Showing posts with label рдорд╣ेंрдж्рд░ рдХुрдоाрд░ рдЬाрдЯ. Show all posts
Showing posts with label рдорд╣ेंрдж्рд░ рдХुрдоाрд░ рдЬाрдЯ. Show all posts

рднрдХ्рддिрдХाрд▓ीрди рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдкुрдирд░्рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдк्рд░ेрдордоाрд░्рдЧी рд╕ंрддों рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें

рдорд╣ेंрдж्рд░ рдХुрдоाрд░ рдЬाрдЯ

рд╢ोрдзाрд░्рдеी, рд╣िंрджी рд╡िрднाрдЧ, рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдЬрдпрдкुрд░
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 779 282 6000 рдИрдоेрд▓: mahendrajaat943@gmail.com

рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рджूрд╕рд░ा рднाрдЧ рдЕрдерд╡ा рдХाрд▓рдЦंрдб рд╣ै рднрдХ्рддिрдХाрд▓। рдЬिрд╕े рд╡िрднिрди्рди рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдиे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдиाрдоों рд╕े рдкुрдХाрд░ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдХा рд╕рдордп 1375 рд╕े 1700 рд╡िреж рд╕ं рддрдХ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ा рдЧрдпा рд╣ै। рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдЖрдЪाрд░्рдп рд░ाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी рд▓िрдЦрддे рд╣ैं – “рднрдХ्рддिрдзाрд░ा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ों рдХो рдХुрдЫ рдЕрдЯрдкрдЯा рд╕ा рд▓рдЧрддा рд░рд╣ा рд╣ै, рдпрдж्рдпрдкि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдзिрдХ рдз्рдпाрди рдмрд░ाрдмрд░ рдЗрд╕ рдкрдХ्рд╖ рдкрд░ рджिрдпा рд╣ै рдХि рд╡ीрд░рдЧाрдеा рдХाрд▓ рдХे рдмाрдж рд╕рд╣рд╕ा рднрдХ्рддि-рднाрд╡рдиा рдХा рдЙрджрдп рдХैрд╕े рд╣ुрдЖ рдЕрдкрдиे ‘рд░рд╣рд╕्рдпрд╡ाрдж’ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдиिрдмंрдз рдоें рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдиे рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдпрд╣ рдХрд╣ рдХрд░ рдХी рд╣ै рдХि, “рджुःрдЦрд╡ाрдж рдЬिрд╕ рдордирдирд╢ैрд▓ी рдХा рдлрд▓ рдеा рд╡рд╣ рдмुрдж्рдзि рдпा рд╡िрд╡ेрдХ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рддрд░्рдХों рдХे рдЖрд╢्рд░рдп рдоें рдмреЭрддी рд╣ी рд░рд╣ी, рдЕрдиाрдд्рдорд╡ाрдж рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рд╣ोрдиी рд╣ी рдЪाрд╣िрдП। рдлрд▓рдд: рдкिрдЫрд▓े рдХाрд▓ рдоें рднाрд░рдд рдХे рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдЕрдиाрдд्рдорд╡ाрджी рд╣ी рднрдХ्рддिрд╡ाрджी рдмрдиे рдФрд░ рдмुрдж्рдзिрд╡ाрдж рдХा рд╡िрдХाрд╕ рднрдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ुрдЖ।” рдлिрд░ рдХुрдЫ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХी рдоुрдж्рд░ा рдоें рдк्рд░рд╕ाрдж рдЖрдЧे рдХрд╣рддे рд╣ैं, “рдЬिрди-рдЬिрди рд▓ोрдЧों рдоें рдЖрдд्рдо рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдирд╣ीं рдеा, рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рдд्рд░ाрдгрдХाрд░ी рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ुрдИ।” рдХрд╡ि рдк्рд░рд╕ाрдж рдХी рдпрд╣ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдЖрд▓ोрдЪрдХ рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░ рд╢ुрдХ्рд▓ рдХे рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рдПрдХ рднिрди्рди рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЬुреЬ рдЬाрддी рд╣ै। рдЬिрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें ‘рд╡ीрд░рдЧाрдеा рдХाрд▓’ рдХрд╣ा, рд╡рд╣ाँ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХा рднाрд╡ рдЫुрдЯ рдЬाрддा рд╣ै, рдФрд░ рднрдХ्рддि-рднाрд╡рдиा рдоुрдЦрд░ рд╣ो рдЙрдарддी рд╣ै, рдХाрд░рдг рдХि рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдЗрд╕ рдоुрдж्рджे рдкрд░ рдЗрддрдиी рдмрд╣рд╕ें рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ैं рдХि рдХुрдЫ рдирд╡ोрдЪाрд░ рдпा рдирд╡ोрди्рдоेрд╖ी рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиाрдПं рдЙрднрд░ рдХрд░ рд╕ाрдордиे рдЖ рд╣ी рдирд╣ीं рдкा рд░рд╣ी। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд░ाрдордЪंрдж рд╢ुрдХ्рд▓ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЧрдИ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕рди्рджрд░्рднों рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдФрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдХे рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╕рди्рджрд░्рдн рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХी рдкूрд░рдХ рдмрди рдЬाрддी рд╣ै।

рднрдХ्рддिрдХाрд▓ рдХी рдЗрд╕ी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХे рдЕрдЧрд▓े рдЪрд░рдг рдоें рдЧ्рд░िрдпрд░्рд╕рди, рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░ рд╢ुрдХ्рд▓ рдФрд░ рд╣рдЬाрд░ीрдк्рд░рд╕ाрдж рдж्рд╡िрд╡ेрджी рднрдХ्рддि рдХे рдЙрджрдп рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рднिрди्рди рд░ूрдкों рдоें рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпूँ рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕рдорд╕्рдд рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рднाрдЧ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдПрд╡ं рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднाрд░рдд рдоें рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдХ्рд░рдоिрдХ рдЙрдд्рдеाрди-рдкрддрди рдХा рдпुрдЧ рддो рд╣ै рд╣ी рд╡рд╣ीं рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рд╢ाрд╕рдХीрдп рд╕рдд्рддा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЗрд╕ рдпुрдЧ рдХी рджीрд░्рдШ рдЕрд╡рдзि рдоें рд╣ुрдП рд╡िрднिрди्рди рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рд╕े рд╡िрд╢ेрд╖ рдХрд░ рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдоें рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд▓ेрдЦрди рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЖрдо рдЬрдирддा рддрдеा рд╕рдд्рддा рдХे рдордз्рдп рдПрдХ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдиा рд╣ुрдЖ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдоें рднрдХ्рддि рдХी рдзाрд░ा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдХाрд╡्рдп рдХी рдЕрдиेрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдПं рднी рд╕рдоाрдиांрддрд░ рд░ूрдк рд╕े рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рд╣ी рд╣ैं। ‘рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдпुрдЧ рдФрд░ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпां’ рдХे рднрдХ्рддिрдХाрд▓ рдХी рднूрдоिрдХा ‘рдбॉреж рд╢िрд╡рдХुрдоाрд░ рд╢рд░्рдоा’ рд▓िрдЦрддे рд╣ैं – “рд╢ुрдХ्рд▓ рдЬी рдиे рдЬ्рдЮाрдиाрд╢्рд░рдпी, рдк्рд░ेрдоाрд╢्рд░рдпी, рдХृрд╖्рдг рднрдХ्рддि рддрдеा рд░ाрдо-рднрдХ्рддि рдХी рдзाрд░ाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рддो рдХिрдпा рд╣ै рдХिрди्рддु рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░рд╕िрдХ рднрдХ्рддि рдХी рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рдХाрд╡्рдп рдзाрд░ा рдХी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХрд░ рджी рд╣ै। рд╣рдоाрд░ा рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рд╕рдоूрдЪे рдордз्рдпрдХाрд▓ рдоें рдХाрд╡्рдп рдХी рд╕рдоाрди рдзाрд░ाрдПँ рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ोрддी рд░рд╣ी рд╣ैं।

рдЗрд╕ рд╕рдм рдХे рдордз्рдп рджेрдЦा рдЬाрдП рддो рдРрд╕ी рдмाрдд рднी рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рд╕рднी рдоुрд╕рд▓рдоाрди рд╢ाрд╕рдХ рд╣िрди्рджुрдУं рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдиुрджाрд░ рдФрд░ рдЕрд╕рд╣िрд╖्рдгु рд░рд╣े рд╣ों। “рдмрд╣ुрдд рд╕े рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╢ाрд╕рдХों рдиे рд╕ंрд╕्рдХृрдд рддрдеा рджेрд╢ी рднाрд╖ाрдУं рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рд╕ंрдЧीрдд рдФрд░ рдХрд▓ा рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рджिрдпा। рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рдЬैрдиुрд▓ाрдм्рджीрди рдХे рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рд╕े рдЬोрдирд░ाрдЬ рдиे рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдоें рджूрд╕рд░ी рд░ाрдЬрддрд░ंрдЧिрдгी рд▓िрдЦी। рдЬौрдирдкुрд░ рдХे рд╕ुрд▓्рддाрдиों рдиे рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рд╕ंрдЧीрдд рдХा рдкुрдирд░ुрдж्рдзाрд░ рдХрд░рд╡ाрдпा рдФрд░ рд╕ंрдЧीрдд рд╢िрд░ोрдордгि рдиाрдордХ рдЧ्рд░рди्рде рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдоें рддैрдпाрд░ рд╣ुрдЖ। рд╣ुрд╕ैрди рд╢ाрд╣ рдмंрдЧाрд▓ी рдиे рдорд╣ाрднाрд░рдд рдФрд░ рднाрдЧрд╡рдд рдХा рдмंрдЧाрд▓ी рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХрд░рд╡ाрдпा।” рд╕рдЪ рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рдЕрдзिрдХांрд╢ рдоुрд╕рд▓рдоाрди рд╢ाрд╕рдХ рднाрд░рддीрдп рд╣ी рдеे। рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдпे рд╕рднी рд╡िрд╡ाрдж рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЗрддिрд╣ाрд╕рдмोрдз рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЕрдкрд░ाрдз рдмोрдз рд╕े рднी рд▓рдЧрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं рдЬрдм рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдРрд╕े рд╕ंрдХрдЯों рдХे рджौрд░ рдоें рд╣рддाрд╢, рдиिрд░ाрд╢ рд▓ोрдЧों рдж्рд╡ाрд░ा рднाрдЧ्рдп рдХो рдХोрд╕ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рднрдХ्рддिрдХाрд▓ीрди рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рднी рджो рд╡рд░्рдЧ рднрдХ्рддि рдХे рднिрди्рди-рднिрди्рди рдоाрд░्рдЧ рдкрд░ рдмंрдЯे рд╣ुрдП рдеे। рдПрдХ рд╕рдЧुрдг рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдиिрд░्рдЧुрдг рдлिрд░ рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рдЗрдирдоें рднी рд╡िрднेрдж рдФрд░ рд╡िрднिрди्рдирддाрдПँ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдорд╕рд▓рди рд╕ूрдлी рдХाрд╡्рдп рдзाрд░ा, рд╕ंрдд рдХाрд╡्рдпрдзाрд░ा, рд░ाрдо рдХाрд╡्рдп рдзाрд░ा, рдХृрд╖्рдг рдХाрд╡्рдпрдзाрд░ा рдЗрдд्рдпाрджि рдФрд░ рдЗрди рд╡िрднिрди्рди рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдиे рдЗрд╕े рднी рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдордд-рдорддाрди्рддрд░ों рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा। рднрдХ्рддि рдХाрд▓ рдХे рджौрд░ाрди рдЬो рдк्рд░рдоुрдЦ рдШрдЯрдиा рд╣ुрдИ рд╡рд╣ рдеी рд╣िрди्рджू рдФрд░ рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕ंрд╕्рдХृрддिрдпों рдХे рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдХрд░ рдкाрд╕ рдЖрдиा। рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдоें рдоुрд╕्рд▓िрдо рдЖрдХ्рд░ाрди्рддाрдУं рдХे рдЖрдиे рд╕े рдПрдХ рдлाрдпрджा рдпрд╣ рднी рд╣ुрдЖ рдХि рд╕ंрдЧीрдд, рдЪिрдд्рд░, рдиिрд░्рдоाрдг рдЖрджि рд╡िрднिрди्рди рдХрд▓ाрдУं рдоें рдЗрд╕рдиे рднाрд░рддीрдп  рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рдЗрд╕ рдХрджрд░ рдЕрдкрдиे рдоें рдШुрд▓ा рдоिрд▓ा рдХि рдкрд░рд╕्рдкрд░ рджोрдиों рдХो рдкрд╣рдЪाрдирдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рдеा।

рдХिрди्рддु рд╡рд╣ीं рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдорд╣ाрди рдПрд╡ं рд╡рд░िрд╖्рда рд╡िрдж्рд╡ाрди рдЖрдЪाрд░्рдп рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░ рд╢ुрдХ्рд▓ рднрдХ्рддि рдЖंрджोрд▓рди рдХो рдкрд░ाрдЬिрдд рдордиोрд╡ृрдд्рддि рдХा рдкрд░िрдгाрдо рддрдеा рдоुрд╕्рд▓िрдо рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдоाрдирддे рд╣ैं рдФрд░ рд▓िрдЦрддे рд╣ैं – “рдЕрдкрдиे рдкौрд░ुрд╖ рд╕े рд╣рддाрд╢ рдЬाрддि рдХे рд▓िрдП рднрдЧрд╡ाрди рдХी рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рдХрд░ुрдгा рдХी рдУрд░ рдз्рдпाрди рд▓े рдЬाрдиे рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рджूрд╕рд░ा рдоाрд░्рдЧ рд╣ी рдХ्рдпा рдеा ?” рдЖрджिрдХाрд▓ рдоें рдЬрд╣ाँ рднрдХ्рддि рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХрддा рдХी рд╕्рдеिрддि рд╢ांрдд рдмрдиी рд╣ुрдИ рдеी। рд╡рд╣ीं рдкूрд░्рд╡рдордз्рдпрдХाрд▓ рдоें рдпрд╣ рдХुрдЫ рдЙрдЧ्рд░ рд╣ो рд╡िрднिрди्рди рд╕рдоुрджाрдпों рдоें рдмंрдЯ рдЧрдИ। рдЖрджिрдХाрд▓ рдоें рд╡ैрджिрдХ рдпрдЬ्рдЮ, рдоूрд░्рддि-рдкूрдЬा, рдЬैрди рдПрд╡ं рдмौрдж्рдз рдЙрдкाрд╕рдиा рдкрдж्рдзрддिрдпाँ рдПрдХ рд╕ाрде рдЪрд▓ рд░рд╣ी рдеीं  рдХिрди्рддु рд╕ाрддрд╡ीं рд╕рджी рдоें рдЗрдирдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЖрд░рдо्рдн рд╣ुрдЖ рдФрд░ рднрдХ्рддि рджрдХ्рд╖िрдг рд╕े рд╣ोрддे рд╣ुрдП рдЙрдд्рддрд░ рдХी рдУрд░ рд▓ौрдЯрдиे рд▓рдЧी। рдЕрдкрдиे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЧ्рд░рди्рде ‘рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕’ рдХे рджूрд╕рд░े рднाрдЧ ‘рднрдХ्рддिрдХाрд▓ рдХी рдкूрд░्рд╡рдкीрдаिрдХा’ рдоें рдбॉреж рдирдЧेрди्рдж्рд░ рд▓िрдЦрддे рд╣ैं – “рднрдХ्рддिрдХाрд▓ рд╕े рддाрдд्рдкрд░्рдп рдЙрд╕ рдХाрд▓ рд╕े рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдоुрдЦ्рдпрдд: рднाрдЧрд╡рдд рдзрд░्рдо рдХे рдк्рд░рдЪाрд░-рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рднрдХ्рддि рдЖंрджोрд▓рди рдХा рд╕ूрдд्рд░рдкाрдд рд╣ुрдЖ рдеा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд▓ोрдХोрди्рдоुрдЦी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХे рдХाрд░рдг рдзीрд░े-рдзीрд░े рд▓ोрдХ-рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рднाрд╖ाрдПँ рднрдХ्рддिрднाрд╡рдиा рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдмрдирддी рдЧрдпी рдФрд░ рдХाрд▓ाрди्рддрд░ рдоें рднрдХ्рддि рд╡िрд╖рдпрдХ рд╡िрдкुрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдмाреЭ рд╕ी рдЖ рдЧрдИ।” рдЗрд╕рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рдкूрд░्рд╡рдордз्рдпрдХाрд▓ рдХी рдиिрд░्рдЧुрдг рднрдХ्рддिрдзाрд░ा рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╕ूрдлी рдХाрд╡्рдпрдзाрд░ा рднी рдкрдирдкी। рдЬिрд╕े рдк्рд░ेрдордоाрд░्рдЧी рдХाрд╡्рдпрдзाрд░ा рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдк्рд░ेрдордоाрд░्рдЧी рдпाрдиी рд╕ूрдлी рд╢ाрдЦा, рдк्рд░ेрдо рдХाрд╡्рдп, рдк्рд░ेрдордХрдеाрдирдХ рдХाрд╡्рдп, рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХ рдХाрд╡्рдп,  рд╕ूрдлी рдХाрд╡्рдп рднी рдХрд╣ा рдЧрдпा। рд╡рд╕्рддुрдд: рдпे рд╕рднी рдиाрдо рдЗрд╕ рддрде्рдп рдХे рдж्рдпोрддрдХ рд╣ैं рдХि рдЗрд╕ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХे рдХाрд╡्рдп рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдк्рд░ेрдо рддрдд्рд╡ рдХी рдк्рд░рдоुрдЦрддा рд╣ै, рдХिрди्рддु рдЗрд╕рдХा ‘рдк्рд░ेрдо-рддрдд्рд╡’ рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рднाрд░рддीрдп рд╢ृंрдЧाрд░ рднाрд╡рдиा рд╕े рдеोреЬा рднिрди्рди рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рд╕ाрдоाрди्рдпрдд: рд╢ृंрдЧाрд░-рд░рд╕ाрдд्рдордХ рдХाрд╡्рдпों рдоें рд╡िрд╡ाрд╣, рджाрдо्рдкрдд्рдп рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬीрд╡рди рдХी рдорд░्рдпाрджाрдУं рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдХे рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдЧाрд░्рд╣рд╕्рдеिрдХ рдк्рд░ेрдо рдХा рдиिрд░ूрдкрдг рд╣ोрддा рд░рд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ाँ рдЗрдирдоें рд╢ुрдж्рдз рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрди्рджрддाрдкूрд░्рдг рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг, рд╕ौрди्рджрд░्рдпрднाрд╡рдиा, рд╕ाрд╣рд╕рдкूрд░्рдг рдХ्рд░िрдпा рдХрд▓ाрдк рдПрд╡ं рд╕рдоाрдЬ, рд╡िрдоुрдЦ рдк्рд░рдгрдп-рднाрд╡рдиा рдХा рдЪिрдд्рд░рдг рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें рдЗрд╕े ‘рд░ोрдоांрд╕’ рдЕрд░्рдеाрдд् рд╕्рд╡рдЫрди्рдж рдк्рд░ेрдо рднी рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै। ‘рдбॉреж рдЧрдгрдкрддिрдЪрди्рдж्рд░ рдЧुрдк्рдд’ рдЕрдкрдиे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЧ्рд░рди्рде ‘рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЗрддिрд╣ाрд╕’ (рдк्рд░рдердо рдЦंрдб) рдоें рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХ рдХाрд╡्рдп рдХो рджो рд╡рд░्рдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं – рдПрдХ рдЬिрдирдоें рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рдХрдеाрдирдХ, рд░ुрдвिрдпों рдПрд╡ं рдХрдеाрдУं рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рдмंрдзाрдд्рдордХ рд░рдЪрдиाрдПँ рд╣ैं рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рд░ोрдоांрд╕ (рд╕्рд╡рдЫрди्рдж рдк्рд░ेрдо) рдХी рдиिрдЬी рдЕрдиुрднूрддिрдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд░рдЪिрдд рдоुрдХ्рддрдХ рдХाрд╡्рдп рдоाрдирддे рд╣ैं।

рдпрдж्рдпрдкि рдЗрди рджोрдиों рд╡рд░्рдЧों рдХे рдХाрд╡्рдп рдХा рдоूрд▓ рддрдд्рд╡ рд░ोрдоांрд╕ рд╣ी рд╣ैं рдХिрди्рддु рдЙрдирдХी рд╡िрд╖рдп-рд╡рд╕्рддु рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░, рдХाрд╡्рдп-рд░ूрдк рдПрд╡ं рд╢ैрд▓ी рдоें рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдЕंрддрд░ рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рддрдХ рд╕ूрдлी рд╢рдм्рдж рдХी рдмाрдд рд╣ै рддो рдЗрд╕рдХी рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि рдХुрдЫ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ुрдИ –

1. рдоुрд╕рд▓рдоाрди рдЕрдкрдиे рдкрд╡िрдд्рд░ рддीрд░्рде рдорджीрдиा рдХी рдорд╕्рдЬिрдж рдХे рд╕ाрдордиे рдмрдиे рдЪрдмूрддрд░े рдХो рд╕рдл्рдлा рдЪрдмूрддрд░ा рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡рд╣ाँ рдмैрдардиे рд╡ाрд▓े рдлрдХीрд░ों рдХो рд╕ूрдлी рдХрд╣ा рдЬा рдЬाрддा рд╣ै।
2. рдХुрдЫ рд╡िрдж्рд╡ाрди рдЗрд╕рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╕ोрдлिрдпा рд╢рдм्рдж рд╕े рдЬोреЬрддे рд╣ैं – рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै- рдЬ्рдЮाрди
3. рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдордд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрд╣ ‘рд╕рдлा’ рд╢рдм्рдж рд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै – рд╢ुрдж्рдз рдПрд╡ं рдкрд╡िрдд्рд░।
4. рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдоाрди्рдпрддा рдЗрд╕ рдХрдерди рдХी рд╣ै – рдХि рд╕ूрдлी рд╢рдм्рдж рдХा рд╕ंрдмंрдз ‘рд╕ूрдл’ рд╕े рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै – рдКрди। рд╕ूрдлी рд▓ोрдЧ рд╕рдлेрдж рдКрди рд╕े рдмрдиे рд╣ुрдП рдЪोрдЧे рдкрд╣рдирддे рдеे рдФрд░ рдЙрдирдХा рдЖрдЪрд░рдг рдкрд╡िрдд्рд░ рдПрд╡ं рд╢ुрдж्рдз рд╣ोрддा рдеा।

рднाрд░рдд рдоें рдпूँ рддो рд╕ूрдлी рдордд рдХा рдЖрдЧрдорди рдирд╡ीं-рджрд╕рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рд╣ी рд╣ो рдЧрдпा рдеा рдХिрди्рддु рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рдЪाрд░-рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХा рд╢्рд░ेрдп рдЦ्рд╡ाрдЬा рдоुрдЗрдиुрдж्рджीрди рдЪिрд╢्рддी рдХो рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдмрдиाрдпा। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХुрдЫ рдоुрд╕рд▓рдоाрди рд╕ूрдлी рдХрд╡िрдпों рдиे рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдХी рдХाрд╡्рдп рдзाрд░ा рдХो рдк्рд░ेрдордоाрд░्рдЧ рдкрд░ рдЪрд▓ाрддे рд╣ुрдП рдРрд╕ी рдоाрди्рдпрддाрдПँ рдкेрд╢ рдХी, рдХि рдЬिрд╕рд╕े рдИрд╢्рд╡рд░ рдФрд░ рдЬीрд╡ рджोрдиों рдХे рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдк्рд░ेрдо рд╕ंрдмंрдз рдХा рдЦुрд▓ाрд╕ा рд╣ो рдкाрдпा। рд╕ाрде рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕рдоुрджाрдп рд╕े рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рднाрд░рддीрдп рдЬीрд╡рди рджрд░्рд╢рди рдкрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬो рд▓िрдЦा рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдЕрдж्рднुрдд рд╕्рддрд░ рдХा рдеा। рдЗрди рд░рдЪрдиाрдХाрд░ों рдоें рдоंрдЭрди, рдХुрддुрдмрди, рдЬाрдпрд╕ी, рдХाрд╕िрдорд╢ाрд╣ рдЖрджि рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕рдм рдЙрдирдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдХा рдЦुрд▓ाрдкрди рд╣ी рдеा рдЬिрд╕рд╕े рдпрд╣ рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рдкाрдпा। рд╡рд╣ीं рд╕ूрдлिрдпों рдХे рдЖрд▓ाрд╡ा реЮाрд░рд╕ी рдорд╕рдирд╡िрдпों рдоें рдиाрдпिрдХा рдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рдк्рд░рддिрдиाрдпрдХ рд╕े рдХрд░рд╡ा рдХрд░ рдиाрдпрдХ рдХी рдЖрдд्рдорд╣рдд्рдпा рдХрд░ рд▓ेрдиे рдЬैрд╕े рджृрд╢्рдп рджिрдЦाрдИ рдкреЬрддे рд╣ैं। рдкрд░рди्рддु рд╡рд╣ीं рдЗрд╕рдХे рдЗрддрд░ рднाрд░рддीрдп рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХों рдоें рдХिрд╕ी рджैрд╡ी рд╢рдХ्рддि рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдиाрдпрдХ рдХो рдиाрдпिрдХा рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рд╣ो рд╣ी рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ी рдирд╣ीं рдЗрдирдоें рдиाрдпिрдХा рдХो рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдкрдХ्рд╖िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрджेрд╢ рд▓े рдЬाрдиा рдЙрдирдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд▓ेрдиा, рдпुрдж्рдз рдХрд░рдиा рдЖрджि рдЬैрд╕े рд╡ृрдд्рддांрдд рднी рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рдЬो реЮाрд░рд╕ी рдорд╕рдирд╡िрдпों рдоें рди рд╣ोрдХрд░ рднाрд░рддीрдп рдкौрд░ाрдгिрдХ рдЖрдЦ्рдпाрдиों рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рд╣ै।

рд╡рд╕्рддुрдд:  рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХी рдЕрдиेрдХ рдХрдеाрдУं рдоें рднी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрддी рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдк्рд░рдгрдп рд╕्рд╡рдк्рдиों рдХी рдкूрд░्рддि рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдорд░्рдпाрджाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓рдШंрди, рдХрди्рдпाрдУं рдХा рд╣рд░рдг рддрдеा рд╡िрд╡ाрд╣ рдоें рдЖрд░्рдп-рдЕрдиाрд░्рдп рдЖрджि рдХे рднेрдж рдХा рд▓ुрдк्рдд рд╣ोрдиा рднी рдЬाрдпрдЬ рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा। рдЗрд╕ीрд▓िрдП  рдкुрд░ाрдгों рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдЖрдЦ्рдпाрдпिрдХाрдУं рдоें рд╕ुрдирдиे рдХो рдоिрд▓рддा рд╣ै рдХि рднीрдо рдиे рдЕрд╕ुрд░рдХрди्рдпा рд╣िрдбिрдо्рдмा рд╕े, рдЕрд░्рдЬुрди рдиे рдиाрдЧ-рдХрди्рдпा рдЪिрдд्рд░ांрдЧрджा рд╕े рдФрд░ рдХृрд╖्рдг рдиे рдпрдХ्рд╖рдХрди्рдпा рдЬाрдо्рдмрд╡рддी рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рдХिрдпा рдеा। рд╡рд╣ीं рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХा рдирд▓ рджрдордпрди्рддी рд╡ृрддांрдд рдЬो рд╡рди-рдкрд░्рд╡ рдХे рдордз्рдп рдЙрдзृрдд рд╣ै рд╡рд╣ рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХ рдХाрд╡्рдп рдХी  рд╕рднी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рд╕े рдпुрдХ्рдд рдоाрдиा рдЧрдпा  рд╣ै рдФрд░ рдбॉреж рдирдЧेрди्рдж्рд░ рдиे рднी рдЗрд╕ी рдХो рднाрд░рддीрдп рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдиों рдХी рдЖрдзाрд░рднूрдоि рдоाрдиा рд╣ै।

рд╣िंрджी рдХे рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХ рдХाрд╡्рдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЬрдирд╕ाрдзाрд░рдг рдХे рдЬ्рдЮाрдирдХोрд╢ рдоें рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ рдХ्рдпोंрдХि рдЗрдирдХे рд░рдЪिрдпрддाрдУं рдиे рджрд░्рд╢рди, рдзрд░्рдо, рдиीрддि, рдХाрдо рдЖрджि рд╡िрд╖рдпों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдХिрдпा рддрдеा рд╕ाрде рд╣ी рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдПрд╡ं рд▓ोрдХрдЬीрд╡рди рдХे рд╡िрд╡िрдз рдкрдХ्рд╖ों рдХा рднी рд╕рд╣рдЬ рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдЪिрдд्рд░рдг рднी рдЗрдирдоें рд╣ुрдЖ। рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖рдд: рдЗрди рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдк्рд░ेрдо рдХे рдЧрдо्рднीрд░, рдЙрдж्рджाрдд рдПрд╡ं рднрд╡्рдп рд░ूрдк рдХा рдЧрд░िрдоाрдкूрд░्рдг рдЪिрдд्рд░рдг рд╣ुрдЖ рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЗрди्рд╣ें рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЙрдЪ्рдЪ рд╕्рдеाрди рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। “рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдпुрдЧों рдХा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддा рдЪрд▓рддा рд╣ै, рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЙрд╕ рдХी рд░рдЪрдиा рдХिрд╕ी рдпुрдЧ- рд╡िрд╢ेрд╖ рдоें рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕ рдпुрдЧ рд╡िрд╢ेрд╖ рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рдЕрдкрдиे рдвंрдЧ рд╕े рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдЙрдд्рдк्рд░ेрд░рдХ рднी рдмрдирддी рд╣ै।”

рд╕ूрдлी рдЕрдерд╡ा рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХ рдХाрд╡्рдп рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпों рдХो рдиिрдо्рди рд░ूрдк рд╕े рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЕрдЪ्рдЫे рддрд░ीрдХे рд╕े рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

1. рдорд╕рдирд╡ी рд╢ैрд▓ी – рдЗрд╕рдХे рднीрддрд░ рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХ рдЕрдерд╡ा рд╕ूрдлी рдЕрдзिрдХाँрд╢рдд: рдоुрд╕рд▓рдоाрди рдХрд╡ि рд╣ी рд╣ैं рдкрд░рди्рддु рдЙрдирдоें рдзाрд░्рдоिрдХ рдХрдЯ्рдЯрд░рддा рдХा рдЕрднाрд╡ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдЗрди рдХрд╡िрдпों рдиे рд╡िрд╡ाрджों рд╕े рдкрд░े рдЕрдкрдиी рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рд╡िрдЪाрд░ рднूрдоि рдмрдиाрддे рд╣ुрдП рдк्рд░рдЪाрд░-рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХे рд▓िрдП рд╣िрди्рджुрдУं рдХे рдпрд╣ाँ рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдк्рд░ेрдо рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдЕрдкрдиे рдХाрд╡्рдп рдХा рд╡िрд╖рдп рдмрдиाрдпा рд╣ै।
2. рдк्рд░ेрдордЧाрдеाрдУं рдХा рдиाрдордХрд░рдг рдХे рднीрддрд░ рд╕ूрдлी рдХрд╡िрдпों рдиे рдк्рд░ेрдордЧाрдеाрдУं рдХा рдиाрдордХрд░рдг рдк्рд░ाрдп: рдиाрдпिрдХा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпा рд╣ै। рдХाрд░рдг рдХी рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕рдордп рдоें рднाрд░рдд рджेрд╢ рдХी рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдЕрдерд╡ा рдХाрд▓ рд╕рддрдпुрдЧ рдХी рдоाрддृрд╕рдд्рддाрдд्рдордХ рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рднी рдХुрдЫ рд╣рдж рддрдХ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддा рдеा। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдЬाрдпрд╕ी рдХृрдд рдкрдж्рдоाрд╡рдд рдХा рдиाрдордХрд░рдг рдЗрд╕рдХी рдиाрдпिрдХा рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╣ै рддो рдоंрдЭрди рдХृрдд рдордзुрдоाрд▓рддी рддрдеा рдХुрддुрдмрди рдХृрдд рдоृрдЧाрд╡рддी рднी рдиाрдпिрдХा рдХो рдЖрдзाрд░ рдмрдиाрдХрд░ рдиाрдордХрд░рдг рдХिрдпे рдЧрдП рд╣ैं।
3. рдЕрд▓ौрдХिрдХ рдк्рд░ेрдо рдХी рд╡्рдпंрдЬрдиा рдХी рдмाрдд рдХрд░ें рддो рдЗрд╕рдоें рдк्рд░ेрдордЧाрдеा рдХाрд╡्рдп рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХे рдЕрдзिрдХाँрд╢ рдХрд╡िрдпों рдиे рд▓ौрдХिрдХ рдк्рд░ेрдордХрдеाрдУं рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЕрд▓ौрдХिрдХ рдк्рд░ेрдо рдХी рд╡्рдпंрдЬрдиा рдХी рд╣ै। рд░ाрдЬा рд░рдд्рдирд╕ेрди рдПрд╡ं рдкрдж्рдоाрд╡рддी рдХे рдЬिрд╕ рдк्рд░ेрдо рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдкрдж्рдоाрд╡рдд рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рд╡рд╣ рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдЖрдд्рдоा, рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдоिрд▓рди рдХी рдЕрднिрд▓ाрд╖ा рдоें рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рддौрд░ рдкрд░ рдкрдж्рдоाрд╡рддी рдХे рдирдЦ-рд╢िрдЦ рдЪिрдд्рд░рдг рдоें рдЙрд╕рдХी рджंрдд рдкंрдХ्рддि рдХी рд╢ोрднा рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░ाрддे рд╕рдордп рдХрд╡ि рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рд╕ाрд░े рдкрджाрд░्рдеों рдоें рдЙрд╕ рдЬ्рдпोрддि рдХो рджिрдЦा рдЬाрддा рд╣ै।

рд░рд╡ि рд╕рд╕ि рдирдЦрдд рджिрдкрд╣िं рдУрд╣ि рдЬोрддी।
рд░рддрди рдкрджाрд░рде рдоाрдиिрдХ рдоोрддी।।

рдЖрдЪाрд░्рдп рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░ рд╢ुрдХ्рд▓ рдЗрдирдХे рдХाрд╡्рдп рдоें рдкाрдИ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд░рд╣рд╕्рдпрд╡ाрджी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдкрд░ рдЯिрдк्рдкрдгी рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕े рднाрд╡ाрдд्рдордХ рдХोрдЯि рдХा рд░рд╣рд╕्рдпрд╡ाрдж рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं – “рдпрджि рдХрд╣ीं рд╕рдЪ्рдЪे рднाрд╡ाрдд्рдордХ рд░рд╣рд╕्рдпрд╡ाрдж рдХे рджрд░्рд╢рди -рд╣ोрддे рд╣ैं, рддो рдЬाрдпрд╕ी рдЖрджि рд╕ूрдлी рдХрд╡िрдпों рдоें।

рдХрдеा-рд╕ंрдЧрдарди рдПрд╡ं рдХрдеाрдирдХ рд░ूреЭिрдпों рдХे рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдоें рдЗрди рд╕ूрдлी рдХрд╡िрдпों рдХे рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХ рдк्рд░рдмंрдз рдХाрд╡्рдп рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рдХрдеा рддрдд्рд╡ рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рддो рд╣ै рд╣ी рд╕ाрде рд╣ी рдЗрди рдХाрд╡्рдпों рдХे рдХрдеाрд╕्рд░ोрдд рднाрд░рддीрдп рдкुрд░ाрдг, рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рд▓ोрдХ рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдк्рд░ेрдо рдХрд╣ाрдиिрдпों рдкрд░ рднी рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ैं। рдЗрди рдХрд╡िрдпों рдХी рдк्рд░ेрдордЧाрдеाрдУं рдк्рд░ाрдп: рдПрдХ рд╣ी рд╕ाँрдЪे рдоें рдврд▓ी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдЗрди рдк्рд░ेрдордЧाрдеाрдУं рдоें рдк्рд░ाрдп: рд╡े рд╕рднी рдХाрд╡्рдп рд░ुрдвिрдпों рдоिрд▓ рдЬाрддी рд╣ैं рдЬो рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╕े рднाрд░рддीрдп рдХрдеाрдУं рдоें рд╡्рдпрд╡ृрд╣рдд рд╣ोрддी рд░рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдХुрдЫ рдХрдеाрдирдХ рд░ूреЭिрдпों рдХो рдИрд░ाрдиी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рднी рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рддौрд░ рдкрд░ рдХ्рд░рдорд╢: рдЪिрдд्рд░ рджрд░्рд╢рди,  рд╕्рд╡рдк्рди  рджрд░्рд╢рди,  рд╢ुрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдиाрдпिрдХा рдХा рд░ूрдк рд╕ौрди्рджрд░्рдп рджेрдЦ-рд╕ुрди рдЙрд╕ рдкрд░ рдоोрд╣िрдд рд╣ो рдЬाрдиा। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдИрд░ाрдиी рдоें – рдк्рд░ेрдо рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоें рдкрд░िрдпों рдПрд╡ं рдЕрд▓ौрдХिрдХ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े рдЙреЬрдиे рд╡ाрд▓ी рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░िрдпों рдЖрджि рдХा рдк्рд░рдХрд░рдг।

рдЪрд░िрдд्рд░-рдЪिрдд्рд░рдг рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╕ूрдлी рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХों рдоें рдиाрдпрдХ-рдиाрдпिрдХाрдУं рдХे рдЪिрдд्рд░ांрдХрди рдХी рдПрдХ рдЬैрд╕ी рдкрдж्рдзрддि рджिрдЦाрдИ рдкреЬрддी рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдоें рд╡िрд╡िрдз рдШाрдд-рдк्рд░рддिрдШाрддों рдХा рдЕрднाрд╡ рднी рд╣ै। рдиाрдпрдХ рдХो рдк्рд░ाрдп: рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ рджिрдЦाрддे рд╣ुрдП рдЙрд╕े рд╕рд╣ृрджрдп, рд╕ाрд╣рд╕ी, рдк्рд░ेрдоी рдПрд╡ं рдкрд░ рджुःрдЦрдХाрддрд░ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬрдмрдХि рдиाрдпिрдХा рдЕрдиिंрдж्рдп рд╕ुрди्рджрд░ी, рд░ूрдк рдЧрд░्рд╡िрддा, рдмुрдж्рдзिрдорддी  рд░ाрдЬрдХрди्рдпा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрдд्рд░िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдк्рд░ेрдо рдкрде рдХी рдХрдаिрдиाрдИрдпों рдХा рдЪिрдд्рд░рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдиाрдпрдХ рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдХो рдЙрднाрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдк्рд░ाрдп: рд╕рднी рд╕ूрдлी рдк्рд░ेрдордЧाрдеाрдУं  рдоें рдХिрдпा  рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдиाрдпрдХ рдХो рдиाрдпिрдХा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЬिрди рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рд╕े рдЧुрдЬрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै рд╡े рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдИрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рдоाрд░्рдЧ рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рдХे рднी рдж्рдпोрддрдХ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।

рд▓ोрдХрдкрдХ्рд╖ рдПрд╡ं рд╣िрди्рджू рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рдЪिрдд्рд░рдг рджेрдЦें рддो рд╣рдо рдкाрдпेंрдЧे рдХी  рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХ рдХрд╡िрдпों рдиे рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд▓ोрдХ рдЬीрд╡рди рдХा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдЪिрдд्рд░рдг рдХिрдпा рд╣ै। рдЬिрдирдоें рдЬрди рд╕ाрдоाрди्рдп рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕, рдЬाрджू рдЯोрдиा, рддंрдд्рд░-рдорди्рдд्рд░, рд▓ोрдХ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХा рд╕ुंрджрд░ рджिрдЧ्рджрд░्рд╢рди рдЗрди рдХाрд╡्рдп рдЧ्рд░рдеों рдоें рдХрд░ाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рднाрд╡ рдПрд╡ं рд░рд╕ рд╡्рдпंрдЬрдиा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े  рд╕ूрдлी рдХрд╡िрдпों рдХा рдоूрд▓ рдк्рд░рддिрдкाрдж्рдп рдк्рд░ेрдо рдард╣рд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХे рдмрдиिрд╕्рдмрдд рдЗрдирдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд╢ृंрдЧाрд░ рд░рд╕ рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рд░рд╣ी рд╣ै। рд╢ृंрдЧाрд░ рдХे рджोрдиों рд╣ी рдкрдХ्рд╖ों,  рд╕ंрдпोंрдЧ рдФрд░ рд╡िрдпोрдЧ рдХा рдк्рд░рднाрд╡рдкूрд░्рдг рдЪिрдд्рд░рдг рдЗрдирдХे рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХों рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд╡рд╣ीं рд╡рд╕्рддु рд╡рд░्рдгрди рдоें  рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХ рдХाрд╡्рдп рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рд╡рд╕्рддु рд╡рд░्рдгрди рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рдпे рдХрд╡ि рддрдеा рд╕ंрдд рд▓ोрдЧ рдоूрд▓ рдХрдеा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╡рд╕्рддु, рджृрд╢्рдп рдПрд╡ं рдШрдЯрдиा рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рдЕрддिрд╢рдпोрдХ्рддिрдкूрд░्рдг рд╢ैрд▓ी рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕िрдж्рдз рд╣рд╕्рдд рд░рд╣े рд╣ैं। рдЬाрдпрд╕ी рдХे рдкрдж्рдоाрд╡рдд рдоें рд╡рди, рд╡ाрдЯिрдХा, рд╕рдоुрдж्рд░, рдкрд░्рд╡рдд, рдирдЧрд░,  рдкрд░्рд╡,  рдЙрдд्рд╕рд╡ рдЖрджि рд╡िрд╡िрдз рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡рд╕्рддु рд╡рд░्рдгрди рдХी рдУрд░ рдЕрдкрдиी рд░ुрдЪि рджिрдЦाрдИ рд╣ै।

рдЦंрдбрди-рдоंрдбрди рдХे рдЕрднाрд╡ рдХो рджेрдЦा рдЬाрдП рддो  рд╕ूрдлी рдХрд╡िрдпों рдиे рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХा рдЦंрдбрди-рдоंрдбрди рдирд╣ीं рдХिрдпा। рд╕ंрдд рдХрд╡िрдпों рдоें рдЬрд╣ाँ рдпрд╣ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдЙрдЧ्рд░ рдеी, рд╡рд╣ीं рд╕ूрдлिрдпों рдоें рдЗрд╕рдХा рдЕрднाрд╡ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдЗрди рдХрд╡िрдпों рдиे рд╕ूрдлीрдордд рдХा рдк्рд░рдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрдордЧाрдеाрдУं рдХी рд░рдЪрдиा рдЕрд╡рд╢्рдп рдХी рдХिрди्рддु рдХрд╣ीं рдкрд░ рднी рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рдзрд░्рдо рдпा рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдПрдХ рднी рдмाрдд рдирд╣ीं рдХрд╣ी। рдЖрдЪाрд░्рдп рд╢ुрдХ्рд▓ рдЗрди рд╕ूрдлी рдХрд╡िрдпों рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддे рд╣ुрдП   рд▓िрдЦрддे рд╣ैं – “рдк्рд░ेрдо рд╕्рд╡рд░ूрдк рдИрд╢्рд╡рд░ рдХो рд╕ाрдордиे рд▓ाрдХрд░ рд╕ूрдлी рдХрд╡िрдпों рдиे рд╣िрди्рджू рдФрд░ рдоुрд╕рд▓рдоाрди рджोрдиों рдХो рдордиुрд╖्рдп рдХे рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рдоें рджिрдЦाрдпा рдФрд░ рднेрджрднाрд╡ рдХे рджृрд╢्рдпों рдХो рд╣рдЯाрдХрд░ рдкीрдЫे рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै।” рд╡рд╣ीं рдХाрд╡्рдп рд░ूрдкों рдоें рдЖрдЪाрд░्рдп рд╢ुрдХ्рд▓ рд╕ूрдлी рдк्рд░ेрдо рдЧाрдеाрдУं рдХो реЮाрд░рд╕ी рдХी рдорд╕рдирд╡ी рд╢ैрд▓ी рдоें рд░рдЪिрдд рдХाрд╡्рдп рдЧ्рд░рди्рдеों рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдоाрдирддे рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдИрд╢ рд╡ंрджрдиा, рд╢ाрд╣े рд╡рдХ्рдд рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ, рдХрдеा рдХा рд╕рд░्рдЧों рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рди рд╣ोрдиा рдЖрджि рдРрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ  рд╣ैं рдЬिрд╕ рдХाрд░рдг рдЗрди्рд╣ें рдорд╕рдирд╡ी рд░рдЪрдиाрдПँ рдХрд╣ा рдЬाрдиा рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ै। рдЬрдмрдХि рдбॉреж рдЧрдгрдкрддि рдЪрди्рдж्рд░ рдЧुрдк्рдд рдЗрди्рд╣ें рдХрдеा-рдХाрд╡्рдп рдХрд╣рдиा рдЬ्рдпाрджा рдЙрдЪिрдд рдоाрдирддे рд╣ैं। рддो рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЖрдЪाрд░्рдп рдкрд░рд╢ुрд░ाрдо рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी рд╕ूрдлी рдХाрд╡्рдп рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд▓िрдЦрддे рд╣ैं -  “рд╕ूрдлी рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХ рдПрдХ рдРрд╕ी рд░рдЪрдиा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें  рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдХрдеा рдЖрдЦ्рдпाрдпिрдХा рдЬैрди рдЪрд░िрдд рдХाрд╡्рдп рдПрд╡ं рдорд╕рдирд╡ी рдХी рднी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдХा рд╕рдорди्рд╡рдп рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ी рдЗрдирдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ै।”

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖рдд: рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि - рдк्рд░ेрдоाрдЦ्рдпाрдирдХ рдХाрд╡्рдпों рдХी рд╕्рд╡рдЫрди्рджрддा рд╣ी рдЙрдирдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ै рдХि рдЬिрд╕рдХे рдЪрд▓рддे рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХे рдЧрдж्рдпाрдд्рдордХ рдХाрд╡्рдп рднी рд░ोрдоांрд╕ рдХाрд╡्рдп рддрдеा рдк्рд░ाрдХृрдд, рдЕрдкрдн्рд░ंрд╢ рдХे рдХрдеा-рдХाрд╡्рдп рд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрддे рд╣ुрдП  рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд╖ाрдУं рддрдХ рдЖ рдкрд╣ुँрдЪрддा рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рд╕े рдпрд╣ рдЕрдд्рдпंрдд рд╡्рдпाрдкрдХ рдФрд░ рдЧрдо्рднीрд░ рдЕрд░्рде рдХा рдмोрдзрдХ рдмрдирдХрд░ рдПрдХ рдирдИ рд╕рдн्рдпрддा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬिрд╕рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рди्рджрд░्рднों рдоें рдиाрдЧрд░िрдХрддा рд╕े рднी рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдкрдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдк्рд░рддिрднा рддрдеा рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдПрд╡ं рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдХे рдЪрд▓рддे рдЖрдзुрдиिрдХ рдЪेрддрдиा рд▓рдмрд░ेрдЬ рд╣ो рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓рддा рдХे рдкрде рдкрд░ рд╕рджैрд╡ рдЧрддिрд╢ीрд▓ рд╣ोрддा рдЖрдпा рд╣ै। рдЗрди рд╕ूрдлी рдЕрдерд╡ा рдк्рд░ेрдордоाрд░्рдЧिрдпों рдХी рдоाрди्рдпрддाрдУं рдоें рдЗрд╕्рд▓ाрдо рдзрд░्рдо рдоें рд╢рд░ीрдпрдд рдпाрдиी рдХрд░्рдордХांрдб рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХा рд╡ैрд╕ा рд╣ी рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै рдЬैрд╕ा рд╣िрди्рджू рдзрд░्рдо рдоें рд╡ैрджिрдХ рдХрд░्рдордХांрдб рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै। рд╕ूрдлी рдзрд░्рдо рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХे рдЗрд╕्рд▓ाрдоीрдХрд░рдг рдоें рдХрдЯ्рдЯрд░рддा рдХा рдЕрднाрд╡ рд╣ै рддрдеा рдЗрдирдоें рдЙрджाрд░рддा рдПрд╡ं рдХोрдорд▓рддा рдХा рднाрд╡ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ै। рдХाрд░рдг рдЗрд╕рдХे рдоूрд▓ рдоें рдк्рд░ेрдо рддрдд्рд╡ рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рдЗрд╢्рдХ рд╣рдХीрдХी рдПрд╡ं рдЗрд╢्рдХ рдордЬाрдЬी рдХी рднाрд╡рдиा рдиिрд╣िрдд рд╣ै।

рд╕рди्рджрд░्рдн рд╕ूрдЪी –

1) рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдЖрдЪाрд░्рдп рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░ рд╢ुрдХ;, рдиाрдЧрд░ी рдк्рд░рдЪाрд░िрдгी рд╕рднा, рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг
2) рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдбॉреж рдирдЧेрди्рдж्рд░, рдордпूрд░ рдкेрдкрд░ рдмैрдХ्рд╕ рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг, 1973
3) рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХा рд╡िрдХाрд╕, рд░ाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी, рд▓ोрдХрднाрд░рддी рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж, рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг, рдЧ्рдпाрд░рд╣рд╡ाँ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг, 2015
4) рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рджूрд╕рд░ा рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдмрдЪ्рдЪрди рд╕िंрд╣, рд░ाрдзाрдХृрд╖्рдг рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдирд╡ीрди рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг 2015
5) рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдпुрдЧ рдФрд░ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпाँ, рдбॉреж рд╢िрд╡рдХुрдоाрд░ рд╢рд░्рдоा, рдЕрд╢ोрдХ рдк्рд░рдХाрд╢рди, рджिрд▓्рд▓ी, рдмीрд╕рд╡ाँ рд╕ंрд╢ोрдзिрдд рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг
6) рд╕ीреж рдмीреж рдПрд╕реж рдИреж (рдпूреж рдЬीреж рд╕ीреж ) рд╣िंрджी рдж्рд╡рддीрдп рдк्рд░рд╢्рдирдкрдд्рд░
7) рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рд╕ाрдоाрд╕िрдХ рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рдбॉреж рдХрд░्рдг рд░ाрдЬрд╢ेрд╖рдЧिрд░ि
8) рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХा рдпोрдЧрджाрди,(1200 рд╕े 1850 рдИреж рддрдХ)  рдк्рд░ोреж рд╢ैрд▓ेрд╢ рдЬैрджी (рд▓ेрдЦ)
9) рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдд्рдордХ рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдбॉреж рд░ाрдордХुрдоाрд░ рд╡рд░्рдоा
10) рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдбॉреж рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡рд░्рдоा, рддрд░ुрдг рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг 2013, рдЧाрдЬिрдпाрдмाрдж
11) рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕рд░рд▓ рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдбॉреж рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдд्рд░िрдкाрдаी, рдУрд░िрдПंрдЯ рдм्рд▓ैрдХрд╕्рд╡ाрди, рджिрд▓्рд▓ी, рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг 2016