Showing posts with label 202203H. Show all posts
Showing posts with label 202203H. Show all posts

рдЕрд╣िंрд╕ा рдПрд╡ं рд╡्рд░рдд

рдбॉ. рдХрди्рд╣ैрдпा рдд्рд░िрдкाрдаी

- рдХрди्рд╣ैрдпा рдд्рд░िрдкाрдаी

рд▓ेрдЦрдХ рднाрд░рдд рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп рдХे рдорд╣ाрдорд╣िрдо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЬी рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рдХाрд░्рдп рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХा рджाрдпिрдд्рд╡ рдиिрднा рдЪुрдХे рд╣ैं рдПрд╡ं рд╕ेрддु рд╕ंрдкाрджрди рдоंрдбрд▓ рдХे рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рд╕рджрд╕्рдп рд╣ैं। рдЖрдк рдЕрд╣िंрд╕ा рдЖрдпोрдЧ рдХे рд╕рдорд░्рдердХ рдПрд╡ं рдЕрд╣िंрд╕рдХ рд╕рдн्рдпрддा рдХे рдкैрд░ोрдХाрд░ рднी рд╣ैं।

‘рд╡्рд░рдд’ рд╢рдм्рдж рдХे рд╡िрднिрди्рди рдЕрд░्рде рд╣ैं। рд╣рдо рдЙрди рдЕрд░्рдеों рдоें рди рдЬाрдПँ рд▓ेрдХिрди рд╕рдиाрддрди рд╕рдн्рдпрддा рдоें рдиाрдиा рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХी рдкрдж्рдзрддिрдпाँ рд╣ैं। рд╕рдд्рдпрдиिрд╖्рда рдПрд╡ं рдЕрдиुрд╢ाрд╕िрдд рдЬीрд╡рди рдкрдж्рдзрддिрдпों рдХो рд╕рджाрдЪाрд░ рдХрд╣ा рдЧрдпा। рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рд╕рдж-рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпों, рдЕрдЪ्рдЫे рдЖрдЪрд░рдг рдФрд░ рд╕ंрдпрдо рд╕े рдЖрддा рд╣ै। рд╕рдж-рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпाँ рд╣рдоाрд░े рдЕрдкрдиे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг, рд╕ंрдЧрддि рдФрд░ рд╕ीрдЦ рд╕े рдЙрдж्рднूрдд рд╣ोрддी рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕рдм рдиिрд░ंрддрд░ рдЧрддिрд╢ीрд▓ рдЬीрд╡рдирдзाрд░ा рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд░рд╣े рд╣ैं। рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдкूрд░्рд╡рдЬों рд╕े рдк्рд░ेрд░рдгा рд▓ेрддे рд╣ैं। рдмреЬों рд╕े рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं। рдЧुрд░ु рд╕े рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпाँ рд╕рдиाрддрди рд╣ैं। 
рд╕ीрдЦрдиा, рдЬाрдирдиा, рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рд▓ाрдиा рднी рд╡्рд░рдд рд╣ै। рд╡्рд░рдд рдордиुрд╖्рдп рдХे рдЖрднूрд╖рдг рд╣ैं। рдЖрдд्рдо рдХे рдкрд░िрд╖्рдХाрд░ рдХे рд╢ुрдж्рдз рдоाрдз्рдпрдо рд╣ैं। рд╡्рд░рдд рд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि, рд╡्рдпрдХ्рддि-рдордиुрд╖्рдп рдФрд░ рд╕рдорд╖्рдЯिрдЧрдд рд╕ोрдЪ рдХो рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рдк्рд░рддिрд╖्рдаाрдкिрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рдм рдпрджि рдЬीрд╡рди рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдирд╣ीं рд╣ै рддो рдордиुрд╖्рдп-рдЬीрд╡рди рд╣ी рд╡्рдпрд░्рде рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рдм рдХुрдЫ рдиिःрд╕ंрджेрд╣ рд╡िрдж्рдпा рдФрд░ рддрдк рд╕े рдХोрдИ рднी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╡्рд░рддी рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ी рддрдк рдХрд░рддा рд╣ै। рд╡िрдж्рдпा рдЕрд░्рдЬिрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдк्рд░рдЬ्рдЮाрд╡ाрди рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдоें рдПрдХ рд╢्рд▓ोрдХ рд╣ै-
рдпेрд╖ां рди рд╡िрдж्рдпा, рди рддрдкो, рди рджाрдиं,
рдЬ्рдЮाрдиं рди рд╢ीрд▓ं, рди рдЧुрдгो рди рдзрд░्рдоः।
рддे рдоृрдд्рдпु рд▓ोрдХे рднुрд╡िрднाрд░рднूрддा,
рдордиुрд╖्рдп рд░ूрдкेрдг рдоृрдЧाрд╢्рдЪрд░рди्рддि।।

рдЕрд░्рдеाрдд  рдЬिрд╕ рдордиुрд╖्рдп рдХे рдкाрд╕ рди рд╡िрдж्рдпा рд╣ै, рди рддрдк рд╣ै, рди рджाрди рджेрдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╣ै। рдЬिрд╕рдХे рдкाрд╕ рди рдЬ्рдЮाрди рд╣ै, рди рд╢ीрд▓ рд╣ै, рди рддो рдХोрдИ  рдЧुрдг рд╣ै рдФрд░ рди рдзрд░्рдо рд╣ै, рд╡े рд▓ोрдЧ рдЗрд╕ рдоृрдд्рдпु рд▓ोрдХ рдоें рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рдордиुрд╖्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ोрдХрд░ рднी рднाрд░ рд╕рдоाрди рдкрд╢ुрд╡рдд рд╡िрдЪрд░рдг рдХрд░рддे рд╣ैं। рдк्рд░рдЬ्рдЮाрд╡ाрди рд▓ोрдЧ рдРрд╕े рдЖрдЪрд░рдг рдирд╣ीं рдХрд░рддे рдЬो рдкрд╢ुрд╡рдд рдЖрдЪрд░рдг рдХрд╣рд▓ाрдП।

рд╡्рд░рддी рдХोрдИ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЖрд╕्рдеा рд╕े рд╡्рд░рдд рд░рдЦрдиा рдФрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХे рд╕ाрде рд╡्рд░рдд рд░рдЦрдиा, рдЗрди рджोрдиों рдоें рд╡िрдж्рд╡ाрди рдЕंрддрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЖрд╕्рдеा рд╕े рд╡्рд░рдд рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рддो рд╡्рд░рдд рдХрд░рддे рд╣ैं, рдкрд░ рдЙрд╕рдХे рд▓ाрдн-рд╣ाрдиि рдХे рдк्рд░рддि рднी рдЙрддрдиा рд╣ी рдЕрдЬ्рдЮाрдиी рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬिрддрдиा рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рд╡्рд░рдд рдХो рдХрд░рдиे рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЕрдЬ्рдЮाрдиी рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ें рддो рдмрд╕ рд╡्рд░рдд рдХрд░рдиा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдХрд░рддे рд╣ैं рд╡्рд░рдд। рдк्рд░рдЬ्рдЮाрд╢ीрд▓ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рдХिрд╕ी рднी рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХो рдпрджि рд╡्рд░рдд рдоें рдвाрд▓рддा рд╣ै рддो рдЕрдиुрд╢ाрд╕िрдд рд╣ोрдХрд░ рд╡्рд░рдд рдХी рдорд░्рдпाрджा рдХो рдкूрд░्рдг рдХрд░рддा рд╣ै। рдРрд╕ा рд╡्рд░рдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рд░рдд рдХрд░рдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдФрд░ рдкрд╢्рдЪाрдд् рджोрдиों рд╕рдордп-рдХाрд▓ рдоें рд╡्рд░рдд рдХे рджौрд░ाрди рдиिрд░्рд╡рд╣рди рдХिрдпे рдЧрдП рдЖрдЪрд░рдг рдХो рдЬीрд╡рди рдХा рдЕंрдЧ рдмрдиा рд▓ेрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рд╡्рд░рдд рд╕े рднрдпрд░рд╣िрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।

рдЬैрди рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдПँ (рдк्рд░ाрдпрд╢्рдЪिрдд рд╡्рд░рдд) рд╣ों рдпा рднाрд░рдд рдХी рдЕрди्рдп рд╕िрдЦ рдФрд░ рд╣िрди्рджू рдкрд░рдо्рдкрд░ा (рдорд╣ाрдорд╣ोрдкाрдз्рдпाрдп рдЧोрдкीрдиाрде рдХрд╡िрд░ाрдЬ рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡्рд░рддрдХोрд╢ рдоें резремреиреи рд╡्рд░рддों рдХी рдмाрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै) рдЙрдирдХे рд▓िрдП рд╡्рд░рдд рдХी рдорд╣рдд्рддा рдЬीрд╡рди-рдоूрд▓्рдпों рд╕े рдЬुреЬी рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдЗрд╕ рд▓िрдП рд╣ोрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдоें рд╣ी рд╣рдоाрд░ी рдкूрд░्рд╡рд╡рд░्рддी рдкीреЭिрдпाँ рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕рдм рд╕िрдЦाрддी рд░рд╣ी рд╣ैं। рд╡िрд╢्рд╡ाрдоिрдд्рд░ рдХो рдм्рд░рд╣्рдорд░्рд╖ि рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдпा рд░ाрдЬा рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░ рдХो рд╕рдд्рдп рдкрд░ рдЦрд░ा рдЙрддрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЬो рд╡्рд░рдд рдзाрд░рдг рдХिрдпा рдЧрдпा, рдФрд░ рдЬो рдЖрдЪрд░рдг рдиिрднाрдпा рдЧрдпा, рдЙрд╕рдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдоें рдЬो рдХрдеाрдПँ рд╣ैं, рд╡рд╣ рдХрджाрдЪिрдд рджुрдиिрдпा рдХे рдХिрд╕ी рджूрд╕рд░े рднूрднाрдЧ рдоें рдоिрд▓ें। рдЗрд╕рд▓िрдП рднाрд░рдд рдХो рдкुрдг्рдп-рднूрдоि рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рд╡्рд░рдд рдХो рдпрд╣ाँ рдкрд░ рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рдХे рд░ूрдк рдоें рди рд▓ेрдХрд░ рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдПрдХ рдРрд╕ा рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдЬिрд╕рдоें рдЪेрддрдиा рдФрд░ рдиिрд░्рд╡िрдХाрд░ рд╣ोрдХрд░ рд╕рдж-рдЪिрдж-рдЖрдиंрдж рдХी рдЦोрдЬ рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдордиे рд╡्рд░рдд рдХो рдпोрдЧ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рд╣ै। рд╕рдЪ्рдЪिрджाрдиंрдж рдХी рдЕрдиुрднूрддि рдк्рд░ेрдо рдХी рдЕрдиुрднूрддि рд╣ै। рдк्рд░ेрдо рд╣ी рддो рдЕрд╣िंрд╕ा рд╣ै। рдпाрдиी рд╣рдоाрд░े рдЬिрддрдиे рд╡्рд░рдд рд╣ैं, рд╡े рдЕрд╣िंрд╕ा рдкрд░ рдЖрд╢्рд░िрдд рд╣ैं।

рд╡्рд░рдд рдХो рд▓ोрдЧों рдиे рдкेрд╢े рдХे рд╕ाрде рднी рдЬोреЬा। рд╡्рд░рдд рдХो рд▓ोрдЧों рдиे рдордЬाрдХ рдХे рддौрд░ рдкрд░ рднी рдЖрдЬрдоाрдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा। рд╡्рд░рдд рдХो рд▓ोрдЧ рдХिрд╕ी рдЬाрддि-рдкंрде рд╕े рднी рдЬोреЬрдХрд░ рдЙрд╕рдХा рдЙрдкрд╣ाрд╕ рдХрд░рдиे рд▓рдЧे। рд╡्рд░рдд рдХो рдПрдХ рдЦाрд╕ рдЬाрддि рдХा рд╖рдб्рдпंрдд्рд░ рднी рдмрддाрдпा рдЧрдпा। рдХिрди्рддु рд╡्рд░рдд рддो рдЕрд░्рдЬुрди рдХी рдЧांрдбीрд╡ рдкрд░ рднी рдкрд░рдЦा рдЧрдпा। рд╕ीрддा рдХी рдЕрдЧ्рдиिрдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рднी рдкрд░рдЦा рдЧрдпा। рдХृрд╖्рдг рдФрд░ рд╡िрджुрд░ рдХे рдк्рд░ेрдо рдоें рднी рд╡्рд░рдд рдХो рдЦोрдЬा рдЧрдпा। рдпрд╣ рд╡्рд░рдд рдЧीрддा рдоें рднी рдЙрдж्рдзृрдд рд╣ुрдЖ। рдФрд░ рднीрд╖्рдо-рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा рдоें рднी। рдХрд░्рдг рдХे рджाрди рдоें рднी рдФрд░ рдоैрдд्рд░ी рд╕ंрдзि рдоें рд╡्рд░рдд рдХो рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдпा рдкрд░ोрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕рдд्рдпाрдкिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХे ‘рджाрди рдкрд░्рд╡’ рдоें рдЕрдиेрдХ рд╡्рд░рдд рдмрддाрдП рдЧрдП рд╣ैं। рднрдЧрд╡ाрди рдкрд░рд╢ुрд░ाрдо рдХे рдЕрдкрдиे рд╡्рд░рдд рдеे рддो рдЪाрдгрдХ्рдп рдХे рдЕрдкрдиे। рд╕рдмрдХे рд╡्рд░рдд рдХे рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдиिрд╣िрддाрд░्рде рд░рд╣े рд╣ैं। рдХिрди्рддु рд╡्рд░рдд рдПрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╢рдХ्рддि рд╣ै। рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें рднी рддрднी рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдЖ рдЬрдм рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдФрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдк рд╕ाрде рд░рд╣े। рдХोрдИ рднी рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдпा рд╕िрдж्рдзि рдмिрдиा рд╡्рд░рдд рдХे рдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХा। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡्рд░рдд рдордиुрд╖्рдп рдХे рднीрддрд░ рдЫुрдкी рд╢рдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдКрд░्рдЬा рд╣ै। рдЗрд╕े рдк्рд░рддीрдХों рдФрд░ рдоुрд╣ाрд╡рд░ों рдоें рдирд╣ीं рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рдмрд▓्рдХि рдЬीрд╡рди-рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рд▓ाрдХрд░ рдЬीрд╡рди рдХो рдЕрд▓ंрдХृрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЗрд╕рдоें рджो рд╡िрд╖рдп рдХो рдк्рд░ाрдпः рдЕрдирджेрдЦा рдХрд░рдХे рд╡्рд░рдд рдзाрд░рдг рдХрд░ рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै- рдПрдХ, рд╕्рд╡рдпंрднू рдмрдирдиे рдХी рдЕрднिрд▓ाрд╖ा рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рд╢्рд░ेрд╖्рда рдХрд╣рд▓ाрдиे рдХी рдорд╣рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ा। рдХिрди्рддु рдЕрдиिрд╖्рдЯ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЕрдиिрд╖्рдЯ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХे рд╕ाрде рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡्рд░рдд рдЕрдиिрд╖्рдЯрдХाрд░ी рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдХрднी рднी рд╕рдн्рдпрддाрдоूрд▓рдХ рд╡िрдорд░्рд╢ рдоें рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рдЖँрдХा рдЧрдпा। рдЕрдиिрд╖्рдЯ рд╡्рд░рдд рдХे рднी рдмрд╣ुрдд рд╕े рдк्рд░рдоाрдг рд╣ैं। рдпुрдХ्рд░ेрди рдФрд░ рд░ूрд╕ рдХे рдмीрдЪ рдЗрди рджिрдиों рдЪрд▓ рд░рд╣ा рдпुрдж्рдз рдЗрд╕рдХा рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै। рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмрджрд▓рдиे рдХा рд╣рда рд╡्рд░рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╡рд╣ рддो рдЕрдиिрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рд╡िрдиाрд╢рдХाрд░ी рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрд╢ुрдн рд╣ोрддा рд╣ै। рд╣िंрд╕ा рдХो рдЬрди्рдо рджेрддा рд╣ै। рд╣िंрд╕ाрдПँ рдпुрдж्рдз рдХा рд░ूрдк рд▓े рд▓ेрддी рд╣ैं рдФрд░ рдпुрдж्рдз рдордиुрд╖्рдпрддा рд╣ी рдирд╣ीं рд╡рд░рдг рдкूрд░ी рд╕ृрд╖्рдЯि рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡्рд░рдд рдХिрд╕ рдиिрдоिрдд्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рд╡्рд░рдд рдХा рдкुрдг्рдп рддрдм рдоिрд▓рддा рд╣ै рдЬрдм рдЙрд╕े рдЕрдиिрд╖्рдЯ рдорди, рднाрд╡ рдпा рд╡ृрдд्рддि рд╕े рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ो। рд╡्рд░рдд рд╕े рднाрдЧ्рдпोрджрдп рднी рддрднी рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬрдм рд╢ुрдн рд╕ोрдЪ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡्рд░рдд рдХिрдП рдЬाрдПँ рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╢ुрдн рд╣ी рд╣ों। рдпрдЬ्рдЮ рдЖрджि рдХे рд▓िрдП рднी рдХिрдП рдЧрдП рд╡्рд░рдд рдпрджि рд╕ाрдд्рд╡िрдХ рднाрд╡ рд╕े рдХिрдП рдЬाрдПँ, рдЙрд╕рдоें рдк्рд░рдХृрддि, рдирдн рдФрд░ рдкृрде्рд╡ी рдХे рд╕ाрде рдм्рд░рд╣्рдоाрдг्рдб рдХे рд▓ाрдн рд╣ों рддो рд╡рд╣ рд╡्рд░рдд рдЕрд╣िंрд╕рдХ-рд╡्рд░рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рд╣рдоाрд░े рдпрд╣ाँ рдЗрд╕ीрд▓िрдП рд╡्рд░рдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХो рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा। рдпाрдиी рдЛрд╖ि-рдорд╣рд░्рд╖ि рдФрд░ рджेрд╡ी-рджेрд╡рддा рдЗрди्рд╣ें рд╕ाрд░्рд╡рднौрдо рдХे рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдоाрдиा рдЧрдпा। рдЙрдирдХे рд╡्рд░рддों рдХो рднी рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдкुрдиीрдд рднाрд╡ рд╕े рдЕंрдЧीрдХृрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।

рднाрд░рдд рдоें рд╡्рд░рдд-рдд्рдпौрд╣ाрд░ рдХे рдкूрд░े рд╡рд░्рд╖ рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рд╣ैं। рдЕрдм рдЪैрдд्рд░рдоाрд╕ рдоें рдирд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХे рд╡्рд░рдд рд╢ुрд░ू рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдирд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХे рджो рдмाрд░ рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рдФрд░ рд╡्рд░рдд рд╣рдоाрд░े рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд▓ोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдРрд╕े рдЕрдиेрдХ рд╡्рд░рдд рд╣ैं рднाрд░рдд рдоें। рдЗрд╕े рд╣рдо рдордиुрд╖्рдпрддा рдХी рджीрд░्рдШрдХाрд▓ीрди рдЬीрд╡рди рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рднाрд░рддीрдп рд╡्рд░рдд рдФрд░ рдд्рдпौрд╣ाрд░ рд╣рдоाрд░े рд╕ुрджीрд░्рдШ рд╕рдн्рдпрддा рдХे рд╡ाрд╣рдХ рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдЬिрддрдиे рднी рд░ूреЭिрд╡ाрджी рд╡्рд░рдд рд╣ैं, рдЙрд╕े рднी рдЙрди्рд╣ीं рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд░рдЦрдХрд░ рджेрдЦें рдЬिрдирд╕े рднрд▓ा рдирд╣ीं рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрдЪिрдд рдФрд░ рдЕрдиुрдЪिрдд рдХे рднी рдк्рд░рд╢्рди рд╕्рд╡рдпं рд╕े рдХрд░рдиे рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдорди рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рдХो рдХिрд╕ी рдХे рдЕрдзीрди рдирд╣ीं рд╣ोрдиे рджेрдиा рд╣ै। рд╕рдд्рдп рдХे рдЕрдзीрди рд╣ुрдЖ рдорди, рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдХे рдЕрдзीрди рд╣ुрдЖ рд╡рдЪрди рдФрд░ рдк्рд░ेрдо рдПрд╡ं рдЕрд╣िंрд╕ा рдХे рдЕрдзीрди рд╣ुрдЖ рд╣рдоाрд░ा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░-рдЖрдЪाрд░-рд╡िрдЪाрд░-рдмрд░्рддाрд╡ рд╣рдоाрд░े рд╕рдЪ्рдЪे рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд╡्рд░рдд рдХी рдХрд╕ौрдЯी рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рд╣рдоाрд░ा рдХрд▓्рдпाрдг рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕рд╕े рд╣рдоाрд░ी рд╕рдн्рдпрддा рдоें рдиिрдЦाрд░ेрдЧी рдФрд░ рд╣рдо рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдкीреЭी рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдЬ्рдЮाрд╡ाрди рд╕рдордп рд╕ौंрдк рд╕рдХेंрдЧे।

рдХिрд╕ी рднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХा рдЙрдд्рдеाрди рддрднी рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрд╣ाँ рджृреЭ-рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮ рдордиीрд╖ी рдкैрджा рд╣ोрддे рд╣ैं। рдХिрд╕ी рднी рднूрднाрдЧ рдХी рдзрд░рддी рдЙрд░्рд╡рд░ рддрднी рд╣ोрддी рд╣ै рдЬрдм рд╡рд╣ाँ рдХे рдордиीрд╖ी рджृреЭ-рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮ рд╣ोрдХрд░ рдЕрдкрдиी рдЬрди्рдорднूрдоि рдХे рд▓िрдП рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрддिрд╣ाрд╕ рднी рдЙрди्рд╣ीं рдХा рдпрд╢ोрдЧाрди рдХрд░рддा рд╣ै рдЬिрд╕ рднूрднाрдЧ рдХे рд▓ोрдЧ рджृреЭ-рд╡्рд░рддी рд╣ोрдХрд░ рдХुрдЫ рдЕрдиूрдаा рдХрд░ рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рд╕ौрднाрдЧ्рдп рдХ्рдпा рд╣ै, рдФрд░ рджुрд░्рднाрдЧ्рдп рдХ्рдпा рд╣ै, рдЗрд╕рдХो рд╕рдордЭрддे рд╣ुрдП рд╡्рд░рддी рдмрдирдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╣рдо рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдкूрд░े рдордиोрдпोрдЧ рд╕े рд╡्рд░рдд рдзाрд░рдг рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиी рдЙрди्рдирддि рдХे рдоाрд░्рдЧ рдкрд░ рдЖрдЧे рдмреЭें। рд╢ुрдж्рдз рдорди рд╕े рд╡्рд░рдд рдзाрд░рдг рдХрд░ рдЕрд╣िंрд╕ा рдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рд╕े рдиिःрд╕ंрджेрд╣ рд╣рдо рдЙрд╕ рдЙрди्рдирддिрд╢ीрд▓ рд╕рдордп рдХी рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬिрд╕рдоें рд╣рдо рдЕрдзिрдХрддрдо рдХे рд╕ुрдЦ рдХी рдХрднी-рдХрднी рдХाрдордиा рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдкрддा: рдпूрдЬीрд╕ी-рдПрдЪрдЖрд░рдбीрд╕ी, рдбॉ. рд╣рд░ीрд╕िंрд╣ рдЧौрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд╕ाрдЧрд░-470003 (рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢),
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 981 875 9757, рдИрдоेрд▓: hindswaraj2009@gmail.com

рдк्рд░рд╡ाрд╕ी, рдЖрдк्рд░рд╡ाрд╕ी, рдЕрдиिрд╡ाрд╕ी, рднाрд░рддрд╡ंрд╢ी, рдпा рднाрд░рддेрддрд░?

рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдирд╣ीं, рд╣рдо рднाрд░рддрд╡ंрд╢ी рд╣िंрджी рд▓ेрдЦрдХ рд╣ैं... рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рдХाрд╢рдХों рд╕े рдоॉрд░िрд╢рд╕ рдХे рд▓ेрдЦрдХों рдХो рдмрдЪाрдПँ -рд░ाрдорджेрд╡ рдзुрд░ंрдзрд░।
рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдирдорд╕्рдХाрд░, 

рд╡рд░्рддрдоाрди рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдмीрдЬрдоंрдд्рд░ рд╕ा рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╢рдм्рдж-рдпुрдЧ्рдо 'рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░' рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдЪрд░्рдЪा рдоें рд╣ै। рдХрдИ рднाрд░рддेрддрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╕्рд╡рдпं рдХो рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдХा рддрдордЧा рджिрдпे рдЬाрдиे рдХो рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рдоाрдирддे рд╣ैं рдФрд░ рдХрдИ, рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╡ рдЕрди्рдп рдЦाँрдЪों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдпे рдЬाрдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХो рд╣ी реЪрд▓рдд рдард╣рд░ाрддे рд╣ैं।

рдкिрдЫрд▓े рд╡िрд╢्рд╡ рд╣िंрджी рджिрд╡рд╕ рдкрд░ рд▓рд╣рдХ рдкрдд्рд░िрдХा рдХे рд╕рдо्рдкाрджрдХ рдиिрд░्рднрдп рджेрд╡्рдпांрд╢ рдЬी рдиे рд╕ंрд╕ाрд░ рднрд░ рдХे рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХे рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ों рдХी рдПрдХ рд╡िрдбिрдпो рд╢ृंрдЦрд▓ा рд╢ुрд░ू рдХी। рдЗрд╕ी рд╢ृंрдЦрд▓ा рдоें рдоॉрд░िрд╢рд╕ рдХे рд╡рд░िрд╖्рда рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд░ाрдорджेрд╡ рдзुрд░ंрдзрд░ рдЬी рдиे рджु:рдЦ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рдЙрди्рд╣ें 'рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрдирдХा рдпрд╣ рднी рдХрд╣рдиा рдеा рдХि рд╡ी рдПрд╕ рдиाрдпрдкॉрд▓ рдХो рддो рдХोрдИ рднी рднाрд░рддीрдп, рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХрд╣рддा рдлिрд░ рдЙрди्рд╣ें рдХिрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд░ाрдорджेрд╡ рдзुрд░ंрдзрд░ рдЬी рдХिрд╕ी рднी рдкрд░िрднाрд╖ा рд╕े рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдирд╣ीं рд╣ैं। рди рд╡े рдХрднी рднाрд░рдд рдХे рдиाрдЧрд░िрдХ рдеे, рди рд╡े рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣ैं। рдлिрд░ рднी рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдХрд╣рдиा рд╣िंрджी рдХी рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि рдФрд░ рдзाрд░рдгाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрдИ рд╕рд╡ाрд▓ рдЦреЬे рдХрд░рддा рд╣ै।

рдпрд╣ рд╕рдЪ рд╣ै рдХि рд╕рд░ рд╡िрдж्рдпाрдзрд░ рд╕ूрд░рдЬ рдиाрдпрдкॉрд▓ рдХे рд╕ाрде рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╢рдм्рдж рдХोрдИ рднाрд░рддीрдп рдирд╣ीं рдЬोреЬрддा рдХ्рдпोंрдХि рдФрд╕рдд рднाрд░рддीрдп рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХो рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рднाрд╖ा рдоाрдирддा рд╣ै। рджुрд░्рднाрдЧ्рдп рд╕े рдЕрдиेрдХ рднाрд░рддीрдп рд╣िंрджी рдХो рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рднाрд╖ा рдирд╣ीं рдоाрдирддे, рдмрд▓्рдХि рдХрдИ рд╣िंрджी рд▓ेрдЦрдХों рдХी рд╣िंрджी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рднी рди рд╣ोрдХрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╣ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХा рд▓ेрдЦрдХ рдЬрд╣ाँ рдХा рд╣ै, рд╣рдо рдЙрд╕े рд╡рд╣ीं рдХा рдоाрди рд▓ेрддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рджूрд╕рд░ा рдмिंрджु рдФрд░ рднी рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рд╡рд╣ рдпрд╣ рдХि рдФрд╕рдд рд╣िंрджीрднाрд╖ी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдФрд░ рднाрд░рддрд╡ंрд╢ी рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдХा рдЕंрддрд░ рднी рдирд╣ीं рд╕рдордЭрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рд╕े рдЬिрд╕ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХрддा рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рд╣ै, рд╣िंрджी рдоें рдЙрд╕рдХी рдШрдиी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рд╣ै। рдЬрди-рд╕ाрдоाрди्рдп рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╣िंрджी рдХे рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рд▓ेрдЦрдХों рдХो рднी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी, рдЖрдк्рд░рд╡ाрд╕ी, рдЧिрд░рдоिрдЯिрдпा, рднाрд░рддрд╡ंрд╢ी, рдФрд░ рднाрд░рддेрддрд░ рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдХे рдмीрдЪ рдХे рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдкрд░ंрддु рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЕंрддрд░ рдХो рдкрд╣рдЪाрдирдиे рдХी реЫрд░ूрд░рдд рд╣ै। рдзुрд░ंрдзрд░ рдЬी рдХी рдЪिंрддा рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рд╣िंрджी-рдХрд░्рдгрдзाрд░ों рдХो рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдоें рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╣ोрдиे рдХी реЫрд░ूрд░рдд рд╣ै।

рд╕ेрддु рдХा рдпрд╣ рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдЫोрдЯा рдирдпा рдЕंрдХ рдЖрдкрдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ै। рдЖрдкрдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै।  рдпрджि рд╕ेрддु рдЖрдкрдХो рдкрд╕ंрдж рдЖрддी рд╣ै рддो рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рдоिрдд्рд░ों рддрдХ рднी рдЕрд╡рд╢्рдп рдкрд╣ुँрдЪाрдЗрдпे।

рд╢ुрднाрдХांрдХ्рд╖ी,
рд╕ेрддु, рдкिрдЯ्рд╕рдмрд░्рдЧ
31 рдоाрд░्рдЪ 2022 ✍️

рдХрд╣ाрдиी: рдХोंрдХा

рдЕрдорд░ेрди्рдж्рд░ рд╕ुрдорди

рдЕрдорд░ेрди्рдж्рд░ рд╕ुрдорди


рдЦेрдд-рдмрд╣िрдпाрд░, рд╣ाрдЯ-рдмाрдЬाрд░ рдоें рджिрди-рджिрдирднрд░ рдмेрдлिрдХ्рд░ рд╣ो рднрдЯрдХрдиे рдФрд░ рд░ाреЬ-рдЪुрд╣ाреЬ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рднрд▓े рд▓ोрдЧों рддрдХ рдХी рджिрд▓्рд▓рдЧी рдХा рджрд▓ाрди рдмрди рдЪुрдХा рдоंрджрдмुрдж्рдзि рдХोंрдХा, рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рд░ोрдЬ рд╕े рдХाрдлी рдЪिंрддिрдд рдФрд░ рдЙрджाрд╕ рджिрдЦ рд░рд╣ा рдеा। рдЕрдм рди рддो рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдХे рджрд░рд╡ाрдЬे рдкрд░ рдХрднी рд╣ाрдЬिрд░ी рдмрдЬाрддा рдФрд░ рди рд╣ी рд▓ोрдЧों рдХी рдЦिрд▓्рд▓िрдпों рдХा рдорд╕ाрдЬ рдмрдирддा। рдорд░рдиी-рд╣рд░рдиी, рд╢ाрджी-рдм्рдпाрд╣ рдпा рдЕрди्рдп рд╕рдоाрд░ोрд╣ों рдоें рдЫुрдк-рдЫुрдк рдХрд░ рдкрдд्рддрд▓ों рдкрд░ рдЯूрдЯ рдкреЬрдиे рд╡ाрд▓ा рдХोंрдХा рдЕрдЪाрдирдХ рдХैрд╕े рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ो рдЧрдпा? рдЧाँрд╡ рдХे рд▓ोрдЧों рдоें рдХोंрдХा рдХो рд▓ेрдХрд░ рдПрдХ рдирдпी рдмрд╣рд╕ рдЫिреЬ рдЧрдИ рдеी। рд╣рдХीрдХрдд рд╕े рдХोрд╕ों рджूрд░ рдЬрд╣ाँ рдПрдХ рдУрд░ рдХрдИ рд▓ोрдЧ рдЙрд╕рдХे рдЕрдЪाрдирдХ рд╕ुрдзрд░ рдЬाрдиे рдХी рдЦрдмрд░ рдкрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХो рдзрди्рдпрд╡ाрдж рдЬ्рдЮाрдкिрдд рдХрд░рддे, рд╡рд╣ीं рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╡ाрд▓ों рдХी рднाрд░ी рджрдмिрд╢ рдХा рдЗрд╕े рдкрд░िрдгाрдо рдоाрдирддे। рдЬो рдЬिрддрдиा рдЕрдиुрднрд╡ी рдФрд░ рдЬ्рдЮाрдиी, рдЙрд╕рдХा рд╡ैрд╕ा рд╣ी рдЕрдиुрдоाрди।

рд╡ैрд╕े рддो рдХोंрдХा рдеा рдоंрдж рдмुрдж्рдзि, рдХिрди्рддु рдЗрд╢ाрд░े рд╕े рдЪीрдЬों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдЙрд╕рдоें рдЧрдЬрдм рдХी рдорд╣ाрд░рдд рд╣ाрд╕िрд▓ рдеी। рд╕ुрди्рджрд░ рд▓реЬрдХी, рд╢ाрджी-рдм्рдпाрд╣ рдФрд░ рдЕрдЪ्рдЫे-рдЕрдЪ्рдЫे рднोрдЬрди рдХी рдмाрдд рдкрд░ рддो рд╡рд╣ рдЙрдЫрд▓ рд╣ी рдкреЬрддा। рд▓ोрдЧ рдкूрдЫрддे рдм्рдпाрд╣ рдХрд░ рд▓ाрдПрдЧा рддो рдЦिрд▓ाрдПрдЧा рдХ्рдпा? рдЗрд╢ाрд░े рд╕े рдЬрд╡ाрдм рджेрдХрд░ рд▓ोрдЧों рдХी рдЬुрдмाрди рд╣ी рдмंрдж рдХрд░ рджेрддा рд╡рд╣। 

рдмреЬा рд╕рдпाрдиा рдиिрдХрд▓ा рд╕ाрд▓ा, рдЦ्рд╡ाрдм рддो рджेрдЦो рдЗрд╕рдХे?

рдЧूँрдЧा-рдмрд╣рд░ा рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ै рджोрд╕्рдд, рджिрд▓ рдФрд░ рджिрдоाрдЧ рддो рдЗंрд╕ाрди рдХा рд╣ी рдард╣рд░ा, рднाрд╡рдиाрдПँ рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдиाрдПँ рддो рдЗंрд╕ाрди рд╕ी рд╣ी рдард╣рд░ी! рдкिрдЫрд▓े рдЬрди्рдо рдХे рдХрд░्рдо рдХा рдкрд░िрдгाрдо рднрд▓े рд╣ी рднुрдЧрдд рд░рд╣ा рд╣ो рдмेрдЪाрд░ा, рдХिрд╕ी рдХा рдХुрдЫ рдмिрдЧाреЬрддा рддो рдирд╣ीं? рджिрд╡्рдпांрдЧों рдкрд░ рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рджीрдкू рдиे рдПрдХ рджिрди рд╕ोрдиू рд╕े рдХрд╣ा।
 
рдлिрд░ рд▓ोрдЧ рдЗрд╕े рд╣ेрдп рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджेрдЦрддे рд╣ी рдХ्рдпों рд╣ैं?
 
рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рдХे рд▓ोрдЧ, рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рдХी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा! рдЗрд╕ рджुрдиिрдпा рдоें рдХौрди рдХिрд╕े рд░ोрдХрддा рд╣ै। рд╣ाрде рдХी рд╕рднी рдЕंрдЧुрд▓िрдпाँ рдПрдХ рд╕рдоाрди рд╣ोрддीं рд╣ैं рдХ्рдпा? рд╕рднी рдЕंрдЧुрд▓िрдпों рдХे рдХाрд░्рдп рдФрд░ рд╕्рд╡рднाрд╡ рдПрдХ рд╕рдоाрди рд╣ोрддे рд╣ैं рдХ्рдпा? рджीрдкू рдХे рдЗрд╕ рдЬрд╡ाрдм рд╕े рд╕ोрдиू рдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рддрдиाрд╡ рдЖ рдЧрдпा рдеा। рдкреЭा-рд▓िрдЦा рдХिрди्рддु рдЬрди्рдордЬाрдд рдЙрджрдг्рдб рд╕ोрдиू, рдХोंрдХा рдХो рдЫेреЬрдХрд░ рдЙрд╕рд╕े рдЕрдкрдиे рдорди рдХी рд╕ुрдирдиा рдЪाрд╣рддा рдеा, рдХिрди्рддु рд╡िрд╡ेрдХрд╢ीрд▓ рджीрдкू рдХी рджрдЦрд▓ंрджाрдЬी рдЙрд╕े рд░ोрдХ рд░рд╣ी рдеी।
 
рдХोंрдХा рдХे рдШрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдирд╣ीं рдиिрдХрд▓рдиे рд╕े рдЧाँрд╡-рдШрд░, рд╣ाрдЯ-рдмाрдЬाрд░ рдоें рдард╣ाрдХे рдХी рдЧूँрдЬ рдЕрдм рдордж्рдзिрдо рдкреЬ рдЪुрдХी рдеी। рддрдиाрд╡ рдХी рдЬिрди्рджрдЧी рдоें рдШрд░-рдкрд░िрд╡ाрд░ рдЪрд▓ा рд░рд╣े рдЬрдЧेрд╕рд░, рдоोрджी, рд▓рдб्рдбू, рдЦेрд╕ाрд░ी рд▓ाрд▓ рдХे рд▓िрдП рдХोंрдХा рдк्рд░рддिрджिрди рдордиोрд░ंрдЬрди рдХा рдПрдХ рд╕्рдеाрдпी рд╕ाрдзрди рдеा।
 
рд╡िрд░ंрдЪी рднाрдИ рдХ्рдпा рдмाрдд рд╣ै, рдХिрд╢рдиा рдХा рдмेрдЯा рдХोंрдХा рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рджिрдиों рд╕े рджिрдЦрд▓ाрдпी рдирд╣ीं рдкреЬ рд░рд╣ा?
рдЬрдЧेрд╕рд░ рдаीрдХ рд╣ी рдХрд╣ рд░рд╣ा рд╣ै, рдХुрдЫ рддो рдмाрдд рд╣ै, рд╣рдХीрдХрдд рддो рд╡िрд░ंрдЪी рджा рд╣ी рдмрддрд▓ा рд╕рдХрддे рд╣ैं? рдЬрдЧेрд╕рд░ рдХी рдмाрдд рдкूрд░ी рднी рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рдеी рдХि рдмीрдЪ рдоें рдЯрдкрдХ рдкреЬा рдеा рдЦेрд╕ाрд░ी рд▓ाрд▓। рдкीрдЫे рд╕े рд▓рдб्рдбू рдиे рднी рдЕрдкрдиा рд╕рдорд░्рдерди рджिрдпा।
 
рдкрд╣рд▓े рддो рд╡िрд░ंрдЪी рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЯाрд▓рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा, рдХिрди्рддु рдард╣рд░े рддो рд╕рднी рдПрдХ рд╣ी рдЧाँрд╡ рдХे рднाрдИ-рдЧोрддिрдпा! рд╡рд╣ рдирд╣ीं рддो рдХोрдИ рдФрд░ рд╕рд╣ी? рдШрдЯрдиाрдПँ рддो рд╕ंрджूрдХ рдоें рдХैрдж рдХрд░ рд░рдЦी рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддीं। рд▓рдо्рдмी рд╕ाँрд╕ рд▓ेрддे рд╣ुрдП рд╡िрд░ंрдЪी рдиे рдХрд╣ा, рдкрддा рдирд╣ीं рдПрдХ рджिрди рдХिрд╢рдиा рдкрд░ рдХौрди рд╕ा рднूрдд рд╕рд╡ाрд░ рд╣ो рдЧрдпा, рдкूрд░ी рдмेрд╣рд░рдоी рдХे рд╕ाрде рдХोंрдХा рдкрд░ рдЯूрдЯ рд╣ी рдкреЬा рдеा। рдпाрд░, рдмाрдк рд╣ो рдХि рдХрд╕ाрдИ? рдХिрд╢рдиा рдХे рд╣ाрде рд╕े рдЦрдЬूрд░ рдХी рдЫреЬी рдЫिрдирддे рд╣ुрдП рдоैंрдиे рдХрд╣ा। 

рдПрдХ рдиंрдмрд░ рдХा рд╣рд░ाрдоी рд╣ै рд╕ाрд▓ा। рдЬрд╣ाँ рджेрдЦो рд╡рд╣ीं рдмрджрдоाрд╢ी, рдиाрдХ рдоें рджрдо рдХрд░ рд░рдЦा рд╣ै!
 
рдХ्рдпों, рдХ्рдпा рд╣ुрдЖ?
 
рдЧोрдмрд░ рдЪुрдирдиे рдЬा рд░рд╣ी рдЭुрд░िрдпा рдХी рдмेрдЯी рдХो рджेрдЦрдХрд░ рд╣ँрд╕ рд░рд╣ा рдеा। рдкेрдЯрдлूрд▓ी рдЙрд╕рдХी рдордИрдпा рдкрд░рдЪाрд░рдиे рдЖрдпी рдеी। рдХिрддрдиी рдмाрд░ рдХрд╣ा рд╣ै рдирдХрдЪреЭी рдХो рдХि рдЗрд╕рдХे рд╣ाрде-рдкैрд░ рдоें рдЬंрдЬीрд░ рдбाрд▓рдХрд░ рд░рдЦो, рд╕ुрдирддी рд╣ी рдирд╣ीं рд╣рдоाрд░ी। рдЖрдЬ рдЙрд╕े рднी рдордЬा рдЪрдЦाрддा рд╣ूँ। рд╡рд╣ рдЦैрдиी рд░рдЧреЬрддे рд╣ुрдП рддैрд╢ рдоें рдмोрд▓े рдЬा рд░рд╣ा рдеा।
 
рдЬрди्рдо рд╕े рдЕрдкंрдЧ рдФрд░ рдХोंрдХ, рдпрд╣ рдмेрдЪाрд░ा рдЭुрд░िрдпा рдХी рдмेрдЯी рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдХ्рдпोंрдХрд░ рд╣ँрд╕ेрдЧा? рдЬрд░ूрд░ рдЙрд╕ी рдиे рдЫेреЬा рд╣ोрдЧा рдЗрд╕े।

рдпाрджрд╡ рдЯोрд▓ा рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдоिрд╕िрд░ рдЯोрд▓ा рддрдХ, рдХोрдИ рдРрд╕ा рджिрди рдирд╣ीं, рдЬрд╣ाँ рд╕े рд╢िрдХाрдпрдд рди рдЖрддी рд╣ो। рдХिрд╕ी рдШрд░ рд╕े рдХрднी рдХрдкреЬे рдЪुрд░ा рд▓ेрдиे рдХी рд╢िрдХाрдпрдд рдЖрддी, рддो рдХोрдИ рдкैрд╕े рдЪुрд░ा рд▓ेрдиे рдХा рдХрдо्рдк्рд▓ेрди рдХрд░рддा। рдХिрд╕ी рдХे рдмрд░ाрдорджे рдкрд░ рдХрднी рджिрди-рджिрди рднрд░ рдиंрдЧ-рдзреЬंрдЧ рдкреЬा рд░рд╣рддा, рддो рдХрд╣ीं рд╢ाрджी-рдм्рдпाрд╣ рдоें рдлेंрдХे рдкрдд्рддрд▓ों рдкрд░ рдЯूрдЯ рдкреЬрддा। рдкрддा рдирд╣ीं рдХिрд╕ рдЬрди्рдо рдХा рдмрджрд▓ा рд▓े рд░рд╣ा рд╣ै рдпрд╣ рдоुрдЭрд╕े!

рдЬ्рдпाрджा рдЯेंрд╢рди рд▓ेрдиे рдХी рдХोрдИ рдмाрдд рдирд╣ीं। рдЕрдкрдиे рдЖрдк рд╕рдм рдаीрдХ рд╣ो рдЬाрдПрдЧा। рджिрдоाрдЧ рд░рд╣рддा рддो рдкреЭрддा-рд▓िрдЦрддा рдирд╣ीं? рд░рд╣ी рдмाрдд рдЪोрд░ी-рдЪрдоाрд░ी рдХी рддो рдЖрдЬ рддрдХ рдРрд╕ी рд╢िрдХाрдпрдд рдоैंрдиे рдирд╣ीं рд╕ुрдиी। рдЬो рдпрд╣ рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрддे рд╣ैं, рдиिрд░ाрдзाрд░ рд╣ै। рдпाрджрд╡ рдЯोрд▓ा рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдоिрд╕िрд░ рдЯोрд▓ा рддрдХ, рдХौрди рдирд╣ीं рдкрд╣рдЪाрдирддा рдоुрдЭे। рд╕ूрдИ рддрдХ рдЪोрд░ी рд╣ो рдЬाрдП рддो рдкूрд░ा рдЗрд▓ाрдХा рдЫाрди рдоाрд░рддा рд╣ै। рддोрд╣рдордд рд▓рдЧाрдиा рдЕрд▓рдЧ рдмाрдд рд╣ै, рд╕рдЪ рд╕े рд╕ाрдордиा рдЕрд▓рдЧ рдмाрдд। рд╣ो рди рд╣ो, рддुрдорд╕े рджुрд╢्рдордиी рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ों рдХी рдпрд╣ рдХोрдИ рд╕ोрдЪी-рд╕рдордЭी рдЪाрд▓ рд╣ो? рдХोंрдХा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд▓ोрдЧ рддुрдорд╕े рдЕрдкрдиी рджुрд╢्рдордиी рдиिрдХाрд▓рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ों? рд╡िрд░ंрдЪी рдХी рдмाрддें рд╕рд╣ी рд▓рдЧी рдЙрд╕े। рдХिрд╢рдиा рдХा рдЧुрд╕्рд╕ा рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╢ांрдд рд╣ो рдЧрдпा।

рдЗрдзрд░ рдХिрд╢рдиा рдХी рдЕंрдзाрдзुँрдз рдкिрдЯाрдИ рд╕े рдШाрдпрд▓ рдХोंрдХा рдоाрдеे рд╕े рд░िрд╕ рд░рд╣े рдЦूрди рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдХрднी рд░ोрддा, рддो рдХрднी рдЕрдЪाрдирдХ рд╣ँрд╕ рдкреЬрддा। рдЙрд╕рдХी рдкीреЬा рдХो рдмाँрдЯрдиे рд╡ाрд▓ा рдХोрдИ рдирд╣ीं рдеा। рди рдоाँ рдХो рдЙрд╕рдкрд░ рддрд░рд╕ рдЖрддी, рдФрд░ рди рд╣ी рднाрдИ-рдмрд╣рдиों рдХो। рдХिрд╢рдиा рдХे рдк्рдпाрд░ рдХा рддो рд╡рд╣ рднूрдЦा рд╣ी рд░рд╣ рдЧрдпा। рдЗрд╕ рджृрд╢्рдп рд╕े рд╡िрд░ंрдЪी рдХे рд░ोंрдЧрдЯे рдЦреЬे рд╣ो рдЧрдП। рдХोंрдХा рдХे рдШाрд╡ рдкрд░ рдорд░рд╣рдо-рдкрдЯ्рдЯी рдХी рдЪाрд╣ рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рднी рд╡рд╣ рд╡िрд╡рд╢ рдеा। рдЙрд╕рдХी рддрд░рдлрджाрд░ी рдкрд░, рдкрддा рдирд╣ीं рдХिрд╢рдиा рдХुрдЫ рдЧрд▓рдд рди рд╕ोрдЪ рд▓े। рдорди рд╣ी рдорди рдХिрд╢рдиा рд╕े рдШिрди рд╣ो рдЧрдИ рдеी рдЙрд╕े। рдХोंрдХा рдкрд░ рдЗрд╕ рдЕрдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдд рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╕े рдЬрдЧेрд╕рд░ рднाрдИ рдФрд░ рдЦेрд╕ाрд░ी рд▓ाрд▓ рдХी рдЖँрдЦें рднी рдирдо рд╣ो рдЖрдпीं। рдмрд╣ुрдд рдмुрд░ा рд╣ुрдЖ, рджूрд╕рд░े рдХा рдмрдЪ्рдЪा рд╣ै, рд╡े рдХрд░ рднी рдХ्рдпा рд╕рдХрддे рд╣ैं? рд▓рдб्рдбू рдиे рдХрд╣ा।

рдмाрдд рдЖрдпी, рдЧрдИ рд╣ो рдЧрдИ। рдХोंрдХा рдХे рдирд╣ीं рджिрдЦрдиे рд╕े рджो-рдЪाрд░ рджिрдиों рддрдХ рд▓ोрдЧों рдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рдоाрдпूрд╕ी рдЫाрдпी рд░рд╣ी। рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╕рдмрдХुрдЫ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╣ोрддा рдЬा рд░рд╣ा рдеा। рд▓ोрдЧ рдХोंрдХा рдХो рдЕрдм рднूрд▓рдиे рднी рд▓рдЧे рдеे।

рдЭोрд▓ा рдЫाрдк рдбॉрдХ्рдЯрд░, рдлिрд░ рднी рднीреЬ рдоें рдХोрдИ рдХрдоी рдирд╣ीं। рд▓рдо्рдмी рд▓ाрдЗрди рд▓рдЧी рд░рд╣рддी। рд╣ाрдеों рд╕े рдкрд░्рдЪी рд▓ेрддा рдФрд░ рд░ूрдХ-рд░ूрдХ рдХрд░ рджрд╡ाрдИрдпाँ рджेрддा। рдЖрдкрдХी рдЬो рднी рдордЬрдмूрд░ी рд╣ो, рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХी рдЕрдкрдиी рдорд░्рдЬी рдеी। рджрд╡ाрдИ рдХी рдкрд░्рдЪी рдХे рд╕ाрде рдХрддाрд░ рдоें рдЦреЬा рдХोंрдХा рдЬिрддрдиी рдЬрд▓्рдж рдЖрдЧे рдмреЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддा, рд▓ोрдЧ рдЙрд╕े рдаेрд▓рдХрд░ рдЙрддрдиा рд╣ी рдкीрдЫे рдХрд░ рджेрддे। рдирдпे рдЦूрди рд╡ाрд▓े рддो рджो-рдЪाрд░ рд╣ाрде рдЬреЬ рднी рджेрддे।

рдЕрдЪाрдирдХ рдХैрд╕े рдЯрдкрдХ рдкреЬा рд╕ाрд▓ा? рджрд╡ा рдХी рдЗрд╕े рдХ्рдпा рдЬрд░ूрд░рдд? рдХोрдИ рдХाрдЧрдЬ рдХा рдЯुрдХреЬा рд╣ाрде рдоें рджрдмाрдП рдЦреЬा рд╣ोрдЧा? рджो-рдЪाрд░ рдХो рд░рдЧреЬ рджेрдиा рдХोंрдХा рдХे рдмाँрдпे рд╣ाрде рдХी рдмाрдд рдеी। рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рднाрд░ी рдХ्рд░ोрдз рдХे рд╡ाрдмрдЬूрдж рд╡рд╣ рдлिрд░ рднी рд╢ांрдд рдФрд░ рдЦाрдоोрд╢ рдеा। рдкрд░्рдЪी рдХी рджрд╡ा рдЙрд╕े рдЪाрд╣िрдП рдеी। рджрд╡ा рдоिрд▓ी рдХि рд╣рд╡ा рдоें рдЙреЬрдХрд░ рд╡рд╣ рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрдПрдЧा рдШрд░।

рдХिрд╢рдиा рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд╕िрддाрд░े рдЙрд╕рдХे рджोрдиों рдмेрдЯे рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рдорд╣ीрдиे рд╕े рдШрд░ рдкрд░ рдирд╣ीं рдеे, рдЬिрдирдХे рд╣ोрдиे рд╕े рдЙрд╕рдХा рд╕ीрдиा рдЙँрдЪा рд░рд╣ा рдХрд░рддा। рдкреЭाрдИ рдХे рд╕िрд▓рд╕िрд▓े рдоें рдпा рддो рд╡े рдмाрд╣рд░ рдеे рдпा рдлिрд░ рд╢рд╣рд░ рдоें рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ीं рдХे рд╣ोрдХрд░ рд░рд╣ рдЧрдП। рджूрд░-рджूрд░ рддрдХ рдЬрдоीрди рдФрд░ рд╕ाрд▓ рднрд░ рдХी рдЦेрддी-рдмाрд░ी рд╕े рдЙрдирдХा рдХोрдИ рд▓ेрдиा-рджेрдиा рдирд╣ीं рдеा। рдХिрд╢рдиा рднी рд╡ैрд╕ा рдирд╣ीं рд░рд╣ा рдЬो рдЕрдХेрд▓े рджрдо рдкрд░ рдШрд░-рдЧृрд╣рд╕्рдеी рдХी рдмैрд▓рдЧाреЬी рд╕ंрднाрд▓ рд╕рдХे। рд╕рдордп рдПрдХ рд╕ा рдирд╣ीं рд░рд╣рддा। рдкрд╣рд▓े рд╕рд░्рджी, рдЦाँрд╕ी, рдЬुрдХाрдо рдФрд░ рдлिрд░ рдмाрдж рдоें рд╡рд╣ी рдПрдХ рдЧंрднीрд░ рдмीрдоाрд░ी? рд╣рдЯ्рдаा-рдХрдЯ्рдаा, рдоुрд╕्рддंрдб рдХिрд╢рдиा рд╕ूрдЦрдХрд░ рдХाँрдЯा рд╣ो рдЪुрдХा рдеा।

рдПрдХ рдЕрдХेрд▓ी рдФрд░рдд рдЪूрд▓्рд╣ा-рдЪौрдХी рд╕ंрднाрд▓े рдпा рдХिрд╢рдиा рдХो рджेрдЦे? рдШрд░ рдкрд░ рдиौрдХрд░-рдЪाрдХрд░ рд░рдЦрдиे рдХी рдХोрдИ рдкрд░ंрдкрд░ा рдирд╣ीं рдеी। рд╡े рдмрд╕ рдЧाрдп-рдмैрд▓ рдФрд░ рдЦेрддों рддрдХ рд╣ी рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣рддे। рдЬрдм рд╕े рдоुрдл्рдд рдЕрдиाрдЬ рдХी рдкрд░िрдкाрдЯी рдЪрд▓ी, рдЙрди рдордЬрджूрд░ों рдХे рд╕ूрд░ рднी рдмрджрд▓ рдЧрдП рдЬो рджिрди-рджिрди рднрд░ рдЬी рд╣ूрдЬुрд░ी рдХрд░рддे рдирд╣ीं рдердХрддे рдеे। рд╣ाрдЯ-рдмाрдЬाрд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдХिрд╢рдиा рдХी рджेрдЦрднाрд▓ рдФрд░ рд╕рдордп рдкрд░ рджрд╡ा-рджाрд░ू? рдмिрдиा рдШूँрдШрдЯ рдХे рдЬो рдХрднी рдмाрд╣рд░ рдирд╣ीं рдиिрдХрд▓рддी рдЙрд╕рдХा рдЪेрд╣рд░ा рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╣ो рдЪुрдХा рдеा। рд╡िрд░ंрдЪी рдХा рдЕрдкрдиा рдШрд░-рдкрд░िрд╡ाрд░ рдеा। рдмीрдЪ-рдмीрдЪ рдоें рдЕрдкрдиी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдЬрд░ूрд░ рджрд░्рд╢ा рдЬाрддा рд╡рд╣, рд▓ेрдХिрди рд╡рд╣ рднी рдХрдм рддрдХ? рдХोंрдХा рдХे рдЕрд▓ाрд╡े рднрд░ोрд╕े рдХा рдХोрдИ рдФрд░ рдирд╣ीं рдеा рд╡рд╣ाँ। рдмेрдЯी рдкрд░рджेрд╢ рдоें рдеी, рдЬрдм рддрдХ рд▓ौрдЯेрдЧी рдкрддा рдирд╣ीं рдХ्рдпा рд╣ो рдЬाрдПрдЧा ।

рдЦाрдЯ рдкрд░ рдкреЬा-рдкреЬा рдХिрд╢рдиा рдХрд░ाрд╣ рд░рд╣ा рдеा। рдЬीрдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ी рдЫोреЬ рдЪुрдХा рдеा рд╡рд╣। рдбीрд▓-рдбौрд▓ рд╢рд░ीрд░ рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬрдм рджूрд╕рд░ों рдХे рдХंрдзे рдХे рд╕рд╣ाрд░े рдЬीрд╡िрдд рд╣ो, рдЙрд╕рдХी рдордиःрд╕्рдеिрддि рдХ्рдпा рд╣ोрдЧी, рд╕рд╣рд░्рд╖ рд╣ी рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдмाрд╣рд░ рд░рд╣ рд░рд╣े рдмेрдЯों рдХो рдЙрд╕рдХे рдмीрдоाрд░ рд╣ोрдиे рдХी рдЦрдмрд░ рддो рдеी, рд╡ाрдмрдЬूрдж рдЗрддрдиी рдЬрд▓्рдж рдШрд░ рд▓ौрдЯрдиे рдХी рдХोрдИ рдЬрд▓्рджрдмाрдЬी рдирд╣ीं। рдлोрди рдкрд░ рд╣ी рдХрд╣рддे, рд╕рдм рдаीрдХ рд╣ो рдЬाрдПрдЧा। рдХाрдо рдХी рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпрд╕्рддрддा рдХा рд╣рд╡ाрд▓ा рджेрдХрд░ рджोрдиों рдиे рдЕрдкрдиा- рдЕрдкрдиा рдкрд▓्рд▓ा рдЭाреЬ рд▓िрдпा।

рдХिрддрдиी рдоाрд╕ूрдоिрдпрдд рдеी рджोрдиों рдоें, рдХिрди्рддु рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕рдмрдХुрдЫ рдмрджрд▓ рдЧрдпा। рдХ्рдпा рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЙрдирдХे рд▓िрдП। рдкреЭाрдИ рдХे рд▓िрдпे рдкैрд╕े рдХी рдЬुрдЧाреЬ рдоें рд╣ाрд▓рдд рдкрддрд▓ी рд╣ो рдЬाрддी। рдХрдИ-рдХрдИ рдмीрдШा рдзाрдиी рдЬрдоीрди рдмेрдЪ рдбाрд▓ी। рдмрдЪ्рдЪे рдмुреЭाрдкे рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд╣ोрддे рд╣ैं, рдорд╣рдЬ рдХिрддाрдмी рдмाрдд рд╣ै। рд╕्рдХूрд▓ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдХॉрд▓ेрдЬ рддрдХ рдХी рдкреЭाрдИ рдоें рдХिрди-рдХिрди рдоुрд╕ीрдмрддों рдХा рд╕ाрдордиा рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдкреЬा। рдкंрдЦ рдиिрдХрд▓ рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХी рджुрдиिрдпा рд╣ी рдмрджрд▓ рдЧрдИ। рдЗрд╕े рд╣ी рдХрд▓िрдпुрдЧ рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдмिрд╕्рддрд░ рдкрд░ рдкреЬा рдкुрд░ाрдиी рдмाрддों рдХो рдпाрдж рдХрд░ рдХिрд╢рдиा рдмैрдЪेрди рдФрд░ рдЙрджाрд╕ рд╣ो рдЙрдарддा। рдПрдХ рдХोंрдХा рдеा, рдЬिрд╕рдкрд░ рдХрднी рдХोрдИ рдз्рдпाрди рдирд╣ीं рдеा। рд░ोрдЯी рдХे рдЪंрдж рдЯुрдХреЬे рдлेंрдХ рджिрдпे, рдмрд╕। рдХрднी рдХोрдИ рдкрд░рд╡ाрд╣ рдирд╣ीं рдХी рдЙрд╕рдХी। рд▓ाрдд-рдердк्рдкреЬ рдФрд░ рдЧाрд▓िрдпाँ рд╣ी рдоिрд▓рддी рд░рд╣ी рдмेрдЪाрд░े рдХो। рдПрдХ рддрд░рд╣ рд╕े рдмोрдЭ рд╣ी рдеा рд╕рдордЭो। рджोрдиों рднाрдИрдпों рдХो рддो рдлूрдЯी рдХौреЬी рдирд╣ीं рд╕ुрд╣ाрддा рдеा рд╡рд╣। рд╡िрдЪिрдд्рд░ рджुрдиिрдпा рд╣ै। рдЕрдкрдиे рдмрд▓рдмूрддे рдЬрдм рддрдХ рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рд╕ाрдорд░्рде्рдп рд╣ो, рд╕рднी рдЕрдкрдиे рд╣ैं। рдХрдордЬोрд░ рд╣ुрдП рдХि рд╕рднी рд╕ाрде рдЫोреЬ рдЬाрддे рд╣ैं।

рдЬрдмрддрдХ рдмीрдоाрд░ рд░рд╣ा рдХिрд╢рдиा, рдмिрдиा рдердХे рдмाрдк рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рдЬुрдЯा рд░рд╣ा рдХोंрдХा। рдЙрдЪिрдд, рдЕрдиुрдЪिрдд рдЬो рдХुрдЫ рдоंрджрдмुрдж्рдзि рдХोंрдХा рдХी рд╕рдордЭ рдоें рдЖрдпा, рдЕрдкрдиे рдЖрдзे-рдЕрдзुрд░े рдЕंрдЧों рд╕े рдХрд░рддा рд░рд╣ा। рдЙрд╕рдХी рдЗрд╕ рд╕ेрд╡ा рдоें рд╕्рд╡ाрд░्рде рдФрд░ рдЫрд▓-рдХрдкрдЯ рдХा рджूрд░-рджूрд░ рддрдХ рдХрд╣ीं рдХोрдИ рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рдеा। рдоंрджрдмुрдж्рдзि рдмेрдЯे рдХी рдЗрд╕ рдкिрддृ рднрдХ्рддि рд╕े рдХिрд╢рдиा рдЕрд╡िрднूрдд рдеा। рдЬीрд╡рди рдоें рдкрд╣рд▓ी рджрдлा рдЙрд╕рдиे рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा, рдИрд╢्рд╡рд░ рдХा рджिрдпा рд╕рдм рдПрдХ рд╕рдоाрди рд╣ै। рдЬिрд╕рд╕े рдЬीрд╡рди рдоें рд░рдд्рддीрднрд░ рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдирд╣ीं рдеी, рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рджिрдиों рд╕े рд╡рд╣ी рдЙрд╕рдХा рд╕рдмрдХुрдЫ рдеा। рдмेрдЯे рдХी рдЗрд╕ рд╡рдлाрджाрд░ी рд╕े рдЙрд╕рдХी рдЖँрдЦें рднрд░ рдЖрдпीं। рд╣рд░рд╡рдХ्рдд рдЙрд╕े рдк्рд░рддाреЬिрдд рдХрд░рддे рд░рд╣рдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрддाрдк рд╕े рд╡рд╣ рдЧреЬा рдЬा рд░рд╣ा рдеा। рдХोंрдХा рдХो рдЬрди्рдо рджेрдХрд░ рднी рдЙрд╕рдХी рдЫाрдпा рд╕े рджूрд░ рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓ी рдХिрд╢рдиा рдХी рдкрдд्рдиी рд╕рд╢्рд░рдо рдЙрд╕рдХी рд╕ेрд╡ा рд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдкिрдШрд▓ рдЪुрдХी рдеी। рдХाрд╢ рдмрд╣ुрдд рдкрд╣рд▓े рд╕рдордЭ рдкाрддी рддुрдо्рд╣ें, рдФрд░ рдХोंрдХा рдХो рдЧрд▓े рд╕े рд▓рдЧाрддे рд╣ुрдП рд╡рд╣ рдлूрдЯ-рдлूрдЯрдХрд░ рд░ोрдиे рд▓рдЧी। 

рдоाँ-рдмाрдк рдХे рд╕्рдиेрд╣, рд╕ाрдиिрдз्рдп рдФрд░ рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рд╕े рдХोंрдХा рднी рддрд░ рдЧрдпा। рдкрд╣рд▓ी рджрдлा рдЙрд╕े рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ुрдЖ рдХि рдЙрд╕рдХे рднी рдоाँ-рдмाрдк рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕рдордп рдоाँ-рдмेрдЯे рдХे рдоिрд▓рди рдХा рдЕрдж्рднुрдд рдХ्рд╖рдг рдеा। рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рд▓ीрд▓ा рднी рдЕрдЬीрдм рд╣ै। рдЬिрд╕े рдЦुрдж рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХा рдХोрдИ рдЬ्рдЮाрди рдирд╣ीं, рд╕ांрд╕ाрд░िрдХ рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдЕрдкрдиे-рдкрд░ाрдпे рд╢рдм्рджों рд╕े рдЬिрд╕рдХा рдХрднी рдХोрдИ рд╕рд░ोрдХाрд░ рдирд╣ीं рд░рд╣ा, рдЖрдЬ рд╡рд╣ी рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рд╕рд╣рдпोрдЧी рдеा। рдЕंрдзे рдХो рдЬैрд╕े рджिрд╡्рдпрджृрд╖्рдЯि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдИ рд╣ो। 

рдФрд░ рдПрдХ рджिрди рдХोंрдХा рдХो рдкाрд╕ рдмिрдаाрддे рд╣ुрдП рдХिрд╢рдиा рдиे рдХрд╣ा "рдЭुрд░िрдпा рдХी рдмेрдЯी рд╕े рдм्рдпाрд╣ рдХрд░ेрдЧा рдХ्рдпा?"

рдХोंрдХा рдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рдХोрдИ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рди рджेрдЦ, рд╕рдмрдХुрдЫ рд╕рдордЭ рдЪुрдХा рдеा рдХिрд╢рдиा। рдЫोрдЯी-рдЫोрдЯी рдмाрддों рдкрд░ рдЧाँрд╡ рдоें рд░िрд╢्рддों рдХी рдмुрдиिрдпाрдж рдЕрдЪाрдирдХ рд╣िрд▓ рдЬाрддी рд╣ै, рдЕрдм рд╕рдордЭ рдкाрдпा рдеा рд╡рд╣।

рдХोंрдХा рдХी рдиिрд╢्рдЫрд▓ рд╣ँрд╕ी рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдиिрд░्рдорд▓ рд╣рджрдп рд╕े рдЦुрдж рд╡ рдЦुрдж рдЙрд╕рдХी рдУрд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рд╣ो рдЪुрдХी рдкेрдЯрдлूрд▓ी рдЭुрд░िрдпा рдХी рдмेрдЯी рдХे рдорд▓ीрди рдЪेрд╣рд░े рдХी рддाрдЬрдЧी рдХोंрдХा рдХी рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдЭрд▓рдХ рд╕े рд╡ाрдкрд╕ рд▓ौрдЯ рдЖрдПрдЧी, рдЧुрд▓ाрдмो рдХो рдкूрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдеा।

рдЕрдиुрдХ्рд░рдордгिрдХा, рдоाрд░्рдЪ 2022

рд╕ेрддु рд╡рд░्рд╖ 6, рдЕंрдХ 10, рдоाрд░्рдЪ 2022

рд╕рдо्рдкाрджрдХीрдп

рдХрдеा-рдХрд╣ाрдиी

рд╕्рдеाрдпी рд╕्рддрдо्рдн

рд╕рдоीрдХ्рд╖ा

рдЖрд▓ेрдЦ, рд╡िрдорд░्рд╢, рд╡ рд╢ोрдз

рдзрд░ोрд╣рд░

рдХाрд╡्рдп-рдЧीрдд-рдкрдж्рдп


рдЕрдо्рдоा рдмोрд▓ी (рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдХृрд╖्рдг)
(рдХाрд╡्рдпाрдиुрд╡ाрдж: рдЧीрддि рдд्рдпाрдЧी)

рдЫोрдЯी рд╕ी рдмाрдд (рд▓рдШुрдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा)


рдоाрдирд╡ीрдп рдЕрднिрдк्рд░ाрдпों рдХी рдбрдЧрд░
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЪंрдж्рд░рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी)


рдЕрдиुрд░ाрдЧी рдорди (рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा)
рдЖрдЧ рд╕े рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рддрдХ
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЕреЫीреЫ рд░ाрдп)
Basic Hindi 2 Workbook
(Sonia Taneja)

рдХुрдЫ рдФрд░ рд╕ुंрджрд░, рд░ोрдЪрдХ, рдЙрдкрдпोрдЧी, рдд्рд░ुрдЯिрд╣ीрди рдкुрд╕्рддрдХें рд╢ीрдШ्рд░ рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं
More books coming soon

рд╕्рдоृрддिрдпाँ: рд╕ुрднрдж्рд░ा рдХुрдоाрд░ी рдЪौрд╣ाрди

рдзрд░ोрд╣рд░
рд╕ुрднрдж्рд░ा рдХुрдоाрд░ी рдЪौрд╣ाрди
рдХ्рдпा рдХрд╣рддे рд╣ो? рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рднी
рднूрд▓ूँ рдФрд░ рднुрд▓ाрдиे рджूँ?
рдЧрдд рдЬीрд╡рди рдХो рддрд░рд▓ рдоेрдШ рд╕ा
рд╕्рдоृрддि-рдирдн рдоें рдоिрдЯ рдЬाрдиे рджूँ?

рд╢ाрди्рддि рдФрд░ рд╕ुрдЦ рд╕े рдпे
рдЬीрд╡рди рдХे рджिрди рд╢ेрд╖ рдмिрддाрдиे рджूँ?
рдХोрдИ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдоाрд░्рдЧ рдмрдиाрдХрд░
рдЪрд▓ूँ, рддुрдо्рд╣ें рднी рдЬाрдиे рджूँ?

рдХैрд╕ा рдиिрд╢्рдЪिрдд рдоाрд░्рдЧ? рд╣ृрджрдп-рдзрди
рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдкाрддी рд╣ूँ рдоैं
рд╡рд╣ी рд╕рдордЭрдиे рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░
рдХ्рд╖рдоा рдХрд░ो рдЖрддी рд╣ूँ рдоैं।

рдЬрд╣ाँ рддुрдо्рд╣ाрд░े рдЪрд░рдг, рд╡рд╣ीं рдкрд░
рдкрдж-рд░рдЬ рдмрдиी рдкрдб़ी рд╣ूँ рдоैं
рдоेрд░ा рдиिрд╢्рдЪिрдд рдоाрд░्рдЧ рдпрд╣ी рд╣ै
рдз्рд░ुрд╡ рд╕ी рдЕрдЯрд▓ рдЕрдб़ी рд╣ूँ рдоैं।

рднूрд▓ो рддो рд╕рд░्рд╡рд╕्рд╡! рднрд▓ा рд╡े
рджрд░्рд╢рди рдХी рдк्рдпाрд╕ी рдШрдб़िрдпाँ
рднूрд▓ो рдордзुрд░ рдоिрд▓рди рдХो, рднूрд▓ो
рдмाрддों рдХी рдЙрд▓рдЭी рд▓рдб़िрдпाँ।

рднूрд▓ो рдк्рд░ीрддि рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮाрдУं рдХो
рдЖрд╢ाрдУं рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ों рдХो
рднूрд▓ो рдЕрдЧрд░ рднूрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ो
рдЖँрд╕ू рдФрд░ рдЙрд╕ाрд╕ों рдХो।

рдоुрдЭे рдЫोрдб़ рдХрд░ рддुрдо्рд╣ें рдк्рд░ाрдгрдзрди
рд╕ुрдЦ рдпा рд╢ांрддि рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी
рдпрд╣ी рдмाрдд рддुрдо рднी рдХрд╣рддे рдеे
рд╕ोрдЪो, рдн्рд░ाрди्рддि рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी।

рд╕ुрдЦ рдХो рдордзुрд░ рдмрдиाрдиे рд╡ाрд▓े
рджुःрдЦ рдХो рднूрд▓ рдирд╣ीं рд╕рдХрддे
рд╕ुрдЦ рдоें рдХрд╕рдХ рдЙрдаूंрдЧी рдоैं рдк्рд░िрдп
рдоुрдЭрдХो рднूрд▓ рдирд╣ीं рд╕рдХрддे।

рдоुрдЭрдХो рдХैрд╕े рднूрд▓ рд╕рдХोрдЧे
рдЬीрд╡рди-рдкрде рджрд░्рд╢рдХ рдоैं рдеी
рдк्рд░ाрдгों рдХी рдеी рдк्рд░ाрдг рд╣ृрджрдп рдХी
рд╕ोрдЪो рддो, рд╣рд░्рд╖рдХ рдоैं рдеी।

рдоैं рдеी рдЙрдЬ्рдЬ्рд╡рд▓ рд╕्рдлूрд░्рддि, рдкूрд░्рддि
рдеी рдк्рдпाрд░ी рдЕрднिрд▓ाрд╖ाрдУं рдХी
рдоैं рд╣ी рддो рдеी рдоूрд░्рддि рддुрдо्рд╣ाрд░ी
рдмрдб़ी-рдмрдб़ी рдЖрд╢ाрдУं рдХी।

рдЖрдУ рдЪрд▓ो, рдХрд╣ाँ рдЬाрдУрдЧे
рдоुрдЭे рдЕрдХेрд▓ी рдЫोрдб़, рд╕рдЦे!
рдмंрдзे рд╣ुрдП рд╣ो рд╣ृрджрдп-рдкाрд╢ рдоें
рдирд╣ीं рд╕рдХोрдЧे рддोрдб़, рд╕рдЦे!

рдоाрдирд╡ рдХे рдЙрднрдпрдЪрд░ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рдХрдеा [1]

рдЪंрдж्рд░ рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी
рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ, рдкрд░рди्рддु рдЕрдзूрд░ा рдЕрднिрдпाрди: рднाрд░рддीрдп рд╕ंрджрд░्рдн


рдЙрднрдпрдЪрд░ीрдп рджुрд╡िрдзा

рдоाрдирд╡ рдХी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдЪेрддрди рдорди рдХे рдЙрдж्рднрд╡ рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдХрдеा рд╣ै рд╕ाрде рд╣ी рдЙрд╕рдХी рдЙрднрдпрдЪрд░ीрдп рджुрд╡िрдзाрдУं рдПрд╡ं рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рдХी рднी। рдЗрд╕ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдкिрдЫрд▓े рд▓рдЧрднрдЧ рджрд╕ рд╣рдЬाрд░ рд╕ाрд▓ рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рдХे рд╣ैं рдЬрдм рдпाрдд्рд░ा рдоें рдХрдИ рдмреЬे рдоोреЬ рдЖрдпे рдФрд░ рдЬीрд╡рди-рд╢ैрд▓ी рдоें рдЕंрддрд░ рдЖрдиा рдПрдХ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा рдмрди рдЧрдпी। рд╕ोрдЪрдиे рдоें рд╕рдорд░्рде рдоाрдирд╡-рдЬीрд╡ рдЕрдкрдиे рдХो рдЕрди्рдп рдЬीрд╡ों рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдХрд░ рджेрдЦрдиे рд▓рдЧा। рдпрд╣ рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╕ाрдорд░्рде्рдп рдЙрд╕рдХे рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдк्рд░рдердо рдЕрдз्рдпाрдп рдеा। рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдмाрдж рдХे рдЪрд░рдгों рдоें рдПрдХ рдЦाрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рд╕े рднी рдЙрд╕рдХा рд╕ाрдордиा рд╣ोрдиे рд▓рдЧा рдЬो рдкрд╣рд▓े рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рд╡िрдж्рдпрдоाрди рдирд╣ीं рдеी – рдЙрд╕рдХी ‘рдЙрднрдпрдЪрд░ीрдп’ рджुрд╡िрдзा– рджो рдЕрд▓рдЧ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ों рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рд▓ेрдХрд░ рдЪрд▓рдиे рдХी рджाрд╕्рддाрди। рджेрдЦрддे рд╣ैं рдпрд╣ рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ै рдХ्рдпा? рдж्рд╡ैрдд рдЬीрд╡рди рдХे рдХрдИ рдЖрдпाрдоों рдоें рдкрд░िрд▓рдХ्рд╖िрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдЙрднрдпрдЪрд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпा рднी рдПрдХ рдж्рд╡ैрдд рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдк्рд░рдмंрдзрди рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдкрде рдХी рджिрд╢ा рдПрд╡ं рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╡िрднिрди्рди рд╕рдоाрдЬों рдПрд╡ं рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ों рдХे рдмीрдЪ рдЬो рдЕंрддрд░ рд╣ै рд╡рд╣ рдХुрдЫ рд╕ीрдоा рддрдХ рдЗрд╕ी рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рджो рднाрдЧों рдоें рд╕ंрдкрди्рди рд▓ेрдЦрдоाрд▓ा рдХा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ै рдкрд╣рд▓ा рднाрдЧ।

рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी: рдЙрднрдпрдЪрд░, рдЙрднрдпрдЪрд░ीрдп рдж्рд╡ैрдд, рд╕्рд╡ाрдпрдд्рдд рдПрд╡ं рд╕рдорд╖्рдЯिрдкрд░рдХ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡, рдЬिрдЬीрд╡िрд╖ा рдПрд╡ं рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा, рдЙрднрдпрдЪрд░ीрдп-рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡-рдЬрдиिрдд рдж्рд╡ैрдд, рдиिрдЬेрддрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдк, рдЙрджाрдд्рдд рдоूрд▓्рдпों рдХी рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рд╕्рд╡ीрдХृрддि, рд╣िрдкोрдХ्рд░िрд╕ी рдпा рджोрдЧрд▓ाрдкрди।


- 1 –

рдЙрднрдпрдЪрд░ рдЙрди рдЬीрд╡ों рдХो рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдЬो рдЬрд▓ рдФрд░ рдерд▓ рджोрдиों рдоें рд░рд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдоेंрдврдХ рдЗрд╕рдХा рдЕрдЪ्рдЫा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै। рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ी рдЗрд╕ рдЕрд░्рде рдоें рдоाрдирд╡ рдЙрднрдпрдЪрд░ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा। рдПрдХ рдЦाрд╕ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдЙрд╕े рдЙрднрдпрдЪрд░ рдХी рд╕ंрдЬ्рдЮा рджी рдЬाрддी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХे рджो рдЖрдпाрдо рд╣ैं। рдкрд╣рд▓ा рдЖрдпाрдо рд╣ै рдЙрд╕рдХा рд╕्рд╡ाрдпрдд्рдд-рдЬीрд╡-рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдЬो рдЕрди्рдп рдЬीрд╡ों рдЬैрд╕ा рд╣ी рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдЕрдкрдиी рднोрдЬрди рд╡ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЬैрд╕ी рдЬрд░ूрд░рддें рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ोрддी рд╣ैं। рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЙрд╕рдХा рд╡िрдЪाрд░рд╢ीрд▓ рдЪेрддрди рдорди рдЙрд╕े рдЬोреЬрддा рд╣ै рд╢ेрд╖ рд╡िрд╢्рд╡ рд╕े, рдиिрдХрдЯ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд╕े рдФрд░ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╕ृрд╖्рдЯि рд╕े। рдЕрдкрдиे рд╢्рд░ेрд╖्рда рдПрд╡ं рдЙрджाрдд्рдд рдЖрдпाрдоों рдоें рдпрд╣ рдЬुреЬाрд╡ рдиिрдЬेрддрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдкों рдоें рднी рдк्рд░рддिрдз्рд╡рдиिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдПрдХ рддрд░рд╣ рд╕े рдЙрд╕рдХा рд╕рдорд╖्рдЯिрдкрд░рдХ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдЖрдкрдХो рд╢ेрд╖ рд╡िрд╢्рд╡ рд╕े рдЕрдкрдиे рд╕ंрдмंрдзों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджेрдЦрддा рд╣ै। рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै рдХि рдЕрди्рдп рдЬीрд╡ों рдХी рддрд░рд╣ рдЕрдзिрдХрддрд░ рдЙрд╕рдХा рд╕्рд╡ाрдпрдд्рдд рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ी рд╣ाрд╡ी рд░рд╣рддा рд╣ै рдкрд░ рд╕्рд╡ाрдпрдд्рдд рдЕрд╕्рдоिрддा рдХी рдЬрд░ूрд░рддें рдкूрд░ी рд╣ो рдЬाрдиे рдкрд░ рднी рд╡рд╣ рдЪैрди рд╕े рдирд╣ीं рдмैрда рдкाрддा। рдЕрдм рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै рдЙрд╕рдХी рдЙрднрдпрдЪрд░ीрдп рд╡िрдбрдо्рдмрдиा рдЬो рдПрдХ рддрд░рд╣ рд╕े рдЙрд╕рдХी рджो рдЕрд╕्рдоिрддाрдУं – рд╕्рд╡ाрдпрдд्рдд рдФрд░ рд╕рдорд╖्рдЯिрдкрд░рдХ – рдХे рдмीрдЪ рдЯрдХрд░ाрд╣рдЯ рдХी рд╕्рдеिрддि рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрднрдпрдЪрд░ीрдпрддा рдЙрд╕рдХी рджुрд╡िрдзा рдХे рдоूрд▓ рдоें рд╣ै рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЙрд╕рдХी рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा рдХा рдЖрдзाрд░ рднी। рдПрдХ рддрд░рд╣ рд╕े рдпрд╣ рдЪेрддрдиा рдХे рдЧुрдгाрдд्рдордХ рд╡िрдХाрд╕[1] рдХी рднी рдХрдеा рд╣ै।


рдЬिрдЬीрд╡िрд╖ा рдПрд╡ं рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा

рдоाрдирд╡ рдХे рдЗрди рджो рд░ूрдкों рдХो рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं рдЙрд╕рдХी рдЬिрдЬीрд╡िрд╖ा рдПрд╡ं рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा। рдЬिрдЬीрд╡िрд╖ा рдпाрдиि рдЬीрдиे рдХी рдЙрдд्рдХрдЯ рдЗрдЪ्рдЫा рдЬो рдЬीрд╡-рдЬрдЧрдд рдоें рд╣рд░ рдХрд╣ीं рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ै рдоाрдирд╡ рдоें рднी рд╕्рд╡ाрдпрдд्рдд-рдЬीрд╡-рдЕрд╕्рдоिрддा рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рддी рд╣ैं। рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЙрд╕рдХा рд╡िрдЪाрд░рд╢ीрд▓ рдЪेрддрди-рдорди рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдЬाрдирдиे рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдпे рд╡рд╣ рд╕рдм рдЬो рдЙрд╕े рдЖंрджोрд▓िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдЕрдкрдиी рд╕्рд╡ाрдпрдд्рдд рдЕрд╕्рдоिрддा рд╕े рдЗрддрд░ рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдпे। рдЗрддिрд╣ाрд╕ рднрд░ा рдкреЬा рд╣ै рдЙрди рджाрд╕्рддाрдиों рд╕े рдЬो рдЗрд╕рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдХрд░рддी рд╣ैं। рдкौрд░ाрдгिрдХ рдЖрдЦ्рдпाрдиों рд╡ рд▓ोрдХ рдХрдеाрдУं рдоें рдмिрдЦрд░ा рдкреЬा рд╣ै рд╡рд╣ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЬो рдПрдХ рд╕рдЬीрд╡ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рд╣ै рди рдХेрд╡рд▓ рд╡िрд╢ेрд╖ рджेрд╢-рдХाрд▓ рдХा рдЕрдкिрддु рдмрджрд▓рддे рдЗंрд╕ाрдиी рд╕ोрдЪ рдХा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд░िрд╢्рддों рдХा। рдЕрдкрдиी рдЗрди рд▓ाрдХ्рд╖рдгिрдХрддाрдУं – рдЬिрдЬीрд╡िрд╖ा рдФрд░ рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा – рдХे рд╕ाрде рдоाрдирд╡-рдЬीрд╡ рдЖрдЧे рдмреЭा рд╣ै рдЕрдкрдиे рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдкрде рдкрд░; рдЙрд╕рдХी рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा рдЙрд╕рдХी рдЙрднрдпрдЪрд░ीрдп рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдХो рдФрд░ рднी рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░ рдЬाрддी рд╣ै।

рдмрд╣ुрдд рджूрд░ рдиिрдХрд▓ рдЖрдпे рд╣рдо
рдкीрдЫे рдоुреЬрдХрд░ рджेрдЦें рднी
рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा рдиिрд╢ाрди рдЙрд╕ рд░ाрд╕्рддे рдХा
рдЬिрд╕ рдкрд░ рдЪрд▓े рдеे рдХрднी;
рдЙрд╕ рдкрд╣ाреЬी рдХा, рдЭрд░рдиे рдХा
рдкीрдЫे рдЫूрдЯ рдЖрдпे, рдиाрдЬुрдХ рд░िрд╢्рддों рдХा।

рдЖрдЧे рд╣ी рдмреЭрдиे рдХो рдордЬрдмूрд░,
рдЬिрдЬीрд╡िрд╖ा рдФрд░ рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा
рджोрдиों рд╕ाрде рд▓िрдпे рдЪрд▓рдиा
рджो рдиाрд╡ों рдкрд░ рд╕рд╡ाрд░
рдЪांрдж рдХी рдЕрд╕рд▓िрдпрдд рдЬाрдирддे рднी
рдЙрд╕рдХी рдЦूрдмрд╕ूрд░рддी рдХा рддрд▓рдмрдЧाрд░
рдЙреЬाрдиों рдХी рд▓рдо्рдмी рджाрд╕्рддाрди
рджाрд╕्рддाрдиों рдХी рдЕंрддрд╣ीрди рд╢्рд░ंрдЦрд▓ा
рд╢्рд░ंрдЦрд▓ा рдХे рдЫोрд░ рдкрд░ рдЦреЬा рдоैं।

рдмीрд╣реЬ рдЕрдирдЬाрди рд░ाрд╕्рддा
рдШрдиे рдХाрд▓े рдмाрджрд▓ों рдХो рдЪीрд░рддी
рд░рд╣-рд░рд╣ рдЪрдордХ рдЙрдарддी рдЕंрдЧाрд░ рд░ेрдЦ
рдЖрдЧे рдмреЭрдиे рдХी рдкुрд░рдЬोрд░ рдХोрд╢िрд╢
рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ рдЖрд╕ाрди рд░ाрд╕्рддे рднी рдеे
рд╡рд╣ рдЕрджрдо्рдп рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा рдЪैрди рд▓ेрдиे рджे, рддрдм।
рдирд╣ीं рдХрд╣рддा, рдЧрд▓рдд рдеा рдлैрд╕рд▓ा
рдмिрдпाрдмाрди, рд╕рди्рдиाрдЯा, рдХाрд▓े рд╕्рдпाрд╣ рдкрд╣ाреЬ
рдЬंрдЧрд▓ों рдХो рдЧुंрдЬाрддी рд╣рд╡ाрдУं рдХा рдЧीрдд
рдбрд░ рд╣ै рдЬिрдЬीрд╡िрд╖ा рдХो
рдкрд░ рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा – рдЪैрди рд▓ेрдиे рджे рддрдм।

рдЬिрдЬीрд╡िрд╖ा, рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा – рджोрдиों рдХा рд╣ी рд╕ाрде
рджिрд▓ рд╕े рджिрд▓ рдХी рдмाрдд
рд╣рд░ рдоोреЬ рдкрд░ рдЧूंрдЬ рдЙрдарддा рд╡рд╣ी рдЧीрдд
рд░рд╣-рд░рд╣ рдЪрдордХ рдЙрдарддी рдмिрдЬрд▓ी
рддреЬिрдд-рдКрд░्рдЬा рдоें рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ोрддे рдЕрдгु,
рдЕрдгुрдУं рдХी рд▓рдо्рдмी рд╢्рд░ंрдЦрд▓ा,
рдк्рд░ोрдЯीрдиी рд╡िрди्рдпाрд╕ рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢
рдЬीрд╡рди-рдпाрдд्рд░ा рдХी рд▓рдо्рдмी рджाрд╕्рддाрди рдХा
рдк्рд░рдердо рдЪрд░рдг –- рдЖрд░рдо्рдн-рдмिрди्рджु।

рдЬैрд╡िрдХ рд╡िрдХाрд╕ - рдЬुрдЭाрд░ू рджाрд╕्рддाрди
рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ - рдЕрдЧрд▓ा рдкाрдпрджाрди
рд╕ंрдШрд░्рд╖ी рджौрд░ों рдХे рдЕрдирдЧिрдирдд рдЕрднिрдпाрди
рд╢ाрдпрдж рдпрд╣ рдирд╣ीं рдеी рдЙрд╕рдХी рдЪाрд╣рдд
рд▓ेрдХिрди рдХोрдИ рд╡िрдХрд▓्рдк рднी рдирд╣ीं
рдкрд░ рдЬैрд╕ा рднी рд╣ै – рд╣ै
рдкीрдЫे рд▓ौрдЯрдиा рдиाрдоुрдордХिрди
рдЪрд░ैрд╡ेрддि – рдЪрд▓рддे рд░рд╣рдиा рд╣ै
рджो рдЕрд▓рдЧ рдЕрд╕्рдоिрддाрдУं рдХी рдЪुрднрди
рдЦुрдж рд╣ी рдиिрдкрдЯрдиा рд╣ै
рдЙрд╕े рддो рдЬुреЬрдиा рд╣ी рд╣ै
рдЕрдкрдиे рдЖрдк рд╕े, рдкूрд░े рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд╕े
рдЕрдкрдиे рдЪेрддрди рдорди рдХे рд╕рд╣ाрд░े
рдЖрдЧрдд рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рд╕े
рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдкूрд░े рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╕े।
(рд╕ेрддु, рдоाрд░्рдЪ 2018)


- 2 -

рдПрдХ рдЦाрд╕ рдкрд░рди्рддु рдЕрдзूрд░ा рдЕрднिрдпाрди

рд╣िрдоाрд▓рдп рдХे рджрдХ्рд╖िрдгрд╡рд░्рддी рднूрднाрдЧ рдоें рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖ी рд░ंрдЧों рд╕े рд▓िрдЦी рдЧрдпी рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдоाрдирд╡ीрдп рдпाрдд्рд░ा рдХрдеा рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдХрд░ेंрдЧे рдЬिрд╕рдХे рд░ंрдЧों рдХी рдЬрдЧрдордЧाрддी рднीреЬ рдоें рдХрднी-рдХрднाрд░ рдмेрдоेрд▓ рд░ंрдЧ рднी рджिрдЦाрдпी рджेрддे рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рд╣ै рд╡िрдХाрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдХी рдПрдХ рдЕрдзूрд░ी рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рджाрд╕्рддाрди -- рдХाрд▓े рдФрд░ рд╕рдлेрдж рдХे рдмीрдЪ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣рд░ ‘рд╢ेрдб’ рд╕े рдЧुрдЬрд░рддी рд╣ुрдИ। рдоाрдирд╡ рдХी рдиिрдЬ-рдХेрди्рдж्рд░िрдд рд╕्рд╡ाрдпрдд्рдд рдЕрд╕्рдоिрддा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдиिрдЬेрддрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдкों рдХे рдЕрд╡рдЧुंрдарди рд╕े рдЕрдиुрдк्рд░ाрдгिрдд рдПрдХ рдЦाрд╕ рдкрд░рди्рддु рдЕрдзूрд░ा рдЕрднिрдпाрди।

рдорд╣ाрднाрд░рдд рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдШрдЯрдиाрдУं рдХी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕рдЪाрдИ рдЬो рднी рд░рд╣ी рд╣ो рд╡рд╣ рдкूрд░े рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоें рдоाрдирд╡ीрдп рдЕрдЪ्рдЫाрдЗрдпों, рдЖрдХांрдХ्рд╖ाрдУं, рдХुंрдаाрдУं, рд╡िрдХृрддिрдпों, рдХрдордЬोрд░िрдпों рдФрд░ рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ाрдУं рдХा рдПрдХ рд░ोрдЪрдХ рдПрд╡ं рдпрдеाрд░्рдердкрд░рдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ [2] рд╣ै। рдХोрдИ рджुрд░ाрд╡ рдпा рдЫिрдкाрд╡ рдирд╣ीं рдоाрдирд╡ рдорди рдХी рдХाрд▓िрдоा рдкрд░ рдкрд░्рджा рдбाрд▓рдиे рдЬैрд╕ा; рдЬो рдЬैрд╕ा рд╣ै рд╡ैрд╕ा рд╕ाрдордиे рд╣ै рдФрд░ рдЬो рд╣ै рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рднी рдЬीрд╡рди рдоें рд╣ो рд╕рдХрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा‍ рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рддा рдЪрд▓рддा рд╣ै। рдорди рдХी рдпрд╣ рдж्рд╡ंрджाрдд्рдордХ рдкрд╣рдЪाрди рдЙрд╕рдХी рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рдХा рдЙрджрдЧрдо рд╣ै рддो рдХрднी-рдХрднी рдЙрд╕рдХी рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा рдХा рд╕्рд░ोрдд рднी। рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХी рд▓реЬाрдИ рдХी рдмाрдд рд╣ै рд╡рд╣ рдХुрдЫ рд╕ाрдоाрди्рдп рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХे рд╕ाрде рд╣рд░ рдорди рдоें рд╣рд░ рд╕рдордп рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ै।

рдЙрд╕рдХा рд╣рд░ рдкाрдд्рд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЕрдиुрдкाрддों рдоें рд╣рд░ рдПрдХ рдХे рдЕंрджрд░ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ै। рдПрдХ-рдоें-рдЕрдиेрдХ рдХी рдпрд╣ рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рднी рдоाрдирд╡ рдХी рджुрд╡िрдзा рдХे рдоूрд▓ рдоें рд╣ै।

рдФрд░ рдорди рдХी рдХ्рдпा рдмाрдд рдХрд░ें। рдЕрдкрдиी рд╕ाрд░ी рдЪंрдЪрд▓рддा рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╡рд╣ рдПрдХ рд▓рддी рдХिрд╕्рдо рдХा рдпाрдпाрд╡рд░ рд╣ै рдЬрдм-рддрдм рдЕрдкрдиी рдкिрдирдХ рдоें рд░рд╣рдХрд░ рдЕрдкрдиे рдЙрднрдпрдЪрд░ीрдп рдж्рд╡ंрджों рдХो рдЭेрд▓рддा рд╣ुрд╡ा।


рд╕्рд╡рдк्рдиिрд▓ рднाрд╡рд▓ोрдХ, рдмीрд╣реЬ рдпрдеाрд░्рде

рдпрдеाрд░्рде рдХे рдмीрд╣реЬ рдоें рд░ाрд╕्рддा рджीрдЦрддा рдирд╣ीं рдЖрд╕ाрдиी рд╕े; рдЙрд╕рдоें рд░ाрд╕्рддा рдЦोрдЬрдиा рдХिрд╕ी рдж्рджрд╖्рдЯा рдХे рд▓िрдпे рд╣ी рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЬिрд╕ рджेрд╢-рдХाрд▓ рдХी рдмाрдд рдпрд╣ाँ рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै рдЙрд╕рдоें рдХुрдЫ рд╕ाрд░्рдердХ рдЦोрдЬрдиे рдоें рдк्рд░рдпाрд╕рд░рдд рдордиीрд╖ी рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрднрд╡ों рдФрд░ рд╕рдкрдиों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ंрдХрд▓्рдкों рдХो рдХрдеाрдУं рдПрд╡ं рд╕ूрдд्рд░ों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕ंрдХрд▓िрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे рдЗрд╕рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдХिрдпे рдмिрдиा рдХि рдЙрдирдХी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдкрд╣рдЪाрди рдЙрд╕рдоें рдЪिрдд्рд░िрдд рд╣ै рдпा рдирд╣ी। рд╡े рд╕рдкрдиे рдеे рдЬो рд╣ोрдиे рдФрд░ рд╣ो рд╕рдХрдиे рдХे рдмीрдЪ рдХी рдЬрдоीрди рдХो рдоाрдкрдиे [3] рдоें рдк्рд░рдпाрд╕рд░рдд рдеे рдФрд░ рд╕ंрдШрд░्рд╖ी рджौрд░ рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдХрднी-рдХрднाрд░ рдХुрдЫ рдЖрдЧे рднी рдиिрдХрд▓ рдЬाрддे। рдРрд╕े рд╣ी рдмुрд▓ंрдж рдЦрдпाрд▓ों рдХो рд▓िрдкिрдмрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХे рдХ्рд░рдо рдоें рдордиीрд╖ी рдХрд╣ рдЙрдаे рд╣ोंрдЧे:
“рдЖрдд्рдорд╡рдд рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु”।

рдпрд╣ рдЪेрддрди рдорди рдХी ‘рдиिрдЬ’ рдХे рд╕ीрдоिрдд рджाрдпрд░े рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рдиे рдХी рддреЬрдк рдеी, рдиिрдЬेрддрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдкों рдХी рдк्рд░рдердо рдкрд╣рдЪाрди рдеी рдЬो рдИрд╢ोрдкрдиिрд╖рдж рдХे рд╢्рд▓ोрдХ рдоें рднी рджीрдЦрддी рд╣ै। рдиिрдЬेрддрд░ рдпा рдЖрдд्рдоेрддрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдкों рдХी рдпрд╣ рдкрд╣рдЪाрди рдЪेрддрдиा рдХे рд╕्рддрд░ рдоें рдЧुрдгाрдд्рдордХрддा рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдеी।

рдпрд╕्рддु рд╕рд░्рд╡ाрдгिрднूрддाрди्рдпाрдд्рдорди्рдпेрд╡ाрдиुрдкрд╢्рдпрддि
рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु рдЪाрдд्рдоाрдиं рддрддो рди рд╡िрдЬुрдЧुрдк्рд╕рддे।
(рдИрд╢ोрдкрдиिрд╖рдж, рдкрдж 6)

рдЬो рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЬीрд╡ рдХो рд╕्рд╡рдпं рдоें рдФрд░ рд╕्рд╡рдпं рдХो рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЬीрд╡ рдоें рджेрдЦрддा рд╣ै рдЙрд╕े рдХिрд╕ी рд╕े рдХोрдИ рдШृрдгा рдирд╣ीं рд╣ोрддी।

рдиिрдЬेрддрд░ рд╕ंрджрд░्рднों рдХो рдкोрд╖िрдд рдХрд░рддे рдРрд╕े рд╡िрдЪाрд░ рдпрдеाрд░्рде рдХे рдмीрд╣реЬ рдоें рднрд▓े рд╣ी рди рдкрдирдк рд╕рдХे рдкрд░ рдоाрдирд╡ рдХी рдЙрднрдпрдЪрд░ीрдпрддा рдХा рдЖрдпाрдо рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рдеे рдЬो рдиिрдЬ рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рд╕े рдЗрддрд░ рдЬाрдиे рдХा рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै।

рдПрдХ рдЙрджाрдд्рдд рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХे рдЙрдд्рдХрд░्рд╖ рдХे рдЙрди рдХ्рд╖рдгों рдоें рдЪिрд░ाрдЧ рддрд▓े рдХा рдЕंрдзेрд░ा рджीрдЦ рди рд╕рдХा рд╣ोрдЧा рдЙрди рдордиीрд╖िрдпों рдХो рдХ्рдпोंрдХि рд╕рдоाрдЬ рдХो рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рдХрд░рдиे рдоें рдЙрдирдХा рдпोрдЧрджाрди рдЕрдзिрдХрддрд░ рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╣ी рд╣ुрд╡ा рдХрд░рддा рд╣ै, рдФрд░ рд╕рдорд░्рдерд╡ाрди рдХी рдРрд╕ी рдмाрддों рдоें рд░ुрдЪि рдХрдо рд╣ी рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕рд░्рд╡ рд╕े рдЖрдд्рдорд╡рдд рд╣ोрдиे рдХी рдмाрдд рдоाрдирд╡ рдХे рд╕рдорд╖्рдЯिрдкрд░рдХ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдеी рдордиीрд╖ी рдХे рдЪेрддрди рдоें। рдз्рдпाрди рджेрдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ै ‘рд╕рд░्рд╡ рднूрддेрд╖ु’ рдкрд░ рдЖрдЧ्рд░рд╣। рдпрд╣ рдмाрдд рдорд╣рдд्рд╡ рдХी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдмाрдд рдоाрдирд╡ेрддрд░ рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХो рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ी рдХ्рд░рдо рд╣рдоें ‘рдпा рджेрд╡ी рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु рдЪेрддрдиेрдд्рд░рднिрдзीрдпрддे’ рдЬैрд╕े рд╢्рд▓ोрдХों рдоें рднी рдк्рд░рдЪुрд░рддा рд╕े рдоिрд▓ рдЬाрддा рд╣ै।

рдпрд╣ рдФрд░ рдмाрдд рд╣ै рдХि рдпрдеाрд░्рде рдХे рдмीрд╣реЬ рдоें ‘рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु’ рдкрд░ рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж ‘рд╕рд░्рд╡рдЬрдиेрд╖ु’ рд╕े рдЖрдд्рдорд╡рдд рд╣ोрдиे рдХी рдмाрдд рднी рдлрд▓ीрднूрдд рди рд╣ो рд╕рдХी। рдпрд╣ рдПрдХ рдкूрд░े рд╕рдоाрдЬ рдХी рдЙрднрдпрдЪрд░ीрдп рджुрд╡िрдзा рдХा рдЕрдиूрдаा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै рдЙрджाрдд्рдд рд╡िрдЪाрд░ों рдХी рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХे рд╕ाрде рдЬाрддि-рдк्рд░рдеा-рдЖрдмрдж्рдз рдПрдХ рдЕंрдзे-рдпुрдЧ рдХी рдиींрд╡ рднी рдкुрдЦ्рддा рд╣ोрддी рд░рд╣ी рдЬो рдЖрдЬ рд▓рдЧрднрдЧ рджो рд╣рдЬाрд░ рд╡рд░्рд╖ों рдХे рдЕंрддрд░ाрд▓ рд╕े рдЧुрдЬрд░рддी рдЗрдХ्рдХीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рддрдХ рдЕрдкрдиा рдк्рд░рднाрд╡ рдмрдиाрдпे рд░рдЦрдиे рдоे рд╕рдлрд▓ рд╣ो рд╕рдХी। рдЖрдЬ рднी рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдЕрдкрдиे рдЕрднिрдпाрди рд▓ेрдХрд░ рдмреЭ рд░рд╣ा рджेрд╢ рд╕рдм рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рдоाрдирд╡ीрдп рдЧрд░िрдоा рдХा рд╣рдХ рджे рдкाрдиे рдоें рд╕рдорд░्рде рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХा।

рдЗрдХ्рдХीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдХे рджो рджрд╢рдХों рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рдкрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╡िрдШрдЯрди рдПрд╡ं рд╡िрдХृрддिрдпों рдХे рдЬैрд╕े рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕ाрдордиे рдЖ рд░рд╣े рд╣ैं рдЙрд╕े рджेрдЦ рдХрд░ рдХрднी рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं рдХि рдХ्рдпा рд╣рдоाрд░ी рдкрд╣рдЪाрди рдЙрди рдЖрджрд░्рд╢ рд╡िрдЪाрд░ों рдоें рдк्рд░рддिрдз्рд╡рдиिрдд рд╣ोрддी рд╣ै рдЬो рд╣рдо рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╕ुрдирддे рдФрд░ рдкреЭрддे рдЖрдпे рд╣ैं। рдХिрд╕ी рд╕ंрддोрд╖рдк्рд░рдж рдЙрдд्рддрд░ рдХी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рдоें рд╣рд░ рд╡िрдЪाрд░рд╢ीрд▓ рдорди рдХो рдПрдХ рдЕрдкрд░ाрдз-рдмोрдз рд╕ा рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै।


рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрдкрд░िрдкрдХ्рд╡рддा

рдЬिрдбु рдХृрд╖्рдгрдоूрд░्рддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдоाрдирд╡ рдХी рдмौрдж्рдзिрдХ рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпाँ рд╡िрд░ाрдЯ рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╡рд╣ рдЕрднी рдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рдирд╣ीं рд╣ुрд╡ा। рд╕ंрднрд╡рдд: рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬुрдбी рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдмौрдж्рдзिрдХ-рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдж्рд╡ैрдд рдХी рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рд╣ै। рдорди рдХी рд╕ीрдоाрд╣ीрди рдЙреЬाрди рдФрд░ рддрди рдХी рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡рдЬрдиिрдд рд╕्рд╡ाрдпрдд्рдд рдкрд╣рдЪाрди - рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдХे рдлाрд╕рд▓े рдХा рдЧрд╣рд░ाрддे рдЬाрдиा рд╢ाрдпрдж рд╣рдоें рдЕрдЯрдкрдЯा рдирд╣ीं рд▓рдЧрддा; рдорди рдЕрдкрдиे рд╕рдкрдиों рдХी рдХैрдж рдоें рдФрд░ рддрди рдЕрдкрдиी рдЬрд░ूрд░рддों рдХी рдХैрдж рдоें।


рд╕рдкрдиों рдХी рдЬрдХреЬ

рд╕рд░्рд╡ेрднрд╡рди्рддु рд╕ुрдЦिрди: рдпा рдЖрдд्рдорд╡рдд рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु рдоें рдПрдХ рд╕рдкрдиा рдиिрд╣िрдд рд╣ै рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рдпрдеाрд░्рде рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдПрдХ рд╕рдорд╖्рдЯिрдкрд░рдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рднी। рдЖрджрд░्рд╢ рдХी рдмाрдд рдЬिрд╕ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рдзрд░ाрддрд▓ рдкрд░ рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдЙрддрдиी рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рднौрддिрдХ рджैрд╣िрдХ рдпрдеाрд░्рде рдХे рдзрд░ाрддрд▓ рдкрд░ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी। рд╡ैрд╕े рдпрд╣ рдмाрдд рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдеी рдкрд░ рдЬो рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдирд╣ीं рдеी рд╡рд╣ рдпрд╣ рдХि рджोрдиों – рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╡ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा- рдХे рдлाрд╕рд▓े рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЙрдирдХो рдПрдХ рд╕ाрде рд▓ेрдХрд░ рдЪрд▓рдиे рдХी рдордЬрдмूрд░ी। рдпрд╣ рддрд▓рд╡ाрд░ рдХी рдзाрд░ рдкрд░ рдЪрд▓рдиे рдЬैрд╕ी рдмाрдд рдеी рдФрд░ ‘рдЖ рдмैрд▓ рдоुрдЭे рдоाрд░’ рд╡ाрд▓े рдЖрдоंрдд्рд░рдг рдХी рдкрд╣рд▓। рдпрд╣ рд╕рдм рдорди рдХी рдЙрд╕ рд╕рдорд╖्рдЯिрдкрд░рдХ рдЬрд░ूрд░рдд рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджेрдЦे рдЧрдпे рд╕рдкрдиों рдХी рдЧрд╣рд░ी рдкрдХреЬ рдХे рдХाрд░рдг рдеा рдЬो рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рдХे рдзрд░ाрддрд▓ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рди рдХрд░рдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЕрдкрдиा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдмрдиाрдпे рд░рдЦрддा рд╣ै рдЕंрддрд░्рдорди рдХी рдЧрд╣рд░ाрдЗрдпों рдоें। рдРрд╕े рд╣ी рдЕंрддрд░्рдорди рдХी рдЧрд╣рд░ाрдЗрдпों рдоें рдХрд╡ि рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХा рднाрд╡рдмोрдз рд╕ाрдордиे рдЖрддा рд╣ै -

рдоेрд░ी рдПрдХ рдЪुрдиौрддी рдХे рд╕ौ рдЕрднिрдк्рд░ाрдп
рдоाрд▓ूрдо рдоुрдЭे рдХ्рдпा рдеा рдХि рдЦреЬा рдоेрд░े рдЕंрджрд░
рдлाрд╡реЬा рдЯेрдХ рдХрд░ – рд╡िрд╢्рд╡-рдпुрдЧांрддрд░ рдорд╣ाрдХाрдп।

рд╕ंрднрд╡рдд: рдЗрд╕ी рдорд╣ाрдХाрдп рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХा рдЕрд╕рд░ рд╣ै рдЬो рдХрднी-рдХрднी рд╣рд░ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЙрджाрдд्рдд рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рдЕрд╡рд▓ोрдХрди рдоें рджृрд╖्рдЯिрдЧोрдЪрд░ рд╣ोрддा рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдХी рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЙрдирд╕े рдЗрддрд░ рдЬाрдиे рдХा рдоाрд░्рдЧ рддрд▓ाрд╢рддा рдЪрд▓рддा рд╣ै, рд╕ाрде рд╣ी рдЕрдкрдиी рд╕рдорд╖्рдЯिрдкрд░рдХрддा рдоें рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡рд╡ाрджी рджुрд╡िрдзाрдУं рдХा рдиिрд╕्рддाрд░ рдЦोрдЬрддा рджिрдЦाрдпी рджेрддा рд╣ै। рдкрд╢्рдЪिрдо рдоें рднी рдоाрдирд╡ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдкрд░ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЖрдЧ्рд░рд╣ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рджेрд╢ рдХुрдЫ рд╕рдордп рдкрд╣рд▓े рддрдХ рдЙрди рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рдХ्рд░ूрд░рддा рд╕े рд╣рдирди рдХрд░ рд░рд╣े рдеे।

рдПрдХ рдмाрдд рдФрд░ рдЧौрд░ рдХрд░рдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ै рд╡рд╣ рдпрд╣ рдХि рд╕्рд╡ाрд░्рдерд▓िрдк्рд╕ा рд╕े рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рдХोрдИ рднी рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдпा рд░ाрдЬрдиेрддा рдЬрдирддा рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдЕрдкрдиा рд╕рд╣ी рд▓рдХ्рд╖्рдп рдирд╣ीं рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рдЬिрд╕рд╕े рдпрд╣ рд╕ाрдл рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдХрдердиी рдФрд░ рдХрд░рдиी рдХा рдЕंрддрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рд▓ोрдЧों рдХा рд╕्рд╡рднाрд╡ рд╕рджा рд╕े рд░рд╣ा рд╣ै рд╣िрдкोрдХ्рд░िрд╕ी рдпा рджोрдоुँрд╣ाрдкрди рдЖрдЬ рдХे рдиेрддाрдУं рдХा рдоौрд▓िрдХ рд╕ोрдЪ рдирд╣ीं рд╣ै। рд╣ाँ, рдЗрд╕ рднूрднाрдЧ рдкрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕рдоें рдЬो рдорд╣ाрд░рдд рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी рд╡рд╣ рдЧौрд░ рдХрд░рдиे рд▓ाрдпрдХ рдЬрд░ूрд░ рд╣ै।


рд╡рд░्рдгрдкрдЯ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди (рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рдо рд╕ाрдЗрдХोрд▓ॉрдЬी)

рдЗрд╕ рдоाрдирд╡ीрдп рд╡िреЬрдо्рдмрдиा рдХो рдЙрд╕рдХे рдкूрд░े рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоें рд╕рд╣ेрдЬрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЖрдзुрдиिрдХ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдХрдИ рдзाрд░ाрдУं рдХे рдиिрдЪोреЬ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рдо рд╕ाрдЗрдХोрд▓ाрдЬी рдоें। рдХेрди рд╡िрд▓рдмрд░ [4, 5] рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдЗрд╕ рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рдо рдоें рдорди рдХे рдЪाрд░ рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рдХोрд╖्рда рдоाрдиे рдЧрдпे рд╣ैं рдЬिрдирдоें рдкрд╣рд▓ा рд╕्рддрд░ ‘рдИрдЧो рд╕्рддрд░’ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै рдЬो рдоाрдирд╡ рдХे рд╕्рд╡ाрдпрдд्рдд-рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдЬрд░ूрд░рддों рд╕े рд╕ीрдзा рдЬुреЬ рдЬाрддा рд╣ै। рджूрд╕рд░ा рд╕्рддрд░ рдЬैрд╡-рд╕ाрдоाрдЬिрдХ (рдмाрдпोрд╕ोрд╢рд▓) рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдиिрдХрдЯ рдкрд░िрд╡ेрд╢ – рдкрд░िрд╡ाрд░, рдоोрд╣рд▓्рд▓ा рд╕्рдХूрд▓ рдпा рдирдЧрд░ – рдХे рдЖрдкрд╕ी рд╕ंрдмंрдзों рд╕े рдЬुреЬ рдЬाрддा рд╣ै। рдорди рдХे рдпрд╣ рджो рд╕्рддрд░ рдмाрд▓рдкрди рдФрд░ рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рд╣рдоाрд░े рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХो рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдмाрдж рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рднी рдЕрдкрдиी рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं।

рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдХी рджрд╣рд▓ीрдЬ рдкाрд░ рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рджो рд╕्рддрд░ों рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдФрд░ рд╕्рддрд░ рд╕्рд╡рдпं рдХो рдЙрджрднाрд╖िрдд рдХрд░рдиा рдЖрд░рдо्рдн рдХрд░рддा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдоाрдирд╡ рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рд╕े рдЬुреЬे рдоूрд▓рднूрдд рд╕рд╡ाрд▓ों рд╕े рдорди рдЙрд▓рдЭрдиा рдЖрд░рдо्рдн рдХрд░рддा рд╣ै। ‘рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡рд╡ाрджी рд╕्рддрд░’ рд╕े рдЪрд░्рдЪिрдд рдЗрд╕ рд╕्рддрд░ рдоें рдЬрди्рдо-рдорд░рдг, рд╕ुрдЦ-рджु:рдЦ, рдк्рд░ेрдо-рдШृрдгा, рдЕрдЪ्рдЫा-рдмुрд░ा рдЬैрд╕े рд╕рд╡ाрд▓ों рдПрд╡ं рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рд╕े рдЬूрдЭрддा рдорди рдЕрдХ्рд╕рд░ рддрдиाрд╡рдЧ्рд░рд╕्рдд рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрдкрдиे рдоूрд▓рднूрдд рд╕्рд╡ाрдпрдд्рдд рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рдЬрд░ूрд░рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдоें рддрд▓्рд▓ीрди рдФрд░ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡рд╡ाрджी рд╕्рддрд░ рдХे рд╕рд╡ाрд▓ों рд╕े рдХुрдЫ рдд्рд░рд╕्рдд – рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рдпрд╣ी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рдоाрдирд╡ рдорди рдХी рдЬो рддीрдиों рд╕्рддрд░ों рдХे рдЖрдкрд╕ी рддрдиाрд╡ों рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдзिрдХांрд╢ рд▓ोрдЧों рдоें рдЕрдкрдиी рдкूрд░ी рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рдХे рд╕ाрде рдЙрдЬाрдЧрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।

рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдХि рдпे рд╕ाрд░ी рдмाрддें рдПрдХрджрдо рдирдпी рд╣ों। рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рд╣рдоेрд╢ा рдеी рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕рдоाрдзाрди рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ рднी рд╣ोрддे рд░рд╣े। рдЕंрддрд░ рдЗрддрдиा рд╣ै рдХि рдЕрдм рд╣рдоाрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЕрдзिрдХ рд╕рдХ्рд╖рдо рдПрд╡ं рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдгрдкрд░рдХ рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै। рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬुреЬी рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рдХी рдмाрдд рдХрд░ें। рд╣рд░ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдордиीрд╖िрдпों рдиे рдЕрдкрдиे рддрд░ीрдХों рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдкрд╣рдЪाрдирдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдФрд░ рдЗрди рд╕рднी рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХा рдПрдХ рд╣ी рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рдЙрдд्рддрд░ рдкाрдпा рдХि рдорди рдХी рдЙрд▓рдЭрдиों рдПрд╡ं рддрдиाрд╡ों рд╕े рдиिрдХрд▓рдиे рдХा рдПрдХ рд╣ी рдоाрд░्рдЧ рдеा - рдиिрдЬ рдХे рд╕ंрджрд░्рднों рд╕े рдЗрддрд░ рдЬाрдиे рдХा। рдЗрд╕ी рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХेрди рд╡िрд▓рдмрд░ рдиे рдоाрдирд╕िрдХ рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХे рд╡рд░्рдгрдкрдЯ рдоें рдПрдХ рдФрд░ рд╕्рддрд░ рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдХो рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा рдФрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЪрддुрд░्рд╕्рддрд░ीрдп рд╡рд░्рдгрдкрдЯ рдпाрдиि рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рдо рд╕ाрдордиे рдЖрдпा: рдИрдЧो, рдЬैрд╡-рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдпा рдмाрдпोрд╕ोрд╢рд▓, рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡рд╡ाрджी рддрдеा рдиिрдЬेрддрд░। рдЕрдЧрд░ рдЧौрд░ рд╕े рджेрдЦें рддो рдмाрдд рдоें рджрдо рджिрдЦाрдпी рджेрддा рд╣ै рдХि рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдЬрдиिрдд рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдПрд╡ं рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рдХा рдХोрдИ рд╕рд░рд▓ рд╕рдоाрдзाрди рдирд╣ीं рд╣ै। рдЖंрд╢िрдХ рд╕рдоाрдзाрди рдХрд╣ीं рд╣ै рддो ‘рдиिрдЬ’ рдХी рд╕ीрдоा рд▓ांрдШрдХрд░ рд╕рдорд╖्рдЯि рд╕े рдЬुреЬрдиे рдоें। рдЕрд╣ं рдЬрдиिрдд рд╕्рд╡ाрдпрдд्рдд рдЕрд╕्рдоिрддा рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХो рдирдЬрд░рдЕंрджाрдЬ рдХрд░рдиे рдХा рднाрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै рдЕрдкिрддु рдЙрд╕े рдПрдХ рдорд░्рдпाрджा рдоें рд░рдЦрдиे рдХा рд╣ै рдПрдХ рддрд░рд╣ рд╕े рдпрд╣ рдмाрдд рд╕рджिрдпों рд╕े рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рддрд░ीрдХों рд╕े рдХрд╣ी рдЬाрддी рд░рд╣ी рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рдк्рд░рддिрдз्рд╡рдиि рд╕ुрдиाрдпी рджेрддी рд╣ै рдХрднी рд▓ाрдУ рдд्рд╕ू, рдХрднी рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз рдФрд░ рдХрднी рдХрдмीрд░ рдХी рд╡ाрдгी рдоें। рддрдм рд╕े рдЖрдЬ рдлрд░्рдХ рдмрд╕ рдЗрддрдиा рдЖрдпा рд╣ै рдХि рдЖрдЬ рдПрдХ рджूрд╕рд░े рддрд░ीрдХे рд╕े рд╢िрдЦрд░ рдкрд░ рдЪреЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ुрд╡ा рд╣ै рд╣рдоाрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдмреЭी рд╣ै рдФрд░ рд╢िрдЦрд░ рдХा рдПрдХ рдФрд░ рдж्рджрд╢्рдп рд╕ाрдордиे рдЖ рдЬाрддा рд╣ै рдПрдХ рдРрд╕ा рдж्рджрд╢्рдп рдЬो рд╢िрдЦрд░ рдХो рдкूрд░ी рдкрд░्рд╡рдд рд╢्рд░ंрдЦрд▓ा рдХे рд╕ाрдкेрдХ्рд╖ рд░рдЦ рдХрд░ рд╣рдоें рдкूрд░ी рдж्рджрд╢्рдпाрд╡рд▓ी рд╕े рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ा рджेрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдмिрдиा рд╢िрдЦрд░ рдЙрд╕ рднрд╡्рдпрддा рд╡ рдЧрд░िрдоा рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рд╣ो рдЬाрддा рдЬो рдЙрд╕рдХी рд╕рд╣ी рдкрд╣рдЪाрди рд╣ै рдФрд░ рдЬिрд╕рдХी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рдоें рдЖрд░ोрд╣рдг рдЕрднिрдпाрди рдЕрдкрдиा рдЕрд░्рде рдЦो рджेрддा рд╣ै।

рдоाрдирд╡-рдорди рдХी рдЗрд╕ी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдоें рднाрд░рддीрдп рднूрднाрдЧ рдоें рд╕ाрд░ी рд╕рд╣рдЬрддा рд╡ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоें рдЙрдж्рднाрд╖िрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдПрдХ рдЕрднिрдпाрди – рдПрдХ рд╕्рд╡рдк्рди рдФрд░ рдЙрд╕े рд░ूрдкाрдпिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдПрдХ рдЕрднिрдпाрди – рд╡िрд╡िрдзрддा рдПрд╡ं рд╕рд░्рд╡-рд╕्рд╡ीрдХाрд░ी рднाрд╡ рдХो рдЖрдзाрд░ рдмрдиाрддा рдПрдХ рдЕрдиुрднрд╡рдЬрдиिрдд рдЕрднिрдпाрди। рдЖрдд्рдорд╡рдд рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु рдФрд░ рд╕рд░्рд╡े рднрд╡рди्рддु рд╕ुрдЦिрди: рдХी рднाрд╡рдиा рд╣ो рдпा рд╕рднी рдЬीрд╡ों рдоें рдЪेрддрдиा рдХी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ोрдХ्рддि (рдХि рдирдорди рд╣ै рдЙрд╕ рджेрд╡ी рдХो рдЬो рд╕рднी рдЬीрд╡ों рдоें рдЪेрддрдиा рд░ूрдк рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ै) - рдпрд╣ рд╕рдм рдмाрддें рдмрд╣ुрдд-рдХुрдЫ рдХрд╣ рдЬाрддी рд╣ै рдЙрд╕ рдХाрд▓ рд╡िрд╢ेрд╖ рдХे рдЪिрди्рддрди-рд╕्рддрд░ рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें- рдЙрд╕ рд╕्рд╡рдк्рди рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдФрд░ рдЙрд╕े рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рдЕрдзूрд░े рдЕрд╕рдлрд▓ рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें।



- 3 -

рд╣िрдкोрдХ्рд░िрд╕ी рдХा рджौрд░: рдЙрджाрд░ рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा, рдЕрдиुрджाрд░ рдкрд░िрд╡ेрд╢

рдмреЬा рд╣ी рдЬрдЯिрд▓ рд╣ै рдпрд╣ рдорди, рдХрднी рджो рд╡िрд░ोрдзी рдордирд╕्рдеिрддिрдпों рдХो рдЖрдд्рдорд╕ाрдд рдХрд░рддा рд╣ुрд╡ा рдкूрд░рдХрдд्рд╡ рдХी рдоुрдж्рд░ा рдоें рдФрд░ рдХрднी рд╡िрд░ोрдз рдпा рдЯрдХрд░ाрд╡ рдХी рдоुрдж्рд░ा рдоें। рд▓ेрдХिрди рд╕рдЪ рддो рдкूрд░ा рд╕рдЪ рд╣ी рд╣ोрдЧा। рдЬिрд╕ рджेрд╢-рдХाрд▓ рдоें рд╡ैрдЪाрд░िрдХ-рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдиिрдЬेрддрд░ рд╕ंрджрд░्рднों рдХी рдорд╣рдд्рддा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ी рдЬा рд░рд╣ी рдеी рддрдеा рд╕рд░्рд╡-рд╕्рд╡ीрдХाрд░ी рднाрд╡ рдХो рдзрд░्рдо рдХा рдЖрдзाрд░ рдмрдиाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा рдПрдХ рд╕рд░्рд╡рдеा рдЕрд╕рд╣िрд╖्рдгु рд╡ рдЕрдиुрджाрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдг рднी рдЖрдХाрд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░ рдЕрдкрдиी рдкрдХреЬ рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддा рдЬा рд░рд╣ा рдеा – рдПрдХ рдРрд╕ा рдЕрдиुрджाрд░ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд╕рдоाрдЬ рдХे рдПрдХ рдмреЬे рд╡рд░्рдЧ рдХो рдЪिрди्рддрди-рдордирди рдХी рдЙрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░рдпрдд्рдирд╢ीрд▓ рдеा। рдЙрд╕ рдк्рд░рдпрдд्рди рдоें рд╡рд╣ рд╕рдлрд▓ рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ुрд╡ा рдЕрдкिрддु рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдХрдИ рд╕рджिрдпों рдХे рд▓िрдпे рд╕рдлрд▓рддा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ рд▓ी। рдЖрдЬ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрд░рдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╣рдо рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЗрдХ्рдХीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ рдЪुрдХे рд╣ैं। рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдЙрджाрд░рддрдо рдФрд░ рд╕рд░्рд╡рд╕्рд╡ीрдХाрд░ी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдЬрдоीрдиी рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрдиुрджाрд░ рдФрд░ рдЕрд╕рд╣िрд╖्рдгु рд╣ो рдЧрдИ рдЕрдкрдиे рд╣ी рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ों рд╕े рдЬूрдЭрдиे рдоें рдЗрддрдиी рдиाрдХाрдо рд╣ो рдЧрдпी? рд╣рдордиे рдХрднी рдЗрд╕े рд╕рдордЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рднी рдирд╣ीं рдХिрдпा, рд╕рдоाрдзाрди рдХा рддो рдк्рд░рд╢्рди рд╣ी рдирд╣ीं рдЙрда рдкाрдпा।

рдПрдХ рд╕ाрде рджो рд╡िрд░ोрдзी рд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрдиा рдоाрдирд╡ рдорди рдХी рдПрдХ рд▓ाрдХ्рд╖рдгिрдХрддा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी рдХा рдПрдХ рдЕंрддрд░ंрдЧ рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै। рдпрд╣ рдпुрдЧрд▓ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпों рдХा рдж्рд╡ैрдд рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╡े рдХрднी рд╡िрд░ोрдзी рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рджिрдЦाрдпी рджेрддे рд╣ै рдФрд░ рдХрднी рдкूрд░рдХрдд्рд╡ рдХी। рд╣рдоाрд░े рд╕ोрдЪ рдоें рддाрд░्рдХिрдХрддा рд╡ рд╕рд╣рдЬрдмोрдз рджोрдиों рдХा рд╣ी рд╣ाрде рд╣ै рд╕рдоाрди्рдпрддрдпा рдЗрд╕े рд╣рдо рддрд░्рдХ-рдк्рд░рдзाрди рд╡ рднाрд╡рдиा-рдк्рд░рдзाрди рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рджрд░рдЕрд╕рд▓ рджोрдиों рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рдкूрд░рдХ рд╣ैं рдФрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХрдо рдпा рдЕрдзिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рджोрдиों рдХे рд╡िрд░ोрдз рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдЖрдиे рдкрд░ рдХुрдЫ рдХрдаिрдиाрдИ рдЦреЬी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै рд╕ाрде рд╣ी рдкूрд░рдХрдд्рд╡ рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рд╕ृрдЬрди рдХा рдоाрд╣ौрд▓ рддैрдпाрд░ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд▓ेрдХिрди рдкूрд░рдХрдд्рд╡ рд╡ाрд▓ी рдмाрдд рдпрд╣ рдирд╣ीं рд╕рдордЭा рдкाрдпेрдЧी рдХि рд╕рд░्рд╡рднूрддों рдХी рдорд╣рдд्рддा рдХो рд╕рд╣рдЬ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рджृрд╖्рдЯि рдЕрдкрдиे рд╣ी рдиिрдХрдЯ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХे рд╕рднी рд╕рдоूрд╣ों рдХो рди рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рд╕рдХी। рдХ्рдпा рдЗрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдоें рдоाрдд्рд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рд╡ाрд░्рде рдиिрд╣िрдд рдеे рдХ्рдпा рджैрд╣िрдХ-рднौрддिрдХ рд╕ुрдЦ рдХी рд▓ाрд▓рд╕ा рдоें рдЙрджाрд░ рджृрд╖्рдЯि рдЖреЬे рдирд╣ीं рдЖ рд░рд╣ी рдеी? рдпрд╣ рднी рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рд╡ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рджोрдиों рдзрд░ाрддрд▓ рдЕрд▓рдЧ рдеे? рд╕ंрднрд╡рдд: рдпрд╣ी рд╕рд╣ी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдЧрд░ рдРрд╕ा рд╣ै рддो рдЗрд╕े рд╣िрдкोрдХ्рд░िрд╕ी рдпा рджोрдЧрд▓ेрдкрди рдХी рд╕ंрдЬ्рдЮा рджेрдиी рд╣ोрдЧी। рдФрд░ рдХाрд▓ांрддрд░ рдоें рдпрд╣ी рд╣िрдкोрдХ्рд░िрд╕ी рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдХा рдЕрднिрди्рди рдЕंрдЧ рдмрди рдЧрдпी।

рд╕ाрде рд╣ी рдпрд╣ рднी рдпाрдж рд░рдЦрдиा рд╣ोрдЧा рдЗрди рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ों рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╡ैрд╡िрдз्рдп рдХी рд╕्рд╡ीрдХृрддि рднी рдмрдиी рд░рд╣ी рдФрд░ рд╡рд╣ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЬрдирдоाрдирд╕ рд╕े рд╡िрд▓ुрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдпी। рд╕ाрде рд╣ी рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрдЧा рдХि рд╕рдм рдоिрд▓ाрдХрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рдПрдХ рд╕ंрдХीрд░्рдгрддा рдЖрдИ рд╣ै। рд╢ाрдпрдж рдпрд╣ рдПрдХ рдоाрдирд╕िрдХрддा рд╣ै рдЬो рд╡ैрд╡िрдз्рдп рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдиुрджाрд░ рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХा рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ рдк्рд░рднाрд╡ рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рджेрд╢ рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ рд╡ैрд╡िрдз्рдп рдХी рдЕрд╕्рд╡ीрдХृрддि рд╡ाрд▓े рдЕрдиुрджाрд░ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХी рдпрд╣ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХुрдЫ рд╕ीрдоा рддрдХ рдЕрд╕рд╣िрд╖्рдгुрддा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХी рдмाрдд рд╕рдордЭा рд╕рдХрддी рд╣ै рдкрд░ рдЕрдкрдиे рд╣ी рдХрдордЬोрд░ рд╡рд░्рдЧ рдХे рдк्рд░рддि рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ोрдЪ рдХिрд╕ी рдмाрд╣рд░ी рдк्рд░рднाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी। рдпрд╣ рд╣िрдкोрдХ्рд░िрд╕ी рдпा рджोрдЧрд▓ाрдкрди рд╣рдоें рдЫрд▓рддा рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рдЕрднी рдЙрд╕рдХा рдХिрдиाрд░ा рдирдЬрд░ рдирд╣ीं рдЖрддा।

рд╕рдм рдоिрд▓ाрдХрд░ рднाрд░рдд рдХो рдПрдХ рдЙрджाрд░ рд╕рд░्рд╡рд╕्рд╡ीрдХाрд░ी рд╕рдоाрдЬ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХा рд╕्рд╡рдк्рди рдЬो рдЖрдЬाрджी рдХे рд╕рдордп рд╣рдоाрд░े рдиेрддृрдд्рд╡ рдиे рджेрдЦा рдеा рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдЖрджрд░्рд╢ рдеा рдкрд░ рдЙрд╕рдХा рдЕрдиुрдЪिрдд рд▓ाрдн рдЙрдаाрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдиुрджाрд░ рд╕рдоूрд╣ों рдПрд╡ं рд╕ंрдЧрдардиों рдкрд░ рдЕंрдХुрд╢ рд▓рдЧाрдиा рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдеा। рдЖрдЬाрджी рдХे рдмाрдж рдХे рджрд╢рдХों рдоें рд╡िрдШрдЯрдирдХाрд░ी рд╢рдХ्рддिрдпों рдкрд░ рдЕंрдХुрд╢ рди рд▓рдЧा рд╕рдХрдиे рдХा рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдЙрд╕ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ुрд╡ा рдЬिрд╕рдиे рдХिрд╕ी рд╕ीрдоा рддрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдз्рд░ुрд╡ीрдХрд░рдг рдХो рдЬрди्рдо рджिрдпा। рд╕ंрднрд╡рдд: рдпрд╣ рдЗрд╕ рджेрд╢ рд╡ рд╕рдоाрдЬ рдХी рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдоाрдирд╕िрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╡ैрд╡िрдз्рдп рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдЗрд╕ рджेрд╢ рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдЕрдкрдиी рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдХो рдкुрди: рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд▓ेрдЧी рдпрджि рд╣рдо рдЖрдд्рдо-рдоंрдерди рдХрд░ рдЕрдкрдиे рдЖंрддрд░िрдХ рдЕंрддрд░्рд╡िрд░ोрдзों рдПрд╡ं рд╡िрд╕़ंрдЧрддिрдпों рд╕े рдиिрдЬाрдд рдкा рд╕рдХें।


рд╕ंрджрд░्рдн:

[1] рдЪेрддрди рдорди рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдкिрдЫрд▓े рд▓рдЧрднрдЧ 20 рд▓ाрдЦ рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдпाрдиि рдЪिंрдкांрдЬी рд╕े рдоाрдирд╡ рдмрдирдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рдЧрддि рд╣ुрдИ। рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдоें рди рдХेрд╡рд▓ рдоाрдирд╕िрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдоें рдЕрднूрддрдкूрд░्рд╡ рд╡ृрдж्рдзि рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рд╕рдХी рдЕрдкिрддु рдЙрд╕рдоें рдЧुрдгाрдд्рдордХ рд╡िрдХाрд╕ рднी рдЖрдпा।

[2] рдЪंрдж्рд░рдоोрд╣рди рднंрдбाрд░ी, рдЕंрдз-рдЧुрдлाрдУं рдХा рдХैрджी, рд╕ेрддु, рд╕िрддрдо्рдмрд░, 2019.

[3] рдЪрди्рдж्рд░рдоोрд╣рди рднंрдбाрд░ी, рд╣िрдоाрд▓рдп рдФрд░ рд╣рдбрд╕рди рдХे рдмीрдЪ- рдПрдХ рдЕंрджрд░ूрдиी рдн्рд░рдордг-рдкрде рдкрд░, рд╕ेрддु-рд╣िंрджी, рдирд╡рдо्рдмрд░ 2019.

[4] Ken Wilber, The Spectrum of Consciousness, M B Publishers Pvt Ltd, Delhi (2002), Published by arrangements with Theosophical Publishing House, USA (1977).

[5] Ken Wilber. ‘Up from Eden: Transpersonal view of human evolution’, Quest Books, 1996.


рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े рдХे рдЙрдкрди्рдпाрд╕ 'рдЪंрджू рдХे рдХाрд░рдиाрдоे' рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХрддा рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди

рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े
(9 рдоाрд░्рдЪ 1938 - 14 рдирд╡рдо्рдмрд░ 2013)


рдЪौрд╣ाрди рдЕрдиुрд░ाрдзा

рд╢ोрдзाрд░्рдеी, рд╣िंрджी рд╡िрднाрдЧ, рднाрд╖ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднрд╡рди, рдЧुрдЬрд░ाрдд рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी, рдЕрд╣рдорджाрдмाрдж 56
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 960 197 8235; рдИрдоेрд▓: annulovesmom@gmail.com

 рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЪेрддрдиा рд╕े рд╕рдо्рдкрди्рди рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд░рдЪрдиा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдбॉреж рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े рдХा рдЬрди्рдо 9 рдоाрд░्рдЪ 1940 рдХो рдордз्рдпрдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдиाрдЧोрдж рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рджेрд╡рд╕рд░े рдЬी рдиे рдЬрдмрд▓рдкुрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े 'рд╣िंрджी рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдПрдХ рдЕрдз्рдпрдпрди' рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд╢ोрдз рдк्рд░рдмंрдз рд▓िрдЦрдХрд░ рдбॉрдХ्рдЯрд░ेрдЯ рдХी рдЙрдкाрдзि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рдеी। рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╣िंрджी рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рдердо рдкीрдПрдЪрдбी рдХрд░्рддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрдкрдиा рдиाрдо рджрд░्рдЬ рдХрд░рд╡ाрдпा। 

 рдбॉреж рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े рдЬी рдиे рд╣िंрджी рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдХोрдЯि рдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рдк्рд░рджाрди рдХी, рдЬो рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдлेंрдЯेрд╕ी рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рднрд░ी рдЕрдиेрдХ рд░ाрдЬा-рд░ाрдиी, рдЬाрджू-рдЯोрдиे, рднूрдд-рдкिрд╢ाрдЪ рддрдеा рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ों рд╕े рднрд░ी рдХрд╣ाрдиिрдпों рд╕े рдмрдЪ्рдЪों рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЬो рдЖंрджोрд▓рди рдЪрд▓ाрдпा рдеा, рд╡рд╣ рдЖंрджोрд▓рди рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдкрди्рдиों рдоें рджрд░्рдЬ рд╣ै। рдкрд░ंрддु рд╡рд░्рддрдоाрди рдкीрдв़ी рдЗрд╕рд╕े рдЕрдирднिрдЬ्рдЮ рд╣ै, рд╡рд░्рддрдоाрди рдкीрдв़ी рдХो рдЗрди рд░рдЪрдиाрдУं рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рдХрд░рд╡ाрдиा рд╣рдоाрд░ा рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ै।
 
 рдбॉреж рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े рдиे рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рд╕рдоृрдж्рдз рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ рд╣ै। рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд▓ेрдЦрди рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рддрдеा рдЙрд╕े рд░ोрдЪрдХ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдлेंрдЯेрд╕ी рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рд╣ै। рдбॉ. рджेрд╡рд╕рд░े рдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдлेंрдЯेрд╕ी рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд░рдЪрдиाрдПँ "рдЧिрд░рдиा рдбिрд╕्рдХрд╡рд░ी рдпाрди", "рдзुрдПँ рдХी рдШाрдЯी", "рдЖрдУ рдЪंрджा рдХे рджेрд╢ рдЪрд▓े", "рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рд░ाрдЬू", "рдЪंрджू рдХे рдХाрд░рдиाрдоे", "рд╕्рд╡ाрди рдпाрдд्рд░ा", "рд▓ाрд╡ेрдиी" рдЖрджि рд╣ै।

 рдбॉреж рджेрд╡рд╕рд░े рдХो рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпोрдЧрджाрди рджेрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдХрдИ рд╕ंрд╕्рдеाрдУ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдФрд░ рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рднी рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ैं। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िंрджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдиे 'рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднाрд░рддीрдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░' рдФрд░ рд╣िंрджी рдЕрдХाрджрдоी рджिрд▓्рд▓ी рдиे 'рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди' рд╕े рджेрд╡рд╕рд░े рдЬी рдХो рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рдХिрдпा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рджेрд╡рд╕рд░े рдЬी рдХो рдк्рд░рдердо рд╡ाрдд्рд╕рд▓्рдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдкрдж्рдоाрдмिрдиाрдиी рдлाрдЙंрдбेрд╢рди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ैं।

 рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдоाрдЬ рдХा рджрд░्рдкрдг рд╣ोрддा рд╣ै, рд╕рдоाрдЬ рдХो рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рдЬ्рдЮाрди рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рд╣ोрддी рд╣ै। рд╣рд░ рдпुрдЧ рдоें рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд▓िрдЦा рдЬाрддा рд╣ै, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдиे рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдХो рд╕ुрдЦрдордп рдФрд░ рд╕рд░рд▓ рдмрдиाрдпा рд╣ै।

● рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рдиाрдбिрдпा рдиे рдХрд╣ा рд╣ै рдХि "рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдоाрдЬ рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै।"1 
● рд░ॉрдмрд░्рдЯ рд▓ाрд░्рдб рд▓ाрдпрдЯрди рдХे рд╡िрдЪाрд░ рд╕े "рдХिрд╕ी рднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рджैрд╡ рдЙрд╕рдХे рдоाрдирд╡- рд╕рдоाрдЬ рдХा рдЬीрд╡рди-рдЪрд░िрдд्рд░ рд╣ै।"2

 рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдЙрдж्рдзрд░рдг рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдХाрд▓рдЦंрдб рдоें рд▓िрдЦे рдЧрдП рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рд╣рдоें рдЙрд╕ рдХाрд▓ рдХे рд╕рдоाрдЬ рдХे рдмाрд░े рдоें рдкрддा рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЖрдЬ рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдпुрдЧ рдХी рдЫाрдк рджिрдЦाрдИ рджेрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдбॉреж рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े рдХी рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпों, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрдеाрдУं рдФрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों рдоें рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдЭрд▓рдХ рд╕ाрдл-рд╕ाрдл рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै।

 рдЗрд╕ рд╢ोрдз-рдкрдд्рд░ рдоें рдбॉреж рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े рдХे рдЙрдкрди्рдпाрд╕ "рдЪंрджू рдХे рдХाрд░рдиाрдоे" рдоें рд╕्рдеिрдд рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рддрде्рдпों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЬिрд╕े рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЦंрдбों рдоें рдЪंрджू рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЪाрдЪा рдиे рд╡िрднिрди्рди рдЙрджाрд╣рд░рдгों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдордЭाрдпा рд╣ै।

________________________________________

 рдЪंрджू рдХे рдХाрд░рдиाрдоे

 рдЪंрджू рдХे рдХाрд░рдиाрдоे рдпрд╣ рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े рдХा рдПрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै। рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоे рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХрддा рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ рдЕрдиेрдХ рдмाрддों рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдкрд░िрдЪрдп рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рд╣ै। "рдмिрд▓्рд▓ी рдХा рдЬाрджू", "рдЬाрджू рдХा рдХुрдд्рддा", "рдЖंрдзी рддूрдлाрди рд╡ाрд▓ा рднूрдд", "рдЬाрджू рдХी рдЦोрдкрдб़ी", "рдЬाрджू рднрд░ी рдЧुрдлा","рдЬाрджू рдХा рдкрдд्рдерд░", рдЖрджि рдЦंрдбों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рджेрд╡рд╕рд░े рдЬी рдиे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рддрдд्рд╡ рдХो рдмрдб़ी рд╣ी рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рд╕рдордЭाрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдФрд░ рдЕрдз्рдпाрдкрди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рд╢рдХ्рддि рдХो рдмрдв़ाрддे рд╣ै, рд╡े рднी рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд╕ृрдЬрди рдХाрд░्рдп рдХрд░े рдРрд╕े рд╡िрдЪाрд░ рдЙрдирдХे рдорди рдоें рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддे рд╣ैं। 

 
1.1 рдмिрд▓्рд▓ी рдХा рдЬाрджू

 "рдмिрд▓्рд▓ी рдХा рдЬाрджू" рдЗрд╕ рдЦंрдб рдоें рджेрд╡рд╕рд░े рдЬी рдиे рдмिрд▓्рд▓ी рд╕े рдЬुрдб़ी рдЕрдиेрдХ рдмाрддों рдХा рдиिрд░ाрдХрд░рдг рдХिрдпा рд╣ै рдЬो рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдорди рдоें рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЙрдарддे рд░рд╣рддे рд╣ैं।"3 рдЬैрд╕े рдЙрдирдХी рдЖँрдЦें рд░ाрдд рдХो рдЪрдордХрддी рдХ्рдпों рд╣ै? рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣рдоाрд░ी рдЖँрдЦें рдмिрд▓्рд▓ी рдХी рдЖँрдЦों рд╕े рднिрди्рди рд╣ोрддी рд╣ैं? рдЗрди рд╕рднी рдХुрддूрд╣рд▓ рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рдиों рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдмрдб़े рд╣ी рдЖрд╕ाрди рд╢рдм्рджों рдоें рджिрдпा рд╣ैं। рдмिрд▓्рд▓ी рдХी рдЖँрдЦें рд░ाрдд рдХो рдЬ्рдпाрджा рдЪрдордХрддी рд╣ै рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХा рдХाрд░рдг рд╣ोрддा рд╣ै рдЙрдирдХी рдЖँрдЦों рдоें рд╕्рдеिрдд рдХॉрд░्рдиिрдпा рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХी рдХाрд░्рдпрдкрдж्рдзрддि рдоाрдирд╡ рдЖँрдЦों рд╕े рднिрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдмिрд▓्рд▓िрдпाँ рджिрди рдХे рдоुрдХाрдмрд▓े рд░ाрдд्рд░ि рдоें рдЬ्рдпाрджा рджेрдЦ рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╣рдоाрд░ी рдЖँрдЦें рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддी рд╣ै рдЙрдирдоें рд░ेрдЯिрдиा рдХी рдХ्рдпा рднूрдоिрдХा рд╣ोрддी рд╣ै? рд▓ेंрд╕ рдХा рдХ्рдпा рдХाрд░्рдп рд╣ोрддा рд╣ै? рдХॉрд░्рдиिрдпा рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै? рдЗрди рд╕рднी рдмाрддों рдХो рднी рдмрдб़े рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рд╕рдордЭाрдпा рд╣ै।

1.2 рдЬाрджूрдЧрд░ рдЪंрджू

рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдЦंрдб рдоें рджेрд╡рд╕рд░े рдЬी рдиे рдШрд░्рд╖рдг рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЬрдм рд╣рдо рдЪрд▓рддे рд╣ैं рддो рдЬрдоीрди рдФрд░ рд╣рдоाрд░े рдкांрд╡ рдХे рдмीрдЪ рдШрд░्рд╖рдг рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬрдоीрди рд╣рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рд╕े рд░ोрдХрддी рд╣ैं, рдЗрд╕ рдкाँрд╡ рдФрд░ рдЬрдоीрди рдХे рдШрд░्рд╖рдг рдмрд▓ рдХे рдХाрд░рдг рд╣рдо рдЕрдЧрд▓ा рдХрджрдо рдЙрдаा рдкाрддे рд╣ैं। рдШрд░्рд╖рдг рдХे рдЕрди्рдп рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े рдХे рд╢рдм्рджों рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं

"рдЕрдЧрд░ рдкрдЯрд░िрдпों рдкрд░ рд░рдЧрдб़ рди рд╣ो рддो рдЯ्рд░ेрди рдЪрд▓ рдирд╣ीं рд╕рдХрддी। рдЬрдм рдкрдЯрд░िрдпों рдХी рд░рдЧрдб़ рдЯ्рд░ेрди рдХे рдкрд╣िрдпों рдХो рд░ोрдХेрдЧी рдФрд░ рдЗंрдЬрди рдЙрди्рд╣ें рдЦींрдЪेрдЧा рддрднी рдЧाрдб़ी рд▓ुрдв़рдХेрдЧी рд╡рд░рдиा рдлिрд╕рд▓ рдЬाрдПрдЧी। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдкрдЯрд░िрдпों рдХी рд░рдЧрдб़ рдЙрди्рд╣ें рди рд░ोрдХे рддो рдм्рд░ेрдХ рд▓рдЧाрдиे рдХे рдмाрдж рднी рдЧाрдб़ी рд▓ुреЭрдХрддी рдЪрд▓ी рдЬाрдП।"4

рдлुрдЯрдмॉрд▓ рдХो рдкैрд░ рд╕े рдоाрд░рдиे рдкрд░ рд╡рд╣ рддрднी рддрдХ рдЖрдЧे рд▓ुрдв़рдХрддी рдЬрдмрддрдХ рдХि рдЙрд╕рдоें рдШрд░्рд╖рдг рдмрд▓ рд╣ै, рдЬрдм рд╣рдо рд╣ाрдеों рд╕े рдХिрддाрдм рдкрд░ рд▓िрдЦрддे рд╣ैं рдЙрд╕ рд╡рдХ्рдд рднी рд╣рдоाрд░ी рдкेрди рдЙрд╕ рдХिрддाрдм рдХे рд╕ाрде рдШрд░्рд╖рдг рдХрд░рддी рд╣ै। рдЬрдм рд╣рдо рдХिрд╕ी рдЧाрдб़ी рд╕े рднी рдПрдХ рд╕्рдеाрди рд╕े рджूрд╕рд░े рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЬाрддे рд╣ैं, рддрдм рд╣рдоाрд░ी рдЧाрдб़ी рдоें рдЬрдоीрди рдХे рд╕ाрде рдШрд░्рд╖рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЖрдЧे рдмрдв़рддी рд╣ै। рдпे рд╕рднी рдХाрд░्рдп рдШрд░्рд╖рдг рдмрд▓ рдХी рдорджрдж рд╕े рд╣ी рд╣ोрддे рд╣ैं। 
 
1.3 рдЬाрджू рдХा рдХुрдд्рддा 

 рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдЦंрдб рдоें рджेрд╡рд╕рд░े рдЬी рдиे рдордиुрд╖्рдп рдФрд░ рдЬाрдирд╡рд░ों рдХे рд╕ूंрдШрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдХ्рдпों рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЙрд╕े рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рд╕рдордЭाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै। рдЬिрд╕े рд╣рдо рдиिрдо्рди рдЙрдХ्рддि рдоें рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

 "рд╣рд░ рдЬीрд╡ рдХे рджिрдоाрдЧ рдоें рдРрд╕े рдХेंрдж्рд░ рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬो рд╢рд░ीрд░ рдХे рд╣рд░ рдХाрдо рдХो рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЬैрд╕े рджेрдЦрдиे рдХा рдХाрдо рдЖँрдЦें рдкूрд░ा рдХрд░рддी рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдЙрди рдкрд░ рдмрдирдиे рд╡ाрд▓ी рддрд╕्рд╡ीрд░ рдХा рдкрд░िрдЪрдп рджिрдоाрдЧ рдХा рд╡рд╣ рдХेंрдж्рд░ рджेрддा рд╣ै рдЬो рдЖँрдЦों рдХा рдХाрдо рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдХрд░рддा рд╣ै। рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рд╕ूंрдШрдиे рдХा рдХाрдо рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рднाрдЧ рднी рджिрдоाрдЧ рдоें рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ूंрдШрдХрд░ рдЙрд╕ рдорд╣рдХ рдХा рдкрд░िрдЪрдп рджेрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕े рдпाрдж рдХрд░рддा рд╣ै।"5 

 рдЙрди рдХेंрдж्рд░ों рдоें рдХुрдд्рддों рдХा рд╕ूंрдШрдиे рдХा рджाрдпрд░ा рдмрдб़ा рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рд╣рдо рдордиुрд╖्рдпों рдХा рд╡рд╣ рджाрдпрд░ा рдЫोрдЯा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рднी рд╕ूंрдШी рд╣ुрдИ рдЪीрдЬ рдХो рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рдпाрдж рд░рдЦ рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕े рд╡ाрдкрд╕ рд╕ूंрдШ рдХрд░ рдкрд╣рдЪाрди рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдХुрдд्рддे рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों рдХो рдкрдХрдб़рдиे рдоें рдкुрд▓िрд╕ рдХी рдорджрдж рдХрд░рддे рд╣ैं।

1.4 рдЖंрдзी рддूрдлाрди рд╡ाрд▓ा рднूрдд

 рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдЦंрдб рдоें рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े рдЬी рдиे рд╣рд╡ा рдХा рджрдмाрд╡ рдХрдо рдпा рдЬ्рдпाрджा рд╣ोрдиे рдкрд░ рддूрдлाрди рдХी рд╕्рдеिрддि рдХैрд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рд╕рдордЭाрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░,

 "рдЬрдм рдХрд╣ीं рднी рд╣рд╡ा рдЧрд░्рдо рд╣ोрдХрд░ рд╣рд▓्рдХी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдКрдкрд░ рдЙрдб़ рдЬाрддी рд╣ै рддो рдЙрд╕ рдЦाрд▓ी рд╕्рдеाрди рдХो рднрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рд╕े рд╣рд╡ा рдЖрддी рд╣ै рдЪूंрдХि рд╡рд╣ рдЦाрд▓ी рдЬрдЧрд╣ рдоें рдЖрддी рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕рдХी рдЧрддि рддेрдЬ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдЕрдм рдЕрдЧрд░ рдкूрд░े рд╢рд╣рд░ рдХे рдКрдкрд░ рдлैрд▓े рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдоें рдпाрдиी рдЪाрд░-рдЫрд╣ рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдХे рдШेрд░े рдоें рдЕрдЪाрдирдХ рдоौрд╕рдо рдРрд╕ा рд╣ो рдЬाрдП рдХि рд╣рд╡ा рдХा рджрдмाрд╡ рдХрдо рд╣ो рдЬाрдП рддो рдХिрд╕ी рджूрд╕рд░े рд╕्рдеाрди рд╕े рд╣рд╡ा рдЬрд╣ाँ рд╣рд╡ा рдЬ्рдпाрджा рд╣ोрдЧी, рдЙрд╕ рд╕्рдеाрди рдХो рднрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рд╡ा рдЖрдПрдЧी। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЙрд╕рдХी рдЧрддि рдХाрдлी рддेрдЬ рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕рдХा рд░ूрдк рдмрд╣ुрдд рднрдпाрдирдХ рд╣ोрддा рд╣ै рдЬिрд╕े рд╣рдо рдЖंрдзी рдпा рддूрдлाрди рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЬрдм рддрдХ рд╣рд╡ा рдХा рд╕्рдеाрди рдкूрд░ा рдирд╣ीं рд╣ो рдЬाрддा рдФрд░ рд╣рд╡ा рдХी рдЧрддि рд╢ांрдд рдирд╣ीं рд╣ो рдЬाрддी рдЖंрдзी рдЪрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै।"6 

 рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рдХि рдмैрд░ोрдоीрдЯрд░ рдиाрдордХ рдпंрдд्рд░ рдХी рдорджрдж рд╕े рд╣ी рдоौрд╕рдо рд╡िрднाрдЧ рдЗрди рдЖрдкाрдд рд╕्рдеिрддिрдпों рдХी рдкूрд░्рд╡рдШोрд╖рдгा рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬिрд╕рд╕े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪा рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै

1.5 рдЬाрджू рдХी рдЦोрдкрдб़ी

 рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдЦंрдб рдоें рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े рдЬी рдиे рдЪुंрдмрдХ рдоें рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╢рдХ्рддिрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ैं рдпрд╣ рдмрддाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै, рдЪुंрдмрдХ рдоें рджो рдз्рд░ुрд╡ рд╣ोрддे рд╣ैं рдПрдХ рдЙрдд्рддрд░ рддрдеा рджूрд╕рд░ा рджрдХ्рд╖िрдг рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рдЦंрдб рдоें рдЦोрдкрдб़ी рдХो рдЖрдЧे- рдкीрдЫे рддрдеा рдЧोрд▓ рдЧोрд▓ рдШुрдоा рдХрд░ рдЪंрджू рдиे рдЬाрджू рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдЬिрд╕े рд╣рдо рдЪंрджू рдЬो рдоुрди्рдиी рдЦाрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдиाрдЯрдХ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдЙрд╕рдХा рдХрдерди рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

"рдпрд╣ рдЦोрдкрдб़ी рддेрд▓िрдпा рдорд╕ाрди рдХी рд╣ै рдЗрд╕рдХो рдоैंрдиे рддीрди рдорд╣ीрдиे рдоें рдЬрдЧाрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдЬो рдХाрдо рдХрд╣ो рдХрд░рддा рд╣ै। рдХोрд▓рдХाрддा рдоुंрдмрдИ рдХी рдмाрддें рдмрддाрддा рд╣ै, рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рдХी рдоिрдаाрдЗрдпाँ рдЦिрд▓ाрддा рд╣ै рдФрд░ рдоेрд░ी рдкूрд░ी рдЖрдЬ्рдЮा рдоाрдирддा рд╣ै।рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рд╕рдм рдЗрд╕ рдЬाрджुрдИ рдбंрдбे рдХे рд╕рд╣ाрд░े рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдЗрд╕ рдбंрдбे рдХा рдмрд╣ुрдд рдбрд░ рд╣ै। рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдоैंрдиे рдЗрд╕े рдЗрд╕ी рд╕े рдХाрдмू рдоें рдХिрдпा рд╣ै। 
рдлिрд░ рдоुрди्рдиे рдЦाрдиे рдЙрд╕рдХे рд╕ाрдордиे рдбंрдбा рд╣िрд▓ाрддे рд╣ुрдП рдкूрдЫा -, "рдХ्рдпों рдорд╕ाрдиू рдаीрдХ рд╣ै рдиा?"рдФрд░ рдЦोрдкрдб़ी рдиे рд╕ाрдордиे рдХो рд╕िрд░ рд╣िрд▓ाрдХрд░ рдХрд╣ा - "рд╣ाँ।"
"рдЕрдЪ्рдЫा,рдПрдХ рдмाрдд рдмрддाрдУ, рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рдЬाрдУрдЧे?"
"рд╣ाँ।" рдоाрдиू рдиे рд╕िрд░ рд╣िрд▓ाрдпा।
"рдХ्рдпा рд▓ाрдУрдЧे?"
рдЗрд╕ рдкрд░ рдорд╕ाрдиू рдиे рд╢рд░рдоाрдХрд░ рдХрд░ рдЧрд░рджрди рдЭुрдХा рд▓ी।
"рдЕрдЪ्рдЫा, рддो рд╢рд░рдоा рдЧрдП।" рдоुрди्рдиे рдЦाँ рдиे рдХрд╣ा। рдмрдЪ्рдЪे рдЦिрд▓рдЦिрд▓ा рдХрд░ рд╣ँрд╕ рдкрдб़े।
"рдЕрдЪ्рдЫा рдорд╕ाрдиू, рдЕрдЧрд░ рддुрдо्рд╣ें рджुрд▓्рд╣рди рдоिрд▓ рдЬाрдП рддो рддुрдо рдХ्рдпा рдХрд░ोрдЧे?"
рдЗрд╕ рдкрд░ рдорд╕ाрдиू рдЬोрд░-рдЬोрд░ рд╕े рдШूрдо-рдШूрдо рдХрд░ рдиाрдЪрдиे рд▓рдЧा।
"рдЕрд░े рд╡ाрд╣, рднाрдИ, рддुрдо рдиाрдЪ рднी рджिрдЦाрддे рд╣ो!"7

1.6 рдЬाрджूрднрд░ी рдЧुрдлा

 рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдЦंрдб рдоें рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े рдЬी рдиे рдЪंрджू рдХी рд╕ूрдЭрдмूрдЭ рдХो рдмрддाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै, рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиी рд╕ूрдЭрдмूрдЭ рдХे рдмрд▓ рдкрд░ рдЕрдкрдиे рджुрд╢्рдордиों (рд╡ीрд░ू рдФрд░ рдХрд▓्рд▓рди) рдХो рдЕрдЪ्рдЫा рдкाрда рдкрдв़ाрдпा। рдЗрд╕ рдЧुрдлा рдоें рдЙрд╕рдиे рдПрдХ рд▓ाрдЙрдбрд╕्рдкीрдХрд░ рдЫिрдкा рдХрд░ рдлीрдЯ рдХрд░ рджिрдпा рдеा рд╡рдХ्рдд рдЖрдиे рдЕрдкрдиे рджोрд╕्рддों рдХी рдорджрдж рд╕े рдЙрди рд╕рдм рдХो рдбрд░ाрддा рд╣ै। рдЬрдм рд╕рдм рдмрдЪ्рдЪे рдЕंрджрд░ рдЧुрдлा рдоें рд░рд╣рддे рд╣ैं рддрдм рдЪंрджू рдХे рджोрд╕्рдд рд▓ाрдЙрдбрд╕्рдкीрдХрд░ рдХी рдорджрдж рд╕े рдЕрдкрдиी рдбрд░ाрд╡рдиी рдЖрд╡ाрдЬ рдиिрдХाрд▓рддे рд╣ैं। рдЪंрджू рдХे рджोрд╕्рддों рдХा рдХрдерди рдХुрдЫ рдиिрдо्рдиाрдиुрд╕ाрд░ рд╣ैं।
 "рдЕрдм рддुрдо рд╕рдм рдоेрд░ी рдХैрдж рдоें рд╣ो। рдоैं рдЕрднी рдЕрдкрдиे рджेрд╡ों рдХो рднेрдЬрддा рд╣ूँ। рддुрдо рд╕рдм рдХी рд╡рд╣ рдмोрдЯी-рдмोрдЯी рдиोрдЪ рдбाрд▓ेंрдЧे। рддुрдордиे рдпрд╣ाँ рдЖрдиे рдХी рд╣िрдо्рдордд рдХैрд╕े рдХी?"
"рдкрд░ рдорд╣ाрд░ाрдЬ, рдЖрдк рдХौрди рд╣ैं?" рд╡ीрд░ू рдиे рдХрд╣ा। 
"рдиाрджाрди рдмрдЪ्рдЪे! рдоेрд░े рдШрд░ рдоें рдЖрдХрд░ рдкूрдЫрддा рд╣ै рдХि рдоैं рдХौрди рд╣ूँ! рдЕрдЧрд░ рддू рдоुрдЭे рджेрдЦेрдЧा рддो рдШрдмрд░ा рдЬाрдПрдЧा। рд╕рдордЭा"।
"рдкрд░, рдкрд░... рд╣рдо рддो рд╕ीрдзे-рд╕ाрдзे рдмрдЪ्рдЪे рд╣ैं।" рд╡ीрд░ू рдиे рдХрд╣ा। 
"рд╣ाँ... рд╣ाँ... рд╣ाँ... рдмрдб़े рднोрд▓े рдмрдирддे рд╣ो। рдЕрдкрдиे рд╣ी рд╕ाрдеी рдХो рдкीрдЯрдиे рдХा рдмрд╣ाрдиा рдмрдиा рдХрд░ рдЖрдП рд╣ो рдФрд░ рдХрд╣рддे рд╣ो, рд╣рдо рд╕ीрдзे рд╣ैं। рдмрджрдоाрд╢, рдоैं рддुрдо рд▓ोрдЧों рдХो рдЧрд░рдо рд▓ोрд╣े рдХी рдЫрдб़ों рд╕े рдЬрд▓ा рджूंрдЧा। рд╕ाрд╡рдзाрди рд╣ो рдЬाрдУ।" 
"рдЕрд░े рдмाрдк рд░े…! рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдоुँрд╣ рд╕े рдЪीрдЦ рдиिрдХрд▓ рдЧрдИ।"8


1.7 рдЬाрджू рдХा рдкрдд्рдерд░

 рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдЦंрдб рдоें рд╣рд░ेрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े рдЬी рдиे рд╣ीрд░ों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рд╕рдордЭाрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рд╣ै рдХि рдкृрде्рд╡ी рдХे рдЕंрджрд░ рдЦाрдиों рдоें рд╕े рдиिрдХрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ीрд░ा рднी рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдХोрдпрд▓ा рд╣ी рд╣ै, рдЬिрд╕े рдХिंрдмрд░рд▓ाрдЗрдЯ рдЪрдЯ्рдЯाрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╣ीрд░े рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХрд╣ाрдиी рдЬाрджूрдЧрд░ рдЪाрдЪा рдиे рдЬो рдЪंрджू рдХो рдмрддाрдИ рдеी рд╡рд╣ рдиिрдо्рдиाрдиुрд╕ाрд░ рд╣ै।

"рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рдЦोрдЬ рдХрд░рдХे рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд╣ीрд░ा, рдХोрдпрд▓े рдХी рд╣ै рдХिрд╕्рдо рд╣ै рдЬो рдЬрдоीрди рдоें рдмрд╣ुрдд рдЧрд╣рд░ाрдИ рдкрд░ рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ 'рдХिंрдмрд░рд▓ाрдЗрдЯ' рдиाрдордХ рдЪрдЯ्рдЯाрди рдХे рдЕंрджрд░ рдиिрдХрд▓рддे рд╣ैं। рдЬрдм рдХोрдпрд▓ा рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЧрд░्рдоी рдоें рд▓ाрдЦों рд╕ाрд▓ों рддрдХ рднूрдоि рдоें рдмрд╣ुрдд рдЧрд╣рд░े рджрдмाрд╡ рд░рд╣рддा рд╣ै рддрдм рд╡рд╣ рдХिंрдмрд░рд▓ाрдЗрдЯ рдЪрдЯ्рдЯाрди рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЪрдЯ्рдЯाрди рдХा рдХोрдИ-рдХोрдИ рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ीрд░े рдоें рдмрджрд▓ рдЬाрддा рд╣ै।"9

1.8 рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

 рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े рдПрдХ рд╕рдлрд▓ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХрдеाрдХाрд░ рд╣ै। рдЬिрдирдХे рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рддрдеा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрдеाрдУं рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХрддा рд╕ाрдл-рд╕ाрдл рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै। рдЪंрджू рдХे рдХाрд░рдиाрдоे рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХाрд░рдиाрдоे рдЬो рдЪंрджू рдиे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЪाрдЪा рдХी рдорджрдж рд╕े рдХिрдпा рд╣ै рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдЬाрджू рд╕े рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдоें рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╕े рднрд░ी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рдмрджрд▓े рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рддрде्рдпों рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕ुрдиाрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдЬो рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдЙрдирдоें рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдк्рд░рддि рдЙрдд्рд╕ुрдХрддा рдЬाрдЧृрдд рдХрд░ेрдЧी। рдХिрд╕ी рднी рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХो рдоाрдирдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрди्рд╣ें рддрд░्рдХ рдХрд░рдиे рдХी рд╕ीрдЦ рджेंрдЧी। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫे рднрд╡िрд╖्рдп рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдХрд░рдиे рдоें рд╣рдоाрд░ी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░ेрдЧी।
 

рд╕ंрджрд░्рдн:
 1. 'рд╕ंрдкूрд░्рдг рдмाрд▓ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрдеाрдПँ', рдбाрдХ्рдЯрд░ рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг рджेрд╡рд╕рд░े, рдЕрдорд░ рд╕рдд्рдп рдк्рд░рдХाрд╢рди, 2019, рдкृрд╖्рда 5
 2. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 5
 3. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 79
 4. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 91
 5. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 97
 6. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 103
 7. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 108
 8. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 113
 9. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 116

рдХिрд╢ोрд░ рдХाрдмрд░ा рдХे рдХाрд╡्рдп "рдкрд░िрддाрдк рдХे рдкाँрдЪ рдХ्рд╖рдг" рдоें рдоिрдердХ рддрдд्рд╡

рдЪौрд╣ाрди рдЕрдиुрд░ाрдзा

рд╢ोрдзाрд░्рдеी, рд╣िंрджी рд╡िрднाрдЧ, рднाрд╖ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднрд╡рди, рдЧुрдЬрд░ाрдд рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी, рдЕрд╣рдорджाрдмाрдж 56
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 960 197 8235; рдИрдоेрд▓: annulovesmom@gmail.com

 рдбॉ. рдХाрдмрд░ा рдиे рдЕрдкрдиी рдк्рд░рдЦрд░ рд╡िрдж्рд╡рддा рд╕े рдЕрддीрдд рдХी рдХрдеा рдХो рдЬ्рдпों рдХा рдд्рдпों рдк्рд░рд╕्рддुрдд рди рдХрд░рдХे рдЙрд╕े рд╡рд░्рддрдоाрди рдХी рдЪिंрддрдирдзाрд░ा рд╕े рдЬोрдб़рдХрд░ рдПрдХ рдирдпा рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рд╣ै। рд╕рдордХाрд▓ीрди рдЬीрд╡рди рд╕ंрджрд░्рднों рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдХाрд╡्рдпों рдоें рдкौрд░ाрдгिрдХ рдк्рд░рд╕ंрдЧों рдХो рд╕्рдеाрди рджिрдпा рд╣ै। рдЬो рджृрд╢्рдпрдЧрдд рдЬीрд╡ंрддрддा рдХे рдХाрд░рдг рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд╡ рд╕ंрд╡ेрджрди рдХो рдЙрдж्рдШाрдЯिрдд рдХрд░рдиेрд╡ाрд▓े рд╣ैं। рдХाрд╡्рдп рдЬрдЧрдд рдоें рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХी рдЙрдкेрдХ्рд╖िрдд рдкाрдд्рд░ рдЕंрдмा рдХो рдЖрдЬрддрдХ рдХрднी рд╕рдо्рдоाрди рдирд╣ीं рдоिрд▓ा । рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд░ाрдзा, рдЙрд░्рдоिрд▓ा, рдпрд╢ोрдзрд░ा, рд╡िрд╖्рдгुрдк्рд░िрдпा, рд░рдд्рдиाрд╡рд▓ी, рдЖрджि рдиाрд░ी рдкाрдд्рд░ों рдХा рд╕рдо्рдоाрди рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЙрд╕े рдХрд╡ि рдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд рдоें рд╕्рдеाрди рджिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЦंрдбрдХाрд╡्рдп рдоें рдЕंрдмा рдХी рдоौрди рдкीрдб़ा, рд╡्рдпрдеा рдХो рд╡ाрдЪा рдоिрд▓ी рд╣ै। рдЕंрдмा рдХे рдХрдИ рдмिंрдм рдЗрд╕ рдХाрд╡्рдп рдоें рдЙрднрд░рдХрд░ рд╕ाрдордиे рдЖрдП рд╣ैं।"рд╡рд╣ рднोрд▓ी рдмाрд▓िрдХा, рдЪрдкрд▓ рдХिрд╢ोрд░ी, рдоुрдЧ्рдзा рдирд╡рдпुрд╡рддी, рдЖрд╢ंрдХिрдд рдЕрднिрд╕ाрд░िрдХा, рд╕рдорд░्рдкिрдд рдк्рд░ेрдпрд╕ी, рд╡िрд╣्рд╡рд▓ рд╡िрд░рд╣ीрдгी рдПрд╡ं рдк्рд░рдЬ्рд╡рд▓िрдд рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдгी, рдк्рд░рдЦрд░ рддрдкрд╕्рд╡िрдиी рдПрд╡ं рдоुрдЦ्рдп рдордирд╕्рд╡िрдиी рдХे рд░ूрдк рдоें рдкूрд░े рдЦंрдбрдХाрд╡्рдп рдкрд░ рдлैрд▓ी рд╣ुрдИ рд╣ै। 'рдкрд░िрддाрдк рдХे рдкाँрдЪ рдХ्рд╖рдг' рдпрд╣ рдЖрд░ोрдкिрдд рдм्рд░рдо्рд╣рдЪрд░्рдп рдПрд╡ं рдЕрддृрдк्рдд рдиाрд░ीрдд्рд╡ рдХे рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХी рдЧाрдеा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдХрд╡ि рдиे рднीрд╖्рдо рдФрд░ рдЕंрдмा рдХे рдоिрдердХ рдж्рд╡ाрд░ा рдирд░-рдиाрд░ी рдХे рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рд╕ाрд╣рдЪрд░्рдп рднाрд╡ рдХी рдпрдеाрд░्рдерддा рдХो рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдХрд╡ि рдиे рд╕рднी рдкाрдд्рд░ों рдХे рдк्рд░рддि рдШृрдгा рди рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рдХे рдЙрдирдХे рдк्рд░рддि рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рджिрдЦाрдИ рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХे рдЕрди्рдп рдкрд╣рд▓ू рдЕрдиुрддाрдк, рдкрд╢्рдЪाрддाрдк, рдЖंрддрд░िрдХ рдордиोрд╡्рдпрдеा рдЖрджि рдЙрдЬाрдЧрд░ рд╣ै। рдЗрди рдкाрдд्рд░ों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд╡ि рдиे рдЖрдзुрдиिрдХ рдпुрдЧ рдХे рдмрдирддे рдФрд░ рдмिрдЧрдб़рддे рдЬीрд╡рди рдХो рдЕрдкрдиे рд╢рдм्рджों рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рд╣ैं।

 'рдкрд░िрддाрдк рдХे рдкाँрдЪ рдХ्рд╖рдг' рдЦंрдбрдХाрд╡्рдп рдкाँрдЪ рдХ्рд╖рдг рдпाрдиी рдкाँрдЪ рд╕рд░्рдЧ рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХाрд╡्рдп рд╣ै। рд╕ंрдкूрд░्рдг рдХрдеा рднीрд╖्рдо рдХे рдЙрдд्рддрд░ рдЬीрд╡рди рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै। рдкрд░िрддाрдк рдХे рдк्рд░рдердо рдХ्рд╖рдг рдоें рднीрд╖्рдо рдХी рдкीрдб़ा рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै। рдмाрдг рд╢ैрдпा рдкрд░ рд▓ेрдЯे рд╣ुрдП рднीрд╖्рдо рдХे рдорди рдоें рдЙрдарддे рдЕрд╕ंрдЦ्рдп рдк्рд░рд╢्рди, рдЙрдирдХी рд╡िрд╡рд╢рддा рдФрд░ рдкीрдб़ा, рдЕंрдмा рдХा рд╕्рдорд░рдг, рдЕंрдмा рдХे рдк्рд░рд╢्рди рднीрд╖्рдо рдХा рдкрд╢्рдЪाрддाрдк, рдХृрд╖्рдг-рдЕрд░्рдЬुрди рдХा рд╢ोрдХ рдЖрджि рдк्рд░рд╕ंрдЧों рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рджूрд╕рд░े рдХ्рд╖рдг рдоें рдордд्рд╕्рдпрдЧंрдзा рдФрд░ рднीрд╖्рдо рдХा рд╕ंрд╡ाрдж рд╣ै। рдЙрд╕рдоें рднीрд╖्рдо рдордд्рд╕्рдпрдЧंрдзा рдХे рдкрд░िрддाрдк рдХो рджेрдЦрдХрд░ рднाрд╡рд╡िрд╣्рд╡рд▓ рд╣ो рдЙрдарддे рд╣ैं। рднीрд╖्рдо рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा рдХрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं рдХि рд╡े рдХुрд░ु рд╡ंрд╢ рдХे рд▓िрдП рдЕрдк्рд╕рд░ा-рд╕ी рддीрди рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░िрдпोंрдУं рдХो рд▓ाрдПंрдЧे। рддीрд╕рд░े рдХ्рд╖рдг рдоें рднीрд╖्рдо рдФрд░ рдЕंрдмा рдХा рд╕ंрд╡ाрдж рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рдЕंрдмा рдХो рдд्рд░िрдХोрдгाрдд्рдордХ рдк्рд░рдгрдп, рдЙрд╕े рдЕрдкрдиा рдмाрд▓рдкрди, рд╢ैрд╢рд╡ рдФрд░ рдпौрд╡рди рд╕्рдорд░рдг, рд╢ाрд▓्рд╡ рдХे рдкाрд╕ рдЬाрдиा, рд╢ाрд▓्рд╡ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкрдоाрдиिрдд рдЕंрдмा рдХा рд╡ाрдкрд╕ рд▓ौрдЯрдХрд░ рднीрд╖्рдо рдХे рдкाрд╕ рдЖрдиा, рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рдиा, рднीрд╖्рдо рдХा рдоौрди, рдЕंрдмा рдХे рдорди рдоें рдк्рд░рддिрд╢ोрдз рдХी рднाрд╡рдиा, рднीрд╖्рдо рдХे рдоृрдд्рдпु рдХे рдХाрд░рдг рдмрдирдиे рдХी рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा рдХрд░рдиा рдЖрджि рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै। рдЪौрдеे рдХ्рд╖рдг рдоें рдЕंрдмा рд╢िрд╡ рдХी рддрдкрд╕्рдпा рдХрд░рддी рд╣ै। рд╢िрд╡ рдЕंрдмा рдХो рд╡рд░рджाрди рджेрддे рд╣ैं। рдЕंрдмा рдХा рд╢िрдЦंрдбी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬрди्рдо рд╣ोрддा рд╣ै,рдЖрджि рдк्рд░рд╕ंрдЧों рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै। рдкाँрдЪрд╡ें рдФрд░ рдЕंрддिрдо рдЪрд░рдг рдоें рдЕрд░्рдЬुрди рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै рдЬो рднीрд╖्рдо рдХे рдк्рд░िрдп рд╣ै। рдЕрд░्рдЬुрди рднीрд╖्рдо рдХी рд╕ेрд╡ा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╕рд░्рдЧ рдоें рдЕрддृрдк्рдд рд╡ाрд╕рдиा рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдкрд░िрдЪрдп рднीрд╖्рдо рдЕрдкрдиा рдЙрджाрд╣рд░рдг рджेрдХрд░ рд╕рдордЭाрддे рд╣ैं। рдЕрдкрдиी рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рдХाрд░्рдпों рдкрд░ рднीрд╖्рдо рдкрд░िрддाрдк рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं। 

рдкाрдд्рд░ों рдХे рд╕्рд╡рднाрд╡ рдХा рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг

рднीрд╖्рдо

"рднीрд╖्рдо рдкिрддाрдорд╣ рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЪрд░िрдд्рд░ рд╣ै। рдЙрдирдХा рдЪрд░िрдд्рд░ рд╕рднी рджृрд╖्рдЯिрдпों рд╕े рдмрдб़ा рд╣ी рдЙрджाрдд्рдд рдФрд░ рдЖрджрд░्рд╢ рд╣ै। рдорд╣ाрднाрд░рдд рдоें рднीрд╖्рдо рдЕрдЦंрдб рдм्рд░рд╣्рдордЪाрд░ी, рдЖрджрд░्рд╢ рдкिрддृрднрдХ्рдд, рд╕рдд्рдп рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮ , рдЕрд╕्рдд्рд░-рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╡ेрддा рддрдеा рдЬ्рдЮाрдиी, рдХुрд▓ рд░рдХ्рд╖рдХ рддрдеा рд░ाрдЬ्рдп рд╕ंрдЪाрд▓рдХ, рдкрд░ाрдХ्рд░рдоी рддрдеा рдЕрдж्рднुрдд рд╡ीрд░, рд╢ांрддि рдПрд╡ं рди्рдпाрдп рдХे рд╕рдорд░्рдердХ рдФрд░ рдХृрд╖्рдг рднрдХ्рдд рд░ूрдк рдоें рдЪिрдд्рд░िрдд рд╣ै।" 1
рд▓ेрдХिрди 'рдкрд░िрддाрдк рдХे рдкाँрдЪ рдХ्рд╖рдг' рдоें рдХрд╡ि рдиे рдЙрдирдХे рдм्рд░рд╣्рдордЪрд░्рдп рдкрд░ рдк्рд░рд╢्рди рдЦрдб़ा рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХे рдорди рдоें рд░рд╣ी рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдХी рдкूрд░्рддि рдиा рд╣ोрдиे рдкрд░ рднीрд╖्рдо рдХे рдХुंрдаिрдд рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХिрдпा рд╣ै। рдмाрдг рд╢ैрдпा рдкрд░ рд▓ेрдЯे рд╣ुрдП рднीрд╖्рдо рдЕрдкрдиे рдмीрддे рдЬीрд╡рди рдХो рдпाрдж рдХрд░ рдкрд░िрддाрдк рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдЬो рд╣ुрдЖ рдЙрд╕े рдпाрдж рдХрд░рдХे рджुрдЦी рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдирдХी рдЬो рдоाрдирд╕िрдХ рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╣ुрдИं рд╣ै рдЙрд╕рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд╡ि рдиे рдХिрдпा рд╣ै। рдЬीрд╡рди рднрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬो рдХрд░्рдо рдХिрдП рд╣ैं рдЙрд╕рдХा рдШाрдд-рдк्рд░рдд्рдпाрдШाрдд рдордиुрд╖्рдп рдХे рдоृрдд्рдпु рдХे рд╕рдордп рдкрдб़рддा рд╣ै। рдЬो рдЖрдЬ рд╣рд░ рдордиुрд╖्рдп рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рддा рд╣ै। рдЖрдЬ рдХा рдордиुрд╖्рдп рдоें рднीрд╖्рдо рдХी рддрд░рд╣ рдЕрдкрдиी рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдХो рдкूрд░्рдг рдиा рдХрд░ рдкाрдиे рдкрд░ рдпрд╣ी рджुрдЦ, рдкीрдб़ा, рдкрд░िрддाрдк рд╕рд╣рди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдкрдиे рд╡ृрдж्рдз рдкिрддा рдХी рд╡ाрд╕рдиा рдХे рд▓िрдП рднीрд╖्рдо рдЕрдкрдиे рдХुंрд╡ाрд░े рд╕рдкрдиों рдХी рд╣ोрд▓ी рдЬрд▓ाрддे рд╣ैं। рд╡े рдХрд╣рддे рд╣ैं-

"рдХौрди рдХрд╣рддा /
рд╡ाрд╕рдиा рд╣ी рд╕ो рдЧрдИ рдоेрд░ी рдк्рд░рдгрдп рдХे рдкाрд░्рд╢्рд╡ рдоें! рдЖрдЬ рднी рдПрдХांрдд рдоें/
рдоेрд░े рд╣ृрджрдп рдХी рдШुрдордб़рддी рдЙрдд्рддाрд▓ рд▓рд╣рд░े
рдЪांрдж рдХी рдкрд░рдЫाрдЗрдпों рдХो рд▓ूрдЯрддे рд╣ैं।" 224


рдХрд╡ि рдиे рднीрд╖्рдо рдХे рдкाрдд्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдзुрдиिрдХ рдпुрдЧ рдоें рдордиुрд╖्рдп рдХी рдоाрдирд╕िрдХ рдкीрдб़ा, рджंрдн, рджुрдЦ, рд╡्рдпрдеा рдкрд░िрддाрдк рдХा рд╕рдлрд▓ рдЪिрдд्рд░рдг рдХिрдпा рд╣ै।

рдЕрдо्рдмा

рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХी рдЙрдкेрдХ्рд╖िрддा рдкाрдд्рд░ рдоें рдЕंрдмा рдХा рдиाрдо рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬिрд╕े рдХрд╡ि рдиे рдЕрдкрдиे рдХाрд╡्рдп рдоें рд╕्рдеाрди рджेрдХрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕рдо्рдоाрди рджिрдпा рд╣ै। рдЕंрдмा рдХे рдкाрдд्рд░ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХрд╡ि рдиे рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдХी рдиाрд░ी рдХी рд╡्рдпрдеा рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рд╣ै। рдпुрдЧ рдмрджрд▓ рдЧрдП, рд╕рдордп рдмрджрд▓ рдЧрдП, рдХрдеा рдмрджрд▓ рдЧрдИ рд▓ेрдХिрди рдиाрд░ी рдХे рдк्рд░рддि рдЬो рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдкрд╣рд▓े рдеा рд╡рд╣ी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЖрдЬ рднी рд╣ै। рдЖрдЬ рднी рдиाрд░ी рдХो рднोрдЧ рдХे рд╕ाрдзрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдФрд░ рд╕ंрддाрдиोрдд्рдкрдд्рддि рдХे рд╕ाрдзрди рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХी рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдХा, рд╕рдкрдиों рдХा, рдХोрдИ рдорд╣рдд्рд╡ рдирд╣ीं рдЗрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпा рдХो рдХрд╡ि рдиे рдЕंрдмा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдк्рд░рдгрдп рдХे рдд्рд░िрдХोрдг рдоें рдлंрд╕ी рдЕंрдмा рдХा рдЬीрд╡рди рднी рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рди рд╡рд╣ рдкрдд्рдиी рдмрди рдкाрддी рд╣ै, рдиा рдоां, рдиाрд╣ीं рдк्рд░ेрдпрд╕ी। рднीрд╖्рдо рдХे рдХाрд░рдг рдЕंрдмा рдХा рдЬीрд╡рди рдмрд░्рдмाрдж рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЬрдм рд╡рд╣ рдмрдб़े рдЕрд░рдоाрди рд▓ेрдХрд░ рдЙрд╕рдХे рдк्рд░ेрдоी рд╢ाрд▓्рд╡ рдХे рдкाрд╕ рдЬाрддी рд╣ै рддो рд╡рд╣ рднी рдЙрд╕े рднीрд╖्рдо рдХा 'рдЙрдЪ्рдЫिрд╖्рдЯ' рдХрд╣рдХрд░ рдЕंрдмा рдХा рдЕрдкрдоाрди рдХрд░рддा рд╣ै।

"рддुрдордиे рдХрд╣ा рдеा/
 рдЫीрди рдХрд░ рд▓े рдЬाрдП рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि
 рднोрдЧ्рдпा рднाрдоिрдиी рдХो/
 рд▓ौрдЯрдХрд░ рдЖ рдЬाрдП рд╡рд╣ рд╕्рд╡рдоेрд╡,
 рдкрд░ рдЙрд╕ рдХाрдоिрдиी рдХो/ рдХौрди рднोрдЧेрдЧा/
 рдкुрд░ुрд╖ рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рддुрдо рд╣ी рдХрд╣ो?" 225

рдЖрдЬ рдХे рдпुрдЧ рдоें рднी рд▓рдб़рдХिрдпों рдХा рдЕрдкрд╣рд░рдг рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЬрдм рд╕рдоाрдЬ рдоें рдпрд╣ рдмाрдд рдлैрд▓ рдЬाрддी рд╣ै। рддो рдХोрдИ рдЙрд╕рдХो рдЙрд╕рдХा рд╣ाрде рдирд╣ीं рдеाрдорддा। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдХे рдиाрд░ी рдЗрд╕ рд╡िрдХрдЯ рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै। рдПрдХ рдУрд░ рдиाрд░ी рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рд▓िрдП рдЬाрдЧृрдд рд╣ोрддी рд╣ै рддो рджूрд╕рд░ी рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рднрдп рдлैрд▓ा рд╣ै। 

рдордд्рд╕्рдпрдЧंрдзा

рдордд्рд╕्рдпрдЧंрдзा рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХा рдЧौрдг рдкाрдд्рд░ рд╣ै рдЬो рддृрддीрдп рдЪрд░рдг рдоें рд╣рдоाрд░े рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдордд्рд╕्рдпрдЧंрдзा рд╕рдо्рд░ाрдЯ рд╢ांрддрдиु рдХी рдкрдд्рдиी рдФрд░ рднीрд╖्рдо рдХी рдоां рд╣ै। рдЕрдкрдиी рд╡ाрд╕рдиा рдмुрдЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡ृрдж्рдз рдкрддि рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓ेрддी рд╣ैं। рдордд्рд╕्рдпрдЧंрдзा рдХे рдХाрд░рдг рд╣ी рднीрд╖्рдо рдХे рд╕ुрд╣ाрдиे рд╕рдкрдиे рдХंрдЯीрд▓े рдк्рд░рдгों рдоें рдмрджрд▓ рдЧрдП। рд░ाрдиी рдХी рддрд░рд╣ рдЙрдирдХे рдоाрддृрдд्рд╡ рдкрд░ рднी рдкुрдд्рд░ рдХे рдк्рд░рддि рдЕंрдзा рдк्рд░ेрдо рдЫा рдЬाрддा рд╣ै।

"рд╕्рд╡ाрд░्рде, рддू рд╣ी рд╕рдд्рдп рд╕ंрд╕ाрд░ рдХा /
 рддू рдиिрдпाрдордХ рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХा ।
 рдЦेрд▓ рдХे рдкрд╣рд▓े рдмрдб़े рдЕंрджाрдЬ рд╕े/
 рддो рдоुрдЦौрдЯा рдкрд╣рди рд▓ेрддा рдк्рдпाрд░ рдХा"231

рдордд्рд╕्рдпрдЧंрдзा рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡ाрд░्рде рдХे рдХाрд░рдг рдЕंрдмा, рдЕंрдмिрдХा рдФрд░ рдЕंрдмाрд▓िрдХा рдХा рдЬीрд╡рди рдмрд░्рдмाрдж рдХрд░рддी рд╣ैं। рдордиुрд╖्рдп рдЬрдм рд╕्рд╡ाрд░्рде рдоें рдЕंрдзा рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕े рднрд▓े-рдмुрд░े рдХी рдкрд░рдЦ рдирд╣ीं рд╣ोрддी‌। рд╡рд░्рддрдоाрди рдпुрдЧ рд╕्рд╡ाрд░्рде рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЖрдЬ рднी рдордд्рд╕्рдпрдЧंрдзा рдЬैрд╕े рд╕्рдд्рд░ीрдпाँ рд╣ै рдЬो рд╕्рд╡ाрд░्рде рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХा рдЬीрд╡рди рдмрд░्рдмाрдж рдХрд░рддी рд╣ैं। рдордд्рд╕्рдпрдЧंрдзा рдХा рд╕्рд╡ाрд░्рде рджेрдЦрдХрд░ рднीрд╖्рдо рд╕ोрдЪрддे рд╣ैं рдХि -

"рдоाрддा рдордд्рд╕्рдпрдЧंрдзा /
рджрдЧ्рдз рдорд░ुрд╕्рдерд▓ рдХी рд╡्рдпрдеा рдХो
рдЕрд╢्рд░ु рд╕ें рд╕ुрдЬрд▓ा рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै,
рд╡िрдлрд▓ рдХुрд▓ рдХी рд╢ुрд╖्рдХ рд╡рди्рдз्рдпा рдмेрд▓ рдХो
рд╕ुрдлрд▓ा рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै,
рд╡ंрд╢ рдХे рдШिрд░рдд-рдШुрдордбрддे рдХрдЬ्рдЬрд▓ी рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХो 
рдЙрдЬрд▓ा рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै/
рд╕्рдиेрд╣ рдХे рдкрд░िрдзाрди рдоें рд╡рд╣ рд╕्рд╡ाрд░्рде рдХे рдЙрдкрд╡рд╕्рдд्рд░ рдоुрдЭ рдкрд░ рдЯांрдЧрддी рд╣ै।"232

рд╡рд░्рддрдоाрди рдпुрдЧ рдоें рднी рдордд्рд╕्рдпрдЧंрдзा рдЬैрд╕े рдХрдИ рдкाрдд्рд░ рд╣ैं। рдЬो рд╕्рд╡ाрд░्рде рдХो рд╣ी рдЕрдкрдиा рдЬीрд╡рди рдоाрдирдХрд░ рджूрд╕рд░ों рдХी рдЦुрд╢िрдпों рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рджेрдиे рдоें рдирд╣ीं рд╣िрдЪрдХिрдЪाрддे।

рд╡िрдЪिрдд्рд░рд╡ीрд░्рдп

рд╡िрдЪिрдд्рд░рд╡ीрд░्рдп рдордд्рд╕्рдпрдЧंрдзा рдФрд░ рд╢ांрддрдиु рдХा рдкुрдд्рд░ рд╣ै। рдж्рд╡िрддीрдп рдХ्рд╖рдг рдоें рд╡े рдФрд░ рдЖрдЧे рдЙрд╕рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдЖрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рдХ्рд╖рддрд╡ीрд░्рдп, рдХ्рд╖ीрдгрдХाрдп рдеा। рдлिрд░ рднी рдЕंрдмा, рдЕंрдмिрдХा рдФрд░ рдЕंрдмाрд▓िрдХा рдХा рдЬीрд╡рди рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдоें рд╡िрдЪिрдд्рд░рд╡ीрд░्рдп рдХी рднूрдоिрдХा рд╣ै। рд╡िрдЪिрдд्рд░рд╡ीрд░्рдп рдЦुрдж рдЬाрдирддा рдеा рдХि рд╡рд╣ рд╕्рдд्рд░ी рдХो рднोрдЧ рдирд╣ीं рд╕рдХрддा, рдлिрд░ рднी рдЕрдкрдиी рдирдкुंрд╕рдХрддा рдЫिрдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрд╣рд░рдг рдХрд░рдХे рд▓ाрдИ рдЧрдИ рдХाрд╢ीрд░ाрдЬ рдХी рдХрди्рдпाрдУं рдХे рд╕ाрде рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рддा рд╣ै। рдФрд░ рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рдмрд░्рдмाрдж рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕंрдмा рдЬрдм рд╢ाрд▓्рд╡ рд╕े рдЕрдкрдоाрдиिрдд рд╣ोрдХрд░ рд╡िрдЪिрдд्рд░рд╡ीрд░्рдп рдХे рдкाрд╕ рдЬाрдХрд░ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣рддी рд╣ै рддрдм рд╡िрдЪिрдд्рд░рд╡ीрд░्рдп рдЕрдкрдиी рдирдкुंрд╕рдХрддा рдХो рдЫिрдкाрддे рд╣ुрдП рдХрд╣рддा рд╣ै-

"рджूрд░ рд╣рдЯ рдЬा рд╡ाрд╕рдиा рдХी рдХ्рд░ीрдд рджाрд╕ी!
рддू рд░рд╣ी рддो рдЬрд╣рд░ рдЦाрдХрд░ рдоैं рдоाрд░ूंрдЧा/
рдпा, рд▓рдЧा рд▓ूंрдЧा рдХрднी рд╕्рд╡рдпंрдоेрд╡ рдлांрд╕ी
рдоुрдЭे рд╕рд░ीрдЦे рдЕрд▓्рдк рд╣ोрдЧी рд╕ंрдпрдоी рдХो
рдиाрд░िрдпाँ рджो рд╣ी рдмрд╣ुрдд рд╣ै/
рддीрд╕рд░ी рдХो рдХ्рдпा рдХрд░ूंрдЧा?"233
 
рдЖрдЬ рдХे рджिрди рджुрдиिрдпा рдоें рдХрдИ рдордиुрд╖्рдп рд╣ै рдЬो рдЕрдкрдиी рдЗрдЬ्рдЬрдд рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдУрд░ों рдХी рдЬिंрджрдЧिрдпाँ рдмрд░्рдмाрдж рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╕्рдд्рд░ी рдХो рднोрдЧ рди рдкाрдиे рдХी рдкीрдб़ा рдХो рднीрддрд░ рджрдмा рджेрддे рд╣ैं। рд╕्рдд्рд░ी рдХो рддृрдк्рдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे рдФрд░ рдиा рд╣ी рдоाрддृрдд्рд╡ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЙрди рдкрд░ рд╢ंрдХा рдХрд░ рдЬिंрджрдЧी рдЬीрдиा рджुрд╖्рдХрд░ рдмрдиा рджेрддे рд╣ैं।

рдЕंрдмिрдХा рдЕंрдмाрд▓िрдХा
 
рдЕंрдмिрдХा рдФрд░ рдЕंрдмाрд▓िрдХा рдХाрд╢ी рдирд░ेрд╢ рдХी рдкुрдд्рд░िрдпाँ рд╣ैं। рднीрд╖्рдо рдиे рдЗрди рдХрди्рдпाрдУं рдХा рдЕрдкрд╣рд░рдг рдХрд░ рд╡िрдЪिрдд्рд░рд╡ीрд░्рдп рдХो рднेंрдЯ рдХिрдпा рдеा। рдЗрди рджोрдиों рдХा рдкाрдд्рд░ों рдХा рд╕ांрдХेрддिрдХ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоाрдд्рд░ рд╣ै। рднीрд╖्рдо рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкрд╣рд░рдг рдХрд░рдХे рд▓ाрдИ рдЧрдИ рддीрди рдХрди्рдпाрдУं рдоें рд╕े рджोрдиों рдиे рдЪुрдкрдЪाрдк рд╡िрдЪिрдд्рд░рд╡ीрд░्рдп рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕рдкрдиे рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा। рдЙрдирдХे рд╣ृрджрдп рдоें рдЬो рд╕ुंрджрд░ рд╕рдкрдиे рдеे। рд╡े рд╕ाрд░े рдмрд░्рдмाрдж рд╣ो рдЧрдП। рдЙрди्рд╣ें рдХрд╣ाँ рдоाрд▓ूрдо рдеा рдХि рдЬिрд╕рдХे рд╕ाрде рдЙрдирдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдмंрдзрди рдоें рдмांрдзा рд╣ै рд╡рд╣ рдиिрд╡ीрд░्рдп рд╣ै। рдФрд░ рдоाрд▓ूрдо рд╣ोрддा рддрдм рднी рд╡े рдордЬрдмूрд░ рдеी рдХ्рдпोंрдХि рдХौрди рдЙрдирдХा рд╣ाрде рдеाрдорддा। рдХрд╡ि рдиे рдЗрди рджो рдкाрдд्рд░ों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЖрдЬ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рдЗрди рд╡्рдпрдеा рдХो рд╡ाрдЪा рджी рд╣ै।

рд╢ाрд▓्рд╡

рд╢ाрд▓्рд╡ рдЕंрдмा рдХा рдк्рд░ेрдоी рд╣ै। рдЗрд╕ рдХाрд╡्рдп рдоें рдЙрд╕рдХा рднी рд╕िрд░्рдл рдиाрдоोрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै। рд╢ाрд▓्рд╡ рдЕंрдмा рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдкрд░िрдЪрдп рдоें рдкрд░िрдгрдп рдХी рдмाрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдЬрдм рдЕंрдмा рдЙрд╕े рджेрдЦрддी рд╣ै рддो рдЙрд╕े рд▓рдЧрддा рд╣ै рдЬैрд╕े рдоाрдзрд╡ рд╕्рд╡рдпं рдЕрд╡рддाрд░ рд▓ेрдХрд░ рдЖ рдЧрдП рд╣ैं। рдЕंрдмा рдЙрд╕े рдЙрдд्рддрд░ рджेрддी рд╣ै।

"рдк्рд░рдгрдп рд╣ै рд╢्рдпाрдо,рдк्рд░рдгрдп рд╣ै рд╢्рд╡ेрдд/
рдк्рд░рдгрдп рд╣ै рдмीрдЬ, рдк्рд░рдгрдп рд╣ै рдЦेрдд,
рдк्рд░рдгрдп рдХी рдк्рд░рдердо рднूрдоि рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕/
рдк्рд░рдгрдп рдХा рдЕंрддिрдо рдХ्рд╖рдг рдЕрдж्рд╡ैрдд।
рдмिрдиा рдкрд░िрдЪрдп рдХे рдХрд╣ाँ рдк्рд░рддीрддि?/
рдмिрдиा рдкрд╣рдЪाрди рдХрд╣ाँ рдХी рдк्рд░ीрддि?
рдирд╣ीं рддुрдо рдоुрдЭे рдЬाрдирддे рд╣ाрдп/
рдЕрдЬрдм рдкрд░рджेрд╢ी рддेрд░ी рд░ीрддी।
рд░ाрдЬ्рдп рдХा рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╡ैрднрд╡/ 
рд╕िрдж्рдзिрдпाँ рд╕ाрд░ी/
рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ै рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкांрд╡ рдоें" 233

 рдФрд░ рдРрд╕े рд╢ाрд▓्рд╡ рдоें рдЕрдкрдиी рдоीрдаी-рдоीрдаी рдмाрддों рдоें рдЕंрдмा рдХो рдлंрд╕ाрдХрд░, рдк्рд░ेрдо рдХा рдиाрдЯрдХ рд░рдЪрддा рд╣ुрдЖ рдЪрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЕंрдмा рдЙрд╕े рд╕рдЪ्рдЪा рдк्рд░ेрдо рд╕рдордЭрдХрд░ рдЙрд╕े рдк्рд░ेрдо рдХे рдмिрд░рд╣ рдоें рдЬрд▓рдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рдпुрдЧ рднी рд╢ाрд▓्рд╡ рдЬैрд╕े рдпुрд╡рдХों рд╕े рднрд░ा рдкрдб़ा рд╣ै। рднोрд▓ीрднांрд▓ी рдпुрд╡рддिрдпों рдХे рд╕ाрде рдоिрдаी- рдоिрдаी рдмाрддें рдХрд░рдХे рдЙрди्рд╣ें рдлुрд╕рд▓ाрдХрд░ рдк्рд░ेрдо рдХा рдиाрдЯрдХ рд░рдЪрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЫोрдб़ рджेрддे рд╣ैं рдЬीрд╡рди рд░ूрдкी рдорд░ुрд╕्рдерд▓ рдоें рднрдЯрдХрдиे рдХे рд▓िрдП। рдЖрдЬ рдк्рд░ेрдо рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдкाрдЦंрдб рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рд╢िрдХाрд░ рдХрдИ рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдпрд╣ рднी рдЖрддा рд╣ै рдХि рднोрд▓ीрднांрд▓ी рд▓рдб़рдХिрдпों рдХो рджेрд╣рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдордЬрдмूрд░ рд╣ोрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। 

 рд╢िрдЦंрдбी

рдЕंрдмा рдХी рдЕрддृрдк्рдд рд╡ाрд╕рдиाрдУं рд╡ेрд░рднाрд╡рдиा рдЙрд╕рдХो рд╢िрдЦंрдбी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрд╡рддрд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। "рдк्рд░рддिрд╢ोрдз рдХी рдоूрд░्рддि рдЕंрдмा рди рд╕्рдд्рд░ी рд╕ुрд▓рдн рдХोрдорд▓рддा рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦ рд╕рдХी рдФрд░ рди рдкुрд░ुрд╖ोрдЪिрдд рдХрдаोрд░рддा рдЕрд░्рдЬिрдд рдХрд░ рд╕рдХी।" 240 рд╢िрдЦंрдбी рд╣ी рдЕंрдмा рдХा рд░ूрдк рд╣ै рдЬो рднीрд╖्рдо рд╕े рдмрджрд▓ा рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП рджूрд╕рд░े рдЬрди्рдо рдоें рд╢िрдЦंрдбी рдХा рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕंрдмा рдХा рджुрдЦ рдЙрд╕े рд╢िрдЦंрдбी рдмрдирдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдкрдиा рджु:рдЦ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡рд╣ рдХрд╣рддी рд╣ै-

"рдкुрд░ुрд╖-рдорди рдоें рдПрдХ‌ рдФрд░рдд рдЙрд╕ рд╕рдордп рдмेрдЬाрд░ рдеी,
рдкुрд░ुрд╖ рддрди рдоें рдПрдХ рдФрд░рдд рдЗрд╕ рд╕рдордп рдмेрдЬाрд░ рд╣ै।
рдПрдХ рд╣ी рдмрд╕ рдлрд░्рдХ рд╣ै/ рддрдм рдЬ्рд╡рд▓िрдд рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी рдеी
рдЕрдм рдмुрдЭा рдЕंрдЧाрд░ рд╣ै/ рдорд░ рдЪुрдХी рдЕंрдмा рдХрднी рдХी
рдорд░ рдЪुрдХा рд╣ूँ рдоैं / рдЬрдЧрдд рдоें рд░рд╣ рдЧрдП рдмрд╕ рдиाрдо
рдоैं рдорд╣рдЬ рдЖрдпा рдпрд╣ाँ рдкрд░ рджेрдЦрдиे/
рдХुंрдаिрдд рд╣ृрджрдп рдХा рдЖрдЦिрд░ी рд╡िрд╢्рд░ाрдо
рдоैं рд╕рд╣рдЬ рдЖрдпा рдпрд╣ाँ рдкрд░ рджेрдЦрдиे-
рдк्рд░рддिрд╢ोрдз рдХी рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдХा рдЖрдЦिрд░ी рдкрд░िрдгाрдо।"241

рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡ैрд░ рдоें рдЗрддрдиा рдЕंрдзा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХो рднी рдЙрд╕ рд╡ैрд░ рдоें рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै рдЗрд╕ рд╡ैрд░ рдХी рдЖрдЧ рдоें рд╡рд╣ рддो рдЬрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдкрдиे рджुрд╢्рдорди рдХो рднी рдЬрд▓ाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рдХрд╡ि рдиे рд╢िрдЦंрдбी рдХे рдкाрдд्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рднрд▓ी-рднांрддि рд╕рдордЭाрдпा рд╣ै। рдЕंрдмा рд╡ेрд░ाрдЧ्рдиि рдоें рдЬрд▓рдХрд░ рдорд░ рдЧрдИ рдЙрд╕рдХे рдлрд▓ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЙрд╕рдХी рдЕрдзूрд░ी рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдиे рд╢िрдЦंрдбी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬрди्рдо рд▓िрдпा। рд╕рднी рдЬрдЧрд╣ рд╕े рдЕрдкрдоाрдиिрдд рдЕंрдмा рднीрд╖्рдо рдХो рдЕрдкрдиी рдмрд░्рдмाрджी рдХा рдХाрд░рдг рдоाрдирдХрд░ рдЙрд╕े рдмрджрд▓ा рд▓ेрддी рд╣ै। рдиाрд░ी рдХрднी рдЕрдкрдоाрди рдирд╣ीं рд╕рд╣ рд╕рдХрддी। рд╡рд╣ рдкрд╣ाрдб़ рдЬैрд╕े рджु:рдЦों рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै рдкрд░ рдЕрдЧрд░ рдЙрд╕рдХा рдЕрдкрдоाрди рд╣ुрдЖ рддो рд╡рд╣ рдЙрд╕рдХा рдмрджрд▓ा рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЪंрдбी рдХा рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рдоें рднी рдкीрдЫे, рдирд╣ीं рд╣рдЯрддी। рдпрд╣ рдмाрдд рд╣рдоें рдЕंрдмा рдХे рдкाрдд्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд╡ि рдиे рд╕ुंрджрд░ рдвंрдЧ рд╕े рд╕рдордЭाрдпा рд╣ै।

рдж्рд░ौрдкрджी

рдХрд╡ि рдиे рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХाрд╡्рдп рдоें 'рдкाँрдЪрд╡ें рдХ्рд╖рдг' рдоें рднीрд╖्рдо рдЬрдм рдЕрд░्рдЬुрди рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдкाрд░िрддाрдк рдХрд░рддे рд╣ैं; рддрдм рдж्рд░ौрдкрджी рдХे рдкाрдд्рд░ рдХा рдХेрд╡рд▓ рдиाрдо рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ैं। рдЕрд░्рдЬुрди рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рднीрд╖्рдо рдЕрдкрдиे рд╡िрдЧрд▓िрдд рдорди рдХी рд╡्рдпрдеा рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

"рдкाрд░्рде/ рдоैं рдиे рдкाрдк рд╣ाрдеों рд╕े рдирд╣ीं
рд╣рд░рд╡рдХ्рдд рдЖँрдЦों рд╕े рдХिрдпा рд╣ै/
рдоैं рднрд░े рджрд░рдмाрд░ рдоें 
рдЖँрдЦें рдЧрдб़ाрдХрд░ рдирдЧ्рди рд╣ोрддी рдж्рд░ौрдкрджी рдХो, рджेрдЦрдиे рдоें рдордЧ्рди рдеा/ рдмрд╕, рд╕ोрдЪрддा рдеा-
рд╡рд╕्рдд्рд░ рдЙрддрд░ें/ рд╡рд╕्рдд्рд░ рдЙрддрд░ें/ рд╡рд╕्рдд्рд░ рдЙрддрд░ें;
рдПрдХ рд╣ी рдЪिंрддा рдоुрдЭे рдеी/ рд╡рд╕्рдд्рд░ рдЗрддрдиे рд╣рдЯ рдЧрдП рдкрд░ рдирдЧ्рди рд╣ोрддी рдХ्рдпों рдирд╣ीं рдпрд╣ рдж्рд░ौрдкрджी?/ 
рд╡рд╢ рдЪрд▓ा рд╣ोрддा рд╕्рд╡рдпं рд╣ी рдкрд╣ुँрдЪрддा рдЪीрд░ рд╣рд░рдиे/
рдпрджि рдирд╣ीं рдШрдирд╢्рдпाрдо рдЖрддे рдж्рд░ोрдкрджी рдХी рдкीрд░ рд╣рд░рдиे" 243


рдХрд╡ि рдиे рдж्рд░ौрдкрджी рдХे рдкाрдд्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рддрдоाрди рдпुрдЧ рдоें рдиाрд░ी рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рдЪिрдд्рд░рдг рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрд╕ рдпुрдЧ рдоें рдж्рд░ौрдкрджी рдХी рд▓ाрдЬ рднрд░े рджрд░рдмाрд░ рдоें рд▓ूрдЯी рдЧрдИ рдеी। рдмрдб़े-рдмрдб़े рдорд╣ाрди рд▓ोрдЧों рдХे рд╕ाрдордиे рдЙрд╕े рдЕрдкрдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЖрдЬ рднी рдХрдИ рдж्рд░ौрдкрджिрдпों рдХी рд▓ाрдЬ рд▓ूрдЯी рдЬाрддी рд╣ै рднрд░े рдмाрдЬाрд░ рдоें। рднीрд╖्рдо рдЬैрд╕े рд▓ोрдЧ рдЬो рд╕рдоाрдЬ рдоें рдорд╣ाрди рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं рдРрд╕े рд▓ोрдЧ рднी рдЗрд╕рдХा рдордЬा рд▓ेрддे рд╣ैं। рдХिрддрдиी рд╣ी рдоाँ рдмेрдЯिрдпों рдХो рд░ूрдк рдХे рдмाрдЬाрд░ рдоें рдиंрдЧा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдЬ рднी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рд╡рд╣ी рд╣ै рдЬो рдкрд╣рд▓े рдеी। рдЙрд╕ рд╕рдордп рддो рднрдЧрд╡ाрди рд╕्рд╡рдпं рдж्рд░ौрдкрджी рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдЖрдП рдеे рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рдпुрдЧ рдоें рддो рднрдЧрд╡ाрди рднी рдирд╣ीं рд╕ुрдирддे।

рдЧंрдЧा рдФрд░ рд╢ांрддрдиु

рдЧंрдЧा рдФрд░ рд╢ांрддрдиु рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ 'рджूрд╕рд░े рдХ्рд╖рдг' рдоें рдЖрддा рд╣ै। рдЧंрдЧा рднीрд╖्рдо рдХी рдоाрддा рд╣ै рдЬो рдмрдЪрдкрди рдоें рд╣ी рднीрд╖्рдо рдХो рдЙрд╕рдХे рдкिрддा рд╢ांрддрдиु рдХो рд╕ौंрдкрдХрд░ рдЪрд▓ी рдЬाрддी рд╣ै। рднीрд╖्рдо рдХो рдмрдЪрдкрди рдоें рди рдоाрддा рдХा рдк्рд░ेрдо рдоिрд▓рддा рд╣ै рдиा рдкिрддा рдХा। рднीрд╖्рдо рдХा рдмрдЪрдкрди рдоाрддा-рдкिрддा рдХे рдк्рд░ेрдо рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рд░рд╣рддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдорди рдоें рдХुंрдаा рдШрд░ рдХрд░ рд▓ेрддी рд╣ै। рднीрд╖्рдо рдХे рдкिрддा рд╢ांрддрдиु рдХрднी рднी рдЕрдкрдиी рд╡ाрд╕рдиाрдУं рдХो рддृрдк्рдд рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдП। рдЗрд╕рд▓िрдП рднीрд╖्рдо рдХो рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рд╕рдкрдиों рдХा рдмрд▓िрджाрди рджेрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। рдХрд╡ि рдЗрди рджो рдкाрдд्рд░ों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдоाрддा-рдкिрддा рдХे рдк्рд░ेрдо рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдмाрд▓рдХ рдХी рдордиोрд╡्рдпрдеा рдХो рдк्рд░рдХрдЯ рдХिрдпा рд╣ै। рдоाрддा-рдкिрддा рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЫोрдб़ рдХрд░ рдЪрд▓े рдЬाрддे рд╣ैं рдпा рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рд╡े рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдЬрди्рдо рддो рджे рджेрддे рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рд╕े рдоुँрд╣ рдоोрдб़ рд▓ेрддे рд╣ैं рдЙрди्рд╣ें рдк्рдпाрд░ рдирд╣ीं рджे рд╕рдХрддे। рдРрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдорди рдкрд░ рд╡िрдкрд░ीрдд рдЕрд╕рд░ рдкрдб़рддा рд╣ै। рдРрд╕े рдЧрд▓рдд рд╢рд╕्рдд्рд░ों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрддा рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдЙрдирдХी рдЬिंрджрдЧी рдирд░рдХ рдмрди рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ी рд╕рдорд╕्рдпा рдЖрдЬ рдХे рдпुрдЧ рдоें рдлैрд▓ी рд╣ै। рдмрдЪ्рдЪे рдЕрдиाрде рдЖрд╢्рд░рдоों рдоें рдкрд▓ рд░рд╣े рдпा рдХिрд╕ी рдЖрдпा рдХी рдЧोрдж рдоें। рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдирдХा рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдЦिрд▓ рдирд╣ीं рд╕рдХрддा।

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ 'рдкрд░िрддाрдк рдХे рдкाँрдЪ рдХ्рд╖рдг' рдоें рдХрд╡ि рдиे рднीрд╖्рдо рдХे рд╕ाрде рд╕рднी рдЪрд░िрдд्рд░ों рдХी рджрдмी рд╣ुрдИ рд╡ाрд╕рдиा рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдЪिрдд्рд░рдг рдХिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХрд╡ि рдХी рджृрд╖्рдЯि рдЖрдзुрдиिрдХрддा рдоें рдЕрдзिрдХ рд░рдоी рд╣ै। рднीрд╖्рдо рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдЪिрдд्рд░рдг рдоें рдЕрддिрд╢рдпोрдХ्рддि рджृрд╖्рдЯिрдЧрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕंрдмा рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рдХрд░рдиे рдоें рдл्рд░ाрдпрдбрд╡ाрджी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХो рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдХाрдмрд░ा рдЬी рдиे рднीрд╖्рдо рдкिрддाрдорд╣ рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдХो рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдмрддрд▓ाрддे рд╣ुрдП рдЙрдирдХी рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा рдкрд░ рдЬрдмрд░рджрд╕्рдд рдк्рд░рд╢्рдирдЪिрд╣्рди рд▓рдЧा рджिрдпा рд╣ै। рдХрд╡ि рдиे рдоिрдердХ рдФрд░ рдк्рд░рддीрдХ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЗрд╕ рдХрдеा рдХो рдмрдб़े рд╣ी рдЪिंрддрди рдФрд░ рд╡ेрджрдиा рдХे рдХ्рд╖рдгों рдоें рдбूрдмрдХрд░ рдЕрдд्рдпंрдд рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдвंрдЧ рд╕े рд╕рдорд╕ाрдордпिрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХो рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдзрд░ाрддрд▓ рдкрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрдкेрдХ्рд╖िрддा рдЕंрдмा рдЬो рдЖрдзुрдиिрдХ рдиाрд░ी рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рддी рд╣ै, рдЙрд╕े рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд╕्рдеाрди рджेрдХрд░ рдиाрд░ी рдХी рд╡्рдпрдеा рдХो рдк्рд░рдХрдЯ рдХिрдпा рд╣ै। 


рд╕ंрджрд░्рдн:

1. 'рдкрд░िрддाрдк рдХे рдкाँрдЪ рдХ्рд╖рдг', рдХिрд╢ोрд░ рдХाрдмрд░ा, рдкृрд╖्рда 41
2. рд╕्рд╡ाрддंрдд्рд░्рдпोрдд्рддрд░ рд╣िंрджी рдХрд╡िрддा рдоें рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХे рдкाрдд्рд░, рдЬे.рдЖрд░. рдмोрд░рд╕े, рдкृрд╖्рда 266
3. 'рдкрд░िрддाрдк рдХे рдкाँрдЪ рдХ्рд╖рдг', рдХिрд╢ोрд░ рдХाрдмрд░ा, рдкृрд╖्рда 38
4. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 29
5. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 41
6. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 58
7. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 6
8. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 93

рд▓рдШुрдХрдеा: рдЖрдо्рд╣ी рд╕рдХ्рд╕ेрд╕рдлुрд▓ рдЖрд╣ोрдд

рдЬрдпा рдЖрдирди्рдж
рдЬрдпा рдЖрдирди्рдж


рдиीрд░рдЬा рдк्рд░िंрд╕िрдкрд▓ рдХे рдХेрдмिрди рд╕े рдиिрдХрд▓ी рддो рдмрд╣ुрдд рддрдиाрд╡ рдоें рдеी। рдк्рд░िंрд╕िрдкрд▓ рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдУं рдкрд░ рдЦрд░ा рдЙрддрд░рдиा рдХिрддрдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ै। рдЬी-рдЬाрди рд╕े рдХिрддрдиी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░рддी рд╣ै рд╡рд╣, рдЪाрд╣े рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рдкрдв़ाрдиा рд╣ो рдпा рдХॉрд▓ेрдЬ рдХा рдХोрдИ рднी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо, рдлिрд░ рднी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рд╕ुрдирдиी рд╣ी рдкрдб़ рдЬाрддी। 

рдШрд░-рдЧृрд╣рд╕्рдеी рдХे рдЭंрдЭाрд╡ाрддों рд╕े рдиिрдХрд▓рдХрд░ рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиाрдиे рдХी рдЬрдж्рджोрдЬрд╣рдж рдоें рдиीрд░рдЬा рдиे рдиाрд╕िрдХ рдоें рдпрд╣ рдиौрдХрд░ी рдХी рдеी। рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдиौрдХрд░ी рдЙрд╕рдХी рдбिрдЧ्рд░ी рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдХрд╣ीं рдЫोрдЯी рдеी। рдкрд░ рдХुрдЫ рдирд╣ीं рд╕े рддो рдХुрдЫ рдмेрд╣рддрд░, рдпрд╣ी рд╕ोрдЪрдХрд░ рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдорди рдХो рд╕рдордЭा рд▓ेрддी рдеी। рдХрднी-рдХрднी рдЙрд╕े рд▓рдЧрддा рдХि рд╡рд╣ рди рддो рдШрд░-рдЧृрд╣рд╕्рдеी рдоें рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕рдлрд▓ рд╣ै рдФрд░ рди рдХрд░िрдпрд░ рдоें। рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рджोрд╕्рдд рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдмрди рдЧрдП, рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░ рдмрди рдЧрдП рдФрд░ рд╡рд╣ рдПрдХ рдЫोрдЯे-рд╕े рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рдкрдв़ा рд░рд╣ी рд╣ै। рдФрд░ рдЗрд╕ рдЫोрдЯे рд╕े рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рднी рд╕ुрдХूрди рдирд╣ीं। рдпрд╣ рд╕рдм рд╕ोрдЪрддे рд╣ुрдП рдЙрд╕рдХे рдХрджрдо рд╕्рдЯाрдл рд░ूрдо рдХी рдУрд░ рдоुрдб़ рдЧрдП। рдкाрд╕ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рд╕े рджीрдкा рдаाрдгेрдХрд░ рдХा рд╕्рд╡рд░ рдЧूँрдЬा। рджीрдкा рдЖрдИрдЯी рдХी рдЯीрдЪрд░ рд╣ै,рдкрдв़ाрдИ рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी,рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдмрдб़े рдз्рдпाрди рд╕े рд╕ुрдирддे рд╣ैं рдЙрд╕े।

"рдЖрдк рдЖрдИрдЯी рд╡िрд╖рдп рд▓ेрдХрд░ рдХ्рдпा рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ो?" рджीрдкा рдЕрдкрдиे рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рд╕े рдкूрдЫ рд░рд╣ी рдеी।
рдХिрд╕ी рдиे рдЙрдд्рддрд░ рджिрдпा, "рдЖрдИрдЯी рдк्рд░ोрдлेрд╢рдирд▓,’’
"рдмрдб़ी рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдХंрдкрдиी рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ूँ," 
"рдлॉрд░ेрди рдЬाрдХрд░ рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░ рдмрдирдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ,"... рд╕рдм рдХे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЙрдд्рддрд░ рдЖ рд░рд╣े рдеे।
"рдЖрдк рдЬो рднी рдмрдиो, рдЙрд╕ рдХाрдо рдХो рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рдХрд░рдиे рдХा …рдЪांрдЧрд▓ा рдХाрдо рдХрд░рдиाрд░ рдкाрд╣िрдЬेрдд। рддрднी рдЖрдк рд╕рдХ्рд╕ेрд╕рдлुрд▓ рд╣ोंрдЧे। рдоैं рдЪाрд╣рддी рддो рдмрдб़ी рдЖрдИрдЯी рдХंрдкрдиी рдоें рдиौрдХрд░ी рдХрд░ рд▓ाрдЦों рдХрдоाрддी, рдкрд░ рдоेрд░ी рд╕िрдЪुрдПрд╢рди рдРрд╕ी рдирд╣ीं рдеी। рдлिрд░ рднी рдоैं рдпे рдиौрдХрд░ी рдХрд░рдХे рдЦुрд╢ рд╣ूँ। рдоी рдорд╣्рдгрддे рдЖрдо्рд╣ी рд╕рдХ्рд╕ेрд╕рдлुрд▓ рдЖрд╣ोрдд।" 

рдиीрд░рдЬा рдХे рдХाрдиों рдоें рджीрдкा рдаाрдгेрдХрд░ рдХा рд╕्рд╡рд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕ुрдиाрдИ рдкрдб़ рд░рд╣ा рдеा, рдкрд░ рдиीрд░рдЬा рдЙрд╕े рдЕрдирд╕ुрдиा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕्рдЯाрдл рд░ूрдо рдоें рдЖрдХрд░ рдиिрдвाрд▓ рд╣ो рдХрд░ рдмैрда рдЧрдИ। рдкाрдиी рдХी рдмोрддрд▓ рд╕े рдПрдХ рдШूंрдЯ рдкाрдиी рдкिрдпा рдФрд░ рдоोрдмाрдЗрд▓ рджेрдЦрдиे рд▓рдЧी। рддрднी рдоैрд╕ेंрдЬрд░ рдкрд░ рдПрдХ рд╕ंрджेрд╢ рдЖрдпा।

"рд╣ैрд▓ो рдоैрдо рдоैं рд░ाрдЬीрд╡ рдЖрдкрдХा рдкुрд░ाрдиा рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी ..."
"рд░ाрдЬीрд╡! " рдиीрд░рдЬा рдиे рдЙрд╕рдХी рдлोрдЯो рдХो рдЧौрд░ рд╕े рджेрдЦा, "рдЕрдЪ्рдЫा-рдЕрдЪ्рдЫा рд░ाрдЬीрд╡ рдХрд╢्рдпрдк। рдХैрд╕े рд╣ो?"
рд╣ाрд▓-рдЪाрд▓ рд▓ेрдиे рдХे рдмाрдж рдиीрд░рдЬा рдиे рд░ाрдЬीрд╡ рд╕े рдкूрдЫा, "рд╣िрди्рджी рдкрдв़рддे рд╣ो рдпा рдирд╣ीं?"
"рд╣ाँ рдоैрдо! рдкрдв़рддा рд╣ूँ рдХрднी-рдХрднी рдФрд░ рдЖрдкрдХो рдпाрдж рднी рдХрд░рддा рд╣ूँ। рд╕рдЪ рдкूрдЫिрдпे рддो рдоैрдо! рдЖрдкрдиे рдЬो рдкрдв़ाрдпा рд╡рд╣ рдХрднी рднूрд▓ा рд╣ी рдирд╣ीं। рдФрд░ рдоैं рд╣ी рдирд╣ीं рдЗрд╕ рдХॉрд▓ेрдЬ рд╕े рдкाрд╕ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣рд░ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдЖрдкрдХो рдпाрдж рдХрд░рддा рд╣ै।" 
 
рдиीрд░рдЬा рдХी рдЖँрдЦों рд╕े рджो рдмूँрджें рдоोрдмाрдЗрд▓ рдкрд░ рд╣ी рдЯрдкрдХ рдЧрдИं। рдХाрдиों рдоें рджीрдкा рдаाрдгेрдХрд░ рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдЧुंрдЬिрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧी, 
'рдЖрдк рдЬो рднी рдмрдиो рдЙрд╕ рдХाрдо рдХो рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рдХрд░рдиे рдХा…рдоैं рдпрд╣ рдиौрдХрд░ी рдХрд░рдХे рдЦुрд╢ рд╣ूँ। рдЖрдо्рд╣ी рд╕рдХ्рд╕ेрд╕рдлुрд▓ рдЖрд╣ोрдд ...।'

рдиीрд░рдЬा рдХी рдЖँрдЦें рд░ाрдЬीрд╡ рдХे рд╕ंрджेрд╢ рдкрд░ рдЯिрдХी рдеीं। рдЙрд╕рдХा рдорди рддрд░ंрдЧिрдд рд╣ो рд░рд╣ा рдеा, “рдЖрдо्рд╣ी рд╕рдХ्рд╕ेрд╕рдлुрд▓ рдЖрд╣ोрдд। рд╣ाँ, рдоैं рд╕рдл़рд▓ рд╣ूँ।'

рд╢ैрд╡ рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рд╕ंрдд: рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧी

рд╢рд╢ि рдкाрдзा

рд╢рд╢ि рдкाрдзा

рд▓ोрдХ рдПрд╡ं рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рдХрд▓ाрдПँ-рдк्рд░рдеाрдПँ рдХिрд╕ी рднी рджेрд╢ рдХी рдЧौрд░рд╡рдордпी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдзрд░ोрд╣рд░ рд╣ैं। рднाрд░рдд рдХी рд╕рдоृрдж्рдз рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдкрди्рдиों рдоें рдЭाँрдХ рдХे рджेрдЦें рддो рдЕрдирдЧिрди рдЙрдд्рд╕рд╡-рдоेрд▓े, рд▓ोрдХ-рдЧीрдд, рддीрдЬ-рдд्рдпोрд╣ाрд░, рд░ीрддि-рд░िрд╡ाрдЬ рдЕрдкрдиे рд╡िрд╡िрдз рд░ंрдЧрд░ूрдкों рдоें рджिрдЦाрдИ рджेंрдЧें। рдЗрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХी рд▓рдо्рдмी рджौреЬ рджौреЬрддे-рджौреЬрддे рдердХे-рдЯूрдЯे рдХिрд╕ी рдкреЬाрд╡ рдкрд░ рдЖрдХрд░ рдмैрда рдЧрдпे рд╣ैं рдФрд░ рдХुрдЫ рдзीрдоी-рдзीрдоी рдЪाрд▓ рд╕े рдЪрд▓рддे-рдЪрд▓рддे рдПрдХ рдкीреЭी рд╕े рджूрд╕рд░ी рдкीреЭी рдХे рдЖँрдЧрди рдоें рдХрднी-рдХрднी рднूрд▓े-рдмिрд╕рд░े рдЕрддिрдеि рдХी рддрд░рд╣ рдоिрд▓рдиे рдЖ рдЬाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдЦुрд╢िрдпों рдХी рдкिрдЯाрд░ी рдЦोрд▓ рдХे рдмैрда рдЬाрддे рд╣ैं। рдоेрд░े рдорди рдХे рдЖँрдЧрди рдоें рднी рдпрд╣ рдЖрдХрд░, рдоेрд░ी рдЕंрдЧुрд▓ी рдкрдХреЬ рдХрд░ рдоेрд░े рдЕрддीрдд рдХे рдЧрд▓िрдпाрд░ों рдоें рдоुрдЭे рд▓े рдЬाрддे рд╣ैं। рдРрд╕े рд╣ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрддिрдеि рд╣ैं – рдЬंрдЧрдо рдпोрдЧी।

рд╣рд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдПрд╡ं рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рдкрд░्рд╡ рдХे рд╕ाрде рдоेрд░ी рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рдХी рдордзुрд░ рд╕्рдоृрддिрдпाँ рдЬुреЬी рд╣ुрдИ рд╣ैं। рдкूрд░े рднाрд░рдд рд╡рд░्рд╖ рдоें рдорд╣ाрд╢िрд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХा рдкрд░्рд╡ рдмреЬी рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рдЙрд▓्рд▓ाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдоेрд░े рдЬрди्рдо рд╕्рдеाрди рдЬрдо्рдоू рдХी рдЧрд▓िрдпों рдФрд░ рдоंрджिрд░ों рдоें рдорд╣ाрд╢िрд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХी рд╢ोрднा рдХुрдЫ рднिрди्рди рд╕ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЖрдЗрдпे рджेрдЦрддे рд╣ैं рдорд╣ाрд╢िрд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЬрдо्рдоू рдирдЧрд░ рдХी рдЭाँрдХी-

рд╢िрд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХे рдХुрдЫ рджिрди рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЬрдо्рдоू рдХी рдЧрд▓िрдпों, рдЪौрд░ाрд╣ों рдоें рдЗрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рд╕ाрдзु рдЖрдиा-рдЬाрдиा рдЖрд░рдо्рдн рдХрд░ рджेрддे рдеे।  рдЗрдирдХी рд╡ेрд╢рднूрд╖ा рднी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╣ोрддी рдеी। рд╣рдо рдЗрди्рд╣ें рдЬंрдЧрдо рдмाрдмा рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдирддे рдеे। рдпрд╣ рд╕िрд░ рдкрд░ рджрд╢рдиाрдоी рдкрдЧрдб़ी рдХे рд╕ाрде рдХाрд▓ी рдкрдЯ्рдЯी рдкрд░ рддांрдмे-рдкीрддрд▓ рд╕े рдмрдиे рдЧुрд▓рджाрди рдоें рдоोрд░ рдХे рдкंрдЦों рдХा рдЧुрдЪ्рдЫ рдзाрд░рдг рдХрд░рддे рдеे। рдХрдкрдб़े рдкрд░ рд╕ाрдордиे рдХी рдУрд░ рд╕рд░्рдк рдиिрд╢ाрди рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдХॉрд▓рд░ рд╡ाрд▓े рдХुрд░्рддे рдкрд╣рдиे рдФрд░ рд╣ाрде рдоें рдЦрдЭрдб़ी, рдордЬीрд░ा, рдШंрдЯिрдпाँ рд▓िрдП рдЕрди्рдп рд╕ाрдзुрдУं рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ी рджिрдЦाрдИ рджेрддे рдеे। рдЕрдкрдиी рдЕрдиूрдаी рдЕрднिрдирдп рд╕ंрд╡ाрдж рд╢ैрд▓ी рдоें рдпрд╣ рд╢िрд╡-рдкाрд░्рд╡рддी рдХे рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдХрд╣ाрдиी рдЧाрдпрдирд╢ैрд▓ी рдоें рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХрд╣рддे рдеे рдХि рд╕ुрдирдиे рд╡ाрд▓ा рдоंрдд्рд░рдоुрдЧ्рдз рд╣ो рдЬाрддा рдеा। рд╣рдо рдмрдЪ्рдЪे рдЗрдирдХी рд╕ंрдЧीрддрдордп рдХрдеा рдХो рд╕ुрдирддे рд╣ुрдП рд╣рд░ рдЧрд▓ी-рдЪौрд░ाрд╣ों рдоें рдЗрдирдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЪрд▓рддे рдеे рдФрд░ рдЗрд╕ рд░ोрдЪрдХ рдЕрднिрдирдп рдХा рдЖрдирди्рдж рд▓ेрддे рдеे। рдШрд░ рдоें рдЬंрдЧрдо рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХो рд╕्рд╡рдпं рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा рдФрд░ рдЬंрдЧрдо рдХो рдЕрдЪ्рдЫी рднिрдХ्рд╖ा рджी рдЬाрддी рдеी। рдЬाрддे-рдЬाрддे рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧी рд╣рдо рд╕рдм рдХो рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рджेрддे рдеे। 

рдЖрдЗрдпे, рдЗрди рдШुрдорди्рддु рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧिрдпों рд╕े рдЖрдкрдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХрд░ाрдКँ -
рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧी рдЕрдкрдиी рд╡ेрд╢рднूрд╖ा рдПрд╡ं рднिрдХ्рд╖ा рдоाँрдЧрдиे рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рдвंрдЧ рдХे рдХाрд░рдг рдмाрдХी рд╕ाрдзु -рд╕ंрддों рд╕े рдЕрд▓рдЧ-рдерд▓рдЧ рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं। рдпे рдЬोрдЧी рд╢ैрд╡ рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬो рд╕िрд░्рдл рд╢िрд╡рдЬी рдХी рдкूрдЬा-рдЕрд░्рдЪрдиा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧी рдХो рд╢िрд╡рдкुрд░ाрдг рдХी рдХрдеा рдпाрдж рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрдирдХा рднिрдХ्рд╖ा рд▓ेрдиे рдХा рдвंрдЧ рднी рдмिрд▓рдХुрд▓ рднिрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрдирдХे рдЖрд░ाрдз्рдп рджेрд╡ рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдиे рдХрд╣ा рдеा рдХि рдХрднी рдоाрдпा рдХो рд╣ाрде рдоें рдирд╣ीं рд▓ेрдиा, рдЗрд╕рд▓िрдП рдпे рднेंрдЯ рдпा рджाрди рдХो рд╣ाрде рд╕े рдирд╣ीं рд▓ेрддे, рдмрд▓्рдХि рдЕрдкрдиी рдШंрдЯी рдХो рдЙрд▓рдЯ рдХрд░рдХे рдЙрд╕ी рдоें рджрдХ्рд╖िрдгा рд▓ेрддे рд╣ैं। рджेрд╢рднрд░ рдоें рдзाрд░्рдоिрдХ рдоेрд▓ों рдХे рджिрдиों рдоें рдЗрд╕ рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рд╕ाрдзु рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рдерд▓ों рдоें рдЬाрдХрд░ рд╢िрд╡ рдХा рдЧुрдгрдЧाрди рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдЦाреЬों рдоें рдЕрди्рдп рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдпों рдХे рд╕ाрдзुрдУं рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓ рдХрд░ рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдЬंрдЧрдо рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдХे рджेрд╢рднрд░ рдоें рдХрд░ीрдм рдкाँрдЪ рд╣рдЬाрд░ рдЧृрд╣рд╕्рде рд╕ंрдд рд╣ैं। рдЗрдирдоें рд╕े рдЕрдзिрдХाँрд╢ рдЧृрд╣рд╕्рде рд╕ंрдд рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХे рд╕ाрде рд░рд╣рддे рд╣ै рдФрд░ рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдХे рд▓िрдП рдЦेрддी-рдмाреЬी рдпा рдХोрдИ рдЕрди्рдп рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЬंрдЧрдо рд╢рдм्рдж ‘рдЬреЬ’ рдХा рд╡िрд▓ोрдо рд╢рдм्рдж рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдЪрд▓рдиे-рдлिрд░рдиे рд╡ाрд▓ा। рдпे рдпोрдЧी рдПрдХ рд╕्рдеाрди рд╕े рджूрд╕рд░े рд╕्рдеाрди рддрдХ рдн्рд░рдордг рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рд╢िрд╡-рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдХрдеा рд╕ुрдиाрддे рд╣ैं।

рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧिрдпों рдХे рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХी рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдХрднी рдЕрдХेрд▓े рднिрдХ्рд╖ा рдоाँрдЧрдиे рдирд╣ीं рдЖрддे, рдЕрдкिрддु рд╕рджैрд╡ рдПрдХ рджрд▓ рдоें рдЖрдХрд░ рд╣ी рд╢िрд╡-рдкाрд░्рд╡рддी рдХी рдХрдеा рд╕ुрдиाрддे рд╣ैं। рдПрдХ рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╕िрд░्рдл рдЬंрдЧрдо рд╕ाрдзु рдХा рдмेрдЯा рд╣ी рдЬंрдЧрдо рд╕ाрдзु рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╣рд░ рдкीрдв़ी рдоें, рд╣рд░ рдЬंрдЧрдо рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рдПрдХ рд╕рджрд╕्рдп рд╕ाрдзु рдмрдирддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЗрдирдХा рдХुрдирдмा рд╕рджिрдпों рд╕े рдмрдв़рддा рдЪрд▓ा рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬंрдЧрдо рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рд╕ाрдзु рдЕрдзिрдХрддрд░ рдкंрдЬाрдм, рд╣рд░िрдпाрдгा рдФрд░ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рдмрд╕े рд╣ुрдП рд╣ैं।

рдЗрдирдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдХैрд╕े рд╣ुрдИ рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдоें рдХрдИ рдХрдеाрдПँ рд╣ैं। рдЗрдирдоें рд╕े рд╕рдм рд╕े рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдХрдеा рдпрд╣ рд╣ै -

рдРрд╕ा рдорди рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗрди рд╕ाрдзुрдУं рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рднрдЧрд╡ाрди् рд╢िрд╡ рдХी рдЬाँрдШ рд╕े рд╣ुрдИ рдеी। рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЬрдм рд╢िрд╡-рдкाрд░्рд╡рддी рдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рд╣ो рд░рд╣ा рдеा рддो рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдиे рдкрд╣рд▓े рд╡िрд╖्рдгु рдФрд░ рдлिрд░ рдм्рд░рд╣्рдоाрдЬी рдХो рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░ाрдиे рд╣ेрддु рджрдХ्рд╖िрдгा рджेрдиी рдЪाрд╣ी рддो рджोрдиों рдиे рдЙрд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा। рддрдм рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдиे рдЕрдкрдиी рдЬांрдШ рдХाрдЯрдХрд░ рдЬंрдЧрдо рд╕ाрдзुрдУं рдХो рдЙрдд्рдкрди्рди рдХिрдпा рдФрд░ рдлिрд░ рдЗрди рд╕ाрдзुрдУं рдиे рд╣ी рдорд╣ाрджेрд╡ рд╕े рджрдХ्рд╖िрдгा рд▓ेрдХрд░ рд╢िрд╡-рдкाрд░्рд╡рддी рд╡िрд╡ाрд╣ рдоें рдЧीрдд рдЧाрдП рдФрд░ рдмाрдХी рд░рд╕्рдоें рдкूрд░ी рдХрд░ाрдИं।  рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЖрдЬ рднी рд╢िрд╡ рдкाрд░्рд╡рддी рд╡िрд╡ाрд╣ рдЬैрд╕े рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рдХो рдХрд░ाрдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕िрд░्рдл рдЬंрдЧрдо рд╕ाрдзुрдУं рдХे рдкाрд╕ рд╣ी рд╣ै। 
рдЬंрдЧрдо рдЬोрдЧी рднाрд░рдд рдХी рд▓ोрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХा рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕंрдЧ рд╣ैं। рдЕрдкрдиी рдЕрдиुрдкрдо рдЧाрдпрди рд╢ैрд▓ी рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХा рдФрд░ рдЗрд╕े рдкीреЭी рджрд░ рдкीреЭी рд╣рд╕्рддाрд░рдг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕рд░ाрд╣рдиा рдХे рдкाрдд्рд░ рд╣ैं।

рдХрд╣ाрдиी: рдЙрдкрдЪ्рдЫाрдпा

рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा

- рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा

 рдмрд╣рди рдоुрдЭ рд╕े рд╕рди् 1955 рдоें рдмिрдЫुреЬी।
рдЙрд╕ рд╕рдордп рдоैं рджрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХा рдеा рдФрд░ рдмрд╣рди рдмाрд░рд╣ рдХी।
“рддू рдЖрдЬ рдкिрдЫाреЬी рдЧрдпी рдеी?” рдПрдХ рд╢ाрдо рд╣рдоाрд░े рдкिрддा рдХी рдЖрд╡ाреЫ рд╣рдо рдмрд╣рди-рднाрдИ рдХे рдмाрд▓-рдХрдХ्рд╖ рдоें рдЖрди рдЧूँрдЬी।
рдмрд╣рди рдХो рд╣рд╡ेрд▓ी рдХी рдЕрдЧाреЬी-рдкिрдЫाреЬी рдЬाрдиे рдХी рд╕реЩ्рдд рдордиाрд╣ी рдеी।
рдЕрдЧाреЬी, рдЗрд╕рд▓िрдП рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ाँ рдЕрдЬрдирдмिрдпों рдХी рдЖрд╡ाрдЬाрд╣ी рд▓рдЧी рд░рд╣рддी рдеी। рд▓ोрдХрд╕рднा рд╕рджрд╕्рдп, рдоेрд░े рджाрджा, рдХे рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдПрд╡ं рд╕рд░рдХाрд░ी рдХाрдо-рдХाрдЬ рдЕрдЧाреЬी рд╣ी рджेрдЦे-рд╕рдордЭे рдЬाрддे рдеे।
рдФрд░ рдкिрдЫाреЬी, рдЗрд╕рд▓िрдП рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ाँ рд╣рдоाрд░ा рдЕрд╕्рддрдмрд▓ рдеा, рдЬрд╣ाँ рдЙрди рджिрдиों рдПрдХ рд▓ोрд╣ाрд░-рдкрд░िрд╡ाрд░ рдШोреЬों рдХे рдиाрд▓ рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рдеा।
“рдоैं рд▓े рдЧрдпा рдеा,” рдмрд╣рди рдХे рдмрдЪाрд╡ рдХे рд▓िрдП рдоैं рддрдд्рдХाрд▓ рдЙрда рдЦреЬा рд╣ुрдЖ।
“рдЙрд╕े рд╕ाрде рдШрд╕ीрдЯрдиे рдХी рдХ्рдпा реЫрд░ुрд░рдд рдеी?” рдкिрддा рдиे рдоेрд░े рдХाрди рдЙрдоेрдаे।
“рд▓реЬрдХी рд╣ी рд╕рдпाрдиी рд╣ोрддी рддो рдордиा рдирд╣ीं рдХрд░ рджेрддी?” рджрд░рд╡ाреЫे рдХी рдУрдЯ рд╕ुрдиाрдИ рджे рд░рд╣ी рдЪूреЬिрдпों рдХी рдЦрдирдХ рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рдЖрди рдкрд╣ुँрдЪी। рдкिрдЫрд▓े рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ рд╣рдоाрд░ी рдоाँ рдХी рдоृрдд्рдпु рдХे рдПрдХ рдоाрд╣ рдЙрдкрд░ाрди्рдд рд╣рдоाрд░े рдкिрддा рдиे рдЕрдкрдиा рджूрд╕рд░ा рдм्рдпाрд╣ рд░рдЪा рдбाрд▓ा рдеा рдФрд░ рд╣рдоाрд░ी рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдЙрд╕ рдЫрд╡ि рдкрд░ рдЦрд░ी рдЙрддрд░рддी рдеीं рдЬो рдЫрд╡ि рд╣рдоाрд░ी рдоाँ рдиे рд╣рдоाрд░े рдорди рдоें рдЙрдХेрд░ рд░рдЦी рдеी। рд░ाрдоाрдпрдг рдХी рдХैрдХेрдпी рд╕े рд▓े рдХрд░ рдкрд░िрдХрдеाрдУं рдХी ‘рдЪुреЬैрд▓-рд░ुрдкी рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдХे’ рд╣рд╡ाрд▓े рд╕े।
“рднूрд▓ рдоेрд░ी рд╣ी рд╣ै,” рдмрд╣рди рдкिрддा рдХे рд╕ाрдордиे рдЖ рдЦреЬी рд╣ुрдИ, “рдШोреЬों рдХे рдкाрд╕ рдоैं рд╣ी рднाрдИ рдХो рд▓े рдХрд░ рдЧрдпी рдеी।”
“рдШोреЬों рдХे рдкाрд╕ рдпा рд▓ोрд╣ाрд░ों рдХे рдкाрд╕?” рдирдИ рдоाँ рдаुрдирдХीं।
рдЙрд╕ рд▓ोрд╣ाрд░-рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рддीрди рд╕рджрд╕्рдп рдеे : рд▓ोрд╣ाрд░, рд▓ोрд╣ाрд░िрди рдФрд░ рдЙрдирдХा рдЕрдаाрд░рд╣-рдЙрди्рдиीрд╕ рд╡рд░्рд╖ीрдп рдмेрдЯा।
“рд╣рдоें рдШोреЬों рдХे рдиाрд▓ рдмрджрд▓рддे рд╣ुрдП рджेрдЦрдиे рдеे,” рдоैं рдмोрд▓ рдкреЬा, “рдФрд░ рд╡े рдиाрд▓ рд╡े рд▓ोрд╣ाрд░-рд▓ोрдЧ рдмрджрд▓ рд░рд╣े рдеे।”
“рд╡рд╣ी рддो!” рдирдИ рдоाँ рдиे рдЕрдкрдиी рдЪूреЬिрдпाँ рдЦрдирдХाрдпीं, “рдЯुрдЯрдкुंрдЬिрдП, рдмेрдиाрдо рдЙрди рд╣рдеौреЬिрдпों рдХे рдкाрд╕ рдЬрд╡ाрди рд▓реЬрдХी рдХा рдЬाрдиा рд╢ोрднा рджेрддा рд╣ै рдХ्рдпा?”
“рд╡े рдЯुрдЯрдкुंрдЬिрдП рдирд╣ीं рдеे,” рдоैं рдЙрдмрд▓ рд▓िрдпा, “рдПрдХ рдмैрд▓рдЧाреЬी рдХे рдоाрд▓िрдХ рдеे। рдХрдИ рдФреЫाрд░ों рдХे рдоाрд▓िрдХ рдеे। рдФрд░ рдмेрдиाрдо рднी рдирд╣ीं рдеे। рдЧाрдбुрд▓िрдпा рд▓ोрд╣ाрд░ рдеे। рд╣рдоाрд░ी рддрд░рд╣ рдЪिрдд्рддौрд░рдЧреЭ рдХे рдоूрд▓ рдиिрд╡ाрд╕ी рдеे।”
“рд▓ो,” рдирдИ рдоाँ рдиे рдЕрдкрдиी рдЪूреЬिрдпों рдХो рдПрдХ рдШुрдоाрд╡рджाрд░ рдЪрдХ्рдХрд░ рдЦिрд▓ाрдпा, “рдЙрди рд▓ोрдЧ рдиे рд╣рдоाрд░े рд╕ंрдЧ рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рднी рдиिрдХाрд▓ рд▓ी। рд╣рдоाрд░ी рд▓реЬрдХी рдХो рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рднрдЧा рд▓े рдЬाрдиे рдХी реЫрдоीрди рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд╡ाрд╕्рддे।”
“рдЖрдк реЪрд▓рдд рд╕ोрдЪрддी рд╣ैं,” рдоैं рдлрдЯ рдкреЬा, “рд╡े рд▓ोрдЧ рд╣рдо рд╕े рд░िрд╢्рддा рдХ्рдпों рдЬोреЬрдиे рд▓рдЧे? рд╡े рд╣рдоें рджेрд╢рдж्рд░ोрд╣ी рдоाрдирддे рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рд╣рдо рд▓ोрдЧ рдиे рдкрд╣рд▓े рдоुрдЧрд▓ों рдХी рдЧुрд▓ाрдоी рдХी рдФрд░ рдлिрд░ рдЕंрдЧрд░ेреЫों рдХी।”
“рдРрд╕ा рдХрд╣ा рдЙрди्рд╣ोंрдиे?” рд╣рдоाрд░े рдкिрддा рдЖрдЧрдмрдмूрд▓े рд╣ो рд▓िрдП।
“рдпрд╣ рдкूрдЫिрдП рдРрд╕ा рдХैрд╕े рд╕ुрди рд▓िрдпा рдЗрди рд▓ोрдЧ рдиे? рдФрд░ рдпрд╣ी рдирд╣ीं, рд╕ुрдирдиे рдХे рдмाрдж рдЗрд╕े рд╣рдоें рднी рд╕ुрдиा рджिрдпा।”
“рдпрд╣ рд╕рдЪ рд╣ी рддो рд╣ै,” рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдЙрди рджोрдиों рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рддे рд╕рдордп рдоैं рд╕िрдХुреЬा рдирд╣ीं, рдХाँрдкा рдирд╣ीं, рдбрд░ा рдирд╣ीं, “рдЬрднी рддो рд╣рдо рд▓ोрдЧ рдХे рдкाрд╕ рдпрд╣ рдмреЬी рд╣рд╡ेрд▓ी рд╣ै। рд╡ौрдХ्рд╕рд╡ेрдЧрди рд╣ै। рджрд╕ рдШोреЬे рд╣ैं। рдПрдо्рдмैрд╕ेрдбрд░ рд╣ै। рддीрди рдЧाрдпें рд╣ैं। рджो рднैंрд╕े рд╣ैं।”
“рдХ्рдпा рдмрдХрддे рд╣ो?” рдкिрддा рдиे рдПрдХ реЫोрд░рджाрд░ рддрдоाрдЪा рдоेрд░े рдоुँрд╣ рдкрд░ рджे рдоाрд░ा।
“рднाрдИ рдХो рдХुрдЫ рдордд рдХрд╣िрдП,” рдмрд╣рди рд░ोрдиे рд▓рдЧी, “рджंрдб рджेрдиा рд╣ी рд╣ै рддो рдоुрдЭे рджीрдЬिрдП।”
“рджेрдЦिрдП рддो!” рдирдИ рдоाँ рдиे рд╣рдоाрд░े рдкिрддा рдХा рдмिрдЧреЬा рд╕्рд╡рднाрд╡ рдФрд░ рдмिрдЧाреЬ рджेрдиा рдЪाрд╣ा, “рдХрд╣рддी рд╣ै, ‘рджंрдб рджेрдиा рд╣ी рд╣ै рддो...’ рдоाрдиो рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рдЕрдмोрдз рд╣ो, рдиिрд░्рджोрд╖ рд╣ो, рджंрдб рдХी рдЕрдзिрдХाрд░ी рди рд╣ो।”
“рджंрдб рддो рдЗрд╕े рдоिрд▓ेрдЧा рд╣ी рдоिрд▓ेрдЧा,” рд╣рдоाрд░े рдкिрддा рдХी рдЖँрдЦें рдЕंрдЧाрд░े рдмрди рд▓ीं “рд▓ेрдХिрди рдкрд╣рд▓े рднреЬрдХुрдП рдЕрдкрдиे рд╕ाрдИрд╕ рд╕े рдоैं рдЙрди рдХा рдиाрдо-рдкрддा рддो рдоाрд▓ूрдо рдХрд░ рд▓ूँ। рд╡рд╣ी рдЙрди्рд╣ें рдЦाрдиाрдмрджोрд╢ों рдХी рдмрд╕्рддी рд╕े рдкрдХреЬ рдХрд░ рдЗрдзрд░ рд╣рд╡ेрд▓ी рдоें рд▓ाрдпा рдеा।”
“рдЙрди рд▓ोрд╣ाрд░ों рдХो рддो рдоैं рднी рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ूँ,” рдирдИ рдоाँ рдиे рдЖрд╣्рд▓ाрджिрдд рд╣ो рдХрд░ рдЕрдкрдиी рдЪूреЬिрдпाँ рдЦрдирдХा рджीं, “рдЬो рд╣рдоाрд░े рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдРрд╕े рдмрд╣рдХाрдП-рднрдЯрдХाрдП рд╣ैं।”
“рдЙрди्рд╣ें рддो рдЕрдм рдкुрд▓िрд╕ рджेрдЦेрдЧी, рдкुрд▓िрд╕ рдзрд░ेрдЧी। рдмाрдмूрдЬी рдХे рджреЮ्рддрд░ рд╕े рдоैं рдПрд╕.рдкी. рдХो рдЕрднी реЮोрди рд▓рдЧрд╡ाрддा рд╣ूँ।” рд╣рдоाрд░े рдкिрддा рд╣рдоाрд░े рдмाрд▓-рдХрдХ्рд╖ рд╕े рдмाрд╣рд░ рд▓рдкрдХ рд▓िрдП।
рдмрд╣рди рдФрд░ рдоैं рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХी рдУрд░ рджेрдЦ рдХрд░ рдЕрдкрдиी рдЕрдкрдиी рдоुрд╕्рдХрд░ाрд╣рдЯ рдиिрдпрди्рдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рд▓рдЧे।
рд╣рдо рдЬाрдирддे рдеे рд╡рд╣ рд▓ोрд╣ाрд░-рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХिрд╕ी рдХो рдирд╣ीं рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा।
рд╡рд╣ рдЪिрдд्рддौрд░рдЧреЭ рдХे рд▓िрдП рд░рд╡ाрдиा рд╣ो рдЪुрдХा рдеा।

(2)
  
рдЙрд╕ рджोрдкрд╣рд░ рдЬрдм рдоैं рдкिрдЫрд▓ी рддीрди рджोрдкрд╣рд░ों рдХी рддрд░рд╣ рдЕрд╕्рддрдмрд▓ рдХे рд▓िрдП рдиिрдХрд▓рдиे рд▓рдЧा рдеा рддो рдмрд╣рди рдоेрд░े рд╕ाрде рд╣ो рд▓ी рдеी, “рдЖрдЬ рд╕ाрдИрд╕ рдХाрдХा рдХी рдЫुрдЯ्рдЯी рд╣ै рдФрд░ рдирдИ рдоाँ рдЖрдЬ рдмреЬे рдХрдорд░े рдоें рд╕ोрдиे рдЧрдпी рд╣ैं।”
рдмреЬा рдХрдорд░ा рдоेрд░े рдкिрддा рдХा рдиिрдЬी рдХрдорд░ा рдеा рдФрд░ рдЬрдм рднी рджोрдкрд╣рд░ рдоें рдирдИ рдоाँ рдЙрдзрд░ рдЬाрддीं, рд╡े рджोрдиों рд╣ी рд▓рдо्рдмी рдЭрдкрдХी рд▓िрдпा рдХрд░рддे। рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдФрд░ рдирдИ рдоाँ рдХी рдЕрдирднिрдЬ्рдЮрддा рдХा рд▓ाрдн рдЬैрд╕े рд╣ी рдмрд╣рди рдХो рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ुрдЖ рдеा, рдЙрд╕े рдпाрдж рдЖрдпा рдеा, рд╕्рдХूрд▓ рд╕े рдЙрд╕े рдмрдЧ्рдШी рдоें рд▓िрд╡ाрддे рд╕рдордп рд╕ाрдИрд╕ рдиे рдЙрд╕ рджोрдкрд╣рд░ рдХी рдЕрдкрдиी рдЫुрдЯ्рдЯी рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдеा। рдкुрд░ाрдиा рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рд╕ाрдИрд╕ рд╣рдоाрд░े рдкिрддा рдХा рдоुँрд╣ рд▓рдЧा рдеा рдФрд░ рд╣рд░ рдХिрд╕ी рдХी реЩрдмрд░ рдЙрди्рд╣ें рдкрд╣ुँрдЪा рджिрдпा рдХрд░рддा। рдФрд░ рдЗрд╕ी рдбрд░ рд╕े рдЙрд╕ рджोрдкрд╣рд░ рд╕े рдкрд╣рд▓े рдмрд╣рди рдоेрд░े рд╕ंрдЧ рдирд╣ीं рдиिрдХрд▓ा рдХрд░рддी рдеी।
рд╡ैрд╕े рдЗрди рдкिрдЫрд▓ी рддीрди рджोрдкрд╣рд░ों рдХी рдЕрдкрдиी рдЭाँрдХिрдпों рдХी реЩाрдХा рдоैं рдмрд╣рди рдХो рд░ोреЫ рджेрддा рд░рд╣ा рдеा : рдХैрд╕े рдЕрдкрдиी рдХрд░्рдордХाрд░ी рдХे рдмीрдЪ рд▓ोрд╣ाрд░, рд▓ोрд╣ाрд░िрди рдФрд░ рд▓ोрд╣ाрд░-рдмेрдЯा рдЧрдкिрдпाрдпा рдХрд░рддे рдФрд░ рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХрд░्рдордХाрд░ी рдЙрди рддीрдиों рдиे рдЖрдкрд╕ рдоें рдмाँрдЯ рд░рдЦी рдеी; рд▓ोрд╣ाрд░-рдмेрдЯा рдоोрдЯी рдЕрдкрдиी рд░ेрддी рдФрд░ рдЫुрд░ी рд╕े рдмंрдзे рдШोреЬे рдХे рддрд▓ुрд╡े рдФрд░ рдЦुрд░ рдХे рдХिрдиाрд░े рдмрд░ाрдмрд░ рдмрдиाрддा, рд▓ोрд╣ाрд░ рдЕрдкрдиे рдоिрд╕्рдд्рд░ीрдЦाрдиे рдХे рдПрдХ рдЭोрд▓े рдоें рд╕े рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдиाрдк рдХा рдпू-рдЖрдХृрддि рд▓िрдП рдПрдХ рдирдпा рдиाрд▓ рдЪुрдирддा рдФрд░ рдЙрд╕े рд╕ुрдЧрдаिрдд рд░ूрдк рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдкрд╣рд▓े рдЭрдирдЭрдиा рд░рд╣ी рдЪिрдирдЧाрд░िрдпों рд╕े рднрд░ी рднрдЯ्рдЯी рдоें рдЭोंрдХрддा рдФрд░ рдлिрд░ рдаंрдбे рдкाрдиी рдоें। рд▓ोрд╣ाрд░िрди рдЕрдкрдиी рдзौंрдХрдиी рд╕े рднрдЯ्рдЯी рдоें рдЖрдЧ рджрд╣рдХाрдП рд░рдЦрддी рдФрд░ рдЬрдм рдиाрд▓ рддैрдпाрд░ рд╣ो рдЬाрддा рддो рдЙрд╕े рдмंрдзे рдШोреЬे рдХे рдкैрд░ рдкрд░ рдаोंрдХ рджिрдпा рдЬाрддा। рд╣рдеौреЬों рд╕े। рдкिрддा-рдкुрдд्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा। рдмрд╣рди рдпрд╣ рднी рдЬाрди рд▓ी рдеी рд╣рдеौреЬों рдХी рдЯрдирдЯрдиाрд╣рдЯ рдХे рдмीрдЪ рдмंрдзे рдШोреЬे рдЦूрдм рд╣िрдирд╣िрдиाрдпा рдХрд░рддे। рдЬрднी рд╡рд╣ рднी рдЙрд╕ рдЭाँрдХी рдХो рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд् рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣рддी рдеी।
рдЙрд╕ рджोрдкрд╣рд░ рдЬрдм рд╣рдо рдмрд╣рди-рднाрдИ рд╡рд╣ाँ рдкрд╣ुँрдЪे рддो рд▓ोрд╣ाрд░-рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рд╣рдордиे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдк्рд░рдзाрди-рдоंрдд्рд░ी, рдЬрд╡ाрд╣рд░ рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ु рдХे рдЪिрдд्рддौрд░рдЧреЭ рдХी рдПрдХ рд╕рднा рдоें рджिрдП рдЧрдП рднाрд╖рдг рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдкाрдпा।
“рд╕ुрдирддे рддो рдпрд╣ी рд╣ैं, рдЙрд╕ рджिрди рдХ्рд░ोंрдХ्рд░ोрд▓ी-рд╕िंрдЧोрд▓ी, рдХрдЪрдиाрд░ा-рдиीрдордЪ, рдиीрдордмрд╣рд░ा-рдиाрдердж्рд╡ाрд░ा, рднाрдирдкुрд░ा-рд╢ाрд╣рдкुрд░ा, рддोреЬрдЧреЭ-рджेрд╡рдЧреЭ рд╕рднी рджूрд░-рдкреЬोрд╕ рдХे рдЧाрдбुрд▓िрдпा рд▓ोрд╣ाрд░ рд╣реЫाрд░ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें  рд╡рд╣ाँ рдЬрдоे рдеे,” рд▓ोрд╣ाрд░ рдХрд╣ рд░рд╣ा рдеा।
“рдЖрдк рдХौрди рд╣ो рдмिрдЯिрдпा?” рд▓ोрд╣ाрд░िрди рдиे рдмрд╣рди рд╕े рдкूрдЫा। рд╕ंрдХोрдЪрд╡рд╢ рдЙрди рдкिрддा-рдкुрдд्рд░ рдиे рдмрд╣рди рдХो рдЕрдирджेрдЦा рдХрд░ рджिрдпा рдеा।
“рдпрд╣ рдоेрд░ी рдмрд╣рди рд╣ै। рд╕ाрддрд╡ीं рдЬрдоाрдд рдоें рдкреЭрддी рд╣ै।”
“рдкреЭрддी рд╣ोрдЧी। реЫрд░ूрд░ рдкреЭрддी рд╣ोрдЧी,” рд▓ोрд╣ाрд░िрди рдиे рдмрд╣рди рдХो рд╕िрд░ рд╕े рдкैрд░ рддрдХ рдиिрд╣ाрд░ा।
рд╣реЬрдмреЬा рдХрд░ рдмрд╣рди рд▓ोрд╣ाрд░ рдХी рдУрд░ рдоुреЬ рд▓ी, “рдпे рдЧाрдбुрд▓िрдпा рд▓ोрд╣ाрд░ рдХौрди рд╣ोрддे рд╣ैं?”
“рдЬो рд▓ोрдЧ рд╣рдоें рдоाрдд्рд░ рдзौंрдХिрдП рдпा рд╣рдеौреЬिрдП рд╕рдордЭрддे рд╣ैं рд╡े рдирд╣ीं рдЬाрдирддे рд╣рдо рдЧाрдбुрд▓िрдпा рд▓ोрд╣ाрд░ рд╣ैं। рдЧाреЬी рд╡ाрд▓े рд▓ोрд╣ाрд░। рдЪिрдд्рддौрд░рдЧреЭ рдХे рд░ाрдЬрдкूрдд। рд░ाрдЬा-рд▓ोрдЧ рдХे рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиाрдпा рдХрд░рддे рдеे рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдЕрдХрдмрд░ рдиे рдЪिрдд्рддौрд░ рдЬीрдд рд▓िрдпा рддो рд╣рдоें рд╣рдорд▓ाрд╡рд░ рдХे рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиाрдиे рдоंрдЬूрд░ рдирд╣ीं рд░рд╣े рдФрд░ рд╣рдо рд╡рд╣ाँ рд╕े рдиिрдХрд▓ рдкреЬे,” рд▓ोрд╣ाрд░-рдмेрдЯे рдиे рдЕрдиुрдмрдж्рдз рдЕрдкрдиे рдШोреЬे рдХे рдЦुрд░ рдХी рджिрд╢ा рд╕े рдмрд╣рди рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЕрдкрдиी рдЧрд░рджрди рдЙрдаा рдХрд░ рдЙрд╕े рдПрдХ рдмрд▓ рдЦिрд▓ाрдпा।
“рдЙрд╕ рд╣рдорд▓े рдХे рдмाрдж рдЪिрдд्рддौрд░ рдоें рдХुрдЫ рдмрдЪा рднी рдирд╣ीं рдеा,” рдмрд╣рди рдиे рдХрд╣ा, “рд╣рдоाрд░ी рдоाँ рдмрддाрдпा рдХрд░рддी рдеीं 30,000 рддो рдиाрдЧрд░िрдХ рд╣ी рдоाрд░ рдбाрд▓े рдЧрдП рдеे, рдлिрд░ рдЬिрди рдХी рд░ाрдЬрдкुрддाрдиिрдпों рдиे рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдЬौрд╣рд░ рдоें рдЕрдкрдиे рдк्рд░ाрдг рдд्рдпाрдЧ рджिрдП рдеे। рд╢рд╣рд░ рдХे рднрд╡्рдп рдк्рд░рд╡ेрд╢-рдж्рд╡ाрд░ рдЙрди рдХे рдХрдм्реЫों рд╕े рдЙрдЦाреЬ рдХрд░ рдЖрдЧрд░े рднेрдЬ рджिрдП рдЧрдП рдеे рдФрд░ рд╡े рдмреЬे рдмреЬे рдирдХ्рдХाрд░े рдЬिрди рдХे рдмрдЬाрдиे рдкрд░ рдЬрдирддा рдХो рд░ाрдЬा рд▓ोрдЧ рдХे рдЖрдиे рдЬाрдиे рдХी реЩрдмрд░ рджी рдЬाрддी рдеी, рд╡े рдирдХ्рдХाрд░े рдЪिрдд्рддौрд░ рд╕े рдЙрдаा рдХрд░ рдЕрдХрдмрд░ рдХे рджрд░рдмाрд░ рдоें рдкрд╣ुँрдЪा рджिрдП рдЧрдП рдеे।”
“рд╣ाँ, рд╕ुрдиा рддो рд╣рдо рдиे рднी рд╣ै,” рд▓ोрд╣ाрд░िрди рдиे рдЕрдкрдиा рдоुँрд╣ рдзौंрдХрдиी рд╕े рд╣рдЯाрдпा, “рдХि рдЪिрдд्рддौрд░ рдлिрд░ рд╕ाрд▓-рджрд░-рд╕ाрд▓ рдРрд╕े рдЙрдЬाреЬ рдоें рдмрджрд▓ рдЧрдпा рдеा рдХि рдЙрд╕ рдоें рдЬंрдЧрд▓ी рдЬाрдирд╡рд░ рдФрд░ рдЪीрддे рдЕрдкрдиा рдЕрдб्рдбा рдмрдиाрдиे рд▓рдЧे рдеे।”
рд╕рди् 1568 рдоें рдЕрдХрдмрд░ рдиे рдорд╣ाрд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдХे рдкिрддा, рдорд╣ाрд░ाрдгा рдЙрджрдп рд╕िंрд╣ (рдж्рд╡िрддीрдп) рд╕े рдЙрди рдХे рд░ाрдЬ्рдп рдоेрд╡ाреЬ рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी, рдЪिрдд्рддौрд░, рдЬीрдд рд▓ी рдеी рдФрд░ рдорд╣ाрд░ाрдгा рдЙрджрдп рд╕िंрд╣ рдЕрд░ाрд╡рд▓ी рдкрд░्рд╡рддрдоाрд▓ा рдХी рдЧिрд░िрдкीрда рдоें рдЕрдкрдиा рдирдпा рдирдЧрд░, рдЙрджрдпрдкुрд░, рдмрд╕ा рд▓िрдП рдеे।
“рдордЧрд░ рд╣рдо рдЧाрдбुрд▓िрдпा рд▓ोрд╣ाрд░ рдЬрдм рдЪिрдд्рддौрд░ рдЫोреЬे рддो рдПрдХ рд╕ौрдЧрди्рдз рдХे рд╕ाрде рдЫोреЬे,” рд▓ोрд╣ाрд░-рдмेрдЯे рдиे рдЕрдкрдиी рдЧрд░рджрди рдХो рдлिрд░ рдПрдХ рдмрд▓ рдЦिрд▓ा рджिрдпा।
“рдорд╣ाрд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдЬैрд╕ी рд╕ौрдЧрди्рдз?” рдоैं рдиे рдкूрдЫा। рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬ्рдпाрднिрд╖ेрдХ рдХे рд╕рдо्рдкाрджिрдд рд╣ोрддे рд╣ी рдорд╣ाрд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдиे рд╕ौрдЧрди्рдз рд▓ी рдеी, рдЬрдм рддрдХ рд╡े рдЪिрдд्рддौрд░ рдХो рдЕрдХрдмрд░ рд╕े рд╡ाрдкिрд╕ рдЬीрдд рдирд╣ीं рд▓ेрддे, рд╡े рд░ाрдЬрд╕ी рдмिрд╕्рддрд░ рдкрд░ рдирд╣ीं, рдЭोрдкреЬी рдоें рд░рд╣ेंрдЧे; рд░ाрдЬрд╕ी рднोрдЬ рдирд╣ीं, рдЬंрдЧрд▓ी рд╕рд░рд╕-рдлрд▓, рдЖрдЦेрдЯ, рдордЫрд╡ाрд╣ी рдПрд╡ं рдШाрд╕ рдХी рд░ोрдЯी рд╕े рдкेрдЯ рднрд░ेंрдЧे। рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬीрд╡рди-рдкрд░्рдпрди्рдд рдпрд╣ рд╕ौрдЧрди्рдз рдиिрднाрдпी рднी। рд╣ाрд▓ाँрдХि рдЕрдХрдмрд░ рдХे рд╕ंрдЧ рддीрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХे рдиिрд░рди्рддрд░ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХे рдЕंрддिрдо рджрд╕ рд╡рд░्рд╖ों рдоें рд╡े рдЕрдкрдиे рдоेрд╡ाреЬ рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдЕрдзिрдХांрд╢ рднाрдЧ рд╡ाрдкिрд╕ рдЬीрдд рд▓ेрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рднी рд╣ो рдЪुрдХे рдеे рдФрд░ рдХेрд╡рд▓ рдЪिрдд्рддौрд░ рдФрд░ рдоंрдбрд▓рдЧреЭ рдЬीрддрдиे рд╣ी рдмाрдХी рдеे рдЬрдм 56 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рдоृрдд्рдпु рдиे рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд▓िрдпा। рд╡рд░рдиा рдпे рджो рднी рдЬीрдд рд╣ी рд▓ेрддे।
“рд╣рдоाрд░ी рд╕ौрдЧрди्рдз рднी рдХрдо рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдирд╣ीं рдеी,” рд▓ोрд╣ाрд░ рдЕрдкрдиे рд╣ाрде рдХे рдиाрд▓ рд╕े рдЦेрд▓рдиे рд▓рдЧा।
“рдЖрдкрдХी рд╕ौрдЧрди्рдз рдХ्рдпा рдеी?” рдмрд╣рди рдиे рдкूрдЫा। рдЕрдирдЬाрдиी, рд╣рд░ рдирдпी рдмाрдд рдЬाрдирдиे рдХी рдЙрд╕ рдоें рдЙрдд्рдХрдЯ рдЗрдЪ्рдЫा рд░рд╣ा рдХрд░рддी।
“рдЕंрдзेрд░ा рд╣ो рдЬाрдиे рдкрд░ рд╣рдо рджिрдпा рдирд╣ीं рдЬрд▓ाрдПँрдЧे,” рд▓ोрд╣ाрд░ рдмोрд▓ा, “рдХिрд╕ी рднी рдЧाँрд╡ рдпा рд╢рд╣рд░ рдХी рдЖрдмाрджी рдХे рдЕрди्рджрд░ рд░ाрдд рдирд╣ीं рдмिрддाрдПँрдЧे। рдХुँрдП рд╕े рдкाрдиी рднрд░ेंрдЧे рддो рд░рд╕्рд╕ी рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рдирд╣ीं рд▓ेंрдЧे। рд╕ोрдПँрдЧे рддो рдЪाрд░рдкाрдИ рдФंрдзी рд░рдЦेंрдЧे।”
“рдЬрднी рддो рдЙрд╕ рднाрд╖рдг рдХे рджिрди рдк्рд░рдзाрди-рдоंрдд्рд░ी рдиे рд╕рдм рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣рдоाрд░ी рдЙрд╕ рд╕ौрдЧрди्рдз рдХी рдиिрд╢ाрдиी рдХे рд░ूрдк рдоें рдФंрдзी рд░рдЦी рдЧрдпी рдПрдХ рдЪाрд░рдкाрдИ рд╣ी рдХो рд╕ीрдзी рджिрд╢ा рдоें рдкрд▓рдЯा рдеा,” рд▓ोрд╣ाрд░-рдмेрдЯा рдЕрдкрдиे рдоौрдЬ рдХे рдЬ्рд╡ाрд░ рдкрд░ рд╕рд╡ाрд░ рд╣ो рд▓िрдпा, “рдлिрд░ рд╡рд╣ाँ рдЬрдоा рд╣ुрдП рд╣рдо рд▓ोрд╣ाрд░ рд▓ोрдЧ рдХो рдЙрд╕ рдкुрд▓ рдкाрд░ рдХрд░рдиे рдХा рди्рдпौрддा рджिрдпा рдеा рдЬрд╣ाँ рд╣рдо рд▓ोрдЧ рдХे рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдоें рдЧुрд▓ाрдм рдХी рдкंрдЦुреЬिрдпाँ рдмिрдЫाрдпी рдЧрдпी рдеीं।”
“рдФрд░ рднाрд╖рдг рдоें рдХрд╣ा рдХ्рдпा?” рдоैं рднी рдЙрд╕ рдХी рдоौрдЬ рдоें рдмрд╣ рд▓िрдпा।
“рджूрд░-рдкреЬोрд╕ рдХे рд╕рднी рдЧाрдбुрд▓िрдпा рд▓ोрд╣ाрд░ों рдХो рдЪिрдд्рддौрд░ рд▓ौрдЯ рдЖрдиे рдХो рдмोрд▓ा। рд╡рд╣ाँ рд╕рд░рдХाрд░ рдЕрдм рд╣рдоें рдЫрдд рджेрдЧी, рдиौрдХрд░ी рджेрдЧी, рдЫाрдд्рд░ाрд╡ाрд╕ рджेрдЧी, рд╡ोрдЯ рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рджेрдЧी, рдЕрдкрдиा рдиेрддा рдмрдирдиे-рдмрдиाрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрдЧी।”
“рддो рдЖрдк рднी рдЪिрдд्рддौрд░рдЧреЭ рдЪрд▓े рдЬाрдУрдЧे?” рдоैं рдиे рдкूрдЫा।
“рдЖрдк рдХे рдЕрд╕्рддрдмрд▓ рдХा рдмрд╕ рдпрд╣ рдЖреЩिрд░ी рдШोреЬा рд╣ै,” рд▓ोрд╣ाрд░ рдиे рдХрд╣ा, “рдЗрд╕ рдХी рдиाрд▓ рдаोрдХेंрдЧे, рдЕрдкрдиी рдореЫрджूрд░ी рдЙрдаाрдПँрдЧे рдФрд░ рдЪिрдд्рддौрд░рдЧреЭ рдХे рд▓िрдП рдиिрдХрд▓ рд▓ेंрдЧे।”
“рд╡рд╣ाँ рдкрд╣ुँрдЪेंрдЧे рдХрдм?”
“рдЕрдм рдмैрд▓рдЧाреЬी рд╕े рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं,” рд▓ोрд╣ाрд░-рдмेрдЯा рддिрдХ्рдд рд╣ो рд▓िрдпा, “рдХिрд╕ी рдоोрдЯрд░-рдЧाреЬी рдпा рдЪीрд▓ рдЧाреЬी рд╕े рддो рдЬा рдирд╣ीं рд░рд╣े।”
“рдЪीрд▓ рдЧाреЬी?” рдоैं рдиे рдЙрд╕े рд╕рд╣рдЬ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ा।
“рдЕрд░े, рд╡рд╣ी рдЖрдк рдиेрддा рд▓ोрдЧ рдХा рд╣рд╡ाрдИ рдЬрд╣ाреЫ। рдЪीрд▓ рдХी рддрд░рд╣ рдЖрд╕рдоाрди рдоें рдЙреЬाрди рд▓ेрддा рд╣ै рди!” рд╡рд╣ рдеोреЬा рдоुрд╕्рдХрд░ाрдпा।
“рдЖрдк рд▓ोрдЧ рдХी рд╡рд╣ рдЫोрдЯी рдоोрдЯрд░-рдЧाреЬी рддो рдЦूрдм рдЧोрд▓-рдордЯोрд▓ рд╣ै। рднृंрдЧ рдЬैрд╕ी рд╕ूрд░рдд рд╣ै рдЙрд╕рдХी।” рдкрддि рдХी рдУрд░ рджेрдЦ рдХрд░ рд▓ोрд╣ाрд░िрди рд╣ँрд╕рдиे рд▓рдЧी।
рдпрд╣ рдоैं рдиे рдмрд╣ुрдд рдмाрдж рдоें рдЬाрдиा рдХि реЮौрдХ्рд╕рд╡ेрдЧрди рдХो рд╕рдм рд╕े рдкрд╣рд▓े рдиाреЫिрдпों рдХी рдЬрд░्рдорди рд▓ेрдмрд░ рдл्рд░рди्рдЯ рдиे рд╕рди् 1937 рдоें рдХрдо рджाрдо рдХी ‘рдкीрдкрд▓्реЫ рдХाрд░’ рдХे рд░ूрдк рдоें рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдеा рдФрд░ рджूрд╕рд░े рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рдЙрд╕ी рдХाрд░рдг рдЙрд╕рдХी рдмिрдХ्рд░ी рдмрд╣ुрдд рдиीрдЪे рдЪрд▓ी рдЧрдпी рдеी рдЬो рдлिрд░ 1960 рдоें рдЬा рдХрд░ рд╕ुрдзрд░ी рдеी।
“реЩाрд▓िрд╕ рд╡िрд▓ाрдпрддी рдЧाреЬी рд╣ै, рдЕрдо्рдоा,” рд▓ोрд╣ाрд░-рдмेрдЯे рдиे рд╣ाрде рдХी рдЫुрд░ी рдХो рд╣рд╡ा рдоें рд▓рд╣рд░ाрдпा, “реЫрд░ूрд░ рдХिрд╕ी рдЕँрдЧрд░ेреЫ рдиे рдЗрди्рд╣ें рдЗрдиाрдо рдоें рджी рд╣ोрдЧी।”
“рдХ्рдпा рдорддрд▓рдм?” рдмрд╣рди рддрдордХी।
“рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рдХि рдЖрдк рдХे рджाрджा рдЕंрдЧрд░ेреЫों рдХे реЫрдоाрдиे рдоें рдЙрди рдХे рд╕ाрде рдеे।”
“рдЖрдк рдХो рдоाрд▓ूрдо рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рд╡े рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХी рдЯिрдХрдЯ рд╕े рдЪुрдиाрд╡ рдЬीрддे рд╣ैं।”
“рдоाрд▓ूрдо рд╣ै। рд╕рдм рдоाрд▓ूрдо рд╣ै। рдкрд╣рд▓े рд╡े рдЕंрдЧрд░ेреЫों рдХे рд╕ाрде рдеे, рдХांрдЧ्рд░ेрд╕िрдпों рдХे рд╕ाрде рдирд╣ीं।”
“рдХैрд╕े?”
“рдХांрдЧ्рд░ेрд╕िрдпों рдХे рд╕ाрде рд╣ोрддे рддो рдЧрд▓िрдпों-рдмाреЫाрд░ों рдоें ‘рднाрд░рдд рдЫोреЬो’ рдХा рдиाрд░ा рд▓рдЧाрддे। рдЕрдкрдиी рд╣рд╡ेрд▓ी рдоें рдЕंрдЧрд░ेреЫों рдХो рджाрд╡рддें рди рдЦिрд▓ाрддे। рдЦрдж्рджрд░ рдкрд╣рдирддे। рд╡िрд▓ाрдпрддी рдирд╣ीं। рд╡िрд▓ाрдпрддी рдЬрд▓ाрддे। рд▓ाрдаी рдЦाрддे, рдЬेрд▓ рдХाрдЯрддे।”
“рдЖрдк рд╣рдо рд▓ोрдЧ рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдирд╣ीं рдЬाрдирддे, рдЗрд╕рд▓िрдП рдРрд╕ा рдХрд╣ рд░рд╣े рд╣ैं,” рдмрд╣рди рдХा рдЕрди्рддрд░्рд╡ेрдЧ рдЙрд╕ рдХे рд╕्рд╡рд░ рдоें рдЫрд▓рдХ рдЖрдпा, “рдкीрдЫे рд╕े рд╣рдо рдорд╣ाрд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдХे рдЙрд╕ рд░рдХ्рд╖рдХ рджрд▓ рдХे рд╡ेрд╢ рд╕े рд╣ैं рдЬो рд╣рд▓्рджीрдШाрдЯी рдХी рд▓реЬाрдИ рдоें рдЭाрд▓ा рд╕рд░рджाрд░ рдХे рд╕ाрде рдХंрдзे рд╕े рдХंрдзा рдоिрд▓ा рдХрд░ рдЕрдХрдмрд░ рдХी рдоुреЪрд▓ рд╕ेрдиा рдХा рд╕ाрдордиा рдХिрдП рдеे।”
“рдпрд╣ рдЭाрд▓ा рд╕рд░рджाрд░ рдХौрди рдеा?” рд▓ोрд╣ाрд░िрди рдиे рдкूрдЫा।
“рдоाрдирд╕िрд╣рди рдиाрдо рдеा рдЙрд╕рдХा,” рдоैं рдмोрд▓ा।
“рдордЧрд░ рдоाрдирд╕िंрд╣ рддो рдЙрд╕ рд╕рдордп рдоुрдЧрд▓ों рдХा рд╕ेрдиाрдкрддि рдеा рдЬिрд╕ рдХे рд╣ाрдеी рдХे рдорд░рджाрдиे рд╕े рдЪेрддрдХ рдШाрдпрд▓ рд╣ुрдЖ рдеा рдЬрдм рдЙрд╕ рдиे рдЙрд╕рдХी рд╕ूंрдб рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдкैрд░ рдЬा рдЯिрдХाрдП рдеे।” рд▓ोрд╣ाрд░-рдмेрдЯा рд╣рд▓्рджी-рдШाрдЯी рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╢ाрдпрдж рдкूрд░ा рдирд╣ीं рдЬाрдирддा рдеा।
“рдЖрдк рдЙрд▓рдЭो рдирд╣ीं,” рдмрд╣рди рдЭрд▓्рд▓ाрдпी, “рд╡рд╣ рдоाрдирд╕िंрд╣ рдеा рдФрд░ рдпрд╣ рдоाрдирд╕िрд╣рди। рдЭाрд▓ा рд▓ोрдЧ рдХा рд╕рд░рджाрд░। рдФрд░ рднाрдоा рд╢ाрд╣ рдХी рддрд░рд╣ рд╣ी рдЕрдкрдиे рдЖрджрдоिрдпों рдХे рд╕ाрде рдорд╣ाрд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдХे рд╕рд╣рдЪрд░ рд░рд╣ा рдеा। рднीрд▓ों рдиे рдЬрд╣ाँ рдЕрдкрдиे рддीрд░ों рдХे реЫोрд░ рд╕े рдвेрд░ों рджुрд╢्рдорди рдЧिрд░ाрдП рд╡рд╣ीं рдЭाрд▓ा рд▓ोрдЧों рдиे рдЕрдкрдиी рддрд▓рд╡ाрд░ों рдХे реЫोрд░ рд╕े। рдлिрд░ рдФрд░ рд╕ाрде рдоें рдПрдХ рдЕреЮрдЧाрди рд╕рд░рджाрд░ рднी рдеा, рд╣ाрдХिрдо рдЦाँ рд╕ूрд░।”
“рдФрд░ рдЭाрд▓ा рд╕рд░рджाрд░ рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдмреЬी рджिрд▓рдЪрд╕्рдк рдХрд╣ाрдиी рднी рдЬुреЬी рд╣ै,” рдоैं рдЙрдд्рд╕ाрд╣िрдд рд╣ो рдЙрдаा, “рд╣ुрдЖ рдпूँ рдХि рдорд╣ाрд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдиे рдЬैрд╕े рд╣ी рдоुреЪрд▓ рд╕ेрдиाрдкрддि рдоाрди рд╕िंрд╣ рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдмрд▓्рд▓рдо рдЫोреЬा рд╡рд╣ рдЭुрдХ рд▓िрдпा рдФрд░ рдЙрд╕ рдХा рдорд╣ाрд╡рдд рдорд░ рдЧрдпा। рдЙрдзрд░ рдорд╣ाрд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдХो рдмрди्рджूрдХ рдХी рдПрдХ рдЧोрд▓ी рдЖ рд▓рдЧी। рддрд▓рд╡ाрд░ рдФрд░ рдмрд░рдЫी рд╕े рддीрди рдШाрд╡ рдЙрди्рд╣ें рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд▓рдЧ рдЪुрдХे рдеे। рдРрд╕े рдоें рдЙрдирдХे рд╕ेрдиाрдкрддिрдпों рдиे рдЙрдирдХे рдХрдкреЬे рдФрд░ рдоुрдХुрдЯ рдЭाрд▓ा рд╕рд░рджाрд░ рдоाрдирд╕िрд╣рди рдХो рдкрд╣рдиा рджिрдП рддाрдХि рдШाрдпрд▓ рдорд╣ाрд░ाрдгा рдЕрдкрдиे рдЪेрддрдХ рдХे рд╕ाрде рджूрд░ рдиिрдХрд▓ рд▓ें।”
рдпрд╣ाँ рдЖрдк рдХो рдпрд╣ рдмрддाрддा рдЪрд▓ूँ 21 рдЬूрди 1576 рдХे рджिрди рд╣ुрдИ рд╣рд▓्рджी-рдШाрдЯी рдХी рдпрд╣ рд▓реЬाрдИ рдХेрд╡рд▓ рдЪाрд░ рдШंрдЯे рд╣ी рдЪрд▓ी рдеी рдХिрди्рддु рд╡рд╣ рдорд╣ाрд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕рд╣рдЪрд░ों рдХी рдПрдХ рдЕрдорд░ рдЧाрдеा рдмрди рдЧрдпी। рдЕрдЪрд░рдЬ рдирд╣ीं рдЬो рдЙрди рдХे рд╕рдо्рдоाрди рдоें 21 рдЕрдЧрд╕्рдд 2007 рдХे рджिрди рд╣рдоाрд░े рдкाрд░्рд▓िрдоेрди्рдЯ рд╣ाрдЙрд╕ рдХे рд╕ाрдордиे рдЪेрддрдХ рдкрд░ рд╕рд╡ाрд░ рдорд╣ाрд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдХे рд╕ाрде рд╕ाрде рдЭाрд▓ा рдоाрди рд╕िрд╣рди, рднाрдоा рд╢ाрд╣, рд╣ाрдХिрдо рдЦाँ рд╕ूрд░ рддрдеा рдПрдХ рдЕрдиुрд╡рд░्рддी рдк्рдпाрджे рдХी рдоूрд░्рддिрдпाँ рдЕрдзिрд╖्рдаाрдкिрдд рдХी рдЧрдпी рд╣ैं।
“рдордЧрд░ рджेрдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЭाрд▓ा рд╕рд░рджाрд░ рдФрд░ рднीрд▓ рд░ाрдЬा рддो рдЕрдкрдиी рдкूрд░ी рдмिрд░ाрджрд░ी рдХे рд╕ाрде рд╡рд╣ाँ рдоौрдЬूрдж рдеे рдордЧрд░ рдорд╣ाрд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдХी рдкूрд░ी рдмिрд░ाрджрд░ी рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдирд╣ीं рдеी। рдЙрдирдХे рдЕрдкрдиे рд╣ी рджो рднाрдИ рдоुреЪрд▓ рд╕ेрдиा рдоें рднрд░рддी рд╣ो рд▓िрдП рдеे।”
“рд╣рдо рдЬाрдирддे рд╣ैं,” рдоैं рдиे рдХрд╣ा, “рдордЧрд░ рдЙрди рдоें рдЬो рд╢рдХ्рддि рд╕िंрд╣ рдеा рдЙрд╕ рдиे рдЙрд╕ी рд▓реЬाрдИ рдХे рджौрд░ाрди рдорд╣ाрд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдХी рдЬाрди рднी рдмрдЪाрдпी। рдЬैрд╕े рд╣ी рдЙрд╕рдиे рдПрдХ рдоुреЪрд▓ рд╕िрдкाрд╣ी рдХो рдЕрдкрдиे рдШाрдпрд▓ рднाрдИ рдкрд░ рд╡ाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рджेрдЦा, рдЙрд╕ рдиे рдмреЭ рдХрд░ рдЙрд╕े рдоाрд░ рдЧिрд░ाрдпा।”
“рдордЧрд░ рдЙрдирдХी рдкूрд░ी рдмिрд░ाрджрд░ी рдиे рдЙрди рдХा рд╕ाрде рдиिрднाрдпा рдХ्рдпा? рдЙрди्рд╣ें рдХ्рдпा рдХрд╣ेंрдЧे рдЬो рдоुреЪрд▓ों рдХे рд╕ूрдмेрджाрд░ рдмрдиे? рд╕ेрдиाрдкрддि рдмрдиे? рдЬाрдЧीрд░рджाрд░ рдмрдиे? рдкрд╣рд▓े рдоुреЪрд▓ों рдХो, рдлिрд░ рдЕंрдЧрд░ेреЫों рдХो рдХрднी рдЦुрд▓े-рдЖрдо рддो рдХрднी рдЕрдкрдиे рддрд╣рдЦाрдиों рдоें рдмрдиी рд╕ुрд░ंрдЧों рд╕े рд╣рдеिрдпाрд░ рднेрдЬрддे рд░рд╣े? рдШोреЬे рднेрдЬрддे рд░рд╣े? рд░рд╕рдж рднेрдЬрддे рд░рд╣े?” рд▓ोрд╣ाрд░-рдмेрдЯा рдЕрдкрдиी рдоौрдЬ рдоें рдмोрд▓ा।
рдЬрднी рдоुрдЭे рдз्рдпाрди рдЖрдпा рд╣рдоाрд░ी рд╣рд╡ेрд▓ी рдоें рднी рдПрдХ рддрд╣рдЦाрдиा рд╣ै рдЬрд╣ाँ рд╣рдоेрд╢ा рддाрд▓ा рдкреЬा рд░рд╣рддा рд╣ै рдФрд░ рд╣рдоाрд░े рдкूрдЫрдиे рдкрд░ рдоाँ рдиे рдмрддाрдпा рдеा рд╡рд╣ рдПрдХ рдРрд╕ी рдЕंрдзी рд╕ुрд░ंрдЧ рдоें рдЦुрд▓рддा рд╣ै рдЬрд╣ाँ рд╕ाँрдк рдФрд░ рдЫिрдкрдХрд▓ी рд╡ाрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдмрд╣рди рдХा рдЪेрд╣рд░ा рдХुрдо्рд╣рд▓ाрдпा рддो рдоेрд░ा рднी рдЙрддрд░ рд▓िрдпा। рдХ्рдпों рд╣рдоाрд░े рдкूрд░्рд╡рдЬों рдоें рджृреЭрддा рдХी, рдзैрд░्рдп рдХी, рд╕рд╣рди-рд╢рдХ्рддि рдХी рдХрдоी рд░рд╣ी?
“рдпрд╣ рд▓реЬрдХा рдЕрдкрдиी рдоुрд░рд▓ी рдмрдЬाрдпा рдХрд░рддा рд╣ै,” рд▓ोрд╣ाрд░ рдиे рд╣рдоें рд╣ँрд╕ाрдиा рдЪाрд╣ा, “рдЖрдк рдЗрд╕ рдХी рдХ्рдпों рд╕ुрдирддे рд╣ो? рд╣рд░ рдХोрдИ рдд्рдпाрдЧ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा। рд╣рд░ рдХोрдИ рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдирд╣ीं рдЭेрд▓ рд╕рдХрддा।”
“рдХ्рдпों? рд╣рдо рдЧाрдбुрд▓िрдпा рд▓ोрд╣ाрд░ों рдоें рд╣рд░ рдХिрд╕ी рдиे рдд्рдпाрдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा?” рд▓ोрд╣ाрд░-рдмेрдЯा рдЙрдд्рддेрдЬिрдд рд╣ो рд▓िрдпा, “рд╣рд░ рдХिрд╕ी рдиे рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдирд╣ीं рдЭेрд▓ी? рд╣рд░ рдХिрд╕ी рдиे рдЕрдкрдиे рдмाрдк-рджाрджा рдХी рдЪाрд░ рд╕ौ рд╕ाрд▓ рдкुрд░ाрдиी рд╕ौрдЧрди्рдз рдирд╣ीं рдиिрднाрдпी? рд╣рдеिрдпाрд░ рдЧреЭрдиे рдХी рдЕрдкрдиी рдХाрд░ीрдЧрд░ी рдирд╣ीं рдкिрдЫेрд▓ी? рдмрджрд▓े рдоें рдЦेрддी рдХे рдФреЫाрд░ рдкрдХреЬрдиे рдХो? рд░рд╕ोрдИ рдХे рднांрдбे рдмрдиाрдиे рдХो? рдШोреЬों рдХे рдиाрд▓ рдаोंрдХрдиे рдХो? рд▓ेрдХिрди рджुрд╢्рдорди рдХा рдХाрдо рдХрднी рдирд╣ीं рдХिрдпा, рди рдЕंрдЧрд░ेреЫों рдХा, рди рдоुреЪрд▓ों рдХा।”
“рддू рдХिрд╕ рдмिрд░рддे рдкрд░ рдЗрди рдЕрдмोрдз рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдШेрд░ рд░рд╣ा рд╣ै?” рд▓ोрд╣ाрд░िрди рдиे рдмेрдЯे рдХो рдЯोрдХा, “рдпे рддो рдЕрдкрдиे рдмाрдк-рджाрджा рдЬैрд╕े рдирд╣ीं।”
“рдЖрдЬ рдирд╣ीं рд╣ैं рддो рдХрд▓ рд╣ो рдЬाрдПँрдЧे,” рд▓ोрд╣ाрд░-рдмेрдЯा рдЕрдкрдиे рдШोреЬे рдХे рдЦुрд░ рдкрд░ рд▓ौрдЯ рд▓िрдпा।
рдЕрдкрдиा рд╕ा рдоुँрд╣ рд▓े рдХрд░ рд╣рдо рдмрд╣рди-рднाрдИ рдкिрдЫाреЬी рд╕े рдиिрдХрд▓ рдкреЬे।
“рддुрдо рджोрдиों рдпрд╣ाँ рдХ्рдпा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ो?” рдХुрддूрд╣рд▓ी рд╕ाрдИрд╕ рдиे рд╣рдоें рд░ाрд╕्рддे рдоें рд░ोрдХ рд▓िрдпा, “рдмिрдЯिрдпा, рдХ्рдпा рдмाрдд рд╣ै?”
“рдХुрдЫ рдирд╣ीं,” рдмрд╣рди рдШрдмрд░ा рдЧрдпी।
“рдХ्рдпा рдЕрд╕्рддрдмрд▓ рд╕े рд╣ो рдХрд░ рдЖ рд░рд╣े рд╣ो?” рд╕ाрдИрд╕ рдХो рд╢ाрдпрдж рдЕрдкрдиी рдЪुрдЧрд▓ी рдХो рдЕрднिрдиिрд╢्рдЪрдпрди рджेрдиा рд░рд╣ा।
“рддुрдо्рд╣ें рдЗрд╕ рд╕े рдорддрд▓рдм?” рдоैं рдЧुрд░्рд░ाрдпा। рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХे рдЕрди्рджाреЫ рдоें। рдмрджрд╕्рддूрд░। рдЯрд╣рд▓ुрдУं рдХे рд╕ाрде рдЙрди рдХा рдЕрди्рджाреЫ рд╣рдоेрд╢ा рдХाрд░рдЧрд░ рд╕िрдж्рдз рд╣ोрддा рдеा। рдиिрдЬрддा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рд╣ेрддु।
рдмрд╣рди рдХा рд╣ाрде рдеाрдо рдХрд░ рдоैं рдЖрдЧे рдмреЭ рд▓िрдпा।
рд╕ाрдИрд╕ рдЕрдкрдиा рдоुँрд╣ рдиीрдЪा рдХрд░ рдХे рдЕрд╕्рддрдмрд▓ рдХा рд░ाрд╕्рддा рдиाрдкрдиे рд▓рдЧा।
  
  (3)
рдЦाрдиाрдмрджोрд╢ों рдХी рдмрд╕्рддी рд╕े рдкुрд▓िрд╕ рдЬीрдк реЩाрд▓ी рд▓ौрдЯी рддो рд╣рдоाрд░े рдкिрддा рдиे рдмрд╣рди рдХा рджंрдб рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा।
рдЬो рдЕрдХрд▓्рдкрдиीрдп рдеा।
рдЙрд╕े рдЕрдм рдоीрд▓ों рджूрд░ рд░рд╣ рд░рд╣ी рд╣рдоाрд░ी рдмुрдЖ рдХे рд╢рд╣рд░ рдХे рдПрдХ рд╕्рдХूрд▓ рдХे рдЫाрдд्рд░ाрд╡ाрд╕ рдоें рд░рд╣рдиा рдеा।
рдФрд░ рддीрд╕рд░े рджिрди рдмрд╣рди рдЪрд▓ी рдЧрдпी।
рд╣рд╡ेрд▓ी рдоें рдоैं рд░рд╣ рдЧрдпा, рдЕрдХेрд▓े рджрдо, рдЕрдХेрд▓ी рдХрд╣ाрдиी рдХे рд╕ाрде... ... ...