ рд▓ौрдЯрдиे рдХी рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдЗрдЪ्рдЫा рд╣ै рдФрд░ рдЬрд▓्рджी рд╣ी рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ рднी рд╕рдХрддा рд╣ै।
  
рдоैं рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╢्рд░ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рднौрддिрдХी рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╢ोрдз-рдкрдд्рд░ों рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХрд░рддी рд░рд╣ी рд╣ूँ। рдЗрд╕рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рднौрддिрдХрд╡िрдж рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рд╕рд╣рдордд рд╣ैं рдХि рдпрд╣ рд╢ोрдз-рдкрдд्рд░ рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╕्рддрд░ рдХे рд╣ैं। рдм्рд░рд╕ेрд▓्рд╕ рдоें, рдЬिрд╕ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХोंрдлेрд░ेрди्рд╕ рдоें рдоैं рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдЧрдИ рдеी рдЙрд╕рдоें рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдП рдеे, рдоैं рдЙрдирдХे рджिрдоाрдЧ рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा, рд╡िрд╖рдп-рдЬ्рдЮाрди рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рдХी рдЧрд╣рд░ाрдИ рдХी рд╕рд░ाрд╣рдиा рдХрд░ рдкाрдИ рдеी। рдпрджि рд╣рдо рдпрд╣ рдз्рдпाрди рджें рдХि рд╢्рд░ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдЕрднी рдирд╡рдпुрд╡рдХ рд╣ैं, рдЙрдирдкрд░ рд╣рдоाрд░ा рдЖрд╢ाрди्рд╡िрдд рд╣ोрдиा рдФрд░ рдЙрдирдоें рднрд╡िрд╖्рдп рдХा рдПрдХ рдЕрдЧुрд╡ा рднौрддिрдХрд╡िрдж рджेрдЦрдиा рд╕рд╣ी рд╣ै। рдоेрд░े рд╡िрдЪाрд░ рд╣ै рдХि рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрди рдЙрдирдХी рдЗрдЪ्рдЫाрдиुрд╕ाрд░ рдХाрдо рджेрдХрд░, рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдкूрд░्рд╡ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрдж्рдпрдоाрди рдЪेрдпрд░ рдкрд░ рдЙрдирдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдЕрдерд╡ा рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдХिрд╕ी рдЪेрдпрд░ рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдХрд░, рдЧौрд░рд╡ाрди्рд╡िрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдорд╣ाрди рд╕ेрд╡ा рднी рд╣ोрдЧी।

рд╢्рд░ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХे рд╕рдоाрдзाрди рдоें, рдЕрдкрдиी рд╕рдо्рдорддि рджेрдХрд░ рдеोреЬी рд╕ी рд╕рд╣рднाрдЧिрддा рдХрд░рдХे рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд реЩुрд╢ी рд╣ोрдЧी।  

рдЙрди्рд╣ें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХीрдЬिрдпे, рдоेрд░ी рдЖрдкрд╕े рд╡िрдирддी рд╣ै, рдоेрд░ी рд╢ुрднрдХाрдордиाрдУं рдХे рдЖрд╢्рд╡ाрд╕рди рдХे рд╕ाрде,
рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी
рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╕ंрдХाрдп, рдкेрд░िрд╕
(рдЬрдирд░рд▓ рдлिрдЬिрдХ्рд╕ рд▓ेрдмोрд░ेрдЯрд░ी)

(Sources: Poincare's translated letter via Solvay Conferences on Physics:Aspects of the Development of Physics Since 1911, Curie's translated and supplied by Jeremy Harding)

рдк्рд░िрдп рдбॉ. рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди: рдХ्рдпा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ैं?

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди 20рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рд╕рдмрд╕े рдорд╣ाрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдоें рд╕े рдПрдХ рдеे। рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдоाрдорд▓ों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЙрдирдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕рдордЭ рдмेрд╣рдж рд╕рдЯीрдХ рдеी। рдпрд╣ рдПрдХ рдЙрдд्рд╕ुрдХрддा рдХा рд╡िрд╖рдп рдеा рдХि рдзрд░्рдо рдФрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдХे рдХ्рдпा рд╡िрдЪाрд░ рд╣ैं। рд╕рди 1936 рдоें рдПрдХ рдЫाрдд्рд░ा рдиे рдЕрдкрдиी рдХрдХ्рд╖ा рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХी рддрд░реЮ рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा, рдЬिрд╕рдХा рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдиे рддुрд░рди्рдд рдЬрд╡ाрдм рджिрдпा рдеा। рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдмेрд╕्рдЯ-рд╕ेрд▓рд░ рдХिрддाрдм “рд▓ेрдЯрд░्рд╕ рдСреЮ рдиोрдЯ” рд╕े рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
**************************

рдж рд░िрд╡рд░рд╕ाрдЗрдб рдЪрд░्рдЪ,

19 рдЬрдирд╡рд░ी, 1936,

рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рдбॉ. рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди,
рд╣рдордиे рдЕрдкрдиी рд░рд╡िрд╡ाрд░ рд╡ाрд▓ी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдпрд╣ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдаाрдпा рд╣ै: рдХ्рдпा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ैं? рдпрд╣ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдкूрдЫрдиे рдкрд░ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдХि рдХ्рдпा рд╣рдоें рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдзрд░्рдо рджोрдиों рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдпे। рд╣рдо рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдЬाрдирдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдФрд░ рдЕрди्рдп рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ों рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं।

рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдХो рдЕрдиुрдЧ्рд░рд╣ीрдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ेंрдЧें рдпрджि рдЖрдк рд╣рдоाрд░े рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЙрдд्рддрд░ рджेंрдЧे. рдХ्рдпा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ैं, рдФрд░ рд╡े рдХिрд╕рд▓िрдпे рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ैं?

рд╣рдо рдЫрдаी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдкреЭрддे рд╣ैं, рдоिрд╕ рдПрд▓िрд╕ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдоें।

рд╕ाрджрд░

рдлिрд▓िрд╕

**************************
24 рдЬрдирд╡рд░ी, 1936

рдк्рдпाрд░ी рдлिрд▓िрд╕,
рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░े рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдпрдеाрд╕ंрднрд╡ рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рджेрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ूंрдЧा। рдоेрд░ा рдЙрдд्рддрд░ рдпрд╣ рд╣ै: 

рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдоाрдирд╡ीрдп рдоाрдорд▓ों рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд╕рд╣िрдд рд╣рд░ рдПрдХ рдШрдЯрдиा рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдиिрдпрдоों рдХे рдХाрд░рдг рдШрдЯрддी рд╣ै। рдЕрддрдПрд╡, рдПрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХा рдЭुрдХाрд╡ рдЗрд╕ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдУрд░ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा рдХि рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рдХ्рд░рдо рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдпाрдиि рдХि рдПрдХ рдЕрд▓ौрдХिрдХ рдЗрдЪ्рдЫा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдпрдж्рдпрдкि, рд╣рдоें рдпрд╣ реЫрд░ूрд░ рдХुрдмूрд▓ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдпे рдХि рд╣рдоाрд░ा рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдиिрдпрдоों рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЬ्рдЮाрди рдЕрдкूрд░्рдг рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдпे рдЕंрддрддः рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдПрдХ рддрд░рд╣ рдХी рдЖрд╕्рдеा рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдЖрдзुрдиिрдХ рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдмреЬे рд╕्рддрд░ рдкрд░ реЮैрд▓े рд╣ुрдпे рд╣ैं।

рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рднी рдХि рд╡े рд╕рднी, рдЬो рдХि рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╢ोрдзрдХाрд░्рдп рдоें рд▓рдЧे рд╣ुрдпे рд╣ैं, рдЗрд╕ рддрде्рдп рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЖрд╢्рд╡рд╕्рдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं рдХि рдХोрдИ рдЖрдд्рдоा рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдХे рдиिрдпрдоों рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬो рдХि рдордиुрд╖्рдп рд╕े рдмेрд╣рдж рд╢्рд░ेрд╖्рдарддрд░ рд╣ै। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े, рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЦोрдЬ рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдзाрд░्рдоिрдХ рдПрд╣рд╕ाрд╕ рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддी рд╣ै рдЬो рдХि рдиिрд╢्рдЪिрдд рддौрд░ рдкрд░ рдХिрд╕ी рдЕрдд्рдпंрдд рдЕрдиुрднрд╡рд╣ीрди рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдзाрд░्рдоिрдХрддा рд╕े рдмрд╣ुрдд рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддी рд╣ै।

рд╕ौрд╣ाрд░्рджрдкूрд░्рдг рд╢ुрднрдХाрдордиाрдУं рдХे рд╕ाрде,
рдЖрдкрдХा
рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди

рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдФрд░ рдоिрд▓ेрд╡ा: рддрд▓ाрдХ рдХे рд╕рдордп рдХे рдкрдд्рд░

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди
рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдФрд░ рдоिрд▓ेрд╡ा рд╕рди 1896 рдоें рдоिрд▓े рдеे। рд╡े реЫ्рдпुрд░िрдХ рдкॉрд▓ीрдЯेрдХ्рдиिрдХ рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рдбिрдк्рд▓ोрдоा рдХे рдХोрд░्рд╕ рдоें рд╕рд╣рдкाрдаी рдеे рдЬो рдХि рд╣ाрдИ рд╕्рдХूрд▓ рд╕्рддрд░ рдХी рдХрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рдкреЭाрдиे рдХी рдЕрд░्рд╣рддा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдеा। рдоिрд▓ेрд╡ा рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рддिрднाрд╡ाрди рд░рд╣ीं рд╣ोंрдЧी рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдорд╣िрд▓ाрдпें рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдкреЭाрдИ рдХрдо рд╣ी рдХрд░рддी рдеीं। рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдоिрд▓ेрд╡ा рдЕрдХेрд▓ी рдЫाрдд्рд░ा рдеीं। рд╕рди 1897-98 рдоें рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡िрд╖рдпों рдХी рдкреЭाрдИ рдХे рд▓िрдпे рдоिрд▓ेрд╡ा рд╣ाрдЗрдбेрд▓рдмрд░्рдЧ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдЪрд▓ी рдЧрдпीं рдФрд░ рд╕рди 1898 рдоें рд╡рд╣ рдкुрдиः реЫ्рдпूрд░िрдХ рдЖ рдЧрдпीं। рд╣ाрд▓ांрдХि рдоिрд▓ेрд╡ा рд╕рди 1901 рдоें рдбिрдк्рд▓ोрдоा рдХी рдЕंрддिрдо рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЕрдиुрдд्рддीрд░्рдг рд╣ो рдЧрдпीं। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХी рдкреЭाрдИ рдоें рдмाрдзा рдЖрддी рд░рд╣ी, рд╡рд╣ рднौрддिрдХी рдХे рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рд╣ेрдирд░िрдХ рд╡ेрдмрд░ рд╕े рдиिрд░्рджेрд╢рди рдоें рдкीрдПрдЪрдбी рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ рд░рд╣ी рдеीं।

рдХॉрд▓ेрдЬ рдХी рдпрд╣ рдк्рд░ेрдо рдХрд╣ाрдиी рд╕рди 1903 рдоें рд╢ाрджी рдоें рддрдм्рджीрд▓ рд╣ो рдЧрдпी, рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдФрд░ рдоेрд░िрдХ рдмрд░्рди рд╢рд╣рд░ рдЖ рдЧрдпे, рдЬрд╣ाँ рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдХो рдкेрдЯेंрдЯ рдХ्рд▓рд░्рдХ рдХी рдиौрдХрд░ी рдоिрд▓ рдЧрдпी। рд╕рди 1904 рдоें рдЙрди्рд╣ें рдкрд╣рд▓ा рдкुрдд्рд░ рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдХा рдиाрдо рд╣ैंрд╕ рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рд░рдЦा рдЧрдпा। рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдмрд░्рди рдоें 1909 рддрдХ рд░рд╣े, 1911 рдоें рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░ाрдЧ рдХे рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдЕрдз्рдпाрдкрди рдХी рдиौрдХрд░ी рдоिрд▓ рдЧрдпी।

рдПрдХ рд╕ाрд▓ рдмाрдж 1912 рдоें рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рд╡рд╣ीं рдкреЭाрдиे рд▓рдЧे рдЬрд╣ाँ рд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкреЭाрдИ рдХी рдеी рдпाрдиि реЫ्рдпूрд░िрдХ рдкॉрд▓ीрдЯेрдХ्рдиिрдХ। рд╕рди 1913 рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдоैрдХ्рд╕ рдк्рд▓ाँрдХ рдФрд░ рд╡ाрд▓्рдЯрд░ рдирд░्рд╕्рдЯ рдХे рдХрд╣рдиे рдкрд░ рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдмрд░्рд▓िрди рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдЖ рдЧрдпे, рд╣ाрд▓ाँрдХि рдоिрд▓ेрд╡ा рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдирд╣ीं рдеीं। рдоिрд▓ेрд╡ा рдзрд░्рдо рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рд░ीрддि-рд░िрд╡ाреЫों рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрд░рддी рдеी рдФрд░ рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдиाрд╕्рддिрдХ рдеे। рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдоिрд▓ेрд╡ा рдХी рд╡िрдж्рд╡рдд्рддा рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдеे, рд╡рд╣ рд▓ोрдЧ рд╕ाрде рдмैрдардХрд░ рднौрддिрдХी рдХे рд╡िрднिрди्рди рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рд╡ाрдж-рд╡िрд╡ाрдж рдХрд░рддे рдеे, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ाрде рдмैрдардХрд░ рднौрддिрдХी рдХी рддрдоाрдо рдХрдаिрди рдХिрддाрдмों рдХो рдкреЭा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╕рдордЭрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी। рдбिрдк्рд▓ोрдоा рдоें рдЕрдиुрдд्рддीрд░्рдг рд╣ोрдиे рдФрд░ рд╢ाрджी рдХे рдмाрдж рдоिрд▓ेрд╡ा рдХा рднौрддिрдХी рдХी рддрд░реЮ рд░ुрдЭाрди рд╢ाрдпрдж рдЙрддрдиा рдирд╣ीं рд░рд╣ा рдЬिрддрдиा рдкреЭाрдИ рдХे рджिрдиों рдоें рдеा। рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдЙрди्рд╣ें рд╣рдоेрд╢ा рдкреЭाрдИ реЫाрд░ी рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рддे рд░рд╣े। рдмाрдж рдоें рдПрдХ рд╕рдордп рдРрд╕ा рдЖрдпा рдЬрдм рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдЕрдкрдиा рд╢ोрдз рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЧрдгрдиाрдУं рд╡ाрд▓े рдХाрдЧрдЬ рдоिрд▓ेрд╡ा рдХो рджिрдЦाрдиे рд╕े рдмрдЪрдиे рд▓рдЧे। рдЙрди्рд╣ें рдоिрд▓ेрд╡ा рдХा рдзाрд░्рдоिрдХ рд░ीрддि-рд░िрд╡ाреЫो рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиा рднी рдаीрдХ рдирд╣ीं рд▓рдЧрддा рдеा।

рд╕рди 1914 рдоें рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдФрд░ рдоिрд▓ेрд╡ा рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рдЧрдпे рдФрд░ рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдиे рдоिрд▓ेрд╡ा рдХो 5600 рд░ीрдЪрдоाрд░्рдХ рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рджेрдиे рдХा рдХाрдиूрдиी рд╡ाрджा рдХिрдпा। рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдиे рдоिрд▓ेрд╡ा рдХे рд╕ाрдордиे рд╕ाрде рд░рд╣рдиे рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдХुрдЫ рдХрдаिрди рд╢рд░्рддें рд░рдЦीं рдеीं, рдЬिрди्рд╣ें рдоिрд▓ेрд╡ा рдиे рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдеा। рдХाрдиूрдирди рд░ूрдк рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдиे рдХे рдкाँрдЪ рд╕ाрд▓ рдмाрдж, 14 реЮрд░рд╡рд░ी 1919 рдХो рдЙрди्рд╣ें рддрд▓ाрдХ рдоिрд▓ рдЧрдпा। рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдиे рдЗрд╕ी рд╕рдордп рдпрд╣ рднी рд╡ाрджा рдХिрдпा рдеा рдХि рдЕрдЧрд░ рдЙрди्рд╣ें рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै рддो рдЗрд╕ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдХी рд░ाрд╢ि рд╡рд╣ рдоिрд▓ेрд╡ा рдХो рджेंрдЧे, рдЬो рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиिрднाрдпा рднी। рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдиे рд╕рди 1919 рдоें рджूрд╕рд░ी рд╢ाрджी рдХрд░ рд▓ी рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдЪрд▓े рдЧрдпे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоिрд▓ेрд╡ा рдХो рджी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд░ाрд╢ि рджेрдиा рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рднी рдЬाрд░ी рд░рдЦी। рдпрд╣ рдкрдд्рд░ 1914-15 рдоें рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдиे рд▓िрдЦे рдеे। рдпे рдкрдд्рд░ рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдХी рдмेрдЯी рдиे рдЙрдирдХी рдоौрдд рдХे рдмाрдж рдк्рд░िंрд╕рдЯрди рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХो рд╕ौंрдкे рдеे।

рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдж्рд╡ाрд░ा рдоिрд▓ेрд╡ा рдоेрд░िрдХ рдХो рджिрдпा рдЧрдпा рдЬ्рдЮाрдкрди
рдмрд░्рд▓िрди, 18 рдЬुрд▓ाрдИ, 1914
рд╢рд░्рддें
рдЕ) рддुрдо्рд╣ें рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा рд╣ै-
1) рдХि рдоेрд░े рдХрдкреЬे рдФрд░ рдзुрд▓ाрдИрдШрд░ рд╕ुрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдФрд░ рд╕рд▓ाрдордд рд░рд╣ें
2) рдХि рдоुрдЭे рдиिрдпрдоिрдд рд░ूрдк рд╕े рддीрди рд╕рдордп рдХा рдЦाрдиा рдЕрдкрдиे рдХрдорд░े рдоें рдоिрд▓े
3) рдХि рдоेрд░े рд╕ोрдиे рд╡ाрд▓े рдХрдорд░े рдФрд░ рдСреЮिрд╕ рд╣рдоेрд╢ा рд╕ाреЮ-рд╕ुрдерд░े рд░рд╣ें, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдоेрдЬ рд╕िрд░्реЮ рдоेрд░े рд▓िрдпे рд╣ी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ो
рдЖ) рддुрдо्рд╣ें рдоेрд░े рд╕ाрде рд╕рднी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд░िрд╢्рддों рдХो рдд्рдпाрдЧрдиा рд╣ोрдЧा, рдЬрдм рддрдХ рдХि рдЙрди्рд╣ें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░рдгों рд╕े рдиिрднाрдиा рдмрд╣ुрдд рд╣ी реЫрд░ूрд░ी рди рд╣ो। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рддुрдо्рд╣ें рдЗрд╕ рд╕рдм рд╕े рдмрдЪрдиा рд╣ोрдЧा-
1) рдШрд░ рдкрд░ рдоेрд░े рд╕ाрде рдмैрдардиे рд╕े
2) рдШрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдпा рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕ाрде рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди
рдЗ) рдоेрд░े рд╕ाрде рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕рдо्рдмрди्рдзों рдХे рдмाрд░े рдоें рддुрдо рдЦुрдж рд╕े рдпрд╣ рд╡ाрджा рдХрд░ोрдЧी рдХि рддुрдо рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдмिрди्рджुрдУं рдХा рд╡िрд╢ेрд╖рд░ूрдк рд╕े рдЦрдпाрд▓ рд░рдЦोрдЧी-
1) рддुрдо рди рддो рдоुрдЭрд╕े рдЕंрддрд░ंрдЧрддा рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдХрд░ोрдЧी рди рд╣ी рдоुрдЭे рдЙрд▓ाрд╣рдиे рджोрдЧी
2) рдЬрдм рднी рдоैं рддुрдорд╕े рдЧुреЫाрд░िрд╢ рдХрд░ूँрдЧा рддुрдо рдоुрдЭे рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░рдиा реЮौрд░рди рдмंрдж рдХрд░ рджोрдЧी
3) рдпрджि рдоैं рддुрдорд╕े рдЕрдиुрд░ोрдз рдХрд░ूँ рддो рддुрдо्рд╣ें рдоेрд░े рд╕ोрдиे рд╡ाрд▓े рдХрдорд░े рдпा рдСреЮिрд╕ рд╕े рддुрд░ंрдд рдмाрд╣рд░ рдЪрд▓े рдЬाрдиा рд╣ोрдЧा
рдИ) рддुрдо्рд╣ें рдЦुрдж рд╕े рдпрд╣ рд╡ाрджा рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рдХि рддुрдо рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕ाрдордиे рдоुрдЭे рди рддो рдмाрдд-рдЪीрдд рдоें рди рд╣ी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХे реЫрд░िрдпे рдЕрдкрдоाрдиिрдд рдХрд░ोрдЧी
---------------------------

рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓िрдпे рд╢рд░्рдоिंрджा рд╣ूँ рдХ्рдпोंрдХि рддुрдордиे рдЦुрдж рдмрд░्рд▓िрди рдХे рдк्рд░рддि рдЗрддрдиा рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдкैрджा рдХрд░ рд▓िрдпा рд╣ै। рдЫोрдЯे рдмрдЪ्рдЪे! рдоेрд░े рдкाрд╕ рддुрдо्рд╣ें рдХрд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕िрд░्реЮ рдЗрддрдиा рд╣ी рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдаीрдХ рд╣ी рдХिрдпा рд╣ै। рддुрдо рдЕрдкрдиे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдХाрдо рдХрд░ो, рдЦुрдж рдХो рдзोрдЦे рдЦाрдиे рджो। рдоुрдЭे рд╕рдЪ рдоें рдХोрдИ реЮрд░्рдХ рдирд╣ीं рдкреЬрддा। рдЗрд╕े рдЖрд░ाрдо рд╕े рдкреЭो। рдпрд╣ рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓िрдпे рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд▓िрдпे рднी рдкреЭो, рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рднी рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдХुрдЫ рдирд╣ीं рд╣ै।
рдЕрдиुрд▓ेрдЦ: рдЬрдм рд╕े рддुрдо рдмрд░्рд▓िрди рдЖрдИ рд╣ो, рддुрдо рдХाреЮी рдЖрд▓рд╕ी рд╣ो рдЧрдпी рд╣ो।

рдоिрд▓ेрд╡ा, рддुрдо्рд╣ें рд╡рд╣ рдмाрдд рд╢्рд░ीрдорддी рд╣ैрдмрд░ рдХो рднी рдЬрд░ूрд░ рд▓िрдЦрдиी рдЪाрд╣िрдпे। рдЙрди्рд╣ें рднी рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣िрдпे рдХि рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧ рднी рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рдЬाрдирдиे рдХे рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рд╣ैं рдХि рдПрдХ рд╡िрдЦ्рдпाрдд рдЖрджрдоी рдХैрд╕े рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। рдУрдЫे рдордЬाрдХ।

рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдХा рдоिрд▓ेрд╡ा рдоेрд░िрдХ рдХो рдкрдд्рд░
18 рдЬुрд▓ाрдИ, 1914, рдмрд░्рд▓िрди

рдк्рд░िрдп рдоीреЫा,
рдХрд▓ рд╢्рд░ी рд╣ैрдмрд░ рдиे рдоेрд░े рдкाрд╕ рдПрдХ рдкрдд्рд░ рднेрдЬा рдФрд░ рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдХि рдоैं рддुрдо्рд╣ें рд▓िрдЦे рдЧрдпे рдкрдд्рд░ рдоें рдПрдХ рдФрд░ рдЯिрдк्рдкрдгी рдЬोреЬ рджूँ, рдХ्рдпोंрдХि рдоैंрдиे рдЙрд╕рдоें рдХрд╣ा рдеा рдХि рдоुрдЭрдоें рддुрдо्рд╣ाрд░े рдКрдкрд░ рдПрдХ рдкेрд╢ेрд╡рд░ рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдХे рдЬिрддрдиा рд╣ी рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдмрдЪा рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдмрдЪी рд╣ुрдпी рд╣ै рдХि рддुрдо्рд╣ाрд░े рдЕрдЪ्рдЫे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे реЫрд░िрдпे рдоैं рддुрдордоें рдмेрд╣рддрд░ рд╕्рддрд░ рдХा рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░ рд▓ूँрдЧा।

рдЗрд╕े рдЙрдирдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХी рддрд░рд╣ рд╣ी рд╣ोрдиे рджो। рднрд╡िрд╖्рдп рдХोрдИ рдирд╣ीं рдЬाрдирддा। рдоैं рдХिрд╕ी рднी рдоाрдорд▓े рдоें рдЗрд╕ рдоुрдж्рджे рдкрд░ рдмрд╣рд╕ рдХрд░рдиा рд▓ाрднрдХाрд░ी рдирд╣ीं рд╕рдордЭрддा। рдЗрд╕ीрд▓िрдпे рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдХрд╣рддा рд╣ूँ рдХि рдиिрд░्рджिрд╖्рдЯ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХ्рдпा рддुрдо рдоेрд░े рд╕ाрде рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ो। рдЗрд╕ рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ो рдФрд░ рдоुрдЭे рдмिрдиा рдХिрд╕ी рд▓ेрдХिрди-рдкрд░рди्рддु рдХे рд╕ाреЮ рдЙрдд्рддрд░ рджो рддाрдХि рдоैं рдЬाрди рд╕рдХूँ рдХि рдоेрд░ी рд╕्рдеिрддि рдХ्рдпा рд╣ै।
рдоेрд░े рдк्рдпाрд░े рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЪुрдо्рдмрди,
рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди

рдоिрд▓ेрд╡ा рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди-рдоेрд░िрдХ рдХो рдкрдд्рд░
рдмрд░्рд▓िрди, 18 рдЬुрд▓ाрдИ, 1914
 рдк्рд░िрдп рдоीреЫा,
рдХрд▓ рд╣ैрдмрд░ рдиे рдоुрдЭे рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдкрдд्рд░ рджिрдпा, рдЬिрд╕рд╕े рдоैं рдпрд╣ рд╕рдордЭ рдкाрдпा рд╣ूँ рдХि рддुрдо рдоेрд░ी рд╢рд░्рддें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ो। рдФрд░ рдоुрдЭे рдЕрдм рднी рддुрдо्рд╣ें рдлिрд░ рд╕े рд▓िрдЦрдиा рд╣ै рддाрдХि рддुрдо рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдХे рдмाрд░े рдоें рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░рд╣ो। рдоैं рдЕрдкрдиे рдЕрдкाрд░्рдЯрдоेंрдЯ рдоें рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдиे рдХो рддैрдпाрд░ рд╣ूँ, рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдоैं рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЦोрдиा рдирд╣ीं рдЪाрд╣рддा, рдФрд░ рдирд╣ीं рдЪाрд╣рддा рдХि рд╡ो рдоुрдЭे рдЦोрдпें। рдЖрдЦिрд░рдХाрд░ рдпрд╣ рд╣ो рд╣ी рдЧрдпा рдХि рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕ाрде рдЕрдм рдЧрд╣рд░े рджोрд╕्рддाрдиा рд░िрд╢्рддे рдХा рдХोрдИ рд╕рд╡ाрд▓ рдирд╣ीं рдмрдирддा। рдЗрд╕े рдПрдХ рд╡реЮाрджाрд░ рдкेрд╢ेрд╡рд░ рд░िрд╢्рддा рдмрди рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे; рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдкрд╣рд▓ुрдУं рдХो рдЫोрдЯे рдЕрд╡рд╢ेрд╖ों рдХी рддрд░рд╣ рд╕िрдордЯ рдЬाрдиे рдЪाрд╣िрдпे। рддрдеाрдкि, рдЗрд╕рдХे рдмрджрд▓े рдоें рдоैं рддुрдо्рд╣ें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рджिрд▓ाрддा рд╣ूँ рдХि рдоेрд░ी рддрд░реЮ рд╕े рддुрдо्рд╣ाрд░े рдк्рд░рддि рд╡рд╣ी рдЖрдЪрд░рдг рд░рд╣ेрдЧा, рдЬैрд╕े рдХि рдоेрд░ा рдЖрдЪрд░рдг рдХिрд╕ी рдЕрдЬрдирдмी рдорд╣िрд▓ा рдХे рдк्рд░рддि рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрддрдиे рдХे рд▓िрдпे рддुрдо рдКрдкрд░ рдоेрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХाреЮी рд╣ै, рдкрд░ рдХेрд╡рд▓ рдЗрддрдиा рд╣ी। рдпрджि рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓िрдпे рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ाрде рд░рд╣ рдкाрдиा рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ो рддो рдоैं рд╕рдо्рдмрди्рдз-рд╡िрдЪ्рдЫेрдж рдХी реЫрд░ूрд░рдд рдХे рд▓िрдпे рдЦुрдж рдХो рд╕ौंрдк рджूँрдЧा।
рдЗрд╕ рдкрд░ рд╕ाреЮ рдЙрдд्рддрд░ рдкाрдиे рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ुрдпे,
рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ

рдоिрд▓ेрд╡ा рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди-рдоेрд░िрдХ рдХे рдиाрдо рдкрдд्рд░
15 рд╕िрддрдо्рдмрд░, 1914, рдмрд░्рд▓िрди
рдк्рд░िрдп рдПрдо (рдоिрд▓ेрд╡ा),
7 рд╕िрддрдо्рдмрд░ рд╡ाрд▓ा рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдкрдд्рд░ рдоेрд░ी рд╕рдордЭ рд╕े рдмाрд╣рд░ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рддुрдордиे рдкैрд╕ों рдХी рдХрдоी рдХी рд╢िрдХाрдпрдд рдХी рд╣ै: рдоैंрдиे рдЪाрдЪाрдЬी рдХे реЫрд░िрдпे 150 реЮ्рд░ेंрдХ рднेрдЬे рд╣ैं рдФрд░ рдПрдХ рдЯेрд▓ीрдЧ्рд░ाрдо рдХे реЫрд░िрдпे рджिрд╢ाрдиिрд░्рджेрд╢ рднेрдЬा рд╣ै рдХि рддुрдо рдХैрди्рдЯोрдирд▓ рдмैंрдХ рдоें рдмрдЪрдд рдЦाрддे рд╡ाрд▓ी рдкाрд╕рдмुрдХ рд╕े рдкैрд╕े рдиिрдХाрд▓рдиा। рд╕ाрде рд╣ी, рдоैंрдиे рдХुрдЫ рджिрди рдкрд╣рд▓े рд╣ी рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓िрдпे 100M рдЕрдЧрд╕्рдЯिрдирд░рд╣ॉреЮ рд╣ोрдЯрд▓ рдХो рднेрдЬे рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдоैंрдиे рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХे рд▓िрдпे рдкैрд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдпे рд╣ैं рдФрд░ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдеोреЬा рд╕ाрдоाрди рдЕрдкрдиे рд▓िрдпे рдмрдЪाрдпा рд╣ै, рдЬैрд╕े рдХि рдиीрд▓ा рд╕ोреЮा, рдЬीрд░्рдгрд╢ीрд░्рдг рдоेрдЬ, рджो рдмिрд╕्рддрд░ (рдЬो рдХि рдоेрд░ी рдоाँ рдХी рдЕрдоाрдирдд рд╣ैं), рдбेрд╕्рдХ, рдоेрд░े рджाрджा рдЬी рдХे рдШрд░ рд╡ाрд▓ी рдЫोрдЯी рд╕ी рджрд░ाреЫ рдФрд░ рдмрджрдХिрд╕्рдорддी рд╕े рдпрд╣ рдЗрд▓ैрдХ्рдЯ्рд░िрдХ рд▓ैंрдк, рдЬिрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдоुрдЭे рдпрд╣ рдкрддा рдирд╣ीं рдеा рдХि рддुрдо्рд╣ें рдЗрд╕рд╕े рд▓рдЧाрд╡ рд╣ै। рдЕрди्рдпрдеा рдоैंрдиे рдРрд╕ा рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рдмрдЪाрдпा рд╣ै рдЬो рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो। реЮрд░्рдиीрдЪрд░ рдЗрд╕рд▓िрдпे рдирд╣ीं рднेрдЬा рдЬा рд╕рдХрддा рдХ्рдпोंрдХि рд░ेрд▓рд╡े рд╕्рд╡िрдЯреЫрд░рд▓ेंрдб рд▓े рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдпे рдХुрдЫ рднी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХрд░рддा। рдЬिрддрдиे рднी рдЬрд▓्рджी рд╕ंрднрд╡ рд╣ोрдЧा рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдЯेрд▓ीрдЧ्рд░ाреЮ рднेрдЬूँрдЧा, рддрдм рддुрдо рдЖрд╡ाрд╕ рд▓े рдкाрдУрдЧी рдФрд░ рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдХीрдордд рдХे рд╕рдмрдХुрдЫ рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкाрд╕ рдкрд╣ुँрдЪा рджिрдпा рдЬाрдпेрдЧा।

рдоैंрдиे рддुрдо्рд╣ें рдХुрдЫ рдФрд░ рдкैрд╕े рднेрдЬे рд╣ोрддे рдкрд░ рдоेрд░े рдкाрд╕ рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЦुрдж рдоेрд░े рд▓िрдпे рдЗрддрдиे рднी рдкैрд╕े рдирд╣ीं рд╣ैं рдХि рдоैं рджूрд╕рд░ों рдХी рдорджрдж рдХे рдмिрдиा рдмिрд▓्рдХुрд▓ рднी рд╕ंрднाрд▓ рд╕рдХूँ। рдоैंрдиे рддुрдо्рд╣ें 600 рднेрдЬे рд╣ैं, 200 рддुрдо्рд╣ाрд░े рдЯिрдХрдЯ рдоें рдЦрд░्рдЪ рд╣ुрдпे, рдЬिрд╕рдХा реЫिрдХ्рд░ рдоैंрдиे рдКрдкрд░ рдХिрдпा рд╣ै। рдлिрд░ рдоुрдЭे рднी рдпрд╣ाँ рд╕े рдиिрдХрд▓рдиा рд╣ै рдФрд░ рдоाँ рдХा рдСрдкेрд░ेрд╢рди рд╣ै рдЗрдд्рдпाрджि। рдФрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣, рдоेрд░े рдкाрд╕ рдЕрдкрдиे рд▓िрдпे рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рдмрдЪा рд╣ै। рдкрд╣рд▓ी рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рдХो рдоेрд░ी рддрдиреЩ्рд╡ाрд╣ рдЖрдпेрдЧी, рддрди्реЩ्рд╡ाрд╣ рдЖрддे рд╣ी рдоैं рддुрдо्рд╣ें 400 реЮ्рд░ेंрдХ рднेрдЬ рджुँрдЧा рдФрд░ рдЗрддрдиे рд╣ी рдкैрд╕े рд╣рд░ рдорд╣ीрдиे рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рднेрдЬ рджिрдпा рдХрд░ूंрдЧा। рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдеोреЬे рдФрд░ рдкैрд╕े рднेрдЬрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣ोрдКँ рд▓ेрдХिрди рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЬिрддрдиा рднी рд╣ो рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рдоुрдЭे рдкैрд╕े рдмрдЪाрдиे рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджेрдиी рдЪाрд╣िрдпे। рдоैं реЩुрдж рднी рдХрд▓्рдкрдиा рдХी рд╕ीрдоा рддрдХ рд▓рдЧрднрдЧ рддुрдЪ्рдЫ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рд╡ाрд▓ा рдФрд░ рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╕ाрдзाрд░рдг рдЬीрд╡рди рдЬी рд░рд╣ा рд╣ूँ। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдпे рдЕрдЪ्рдЫा реЩाрд╕ा рдкैрд╕ा рдмрдЪा рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдоुрдЭे рд▓िрдЦрдХрд░ рдмрддाрдиा рдХि рдЕрдм рддрдХ рддुрдо рдХैрди्рдЯोрдирд▓ рдмैंрдХ рд╕े рдХुрдЫ рдкैрд╕ा рдиिрдХाрд▓ рдкाрдИ рдпा рдирд╣ीं। рдоैंрдиे рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдзрдордХी рдХो рд╡िрдзिрд╡рдд рд╕рдордЭ рд▓िрдпा рд╣ै “рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧों рд╕े рд╕рд╣ाрдпрддा рд▓ेрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ूँрдЧी”; реЩैрд░, рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкुрд░ाрдиे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рдпрд╣ рдмाрдд рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рдЬाрдирддा рд╣ूँ, рдХि рдоुрдЭे рддुрдорд╕े рдХिрддрдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै। рдоुрдЭे рдХुрдЫ рднी рдЪрдХिрдд рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧा, рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рдХोрдИ реЮрд░्рдХ рдирд╣ीं рдкреЬрддा рдХि рддुрдо рдХ्рдпा рдХрд░рддी рд╣ो। рддुрдордиे рдоेрд░े рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдоुрдЭрд╕े рдмрд╣ुрдд рджूрд░ рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ो рдХि рдЙрдирдХा рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХे рдк्рд░рддि рд░рд╡ैрдпा рдн्рд░рд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрдпे। рддुрдо рдоुрдЭрд╕े рдЙрди рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧों рдХो рднी рджूрд░ рдХрд░ рджोрдЧी рдЬो рдоेрд░े рдиреЫрджीрдХ рд╣ैं рдФрд░ рдоेрд░े рдЬीрд╡рди рдоें рдЬो рднी рдЦुрд╢ी рдмрдЪी рд╣ै рдЙрд╕े рдмрд░рдмाрдж рдХрд░рдиे рдХा рд╣рд░ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ोрдЧी। рдпрд╣ рдоेрд░ी рдЙрди рдХрдореЫोрд░िрдпों рдХे рд▓िрдпे рд╕рдЯीрдХ рджंрдб рд╣ै рдЬिрдирдХे рдХाрд░рдг рдоैंрдиे рддुрдо्рд╣ें рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдмेреЬिрдпाँ рдбाрд▓ рдкाрдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рдк्рд░рджाрди рдХी рдеी। рд▓ेрдХिрди рдоैं рдлिрд░ рдХрд╣рддा рд╣ूँ рдХि рддुрдо рдХुрдЫ рднी рдХрд░ो, рддुрдо рдоुрдЭे рдЪрдХिрдд рдирд╣ीं рдХрд░ोрдЧी।
рдоैं рдЬрд▓्рджी рд╣ी рддुрдо्рд╣ें рдЪाрднिрдпाँ рд╕ौंрдк рджूँрдЧा।
рд╡ोрд▓्рд╣्рд╡ैंрдб्рд╕ рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдо्рдоाрди рдХे рд╕ाрде, рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЪुрдо्рдмрди,
рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ।
рдЕрдЧрд▓े рдорд╣ीрдиे рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдЕрд▓рдЧ рд╕े 500 реЮ्рд░ेंрдХ рднेрдЬ рд░рд╣ा рд╣ूँ рддाрдХि рддुрдо рд╕рдм рдЖрд░ाрдо рд╕े рд░рд╣ो।
рдоुрдЭे рдЖрд╢ा рд╣ै рдХि рдЕрдкрдиे рдирдпे рдкрддे рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдЧрд╕्рддिрдирд░рд╣ॉреЮ рдХो рдЬाрдирдХाрд░ी рджे рджी рд╣ोрдЧी, рдоैंрдиे рд╡рд╣ाँ рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░े рдЯेрд▓ीрдЧ्рд░ाрдо рдФрд░ рдкैрд╕े рднेрдЬे рд╣ैं।

рдоिрд▓ेрд╡ा рдоेрд░िрдХ рдХे рдиाрдо рдкрдд्рд░
рдмрд░्рд▓िрди; 12 рдЬрдирд╡рд░ी, 1915
рдк्рд░िрдп рдПрдо (рдоिрд▓ेрд╡ा),
рд╕рд░рдХाрд░ी рддौрд░ рдкрд░ рддुрдо рдоेрд░ी рдкрдд्рдиी рд╣ो, рдЬैрд╕े рдХि рдкрд╣рд▓े рдеी, рдФрд░ рдаीрдХ рд╡ैрд╕े рд╣ी рдоेрд░ी рдЕрд░्рдеिрдХ рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдкрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕ाрде рддुрдо्рд╣ाрд░ा рднी рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ 10,000 реЮ्рд░ेंрдХ्рд╕ рддुрдо्рд╣ें рджेрдиे рдХी рдоेрд░ी рдХोрдИ рдЗрдЪ्рдЫा рдирд╣ीं рд╣ै рдЬो рдоेрд░ी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдХे рд▓िрдпे рдоुрдЭे рдоिрд▓े рдкैрд╕ों рдХा рдПрдХ рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ैं। рдпрд╣ рджाрд╡ा рдоुрдЭे рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рд╕े рдкрд░े рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрджि рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдкैрддृрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рддुрдо्рд╣ाрд░े рдоाँ-рдкिрддा рдХे рд╣ाрде рдоें рд╣ी рд░рд╣рддा, рддो рдпрд╣ рддुрдо्рд╣ाрд░े рд▓िрдпे рдЙрддрдиा рд╣ी рдкрд░ेрд╢ाрдиीрдкूрд░्рдг рд╣ोрддा рдЬिрддрдиा рд╣ी рдпुрдж्рдзों рд╕े рд╣рдоें рдкрд░ेрд╢ाрдиी рд╣ुрдпी। рдЬрдм рддрдХ рдХि рдоैं рдЬीрд╡िрдд рд╣ूँ, рддрдм рддрдХ рдоेрд░े рдкाрд╕ рд░рдЦा рдзрди рддुрдо्рд╣ाрд░े рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдпे рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рд╣ेрдЧा। рдоेрд░े рдкाрд╕ рдЬो рднी рд╣ै рдЙрд╕рдкрд░ рдХрдм्реЫा рдЬрдоाрдиे рдХे рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕рддрдд рдк्рд░рдпाрд╕ рд╢рд░्рдордиाрдХ рд╣ैं। рдЕрдЧрд░ рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдРрд╕ा 12 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдкрд╣рдЪाрди рдкाрддा, рдЬैрд╕ा рдХि рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдЖрдЬ рдЬाрдирддा рд╣ूँ, рддो рддुрдо्рд╣ाрд░े рдУрд░ рдЕрдкрдиी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрд▓рдЧ рддрд░рд╣ рд╕े рд╕ोрдЪрддा।  

рд╡ाрдкрд╕ рднेрдЬा рдЧрдпा рд╕ाрдоाрди, рдЬिрд╕े рдкाрдиे рдХी рдоेрд░ी рдХोрдИ рдЗрдЪ्рдЫा рдирд╣ीं рдеी, рдкрд░ рддुрдордиे рдЙрд╕े рдоेрд░े рдкाрд╕ рднेрдЬ рджिрдпा рд╣ै, рддुрдо्рд╣ें рдЬрд▓्рджी рд╣ी рдоिрд▓ рдЬाрдпेрдЧा।

рдоैं (рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे) рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдХे рд╕ाрде рдХेрд╡рд▓ рддрднी рдиिрдпрдоिрдд рд░ूрдк рд╕े рдкрдд्рд░ाрдЪाрд░ рдХрд░ूंрдЧा, рдЬрдмрдХि рдоुрдЭे рдпрд╣ рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ो рдХि рдпрд╣ рд▓реЬрдХे рдХे рд▓िрдпे рдпрд╣ рд▓ाрднрдХрд░ी рдФрд░ рдЦुрд╢ी рдХा рдХाрд░рдг рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдПрдХ рд╣िрд╕्рд╕ा рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рдмрдЪ्рдЪे рдкрд░ рдоेрд░ी рд╡िрдХृрдд рдЫрд╡ि рдмрдиाрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдХोрдИ рджрдмाрд╡ рди рдбाрд▓ा рдЬाрдпे। рдпрджि рдпрд╣ рддुрдо рдмाрдк-рдмेрдЯों рдХे рд░िрд╢्рддे рдХो рдмрд░рдмाрдж рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдИрдоाрдирджाрд░ी рд╕े рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рд╣ो, рддुрдо рдЖрдЧे рд▓िрдЦी рд╕рд▓ाрд╣ реЫрд░ूрд░ рдоाрдиोрдЧी। рдЬो рднी рдоैं рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдкрдд्рд░ों рдоें рд▓िрдЦрддा рд╣ूँ рдЙрд╕े рдкреЭो рдкрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрдЪ्рдЪों рд╕े рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рдордд рдХрд░ो, рдЗрд╕ рд╕рдм рдХे рдКрдкрд░ рдЫोрдЯे рд╕े рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдХो реЩुрдж рдоुрдЭे рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиे рджो, рдЙрд╕рдХे рдкрдд्рд░ рдордд рдкреЭो рдФрд░ рдЙрд╕े рдоुрдЭे рд▓िрдЦрдиे рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдЭिреЬрдХो рдордд, рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рдпрд╣ рдордд рдмрддाрдУ рдХि рдЙрд╕े рдоुрдЭे рдХ्рдпा рд▓िрдЦрдиा рдЪाрд╣िрдпे рдФрд░ рдХ्рдпा рдирд╣ीं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рддुрдо рдЖрд╢्рд╡рд╢्рдд рд╣ो рдЬाрдУ рдХि рдоैं рдмрдЪ्рдЪों рдХो рддुрдорд╕े рджूрд░ рд▓े рдЬाрдиे рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ рдирд╣ीं рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдФрд░ рдоैं рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдпे рд░ोрдЯी рдХрдоाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рд╕рдХूँрдЧा। рдпрджि рдоैं рджेрдЦрддा рд╣ूँ рдХि рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдХे рдкрдд्рд░ों рдоें рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рд╣ै рддो рдоैं рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╡िрдЪाрд░ рдХे рд╡िрдкिрд░ीрдд рдиिрдпрдоिрдд рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиे рд╕े рдмрдЪूँрдЧा।
1915 рдХे рд▓िрдпे рд╢ुрднрдХाрдордиाрдпें
рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди
рдоैं рдЬрд▓्рджी рд╣ी рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдХो рдЕрд▓рдЧ рд╕े рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦूँрдЧा।

рдЬрдм рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдиे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХा рдкрдж рдаुрдХрд░ाрдпा


рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди 
рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдХी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдордЭ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ोрддे рд╣ुрдпे рднी рдмेрдЬोреЬ рдеी। рдЙрдирдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдХрд░ рдЗреЫрд░ाрдЗрд▓ рдХे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдбेрд╡िрдб рдмेрди-рдЧ्рдпूрд░िрдпрди рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЗреЫрд░ाрдЗрд▓ рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХा рдкрдж рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдХिрдпा рдеा। рдпрд╣ 1952 рдХी рдмाрдд рд╣ै, рдЪूँрдХि рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕рдЯीрди рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд░рд╣ рд░рд╣े рдеे, рдмेрди-рдЧ्рдпूрд░िрдпрди рдиे  рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдЗреЫрд░ाрдЗрд▓ी рджूрддाрд╡ाрд╕ рдоें рдоंрдд्рд░ी рдХे рдмрддौрд░ рдХाрд░्рдпрд░рдд рдбेрд╡िрдб рдЧोрдпрдЯीрди рдХे рд╣ाрдеों рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рднेрдЬा рдеा। рд╣ाрд▓ाँрдХि рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдиे рдпрд╣ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдаुрдХрд░ा рджिрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдорд╣рдЬ рддीрди рд╕ाрд▓ рдмाрдж рд╕рди 1955 рдоें рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдпी рдеी। рд╡рд╣ рдкрдд्рд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै- 


рдЗреЫрд░ाрдЗрд▓ी рджूрддाрд╡ाрд╕
рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди рдбी.рд╕ी.
17 рдирд╡рдо्рдмрд░, 1952

рдк्рд░िрдп рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди:
рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХे рд╡ाрд╣рдХ рдЬेрд░ुрд╕рд▓рдо рдХे рд╢्рд░ी рдбेрд╡िрдб рдЧोрдпрдЯीрди рд╣ैं рдЬो рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди рдоें рд╣рдоाрд░े рджूрддाрд╡ाрд╕ рдоें рдмрддौрд░ рдоंрдд्рд░ी рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдЖрдкрдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै, рдЬिрд╕े рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдмेрди-рдЧ्рдпूрд░िрдпрди рдиे рдоुрдЭे рдЖрдкрд╕े рдкूрдЫрдиे рдХे рд▓िрдпे рдХрд╣ा рдеा, рдФрд░ рд╡рд╣ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрджि рдиाрдпрд╕ेрдЯ (рдЗреЫрд░ाрдЗрд▓ рдХी рд╕ंрд╕рдж) рдж्рд╡ाрд░ा рд╡ोрдЯ рдХे реЫрд░िрдпे рдЖрдкрдХो (рдЗреЫрд░ाрдЗрд▓ рдХा) рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдкрдж рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдХिрдпा рдЬाрдпे рддो рдХ्рдпा рдЖрдк рдЙрд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ेंрдЧे? рд╕्рд╡ीрдХाрд░ोрдХ्рддि рдоें рдЖрдкрдХो рдЗреЫрд░ाрдЗрд▓ рдЖрдиा рд╣ोрдЧा рдФрд░ (рдпрд╣ाँ рдХी) рдиाрдЧрд░िрдХрддा рд▓ेрдиी рд╣ोрдЧी। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдиे рдоुрдЭे рдЖрд╢्рд╡рд╕्рдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдЗрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рднी, рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдЬрдирддा, рдЬो рдХि рдЖрдкрдХे рдкрд░िрд╢्рд░рдо рдХी рд╢्рд░ेрд╖्рдарддा рд╕े рднрд▓ीрднाँрддि рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ै, рдЖрдкрдХो рдЕрдкрдиे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХी рдкूрд░्рдг рд╕ुрд╡िрдзा рдФрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░ेрдЧी।

рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХे рдк्рд░рд╢्рди рдХे рдоाрдпрдиों рдХे рдмाрд░े рдоें рдЖрдк рдЬो рднी рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣ेंрдЧे, рд╡рд╣ рд╣рд░ рдПрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рд╢्рд░ी рдЧोрдпрдЯीрди рдЖрдкрдХो рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдпेंрдЧे।

рдЖрдкрдХे рдЭुрдХाрд╡ рдпा рдиिрд░्рдгрдп рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдПрдХ рдпा рджो рджिрди рдХे рдЕрди्рджрд░ рдЖрдкрдХे рд▓िрдпे рд╕ुрд▓рдн рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЖрдкрд╕े рдмाрдд-рдЪीрдд рдХा рдоौрдХा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे, рдоुрдЭे рдЖрдкрдХा рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЖрднाрд░ी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЖрдЬ рд╢ाрдо рдЬो рдЪिंрддाрдпें рдФрд░ рд╕ंрджेрд╣ рдЖрдкрдиे рдоुрдЭрд╕े рд╕ाрдЭा рдХिрдпे рдеे рдЙрди्рд╣ें рдоैं рд╕рдордЭрддा рд╣ूँ. рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рдЖрдкрдХे рдХिрд╕ी рднी рдЬрд╡ाрдм рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдоैं рдЪिंрддिрдд рд╣ूँ рдХि рдЖрдк рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ें рдХि рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХे рдк्рд░рд╢्рди рдоें рд╡рд╣ рдЕрдд्рдпрди्рдд рдЧрд╣рд░ा рд╕рдо्рдоाрди рд╕рдоाрд╣िрдд рд╣ै рдЬो рдпрд╣ूрджी рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиे рдХिрд╕ी рднी рдмेрдЯे рдкрд░ рди्рдпौрдЫाрд╡рд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕рдо्рдоाрди рдХे рдЗрд╕ рддрдд्рд╡ рдХे рд╕ाрде, рд╣рдоाрд░ी рдпрд╣ рднाрд╡рдиाрдпें рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं рдХि рдЗреЫрд░ाрдЗрд▓ рдЕрдкрдиे рднौрддिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░реЮрд▓ рдоें рднрд▓े рд╣ी рдПрдХ рдЫोрдЯा рд╕ा рд░ाрдЬ्рдп рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдорд╣ाрдирддा рдХे рдЙрд╕ рд╕्рддрд░ рддрдХ рдЙрджिрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬिрд╕ рд╕्рддрд░ рдХा рдпрд╣ рдЖрдз्рдпाрдд्рдо рдФрд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдХी рд╕рд░्рд╡ोрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдКँрдЪाрдИ рдХा рдПрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै, рдЬिрд╕े рдпрд╣ूрджिрдпों рдиे рдЕрдкрдиे рдмेрд╣рддрд░ीрди рджिрдоाрдЧों рдФрд░ рджिрд▓ों рдХे реЫрд░िрдпे рдкुрд░ाрддрди рдХाрд▓ рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдХाрд▓ рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рд╣ै।

рдЬैрд╕ा рдХि рдЖрдк рдЬाрдирддे рд╣ैं, рд╣рдоाрд░े рдкрд╣рд▓े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдиे рд╣рдоें рдЗрди्рд╣ीं рдорд╣ाрди рджृрд╖्рдЯिрдХोंрдгों рдХे рд╕ाрде рдк्рд░ाрд░рдм्рдз рдХी рдУрд░ рджेрдЦрдиा рд╕िрдЦाрдпा рд╣ै, рдЖрдк рд╕्рд╡рдпं рднी  рд╣рдоें рдРрд╕ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддे рд░рд╣рддे рд╣ैं।
рдЕрддрдПрд╡, рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЬैрд╕ा рднी рдЬрд╡ाрдм рд╣ो, рдоुрдЭे рдЖрд╢ा рд╣ै рдХि рдЖрдк рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрджाрд░рддा рд╕े рд╕ोрдЪेंрдЧे рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рдЖрдкрд╕े рдкूрдЫा рд╣ै, рдФрд░ рдЙрди  рдЙрдЪ्рдЪ рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдФрд░ рдоंрд╢ाрдУं рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХрд░ेंрдЧे рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЬрди-рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдЗрд╕ рдЧंрднीрд░ рд╕рдордп рдоें рдЙрди्рд╣ें рдЖрдкрдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрдиे рдХे рд▓िрдпे рдЙрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХिрдпा рд╣ै।


рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╢ुрднрдХाрдордиाрдУं рд╕рд╣िрдд,

рдЕрдм्рдмा рдПрдмрди
------------------------



рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди рдХा рдЙрдд्рддрд░:


рд╣рдоाрд░े рдЗреЫрд░ाрдЗрд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЗрд╕ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд╕े рдоैं рдЧрд╣рд░े рддрдХ рдж्рд░рд╡िрдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдФрд░ рдПрдХ рдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдпे рджुрдЦी рдФрд░ рд╢рд░्рдоिंрджा рднी рд╣ुрдЖ рд╣ूँ рдХि рдоैं рдпрд╣ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा। рдкूрд░े рдЬीрд╡рди рднрд░ рдоेрд░ा рд╕рд░ोрдХाрд░ рд╡рд╕्рддुрдиिрд╖्рда рдоाрдорд▓ों рд╕े рд░рд╣ा рд╣ै, рдЕрддः рдоुрдЭрдоें рд▓ोрдЧों рд╕े рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдФрд░ рд╢ाрд╕рдХीрдп рдХाрд░्рдп рд╕рдо्рд╣ाрд▓рдиे рдХी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рджोрдиों рдХी рдХрдоी рд╣ै। рдЕрддрдПрд╡, рдоैं рдЗрд╕ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХाрд░्рдп рдХो рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рдЕрдиुрдкрдпुрдХ्рдд рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рд╣ूँ। рд╡ैрд╕े, рдоेрд░ा рдмुреЭाрдкा рдоेрд░ी рдХ्рд╖рдорддाрдУं рдХो рдХुрдЫ рд╣рдж рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рдХрд░рддा, рдЗрди рдХाрд░рдгों рд╕े рдоैं рдЦुрдж рдХो рдЗрд╕ рдорд╣ाрди рдЬिрдо्рдоेрд╡ाрд░ी рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдирд╣ीं рд╕рдордЭрддा।

рдоैं рдЗрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рд╕े рднी рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╡िрдЪрд▓िрдд рд╣ूँ рдХि рдЬрдм рд╕े рдоुрдЭे рджुрдиिрдпा рдХे рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рд╣рдоाрд░ी рд╕ंрджिрдЧ्рдз рд╕्рдеिрддि рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд░े рдоें рдкрддा рдЪрд▓ा рд╣ै, рдоेрд░े рд╕рдмрд╕े рдореЫрдмूрдд рдоाрдирд╡ीрдп рдмрди्рдзрди рд╡ाрд▓े рд░िрд╢्рддे рдпрд╣ूрджी рд▓ोрдЧों рд╕े рд░рд╣े рд╣ैं। 

рдЬो рдЗंрд╕ाрди рдкिрдЫрд▓े рд╡рд░्рд╖ों рдХी рдХрдаिрди рдФрд░ рджुःрдЦрдж рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рд╕ाрде, рдЕрдкрдиे рдХрди्рдзों рдкрд░ рд╣рдоाрд░ी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдХा рдмोрдЭ рдвोрддा рд░рд╣ा, рдЙрд╕рдХो рдЦोрдиे рдХे рдмाрдж, рдоैं рддрд╣े-рджिрд▓ рд╕े рдпрд╣ рдХाрдордиा рдХрд░рддा рд╣ूँ рдХि рдЖрдкрдХो рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХे рдХाрд░्рдпों рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╡ाрд▓ा рдРрд╕ा рдЗंрд╕ाрди рдоिрд▓े рдЬो рдЗрд╕ рдХрдаिрди рдФрд░ реЫिрдо्рдоेрджाрд░ाрдиा рдХाрд░्рдп рдХो рд╕рдо्рд╣ाрд▓рдиे рдХा рд╕ाрд╣рд╕ рдЙрдаा рд╕рдХे।

рдЖрдкрдХा-

рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕рдЯीрди
рдк्рд░िंрд╕рдЯрди рди्рдпू рдЬрд░्рд╕ी
18 рдирд╡рдо्рдмрд░, 1952 

рдИрд╢्рд╡рд░ рдФрд░ рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди
рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди 
рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ोрддे рд╣ुрдпे рднी рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╡िрдЪाрд░ों рдХे рд▓िрдпे рдХाреЮी рдорд╢рд╣ूрд░ рд░рд╣े। рдЙрдирдХे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдкрд░िрджृрд╢्рдп рдкрд░ рд▓िрдЦे рдЧрдпे рдкрдд्рд░ рдФрд░ рджिрдпे рдЧрдпे рднाрд╖рдг рдЖрдЬ рднी рди рд╕िрд░्реЮ рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ैं рдмрд▓्рдХि рдХрдИ рдмाрд░ рдЕрдЪंрднिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕рдЯीрди рдиे рдзрд░्рдо рдФрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдкрд░ рднी рдХाреЮी рд╕ाреЮрдЧोрдИ рд╕े рд▓िрдЦा। рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рди 1954 рдоें рд▓िрдЦा, рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рдоौрдд рдХे рдХाреЮी рдХрд░ीрдм рдеे, рдЙрдирдХी рддрдмिрдпрдд рдаीрдХ рдирд╣ीं рд░рд╣рддी рдеी рдФрд░ рд╕рди 1955 рдоें рдЙрдирдХा рджेрд╣ाрди्рдд рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рджेрд╣ाрди्рдд рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рдПрдХ рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬाрдиे-рдоाрдиे рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдПрд░िрдХ рдЧрдЯ्рдХाрдЗंрдб рдХो рдЙрдирдХी рдХिрддाрдм “Choose Life: The Biblical Call to Revolt” рдкреЭ्рдиे рдХे рдмाрдж рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा। рдЗрд╕ी рдкрдд्рд░ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдХिрддाрдм рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рджोрд╕्рдд рд▓्рдпुрдЬेрди рдм्рд░ाрдЙрд╡рд░ рдХे рдмाрд░-рдмाрд░ рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдкреЭी рдеी। рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдоें рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди рдиे рдзрд░्рдо рдФрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдХाреЮी рдЦुрд▓рдХрд░ рд▓िрдЦा рд╣ै। рд╕рди 2008 рдоें рдЬрдм рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХी рдиीрд▓ाрдоी рд╣ोрдиी рдеी рддो рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдХрдИ рд▓ोрдЧ рдЦрд░ीрджрдиा рдЪाрд╣рддे рдеे, рдЗрд╕े рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди рдХा рдзрд░्рдо рдпा рдИрд╢्рд╡рд░ рдкрд░ рдЕंрддिрдо рдкрдд्рд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬिрд╕े рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдиीрд▓ाрдо рдХिрдпा рдЧрдпा рдЙрд╕рдиे 170,000 рдпूрд░ो (рд▓рдЧрднрдЧ 1 рдХрд░ोреЬ 20 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे) рдХी рдмोрд▓ी рд▓рдЧाрдИ рдеी, рдпрд╣ рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдмрд╣ुрдд рдмреЬी рд░рдХрдо рдеी। рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो рдЦрд░ीрджрдиे рдХे рд▓िрдпे рдЬाрдиे рдоाрдиे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рд▓ेрдЦрдХ рд░िрдЪрд░्рдб рдбाрдХिрди्рд╕ рдиे рднी рдмोрд▓ी рд▓рдЧाрдИ рдеी, рдкрд░ рд╡рд╣ рд╣ाрд░ рдЧрдпे рдеे।

рдк्рд░िंрд╕рдЯрди 03.01.1954
рдк्рд░िрдп рд╢्рд░ी рдЧрдЯ्рдХाрдЗंрдб,
рдоिрдд्рд░ рдм्рд░ाрдЙрд╡рд░ рдХी рдмाрд░рдо्рдмाрд░ рд╕рд▓ाрд╣ рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдХрд░, рдоैंрдиे рдЖрдкрдХी рдХिрддाрдм рдкреЭी рдФрд░ рдоुрдЭे рдпрд╣ рдХिрддाрдм рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдЖрдкрдХा рдмрд╣ुрдд рд╢ुрдХ्рд░िрдпा। рдЬिрд╕ рдмिрди्рджु рдиे рдоुрдЭे рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा, рд╡рд╣ рдеा: рд╣рдо рд▓ोрдЧों рдХा рддрде्рдпाрдд्рдордХ рдирдЬрд░िрдпा рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдоाрдирд╡ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдПрдХ рдЬैрд╕ा рд╣ी рд╣ै। рдЕрд╣ंрдХाрд░ोрди्рдоुрдЦ рдЖрдХांрдХ्рд╖ाрдУं рд╕े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рд▓िрдпे рд╕ंрдШрд░्рд╖, рдкूрд░्рдгрддрдпा рдоाрдирд╡ीрдп рддрдд्рд╡ рдкрд░ реЫोрд░ рдХे рд╕ाрде рдЬीрд╡рди рдХो рд╕ुрди्рджрд░ рдФрд░ рдорд╣ाрди рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдпे рдЖрдкрдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЖрджрд░्рд╢..! рдпрд╣ рд╕рдмрдХुрдЫ рд╣рдоें рдЧैрд░-рдЕрдоेрд░िрдХी рд░рд╡ैрдпे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдХे рддौрд░ рдкрд░ рдПрдХीрдХृрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдлिрд░ рднी, рдм्рд░ाрдЙрд╡рд░ рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рдХे рдмिрдиा рдоैं рдЖрдкрдХी рдХिрддाрдм рдХो рдкреЭрдиे рдоें рдЦुрдж рдХो рдЗрддрдиी рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рдирд╣ीं рд▓рдЧाрддा рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдЬिрд╕ рднाрд╖ा рдоें рд▓िрдЦी рдЧрдИ рд╣ै рд╡рд╣ рдоेрд░े рд▓िрдпे рджुрд░्рдЧрдо рд╣ै। рдИрд╢्рд╡рд░ рд╢рдм्рдж рдоेрд░े рд▓िрдпे рдоाрдирд╡ीрдп рдХрдореЫोрд░ी рдХी рдЙрдкрдЬ рдФрд░ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╕े рдмреЭрдХрд░ рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рд╣ै, рдмाрдЗрдмिрд▓, рд╕рдо्рдоाрдирдиीрдп рдкрд░рди्рддु рд╡िрд╢ुрдж्рдз рд░ूрдк рд╕े рдЖрджिрдо, рдмрд╣ुрдд рд╣рдж рддрдХ рдмрдЪрдХाрдиे рдЙрдкाрдЦ्рдпाрдиों/рджिрд╡्рдп-рдЪрд░िрдд्рд░ों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। рдХोрдИ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा, рднрд▓े рд╣ी рд╡рд╣ рдХिрддрдиी рднी рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдХ्рдпों рди рд╣ो, рдоेрд░े рдЗрд╕ рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рд╡िрдЪाрд░ рдирд╣ीं рдмрджрд▓ рд╕рдХрддी। рдоेрд░े рд▓िрдпे рдпрд╣ूрджी рдзрд░्рдо рддрдоाрдо рдЕрди्рдп рдзрд░्рдоों рдХी рддрд░рд╣ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдмрдЪрдХाрдиे рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХा рдПрдХ рдЕрди्рдп рдЕрд╡рддाрд░ рд╣ै। рдФрд░ рд╡े рдпрд╣ूрджी рд▓ोрдЧ, рдЬिрдирд╕े рдоेрд░े рдЦुрд╢рдиुрдоा рд╕ंрдмंрдз рд╣ैं, рдФрд░ рдЬिрдирдХे рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ों рд╕े рдоेрд░ा рдЧрд╣рд░ा рдЖрдХрд░्рд╖рдг рд╣ै, рдоेрд░े рд▓िрдпे рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧों рд╕े рдЗрддрд░ рдХिрд╕ी рдЕрд▓рдЧ рддрд░рд╣ рд╕े рд╡िрд╢ेрд╖ рдирд╣ीं рд╣ैं। рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдоेрд░ा рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ै, рдпे (рдпрд╣ूрджी) рд▓ोрдЧ рдХिрди्рд╣ीं рдЕрди्рдп рдоाрдирд╡-рд╕рдоूрд╣ों рд╕े рдмेрд╣рддрд░ рдирд╣ीं рд╣ैं, рдпрдж्рдпрдкि рдпे рд╕рдд्рддा рдХी рддाрдХрдд рдХी рдХрдоी рд╕े рдЙрдкрдЬी рдЕрд╕ाрдз्рдп рдмीрдоाрд░ी рд╕े рдмрдЪे рд╣ुрдпे рд╣ैं। рдЕрди्рдпрдеा рдоुрдЭे рдЗрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рднी рдЪिрд╣्рдиिрдд/рдЪुрдиा рд╣ुрдЖ рдирд╣ीं рджिрдЦाрдИ рджेрддा।

рд╕ाрдоाрди्рдп рддौрд░ рдкрд░, рдоुрдЭे рдпрд╣ рдкीреЬाрджाрдпрдХ рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЖрдк рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рдпुрдХ्рдд рдЕрд╡рд╕्рдеा (рдпрд╣ूрджी рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг) рдоें рд╣ोрдиे рдХा рджाрд╡ा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдХी рджोрд╣рд░ी рджीрд╡ाрд░ рдХे реЫрд░िрдпे рдЗрд╕рдХी рд╡рдХाрд▓рдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рдПрдХ рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдмрддौрд░ рдмाрд╣िрд░ी (рджीрд╡ाрд░) рдФрд░ рдПрдХ рдпрд╣ूрджी рдХे рдмрддौрд░। рдЕрдЧрд░ рдХрд╣ा рдЬाрдпे рддो, рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдмрддौрд░ рдЖрдк рдХाрд░рдг-рд╡ाрдж рд╕े рд╡िрдЪрд▓рди рдпा рдлिрд░ рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╣ोрдиे рдХा, рдПрдХ рдпрд╣ूрджी рд╣ोрдиे рдХे рдиाрддे рдПрдХेрд╢्рд╡рд░рд╡ाрджी рд╣ोрдиे рдХा рджाрд╡ा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдХाрд░рдгрд╡ाрдж рд╕ीрдоिрдд рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╕рдЪ्рдЪे рдЕрд░्рдеों рдоें рдХाрд░рдгрд╡ाрдж рдирд╣ीं рд░рд╣рддा, рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдЗрд╕े рд╣рдоाрд░े рдЕрдж्рднुрдд рд╕्рдкिрдиोрдЬा рдиे рдкूрд░ी рдЧрд╣рд░ाрдИ рдХे рд╕ाрде, рд╢ाрдпрдж рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдкрд╣рдЪाрдиा рд╣ै। рдФрд░ рдзрд░्рдоों рдоें рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЬреЬाрдд्рдорд╡ाрджी рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдпें рд╕ैрдж्рдзाрди्рддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдПрдХाрдзिрдХाрд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдж्рдж рдирд╣ीं рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдпे। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рджीрд╡ाрд░ों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╣рдо рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рддрд░рд╣ рдХा рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЖрдд्рдо-рдХрдкрдЯ (рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा) рд╣ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкिрд░ीрдд рдЗрд╕рд╕े рд╣рдоाрд░े рдиैрддिрдХ рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХो рдЧрддि рдирд╣ीं рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।

рдЕрдм, рдЬैрд╕े рдХि рдоैं рд╣рдоाрд░े рдмौрдж्рдзिрдХ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдорддрднेрдж рдХो рдкрд╣рд▓े рдХाреЮी рд╕ाреЮрдЧोрдИ рд╕े рджрд░्рд╢ा рдЪुрдХा рд╣ूँ, рдлिрд░ рднी рдпрд╣ рдоुрдЭे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि  рдЬрд░ूрд░ी рдмाрддों рдпрдеा, рдоाрдирд╡ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рдоाрдорд▓े рдоें, рд╣рдо рдПрдХ–рджूрд╕рд░े рдХे рдХाреЮी рдХрд░ीрдм рд╣ैं। рдЬो рдмाрдд рд╣рдоें рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рддी рд╣ैं рд╡рд╣ реЮ्рд░ाрдпрдб рдХी рднाрд╖ा рдоें рдХेрд╡рд▓ рдмौрдж्рдзिрдХ рд░ूрдк рд╕े 'рдмрдиाрд╡рдЯीрдкрди' рдФрд░ 'рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд рд╣ोрдиा' рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдпे рдоैं рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ рдХि рд╣рдо рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХो рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рд╕рдордЭेंрдЧे рдЕрдЧрд░ рд╣рдо рдХिрди्рд╣ीं рдаोрд╕ рдоुрдж्рджों рдкрд░ рдмाрддे рдХрд░ें।

рджोрд╕्рддाрдиा рд╢ुрдХ्рд░िрдпा рдФрд░ рд╢ुрднрдХाрдордиाрдУं рд╕рд╣िрдд

рдЖрдкрдХा
рдЖрдЗंрд╕рдЯाрдЗрди
(рд╣рд╕्рддрд▓िрдЦिрдд рдкрдд्рд░ рдХा рдЪिрдд्рд░: рдЗंрдЯрд░рдиैрдЯ рд╕े рд╕ाрднाрд░)



рдЖрд╢ा рд╣ै, рдЖрдкрд╕े рдХрднी рдЖрдордиे-рд╕ाрдордиे рдоुрд▓ाрдХाрдд рд╣ोрдЧी:рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди – рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди 
рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯाрдЗрди рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧाँрдзी рдХे рдЖрдЬीрд╡рди рдк्рд░рд╢ंрд╕рдХ рд░рд╣े। рдЬрдм рднी рдпुрдж्рдзों рд╕े рдиिрдЬाрдд рдкाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЪрд░्рдЪा рд╣ोрддी рдеी рд╡рд╣ рд╣рдоेрд╢ा рдЕрд╣िंрд╕ा рдФрд░ рдЧाँрдзी рдЬी рдХा реЫिрдХ्рд░ рдХрд░рддे рдеे। рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди рдХी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдкрд░ рдЧाँрдзी рдЬी рдФрд░ рдЕрд╣िंрд╕ा рдХा рдХाреЮी рдк्рд░рднाрд╡ рд░рд╣ा। рд╕рди 1950 рдоें рдПрдХ рд░िрдХाрд░्рдбेрдб рдСрдбिрдпो рдоें рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕рдЯाрдЗрди рдиे рдЧाँрдзी рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдеा, “рдоुрдЭे рднрд░ोрд╕ा рд╣ै рдХि  рд╣рдоाрд░े рд╕рдордп рдХे рд╕рднी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдорд╣ाрдкुрд░ुрд╖ों рдоें рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧाँрдзी рдХे рд╡िрдЪाрд░ рд╕рдмрд╕े рд╡िрдж्рд╡рдд्рддाрдкूрд░्рдг рд╣ैं।”
рдпрд╣ рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдХे рдХाреЮी рдкрд╣рд▓े рдХा рд╕рдордп рдеा рдФрд░ рдЧाँрдзी рдХी рдЫрд╡ि рднाрд░рдд рдоें рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рддाрдХрдд рдХे рд░ूрдк рдоें рдмрди рдЪुрдХी рдеी, рдордЧрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рддौрд░ рдкрд░ рдЕрдм рднी рдЙрди्рд╣ें рдмрд╣ुрдд рдЦ्рдпाрддि рдирд╣ीं рдоिрд▓ी рдеी। рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд╕рди 1931 рдоें рдЬрдм рдЧाँрдзी рдЬी рдХे рдоिрдд्рд░ рд╕ुрди्рджрд░рдо рдЖрдЗрди्рд╕рдЯाрдЗрди рдХे рдШрд░ рдкрд╣ुँрдЪे рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧाँрдзी рдЬी рдХे рдиाрдо рдПрдХ рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा।


рдЖрджрд░рдгीрдп рдЧाँрдзी рдЬी,
рдЗрди рдкंрдХ्рддिрдпों рдХो рдЖрдк рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдпे рдоैं рдЖрдкрдХे рдоिрдд्рд░ рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓े рд░рд╣ा рд╣ूँ рдЬो рдЕрднी рдоेрд░े рдШрд░ рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ैं। рдЖрдкрдиे рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпों рдХे реЫрд░िрдпे рдпрд╣ рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд╣िंрд╕ा рдХे рдмिрдиा рднी рд╕рдлрд▓рддा рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░ рдкाрдиा рд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХे рд╕ाрде рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ुрдпे рднी, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд╣िंрд╕ा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рдХा рдд्рдпाрдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा рд╣ो। рдоुрдЭे рдЖрд╢ा рд╣ै рдХि рдЖрдкрдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдЖрдкрдХे рджेрд╢ рдХी рд╕ीрдоाрдУं рдХे рдкाрд░ рднी рдкрд╣ुँрдЪेрдЧा, рдФрд░ рдРрд╕ी рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢рдХ्рддि рдмрдиाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрдЧा рдЬिрд╕рдХा рд╕рднी рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░ेंрдЧे, рдЬो рдпुрдж्рдзों -рд╡िрд╡ाрджों рдХो рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиे рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдЧी।

рд╕рдЪ्рдЪे рдЖрджрд░ рд╕рд╣िрдд,

рдЖрдкрдХा
(рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди)

рдЖрд╢ा рд╣ै, рдЖрдкрд╕े рдХрднी рдЖрдордиे –рд╕ाрдордиे рдоुрд▓ाрдХाрдд рд╣ोрдЧी.


рдЧाँрдзी рдЬी рдХा рдЬрд╡ाрдм

рд▓рди्рджрди
рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 18, 1931

рдк्рд░िрдп рдоिрдд्рд░,

рд╕ुрди्рджрд░рдо рдХे рд╣ाрдеों рдЖрдкрдХा рдЦूрдмрд╕ुрд░рдд рдкрдд्рд░ рдкाрдХрд░ рдоुрдЭे рдЦुрд╢ी рд╣ुрдпी।  рдоेрд░े рд▓िрдпे рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рддрд╕рд▓्рд▓ी рдХी рдмाрдд рд╣ै рдХि рдоेрд░े рдХाрдо рдХो рдЖрдкрдХा рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдоिрд▓ा рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдоैं рднी рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдХि рд╣рдо рд▓ोрдЧ рдХрднी рдЖрдордиे-рд╕ाрдордиे рдоिрд▓ें, рд╡рд╣ рднी рдоेрд░े рднाрд░рдд рд╡ाрд▓े рдЖрд╢्рд░рдо рдоें।

рднрд╡рджीрдп
(рдоो.рдХ.рдЧाँрдзी)
                                                                                                           рдЕрдиुрдХ्рд░рдордгिрдХा, рдЬрдирд╡рд░ी 2017

рдирдл़рд░рдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдирдл़рд░рдд рдХрд░рддे рд░рд╣ेंрдЧे - рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рд╕рди 1903 рдоें рд░ॉрдпрд▓ рд╕्рд╡ीрдбिрд╢ рдПрдХेрдбрдоी рдСрдл़ рд╕ाрдЗंрд╕ेрдЬ рдиे рдкिрдпрд░े рдХ्рдпुрд░ी, рд╣ेрдирд░ी рдмेрдХेрд░рд▓ рдФрд░ рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдХो рд░ेрдбिрдпो-рдПрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХिрдпे рдЧрдпे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп рдХे рд▓िрдпे рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी। рд╣ेрдирд░ी рдмेрдХेрд░рд▓ рд╡рд╣ी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдеे рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд░ेрдбिрдпेрд╢рди рдпाрдиि рд╡िрдХिрд░рдг рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдХी рдЦोрдЬ рдХी рдеी। рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдЪрдпрди рд╕рдоिрддि рдкिрдпрд░े рдХ्рдпूрд░ी рдФрд░ рд╣ेрдирд░ी рдмेрдХेрд░рд▓ рдХो рд╣ी рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ рд░рд╣ी рдеी, рдиोрдмेрд▓ рдХे рдЪрдпрди рдХे рд▓िрдпे рд╕ूрдЪी рдоें рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдХा рдиाрдо рдирд╣ीं рдеा। рднौрддिрдХी рдХी рдЙрд╕ рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдЪрдпрди рд╕рдоिрддि рдоें рдПрдХ рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮ рдеे, рдЬो рдХि рдорд╣िрд▓ा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рджेрдиे рдХी рдкुрд░рдЬोрд░ рд╡рдХाрд▓рдд рдХрд░рддे рдеे। рд╕्рд╡ीрдбрди рдХे рдЗрди рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮ рдХा рдиाрдо рдеा “рдоेрдЧ्рдирд╕ рдЧोрдЗрд╕्рдЯा рдоिрдЯрдЧ-рд▓ैрдл़्рд▓рд░”। рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдоाрдорд▓े рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдкिрдпрд░े рдХ्рдпूрд░ी рдХो рджी рдФрд░ рдмाрдж рдоें рдкिрдпрд░े рдХ्рдпूрд░ी рдХी рд╢िрдХाрдпрдд рдкрд░ рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдХा рдиाрдо рднी рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдХे рд▓िрдпे рдиाрдоिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХी рдкрд╣рд▓ी рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╡िрдЬेрддा рдорд╣िрд▓ा рдмрдиीं।

рд╕्рд╡ीрдбिрд╢ рдПрдХेрдбрдоी рдиे рдЙрди्рд╣ें рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиे рд╕्рдЯॉрдХрд╣ोрдо рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा। рд▓ेрдХिрди рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкрддि рдкिрдпрд░े рдХ्рдпूрд░ी рдиे рдЦुрдж рд╕्рдЯॉрдХрд╣ोрдо рдЬाрдХрд░ рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ुрдпे рдаुрдХрд░ा рджिрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рд╢ोрдзрдХाрд░्рдп рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпрд╕्рдд рд╣ैं। рдЕрд╕рд▓ рдоें рдкिрдпрд░े рдХ्рдпूрд░ी рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рднाрдУं рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиा рдкрд╕рди्рдж рдирд╣ीं рдеा рдФрд░ рд╡рд╣ рдмीрдоाрд░ рднी рдеे। рдЪूंрдХि рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдкाрдиे рд╡ाрд▓े рдХो рд╕्рдЯॉрдХрд╣ोрдо рдоें “рдиोрдмेрд▓ рднाрд╖рдг” рднी рджेрдиा рд╣ोрддा рд╣ै, рдЕрддः 1905 рдоें рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдиे рд╕्рдЯॉрдХрд╣ोрдо рдЬाрдХрд░ рдиोрдмेрд▓ рднाрд╖рдг рджेрддे рд╣ुрдпे рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХिрдпा। рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕े рдоिрд▓े рдкैрд╕ों рд╕े рдХ्рдпूрд░ी рдЬोрдб़े рдиे рдЕрдкрдиी рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдХे рд▓िрдпे рдкрд╣рд▓ा рд╕рд╣ाрдпрдХ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЗрди рд▓ोрдЧों рдХे рдкाрд╕ рдмрд╣ुрдд рд╕ंрд╕ाрдзрди рдирд╣ीं рдеे рдФрд░ рдпрд╣ рд▓ोрдЧ рдмрд╣ुрдд рдЧрд░ीрдмी рдоें рдЕрдкрдиा рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдХे рдмाрдж рдкिрдпрд░े рдХ्рдпूрд░ी рдХी рд╢िрдХाрдпрдд рдкрд░ рдкेрд░िрд╕ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдиे рдЙрдирдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рдирдпी рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдмрдирд╡ाрдиे рдХा рд╡ाрджा рдХिрдпा рдЬो рдХि 1906 рддрдХ рдкूрд░ा рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХा। рд╕рди 1906 рдоें рдПрдХ рд╕рдб़рдХ рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдоें рдкिрдпрд░े рдХ्рдпूрд░ी рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдпी। рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдХो рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рд╕े рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ рдзрдХ्рдХा рд▓рдЧा।

 рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдиे рдЕрдкрдиा рд╢ोрдзрдХाрд░्рдп рдЬाрд░ी рд░рдЦा। рд╡рд╣ рдкेрд░िрд╕ рд╡िрд╢рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдкрдв़ाрдиे рд╡ाрд▓ी рдкрд╣рд▓ी рдорд╣िрд▓ा рдк्рд░ोрдл़ेрд╕рд░ рдмрдиीं। рдкेрд░िрд╕ рд╡िрд╢рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдоेрд░ी рдиे рдПрдХ рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рддрд░ीрдп рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдмрдиाрдИ рдЬिрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡рд░्рдЧीрд╡ рдкрддि рдкिрдпрд░े рдХ्рдпूрд░ी рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХिрдпा। рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдирдХी рдЦ्рдпाрддि рд╡िрд╢्рд╡ рднрд░ рдоें рдлैрд▓ी। рд╕рди 1911 рдоें рдм्рд░ुрд╕ेрд▓्рд╕ рдоें рдПрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХॉрди्рдл़्рд░ेрди्рд╕ рдЖрдпोрдЬिрдд рдХी рдЧрдпी рдЬिрдирдоें рджुрдиिрдпा рдХे рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг 20 рднौрддिрдХрд╢ाрд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕рдоें рддрдд्рдХाрд▓ीрди рднौрддिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдЪुрдиौрддिрдпों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдеा। рдпрд╣ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХॉрди्рдл़्рд░ेрди्рд╕ рдмрд╣ुрдд рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдоें рдЙрд╕ рдЬрдоाрдиे рдХे рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рддिрднाрд╢ाрд▓ी 20 рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдПрдХ рд╕ाрде рдмैрдардХрд░ рд╡िрдЪाрд░ рд╡िрдорд░्рд╢ рдХрд░рдиे рдПрдХ рд╕ाрде рдЬुрдЯे рдеे।

рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рднी рдЗрди 20 рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рддिрднाрд╢ाрд▓ी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдоें рд╕े рдПрдХ рдеीं। рд╡рд╣ рдЗрд╕ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХॉрди्рдл़्рд░ेрди्рд╕ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдм्рд░ुрд╕ेрд▓्рд╕ рдЖрдИ рд╣ुрдИ рдеीं। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдЕрдкрдиे рджूрд╕рд░े рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕े рдХुрдЫ рд╣ी рджूрд░ рдеीं, рдЬोрдХि рдЙрди्рд╣ें рд░ेрдбिрдпрдо рдФрд░ рдкोрд▓ोрдиिрдпрдо рддрдд्рд╡ों рдХी рдЦोрдЬ рдХे рд▓िрдпे рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдпрд╣ рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдЙрди्рд╣ें рд░рд╕ाрдпрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рджिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╡рд╣ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡िрдЬ्рдЮाрдиों рдПрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдкाрдиे рд╡ाрд▓ी рджुрдиिрдпा рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ो рдЧрдпीं। рдЙрдирдХा рдпрд╣ рд░िрдХाрд░्рдб рдЕрдм рддрдХ рдХाрдпрдо рд╣ै।



рдЬрдм рд╡рд╣ рдм्рд░ुрд╕ेрд▓्рд╕ рдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХॉрди्рдл़्рд░ेрди्рд╕ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рд░рд╣ीं рдеीं рддрдм рдл्рд░ाँрд╕ рдХे рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдиे рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдХे рдХुрдЫ рдк्рд░ेрдо-рдкрдд्рд░ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпे, рдЬोрдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рдЕрди्рдп рдк्рд░рддिрднाрд╢ाрд▓ी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдкॉрд▓ рд▓ेрди्рдЬेрд╡िрди рдХो рд▓िрдЦे рдеे। рдкॉрд▓ рд▓ेрди्рдЬेрд╡िрди рдПрдХ рд╕рдордп рдоें рдкिрдпрд░े рдХ्рдпूрд░ी рдХे рд╢ोрдзрдЫाрдд्рд░ рд░рд╣े рдеे। 1906 рдоें рдкिрдпрд░े рдХ्рдпूрд░ी рдХे рдоृрдд्рдпु рдХे рдмाрдж рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдХी рд▓ेрди्рдЬेрд╡िрди рд╕े рдирдЬ़рджीрдХिрдпाँ рдмрдв़ рдЧрдпीं рдеीं। рдкॉрд▓ рд▓ेрди्рдЬेрд╡िрди рднी рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд░рд╣ рд░рд╣े рдеे, рдкрд░ рддрдХрдиीрдХी рд░ूрдк рд╕े рдЙрдирдХा рддрд▓ाрдХ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рдеा। рдЬрдм рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдм्рд░ुрд╕ेрд▓्рд╕ рдоें рдХॉрди्рдл़्рд░ेрди्рд╕ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рд░рд╣ी рдеीं рддрдм рдкॉрд▓ рд▓ेрди्рдЬेрд╡िрди рдХी рдкрдд्рдиी рдиे рдЗрдирдХे рдк्рд░ेрдо рдкрдд्рд░ों рдХो рдЕрдЦрдмाрд░ों рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдпे рджे рджिрдпा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЕрдЦрдмाрд░ों рдиे рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдХो “рдШрд░ рддोрдб़рдиे рд╡ाрд▓ी рдбाрдпрди” рдХे рд░ूрдк рдоें рдЫрд╡ि рдмрдиाрдИ। рдЬिрд╕рдиे рджेрд╢ рдХी рдЬрдирддा рднрдб़рдХ рджिрдпा рдФрд░ рдЬрдм рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдорд╣ाрди рдХॉрди्рдл़्рд░ेंрд╕ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЕрдкрдиे рдШрд░ рд╡ाрдкрд╕ рдкрд╣ुँрдЪीं рддो рдЙрдирдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рднीрдб़ рдиे рдкрдд्рдерд░ों рдФрд░ рдЧрди्рджी рдЧाрд▓िрдпों рдХे рд╕ाрде рдХिрдпा। рд▓ोрдЧों рдХो рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рд╕े рдХोрдИ рдорддрд▓рдм рдирд╣ीं рдеा , рдЙрди्рд╣ें рдХ्рдпूрд░ी рдХी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬ़िंрджрдЧी рдоें рдЬ़्рдпाрджा рдорддрд▓рдм рдеा। рдкрдерд░ाрд╡ рдФрд░ рд╢ोрд░рдЧुрд▓ рд╕े рдоेрд░ी рдХी рдмрдЪ्рдЪिрдпाँ рдмрд╣ुрдд рднрдпрднीрдд рд╣ो рдЧрдпीं рдЬो рдЙрд╕ рд╕рдордп рдоाрдд्рд░ 7 рдФрд░ 14 рд╕ाрд▓ рдХी рд╣ी рдеीं। рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рднीрдб़ рд╕े рдмрдЪрдХрд░ рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиे рдПрдХ рджोрд╕्рдд рдХे рдкाрд╕ рдЪрд▓ीं рдЧрдпीं рдеीं рдФрд░ рддрдм рддрдХ рдирд╣ीं рд▓ौрдЯीं рдЬрдм рддрдХ рдХि рдоाрдорд▓ा рд╢ाрди्рдд рдирд╣ीं рд╣ो рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рдХुрдЫ рд╣ी рд╕рдк्рддाрд╣ рдмाрдж рдЙрди्рд╣ें рджूрд╕рд░ा рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд░рд╕ाрдпрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдоिрд▓ा।

рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рд╕े рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдХी рдоुрд▓ाрдХाрдд рдм्рд░ुрд╕ेрд▓्рд╕ рдХी рдХॉрди्рдл़्рд░ेрди्рд╕ рд╣ुрдИ рдеी। рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди рдХो рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдмेрд▓ाрдЧрд▓рдкेрдЯ рд░ूрдк рд╕े рдИрдоाрдирджाрд░ рдорд╣िрд▓ा рд▓рдЧीं рдеी рдЬिрд╕рдХा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХुрдЫ рдЕрди्рдп рдЬрдЧрд╣ों рдкрд░ рдЬ़िрдХ्рд░ рднी рдХिрдпा рд╣ै। рд╕рдоाрдЪाрд░-рдкрдд्рд░ों рдФрд░ рднीрдб़ рдХी рдЗрди рдХाрд░рдЧुрдЬ़ाрд░िрдпों рд╕े рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиे рдХो рдмाрдз्рдп рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди рдиे рдоेрд░ी рдХ्рдпूрд░ी рд╕े рдПрдХрдЬुрдЯрддा рджिрдЦाрддे рд╣ुрдпे рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा рдеा-

рдоाрдирдиीрдп рд╢्рд░ीрдорддी рдХ्рдпूрд░ी,
рдХोрдИ рдЕрд░्рдердкूрд░्рдг рдмाрдд рд╣ोрдиे рдХे рдмрдЧ़ैрд░ рдЖрдкрдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиे рдХे рд▓िрдпे рдоुрдЭрдкрд░ рд╣ँрд╕िрдпेрдЧा рдирд╣ीं। рд▓ेрдХिрди рд╣ाрд▓ рдоें рдЬрдирддा рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдкрдХे (рдЕрдд्рдпंрдд рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд) рдоाрдорд▓ों рдоें рджिрд▓рдЪрд╕्рдкी рд▓ेрдиे рдХे рддौрд░-рддрд░ीрдХों рд╕े рдоैं рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдиाрд░ाрдЬ़ рд╣ूँ рдХि рдоुрдЭे рдЗрд╕ рдордиोрднाрд╡рдиा рдХो рдЬ़рд░ूрд░ рдмाрд╣рд░ рдиिрдХाрд▓рдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдпрдж्рдпрдкि рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рднीрдб़ рд╕े рджृрдв़рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдШृрдгा рдХрд░рддी рд╣ैं, рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдЖрдкрдкрд░ рдЪाрдкрд▓ूрд╕ीрдкूрд░्рдг рднрд╡्рдп рд╕рдо्рдоाрди рдмрд░рд╕ाрдпे рдпा рдЕрдкрдиी рдХिрд╕ी рд╕рдирд╕рдиीрдЦेрдЬ рд▓ाрд▓рд╕ा рдХो рддृрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддी рд╣ो! рдоैं рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рдХрд╣рдиे рдХे рд▓िрдпे рдмाрдз्рдп рд╣ुँ рдХि рдоैं рдЖрдкрдХी рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा, рдЖрдкрдХे рдЬुрдиूрди, рдФрд░ рдЖрдкрдХी рдИрдоाрдирджाрд░ी рдХे рд▓िрдпे рдЖрдкрдХी рдмрд╣ुрдд рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХрд░рддा рд╣ूँ, рдФрд░ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХे рд▓िрдпे рдоैं рдЦुрдж рдХो рднाрдЧ्рдпрд╢ाрд▓ी рдоाрдирддा рд╣ूँ рдХि рдм्рд░ुрд╕ेрд▓्рд╕ рдоें рд╣рдоाрд░ी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдкрд╣рдЪाрди рд╣ुрдпी। рдЬो рднी рдЗрди (рднीрдб़ рд╡ाрд▓े) рддुрдЪ्рдЫ рд▓ोрдЧों рдоें рдЕрдкрдиी рдЧрдгрдиा рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╡рд╣ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдХрд░ рдЦुрдж рдХो рдкрд╣рд▓े рдХी рддрд░рд╣ рдЕрдм рднी рдЦ़ुрд╢ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддा рд╣ोрдЧा рдХि рд╣рдоाрд░े рдмीрдЪ рдоें рдЖрдк рдФрд░ рд▓ेрди्рдЬेрд╡िрди рдХी рддрд░рд╣ рд╢्рд░ेрд╖्рда рд▓ोрдЧ рдоौрдЬूрдж рд╣ैं, рдРрд╕े рд╕рдЪ्рдЪे рд▓ोрдЧ рдЬिрдирдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рд░рд╣рдиा рдХिрд╕ी рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ौрднाрдЧ्рдп рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрджि рднीрдб़ рдЖрдкрдХो рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░рдиा рдЬाрд░ी рд░рдЦрддी рд╣ै, рддो рдЖрдк рдЗрдирдХी рдЕрдиाрдк-рд╢рдиाрдк рдмेрддुрдХी рдмाрддों рдкрд░ рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдз्рдпाрди рдордд рджीрдЬिрдпे, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕े рдЙрд╕ рддुрдЪ्рдЫ рдк्рд░ाрдгी рдХे рд▓िрдпे рдЫोрдб़ рджीрдЬिрдпे рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдпे рдпрд╣ рдмेрддुрдХी рдмाрддें рдмुрдиी рдЧрдпीं рд╣ैं।
рдЖрдкрдХे, рд▓ेрди्рдЬेрд╡िрди рдФрд░ рдкेрд░्рд░िрди рдХे рд▓िрдпे рд╕рд░्рд╡ोрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдоैрдд्рд░ीрдкूрд░्рдг рдЖрджрд░ рдХे рд╕ाрде,

рднрд╡рджीрдп
рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕рдЯीрди

рдкрдд्рд░ рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдмрдиाрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рддेреЫ рд╣ुрдИ

рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдХा реЮ्рд░ेंрдХрд▓िрди рд░ुреЫрд╡ेрд▓्рдЯ рдХे рдиाрдо рдкрдд्рд░

-рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди
рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдиाрднिрдХीрдп рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиाрдиे рдХी рдЕंрдзी рджौреЬ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХाрд░рдг рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдРрд╕ा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдпो рд╕ीрд▓ाрд░्рдб рдиे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЕрдорд░ीрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд░ुреЫ्рд╡ेрд▓्рдЯ рдХे рдиाрдо рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕рдЯीрди рдХी рддрд░реЮ рд╕े рд▓िрдЦा рдеा, рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд▓िрдпो рд╕ीрд▓ाрд░्рдб рдиे рдиाрднिрдХीрдп рд╢ृंрдЦрд▓ा рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХी рдЦोрдЬ рдХी рдеी। рд╣ाрд▓ाँрдХि рдЖрдЗंрд╕рдЯीрди рдиे рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХे рд╕рднी рдкрд░िрдгाрдоों рдХी рдкूрд░ी реЫिрдо्рдоेрджाрд░ी рдЦुрдж рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХी рдеी। рдЖрдЗंрд╕рдЯीрди рдиे рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो “рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी реЪрд▓рддी” рдоाрдиा рдеा। рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдХे рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд░ुреЫ्рд╡ेрд▓्рдЯ рдиे рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд▓िрдпा рдеा рдФрд░ рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдиिрд░्рдоाрдг рд╕рдо्рдмрди्рдзी “рдоेрдирд╣ेрдЯрди рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ” рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ुрдИ рдеी।

рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди
рдУрд▓्рдб рдЧ्рд░ोрд╡ рд░ोрдб, рдирд╕ाрдК рдк्рд╡ाрдЗрди्рдЯ, рдкेрдХोрдиिрдХ, рд▓ॉрдЩ्рдЧ рдЖрдЗрд▓ैрди्рдб
2 рдЕрдЧрд╕्рдд, 1939

рд╕ेрд╡ा рдоें,
реЮ्рд░ेंрдХрд▓िрди рдбी. рд░ूреЫ्рд╡ेрд▓्рдЯ
рд░ाрд╖्рдЯ्рдкрддि, рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा,
рд╣्рд╡ाрдЗрдЯ рд╣ाрдЙрд╕, рд╡ाрд╢िрди्рдЧрдЯрди, рдбी.рд╕ी.

рд╢्рд░ीрдоाрди्,
рдП. реЮрд░्рдоी рдФрд░ рдПрд▓. рд╕ीрд▓ाрд░्рдб рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा рдХुрдЫ рдирд╡ीрдирддрдо рдХाрд░्рдп, рдЬो рдХि рдоुрдЭे рдкाрди्рдбुрд▓िрдкि рдХे рд░ूрдк рдоें рднेрдЬा рдЧрдпा рд╣ै; рдоुрдЭे рдЖрд╢ाрди्рд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдпूрд░ेрдиिрдпрдо рддрдд्рд╡, рдиिрдХрдЯ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдКрд░्реЫा рдХे рдирд╡ीрдирддрдо рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рд░ोрдд рдХे рд░ूрдк рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХेрдЧा। рдЗрд╕ рдмीрдЪ рдЙрднрд░рдХрд░ рд╕ाрдордиे рдЖрдпी॑ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рдХुрдЫ рдкрд╣рд▓ू рдЖँрдЦें рдЦुрд▓ी рд░рдЦрдиे рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкреЬрдиे рдкрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХी рдУрд░ рд╕े рдд्рд╡рд░िрдд рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХी рдкुрдХाрд░ рдХрд░рддे рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЕрдд: рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рддрде्рдпों рдФрд░ рд╕िреЮाрд░िрд╢ों рдХी рдУрд░ рдЖрдкрдХा рдз्рдпाрди рдЦींрдЪрдиा рдоेрд░ा рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ै।

рдкिрдЫ्рд▓े рдЪाрд░ рдорд╣ीрдиों рдоें, реЮ्рд░ाँрд╕ рдХे рдЬुрд▓िрдпрдЯ рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे реЮрд░्рдоी рдФрд░ рд╕ीрд▓ाрд░्рдб рдХे рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп рдХे реЫрд░िрдпे рдпрд╣ рд╕рдо्рднрд╡ рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै – рдХि рдпूрд░ेрдиिрдпрдо рдХे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рдоें рдиाрднिрдХीрдп-рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиा рд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдоाрдд्рд░ा рдоें рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рд░ेрдбिрдпрдо рдЬैрд╕े рддрдд्рд╡ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рд╕рдХेंрдЧे। рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рдХि рдРрд╕ा рдиिрдХрдЯ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рд╕рдХेрдЧा।

рдпрд╣ рдирдпा рддрде्рдп (рдкрд░рдоाрдгु) рдмрдоों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХा рд░ाрд╕्рддा рддैрдпाрд░ рдХрд░ेрдЧा рдФрд░ рдпрд╣ рдХрд▓्рдкрдиीрдп рд╣ै (рдпрдж्рдпрдкि рдмрд╣ुрдд рдХрдо рдиिрд╢्рдЪिрдд) рдХि рдЕрдд्рдпрдзिрдХ, рдЕрдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдд рдХ्рд╖рдорддा рд╡ाрд▓े рдирдИ рддрд░рд╣ рдХे рдмрдоों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рднी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХेрдЧा। рдиाрд╡ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд▓े рдЬाрдХрд░, рдХिрд╕ी рдмрди्рджрд░рдЧाрд╣ рдкрд░ рдпрджि рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдмрдо рдХा рд╡िрд╕्реЮोрдЯ рдХिрдпा рдЬाрдпे, рддो рдпрд╣ рдмрди्рджрд░рдЧाрд╣ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХी рдХुрдЫ рдмрд╕्рддिрдпों рдХो рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рдз्рд╡рд╕्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╣ाँрд▓ाрдХि, рдпे рдмрдо рд╣рд╡ाрдИ рдпाрддाрдпाрдд рдХे рд▓िрдпे рдХाреЮी рднाрд░ी рд╕िрдж्рдз рд╣ोंрдЧे।

рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдкाрд╕ рдпूрд░ेрдиिрдпрдо рдХे рдЕрдпрд╕्рдХ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдШрдЯिрдпा рдФрд░ рдХाреЮी рдХрдо рдоाрдд्рд░ा рдоें рд╣ैं। рдХрдиाрдбा рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ рдЪेрдХोрд╕्рд▓ोрд╡ाрдХिрдпा рдоें (рдпूрд░ेрдиिрдпрдо рдХे) рдХुрдЫ рдЕрдЪ्рдЫे рдЕрдпрд╕्рдХ рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдпूрд░ेрдиिрдпрдо рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рд░ोрдд рдмेрд▓्реЫिрдпрди рдХॉрдЩ्рдЧो рд╣ै।

рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдЖрдк рдРрд╕ी рдЖрд╢ा рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдХि рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рднौрддिрдХрд╡िрджों рдХे рдмीрдЪ рдЖрдкрд╕ी рд░िрд╢्рддे рд╕्рдеाрдпी рд░рд╣ेंрдЧे। рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдЖрдкрдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рд╕рдо्рднрд╡ рд░ाрд╕्рддा рдпрд╣ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдХि рдЗрд╕ рдХाрд░्рдп рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдпрд╣ рдХाрд░्рдп рд╕ोंрдк рджें, рдЬिрд╕ рдкрд░ рдЖрдкрдХो рднрд░ोрд╕ा рд╣ो, рд╣ाрд▓ाँрдХि рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рдХाрд░्рдпाрд▓рдпी рдХ्рд╖рдорддा рд╕े рдкрд░े рдЕрдкрдиी рд╕ेрд╡ाрдпें рднी рджे рд╕рдХे। рдЙрд╕рдХे рдХुрдЫ рдХाрд░्рдп рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рднी рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं :-
(рдХ) рд╕рд░рдХाрд░ी рд╡िрднाрдЧों рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдз рд░рдЦрдХрд░ рддाрдд्рдХрд▓िрдХ рдк्рд░рдЧрддि рдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрди्рд╣ें рдЕрд╡рдЧрдд рд░рдЦрдиा, рд╕рд░рдХाрд░ी рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХे рд▓िрдпे рд╕िреЮाрд░िрд╢ рдХрд░рдиा; рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдпुрд░ेрдиिрдпрдо рдЕрдпрд╕्рдХ рдХी рдкूрд░्рддि рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдХी рдУрд░ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХा рдз्рдпाрди рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рдиा।
(рдЦ) рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпी рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ाрдУं рдоें рд╕ीрдоिрдд рдмреЫрдЯ рдХे рд╕ाрде рд╣ो рд░рд╣े рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рдХाрд░्рдп (рдЕрдиुрд╕рди्рдзाрди) рдХी рдЧрддि рдХो рддेреЫ рдХрд░рдиा। рдпрджि рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ्рддा рд╣ै рддो рдЖрдкрдХे рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕рдо्рдмрди्рдзों рдХे реЫрд░िрдпे рдЬो рд▓ोрдЧ рдЗрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рдХे рд▓िрдпे рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХे рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рд╣ैं, рдЙрдирд╕े рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдиा рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдЙрди рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ाрдУं рдХी рд╕рд╣рдХाрд░िрддा рдХो рднी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиा, рдЬिрдирдХे рдкाрд╕ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЙрдкрдХрд░рдг рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै॑।

рдоैं рд╕рдордЭрддा рд╣ूँ рдХि рдЬрд░्рдордиी, рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЪेрдХोрд╕्рд▓ोрд╡ाрдХिрдпा рдХी рдЦрджाрдиों рд╕े рдпूрд░ेрдиिрдпрдо рдХी рдмिрдХ्рд░ी рдмрди्рдж рдХрд░ рдЪुрдХा рд╣ै, рдЬिрди рдкрд░ рдХि рдЙрд╕рдиे рдкрд╣рд▓े рдХрдм्реЫा рдХिрдпा рдеा। рдЙрд╕рдХे (рдЬрд░्рдордиी) рдЗрд╕ реЫрд░ूрд░ी рдХрджрдо рдХो рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕рдордЭा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे, рдХि рдЬрд░्рдордиी рдХे рдк्рд░рддि (рдЙрдк) рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕рдЪिрд╡ рдХा рдкुрдд्рд░ рд╡ॉрди рд╡ीреЫрд╕ेрдХрд░ (рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдФрд░ рдЕрдд्рдпрди्рдд рдк्рд░рддिрднाрд╢ाрд▓ी рдиाрднिрдХीрдп рднौрддिрдХрд╡िрдж) рдХैрд╕рд░-рд╡िрд▓्рд╣ेрдо рдЗрди्рд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ, рдмрд░्рд▓िрди рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдпुрд░ेрдиिрдпрдо рдкрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рдХुрдЫ (рд╢ोрдз) рдХाрд░्рдп рдкुрдиः рджोрд╣рд░ाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

рдЖрдкрдХा рдЖрдд्рдоीрдп
рдЕрд▓्рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди

рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд░ुреЫрд╡ेрд▓्рдЯ рдХा рдк्рд░ो. рдЖрдЗंрд╕рдЯीрди рдХो рдЬрд╡ाрдм
рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 19, 1939

рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░,

рдЖрдкрдХे рд╣ाрд▓िрдпा рдкрдд्рд░ рдФрд░ рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╕ंрд▓рдЧ्рдирдХ рдХे рд▓िрдпे рдЖрдкрдХा рдзрди्рдпрд╡ाрдж рджेрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ।
рдоुрдЭे рдпрд╣ рдЖँрдХреЬे рдЗрддрдиे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд▓рдЧे рдХि рдоैंрдиे рдпूрд░ेрдиिрдпрдо рддрдд्рд╡ рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдЖрдкрдХे рд╕ुрдЭाрд╡ों рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдХो рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЬाँрдЪ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рдмोрд░्рдб рдХा рдЧрдарди рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдоाрдирдХ рдм्рдпूрд░ो рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдФрд░ рдерд▓ рд╕ेрдиा рдФрд░ рдиौрд╕ेрдиा рд╕े рдЪрдпрдиिрдд рдк्рд░рддिрдиिрдзि рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।

рдоुрдЭे рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ुрдпे рдЦुрд╢ी рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдбॉ. рд╕ाрдЪ्рд╕ рдЗрд╕ рдХрдоेрдЯी рдХे рд╕ाрде рдХाрдо рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░ेंрдЧे рдФрд░ рдоैं рдпрд╣ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддा рд╣ूँ рдХि рдпрд╣ рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдХो рд╕ंрднाрд▓рдиे рдХा рд╕рдмрд╕े рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рддрд░ीрдХा рд╣ै।

рдХृрдкрдпा рдоेрд░ी рдУрд░ рд╕े рдзрди्рдпрд╡ाрдж рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ें।
реЮ्рд░ेंрдХрд▓िрди рд░ुреЫрд╡ेрд▓्рдЯ