рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рдЬ्рдЮाрдирдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрд╡ेрдХ
рдкुрд╕्рддрдХ: 'рддुрдо्рд╣ीं рд╕े реЫिрдпा рд╣ै' реЪреЫрд▓ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣
реЪреЫрд▓рдХрд░: рд╕ुрднाрд╖ рдкाрдардХ 'реЫिрдпा'
рдк्рд░рдХाрд╢рди: рдЕрднिрдзा рдк्рд░рдХाрд╢рди
рдоूрд▓्рдп: ₹ 300 рд░ुрдкрдпे
рд╡рд░्рд╖: 2022
рд╕ुрднाрд╖ рдкाрдардХ 'реЫिрдпा' рдХी реЪреЫрд▓ों рдоें рдЕрдкрдиे рд╡рд░्рддрдоाрди рдХी рд╡िрднिрди्рди рдЫрд╡िрдпाँ рдФрд░ рдиिрд░ंрддрд░ рдмрджрд▓рддे рд╕рдордп рдХा рдмोрдз рдоौрдЬूрдж рд╣ै। рдЙрдирдХी реЪреЫрд▓ों рдоें рдЬो рд╡्рдпाрдХुрд▓ рд╕्рдеिрддिрдпाँ рд╣ैं рд╡ो рдХिрд╕ी рдЗрд╢्рддрд╣ाрд░ рдХी рддрд░рд╣ рдирд╣ीं рд╣ैं। рдЕрдкрдиा рдк्рд░рддिрдкрдХ्рд╖ рд░рдЦрддी реЪреЫрд▓ें, рдЕрдкрдиा рдиिрдЬрддा рдмोрдз рднी рд░рдЦрддी рд╣ैं।
![]() |
| рд╕ुрднाрд╖ рдкाрдардХ 'реЫिрдпा' |
рдЙрдирдХी рдкрд╣рд▓ी реЪреЫрд▓ рдХा рдкрд╣рд▓ा рд╢ेрд░ реЪौрд░рддрд▓рдм рд╣ै рдЬो рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рд╣ै। рд╢ेрд░ рдоें рдЧोрдзूрд▓ि рдХा рд╕рдордп рджो рд╕рдордпों рдХा рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдЙрдд्рд╕рд╡ рд╣ोрддा рд╣ै। рдПрдХ рд╕рдордп рдЬाрддा рд╣ुрдЖ। рджूрд╕рд░ा рдЖрддा рд╣ुрдЖ। рд╕ुрднाрд╖ рдХी рдпे реЪреЫрд▓ें рднी рджो рд╕рдордп рдХी рдЕंрддрд░рдзाрд░ा, рдж्рд╡ंрдж्рд╡, рдмрджрд▓ाрд╡ рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдкрд╣рд▓ी реЪреЫрд▓ рдХे рдкрд╣рд▓े рд╢ेрд░ рдоें рдЬिрд╕ рдк्рд░рддीрдХ (рдЧोрдзूрд▓ि) рдХी рдмाрдд рд╣ो рд░рд╣ी рдеी, рд╡рд╣ рд╢ेрд░ рд╣ै -
рд╕ूрд░рдЬ рдЬрдм рджिрди рдХी рдмाрддों рд╕े рдКрдм рдЧрдпा
рдкрд░рдмрдд рд╕े рдЙрддрд░ा рджрд░िрдпा рдоें рдбूрдм рдЧрдпा
рдпрд╣ाँ рд╕ूрд░рдЬ рдХे рдбूрдмрдиे рдХा рдмिंрдм рд╣ै рддो рдПрдХ рдЕрди्рдп рдЧ़реЫрд▓ рдоें, рдЬो рди рд╕िрд░्реЮ рд▓ंрдмी рдмрд╣рд░ рдоें рд╣ै рдмрд▓्рдХि рд░рджीреЮ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рднी рдмрд╣ुрдд рдХрд▓ाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдпрд╣ाँ- 'реЫिрдпा' рд╣ै рд░рджीреЮ рдХे реЫрд░िрдП рдмाрдд рдХрд╣ी рдЧрдИ рд╣ै। реЫिрдпा рдпाрдиी рдк्рд░рдХाрд╢। рдпрд╣ рдЬो рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рдХी рдЙрдд्рд╕рд╡рдзрд░्рдоिрддा рд╣ै, рдпрд╣ी рдХрд╡िрддा рдЙрдд्рд╕рд╡ рдпा рдХрд╣ें рдХि реЪреЫрд▓ рдЙрдд्рд╕рд╡ рднी рд╣ै। рдпрд╣ реЪреЫрд▓ рдЙрдд्рд╕рд╡ рддрдм рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рддрдеा рд╕ृрдЬрдиाрдд्рдордХ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдЬрдм рдаाрда реЮреШीрд░ाрдиा рд╣ो। рд╢ेрд░ рд╣ै -
![]() |
| рдЬ्рдЮाрдирдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрд╡ेрдХ |
рдЕँрдзेрд░ी рд╣ै рд░ाрддें рдордЧрд░ рд░ौрд╢рдиी рдХा рдХोрдИ рддीрд░ рдоाрд░ो рддुрдо्рд╣ीं рд╕े реЫिрдпा рд╣ै
рджुрд╖्рдпंрдд рдиे рдХрд╣ा рдеा- 'рд╣ो рдХрд╣ीं рднी рдЖрдЧ рд▓ेрдХिрди рдЖрдЧ рдЬрд▓рдиी рдЪाрд╣िрдП', рддो рдирдП рд╕рдордп рдоें, рдПрдХ рдпुрд╡ा реЪреЫрд▓ рд▓ेрдЦрдХ, рдирдпी рддрд░рд╣ рдХी рдЪुрдиौрддिрдпों рдХो рд╢ेрд░ рдоें рдпूँ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै-
'рдердХрди рдХो рдЙрддाрд░ो рди рдпूँ рдердХ рдХे рд╣ाрд░ो рд╡реЮा рдХे рд╕िрддाрд░ो рддुрдо्рд╣ीं рд╕े реЫिрдпा рд╣ै'
'рддुрдо्рд╣ीं рд╕े рдЬिрдпा рд╣ै' рдЗрд╕ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХो рд╡ो рдЕрдзिрдХ рджृреЭрддा рд╕े, рдирдП рдоुрд╣ाрд╡рд░े рдХे реЫрд░िрдП рдХрд╣рддे рд╣ैं।
'рдпे рд░ौрд╢рдиी рддो рд╣ै рддेрд░ी рдоुрд░ीрдж рд╕ाँрдХрд▓ рдЦोрд▓'
'рд╕ाँрдХрд▓ рдЦोрд▓' рд░рджीреЮ рдоें рдПрдХ рд╕ंрдмोрдзрди рд╣ै। рд╕ंрдмोрдзрди рдоें рдЙрдо्рдоीрдж рдХी рдЖрд╢्рд╡рд╕्рддि рд╣ै। рд╕ाँрдХрд▓ рд╢рдм्рдж рдХा рддो реЩूрдмрд╕ूрд░рдд рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ै рд╣ी, рдкूрд░ी реЪреЫрд▓ рдоें рдЬрдм 'рд╕ाँрдХрд▓ рдЦोрд▓' рдХी рдз्рд╡рдиिрдпाँ рдЧूँрдЬрддी рд╣ैं рддो рдПрдХ рдЖрд╢ाрд╡ाрдж рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕ुрднाрд╖ рдХी реЪреЫрд▓ рдХा рдПрдХ рдФрд░ рд╢ेрд░ реЪौрд░рддрд▓рдм рд╣ै -
рдоैं рдКрдмрддा рд╣ूँ, рди реШिрд╕्рд╕े рдХो рдФрд░ рд▓рдо्рдмा рдЦींрдЪ
рдЕрдЧрд░ рд╣ै рд╣ाрде рдоें рдбोрд░ी рддो рдлिрд░ рдпे рдкрд░्рджा рдЦींрдЪ
рдмाрдд реЫिрди्рджрдЧी рдХी рд╣ै। рдмाрдд реШिрд╕्рд╕े рдХे рдЬ़рд░िрдП рд╡्рдпрдХ्рдд рд╣ुрдИ рд╣ै। рд╢ेрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЬीрд╡рди-рдоृрдд्рдпु рдХा рдмोрдз рдкुрд░ाрддрди। реЫिрди्рджрдЧी рдХी рджाрд╕्рддाрди рдЗрддрдиी рддрд╡ीрд▓ рднी рди рд╣ो рдХि рдКрдм рдЖрдиे рд▓рдЧे। рдЕрдЧрд░ 'рддू' (рдкाрдд्рд░) рдКрдм рд░рд╣ा рд╣ै рддो рдлिрд░ рдкрд░्рджे рдХी рдбोрд░ी рдЦींрдЪ। рдпрд╣ рд╢ेрд░ рд╕ुрднाрд╖ рдХे рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд╢ेрд░ों рдоें рд╕े рд╣ै। рдкूрд░ा рднाрд░рддीрдп рджрд░्рд╢рди рдЗрд╕ी рдкрд░्рджे рдХे рдЦींрдЪрдиे рдФрд░ рдбोрд░ी рдХे рдЯूрдЯрдиे рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ै।
реЪреЫрд▓ рдХрдерди рдХो рдЕрд░्рдердкूрд░्рдгрддा рдФрд░ рддрд╣рджाрд░ी рд╕े рд╢ेрд░ рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиा, реЪреЫрд▓ рд▓ेрдЦрдХ рдХे рд▓िрдП рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рд╣ोрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рд╕े рднी реЫ्рдпाрджा рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рд╣ोрддा рд╣ै рд╢ेрд░ рдЪिंрддрди рддрдд्рд╡ рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддे рд╣ुрдП, реЪреЫрд▓ рдХрдерди рдХी рд░рдЪрдиा | рд╢ेрд░ рдХे рдПрдХ рдоिрд╕рд░े рдоें рд╕ुрднाрд╖ рдХрд╣рддे рд╣ैं -
'рдР реЫिंрджрдЧी рддुрдЭे рдХ्рдпा- рдХ्рдпा рди рд╕ोрдЪрддा рдоैं рднी'
реЪреЫрд▓ рд▓िрдЦрдиा рднी рджрд░ рд╣реШीреШрдд реЫिрди्рджрдЧी рдХो рд╕ोрдЪрдиा рд╣ी рд╣ै। реЫिрди्рджрдЧी рдХे рд╣реЫाрд░ों рд╢ेрдб्рд╕ рд╣ैं, рд╣реЫाрд░ों рд░ंрдЧ,рд╣реЫाрд░ों рдШрдЯрдиाрдПँ | рд╣рд░ рдкрджाрд░्рде рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬुреЬा рд╣ै। рдпрд╣ рдЬीрд╡рди рдХी рд▓ीрд▓ा рд╣ै рдХि рдпाрджों рдХे реЫрд░िрдП рдкुрд░ाрдиा рд╕рдордп рдЬीрд╡िрдд рд╣ो рдЙрдарддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЬीрд╡рди рдХी рд▓ीрд▓ा рд╣ी рд╣ै рдХि рд╣рд░ рдмेрдЬाрди рд╢рдп, рд╕ाँрд╕ рд▓ेрддी рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕ुрднाрд╖ рдиे рдЕрдкрдиी реЪреЫрд▓ों рдоें рдЬीрд╡рди рдХे рдЙрди рдХ्рд╖рдгों рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рд╣ै рдЬो рд╕ुрдЦ- рджुःрдЦ рдХा рд░ाрдЧ рдкैрджा рдХрд░рддे рд╣ैं -
рдХौрди рд╣ै рдХिрд╕рдХो реЮрд░्реШ рдкрдб़рддा рд╣ै
рдШрд░ рдоें рд░ोрдпें рдХि рдХू-рдм-рдХू рд░ोрдпें
рдпрд╣ рд░ोрдиा рдоाрдд्рд░ рд░ोрдиा рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕ рд░ोрдиे рдХे рдкрд╕рдоंреЫрд░ рдПрдХ рдЕрдХрде рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рд░рдЪрдиा рд╣ै। 'рдЕрдХрде' рдХो рд╕ुрднाрд╖ рдиे рдЗрд╕ рд╢ेрд░ рдоें рднी рдмрд╣ुрдд рдЕрд░्рдердкूрд░्рдг рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ाँ 'рд╕ंрднाрд╡рдиा' рдФрд░ 'рдХрд▓्рдкрдиा' рдЬैрд╕े рддрдд्рд╡ рдЕрдкрдиी рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддे рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдоैं рдЬाрдирддा рд╣ूँ рди рдиिрдХрд▓ेрдЧा рд░ाрдд рдоें рд╕ूрд░рдЬ
рдоैं рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдордЧрд░ рдПрдХ рд░ाрдд рдРрд╕ी рднी
рдЗрд╕ рдЕрд╕ंрднрд╡ рдХे рдЬो рд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рд╡рд╣ी рддो реЫिрди्рджрдЧी рд╣ै। рд╡рд╣ी рдЬрдж्рджोреЫрд╣рдж। рд╡рд╣ी рдЬ़िрдж। рд╡рд╣ी рдЬीрд╡рди рд░ाрдЧ!
рд╕ुрднाрд╖ рдкाрдардХ рдиे рд╕ोрдЪ рд╕рдордЭрдХрд░ рд╢ेрд░ рдХрд╣े рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓рдо्рдмी рдмрд╣рд░ें рдЪुрдиीं। рдЙрдирдХा реЩूрдм рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рдХिрдпा। рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдмाрдд рдпрд╣ рд░рд╣ी рдХि рдЗрди рд▓ंрдмी рдмрд╣рд░ों рдоें реЪреЫрд▓ рдиे рдХрдерди рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд░рджीреЮों рдХे реЫрд░िрдП рднी рдирдИ рд╕ंрдЪेрддрдиा рдкैрджा рдХी рд╣ै।
рд╕ुрднाрд╖ рдХी реЪреЫрд▓ों рдоें рдЕрд╡्рдпрдХ्рдд рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ै рдФрд░ рдХिрд╕ी рдЕрдЬ्рдЮाрдд рдХोрдиे рдХो рд╢ेрд░ рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиा рдФрд░ рдЫोрдб़ рджेрдиे рдХा рднी। рдпे рд╢ेрд░-
рдЬो рдХрд╣ा рдирд╣ीं рдЬो рд╕ुрдиा рдирд╣ीं рд╡ो рд╕рдордЭ рд▓िрдпा рд╡рд╣ी рдХрд░ рд▓िрдпा
рдХि реЩрдоोрд╢िрдпाँ рд╣ुрдИ рд╣ैं реЫुрдмां рдпрд╣ी реЫिрди्рджрдЧी рдХा рд╕ुрдХूрди рд╣ै
рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд░рдЪрдиाрдХाрд░ / реЪреЫрд▓рдХाрд░ рдХा рд╡िрдирдо्рд░ рднाрд╡ рдХेрд╡рд▓ рджीрдирд╣ीрди рдордиुрд╖्рдп рдХी рдУрд░ рдирд╣ीं рд░рд╣рддा рдмрд▓्рдХि рджीрдирддा рдХा рдмोрдз рдХрд░ाрддीं рдЬреЬ рд╡рд╕्рддुрдУं рдХी рдУрд░ рднी рд░рд╣рддा рд╣ै। реЪреЫрд▓рдХाрд░ рдЙрди рдЬреЬ рд╡рд╕्рддुрдУं рдоें рднी рдЬीрд╡рди рдХी рдЦोрдЬ рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ै।
рд╕рдм рдЧुреЫрд░рддे рд╣ैं рдоेрд░े рд╕ीрдиे рд╕े
рдоैं рд╣ूँ рдЗрдХ рдкाрдпрджाрди рдЪौрдЦрдЯ рдХा
рдШрд░ рдХी рд╕рдмрд╕े рдЙрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╡рд╕्рддु рдкाрдпрджाрди рд╣ै рдФрд░ реЪреЫрд▓ рд▓ेрдЦрдХ рдиे рд╕्рд╡рдпं рдХो рдкाрдпрджाрди рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рджीрдирддा рдХा рдмोрдз рдХрд░ाрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рджीрдирддा рдЖреЩिрд░ी рдордиुрд╖्рдп рдХी рджीрдирддा рд╣ै рдЬो рдХрддाрд░ рдоें рд╕рдмрд╕े рдкीрдЫे рдЦреЬा рд╣ै।
рд╕ुрднाрд╖ рдкाрдардХ рдиे рд╢ेрд░ों рдоें рджृрд╢्рдпाрдд्рдордХрддा рдХा рд░рдЪाрд╡ рднी рдмрд╣ुрдд рдХुрд╢рд▓рддा рд╕े рдХिрдпा рд╣ै।
рдЖрдУ рдХि рд╕ाрд╣िрд▓ों рдкे рдШрд░ौंрджे рдмрдиाрдПँ рд╣рдо
рддुрдо рдердкрдердкाрдУ рд░ेрдд рд╕рдирдо рдкाँрд╡ рд╣рдо рд░рдЦें
рдпрд╣ рдмрдЪрдкрди рдХी рдоाрд╕ूрдоिрдпрдд рдХा рд╢ेрд░ рд╣ै рдЬो рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै рдЬो рдорд╣рд╕ूрд╕ рднी рд╣ोрддा рд╣ै।
реЪाрд▓िрдм рдиे рдХрд╣ा рдеा- "рдЗрдХ рдЧुрдиा рдмेреЩुрджी рдоुрдЭे рджिрди рд░ाрдд рдЪाрд╣िрдП।" рдпाрдиी рдеोрдб़ी рд╕ी рджीрд╡ाрдирдЧी рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рдХे рд▓िрдП реЫрд░ुрд░ी рд╣ै। рд╕ुрднाрд╖ рдкाрдардХ рдХрд╣рддे рд╣ैं-
рд╕рдм рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдЬैрд╕ों рдХे рдкाрд╕ рд╣ी рдмैрдаे рд╣ैं
рддुрдо рдкाрдЧрд▓ рд╣ो рдоैं рднी рдкाрдЧрд▓, рдоेрд░े рдкाрд╕ рд░рд╣ो
рдЖрдд्рдоीрдпрддा рдХे рдХ्рд╖рдг рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рднी рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рд╕ुрднाрд╖ рдкाрдардХ рдХी рдПрдХ реЪреЫрд▓ рдкुрд╕्рддрдХ рдкрд╣рд▓े рднी рдЫрдк рдЪुрдХी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд╡ो реЫ्рдпाрджा рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╕े, рдирдпा рдоुрд╣ाрд╡рд░ा рдЧреЭрддे рд╣ुрдП рдЧреЫрд▓ें рдХрд╣ рд░рд╣े рд╣ैं। рд╢рдм्рджों рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдЬрдЧрддा рдФрд░ рд╢ेрд░ рдХो рд╕рдШрдирддा рд╕े рдХрд╣рдиे рдХा рдХрд▓ाрдХौрд╢рд▓ рднी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрднрд╡ों рд╕े рдЕрд░्рдЬिрдд рдХिрдпा рд╣ै। 'рддुрдо्рд╣ीं рд╕े реЫिрдпा рд╣ै' рдХिрддाрдм рдХे рд▓िрдП рдоेрд░ी рд╣ाрд░्рджिрдХ рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПँ।
***
рдЬ्рдЮाрдирдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрд╡ेрдХ (рдмрд╣ाрджुрд░рдЧреЭ, рд╣рд░िрдпाрдгा)




