рдзрд░ोрд╣рд░
рд╢्рд░ीрдорддी рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХुрдоाрд░ी рдмрдХ्рд╢ी рд╣िंрджी рдХी рд╕ुрд╡िрдЦ्рдпाрдд, рд╡рд░िрд╖्рда рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдеीं рдПрд╡ं рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд 37 рдкुрд╕्рддрдХें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ैं рдЬिрдирдоें рдХрд╣ाрдиी, рдХрд╡िрддा рдПрд╡ं рдиाрдЯрдХ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рд▓рдШु рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рдЦрдг्рдб рдХाрд╡्рдп, рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЖрджि рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рд▓рдЦрдирдК рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдЗрдирдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░ рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп рднी рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднूрд╖рдг рд╕рдо्рдоाрди, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╢ाрд╕рди рдж्рд╡ाрд░ा рдпрд╢ рднाрд░рддी рд╕рдо्рдоाрди рддрдеा рдЕрди्рдп рдХрдИ рд╕рдо्рдоाрдиों рд╕े рдЗрди्рд╣ें рд╡िрднूрд╖िрдд рдХिрдпा рдЬा рдЪुрдХा рд╣ै। рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी рд╕े рдЗрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд рд╡ाрд░्рддाрдПँ, рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдПрдХांрдХी рдиाрдЯрдХ, рдХрд╡िрддाрдПँ рдЖрджि рдк्рд░рд╕ाрд░िрдд рд╣ोрддी рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЗрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ृрдЬिрдд рдиाрдЯрдХों рдХा рдоंрдЪрди рдмрдб़ौрджा, рдкुрдгे, рднोрдкाрд▓, рд▓рдЦрдирдК рдЖрджि рдоें рднी рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХुрдоाрд░ी рдмрдХ्рд╢ी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рд╕ेрдиाрдиी рдеीं рддрдеा рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдоें рд╡рд╣ рд╢िрдХ्рд╖ा, рдЧृрд╣ рдПрд╡рдо рд╕рдоाрдЬ-рдХрд▓्рдпाрдг рдоंрдд्рд░ी рднी рдеीं। рдЖрдкрдиे рд▓рдЦрдирдК рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рдПрдо.рдП. рд╕ंрд╕्рдХृрдд рддрдеा рдПрдо.рдП. рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рдкाрд╕ рдХिрдпा рдеा।
рдк्рд░рдХृрддि рд╡ाрдд्рд╕рд▓्рдпрдордпी рд╣ै
рдЖрдЬ рддुрдордХो рдоैं рд╕ुрдиाрдКँ
рдПрдХ рдЕрдирд╣ोрдиी рдХрд╣ाрдиी,
рджो рджृрдЧों рдоें рднрд░ рди рд▓ेрдиा
рд╕ाрд╡рдиी рдзाрд░ा рд╕ुрд╣ाрдиी।
рдбрдЧрд░ рд╕ूрдиी рдоौрди рд▓рдо्рдмी
рдеा рд╡рд╣ाँ рдЬंрдЧрд▓ рдШрдиेрд░ा,
рдмреЭ рд░рд╣ा рдеा рд╕рдирд╕рдиाрд╣рдЯ
рд╡ंрд╢िрдпों рдХो рд▓े рдЕंрдзेрд░ा।
рджूрд░ рдЬंрдЧрд▓ рдоें рдЙрддрд░рддी рдЖ
рд░рд╣ी рдеी рд╕ाँрдЭ рд╡ेрд▓ा,
рд╡ृрдХ्рд╖ рдкрд░ рд▓рдЧрдиे рд▓рдЧा рдеा
рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХा рдордзुрд░ рдоेрд▓ा।
рдпрд╣ рд╕рд░рд▓ рд╣ै рдЫрди्рдж рдХेрд╡рд▓
рд╡ेрджрдиा рдЧрдо्рднीрд░ рд▓ाрдП,
рдоौрди рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ैं рдХрдЯोрд░े
рдЬो рдирдпрди рдХा рдиीрд░ рд▓ाрдП।
рд▓ो рдЕрдЪाрдирдХ рд░ुрдХ рдЧрдИ рдоैं
рд╕ाрдордиे рдХ्рдпा рджृрд╢्рдп рджेрдЦा,
рдЯूрдЯрдХрд░ рдоाрдиो рдзрд░ा рдкрд░
рдЧिрд░ рдкреЬी рдеी рдЪрди्рдж्рд░ рд░ेрдЦा।
рд╡ृрдХ्рд╖ рдХे рдиीрдЪे рдкреЬी рдеी
рдоृрджु рдХрдорд▓ рдХрд▓िрдХा рдЕрдХेрд▓ी,
рдЬो рдХрднी рди рд╣ो рд╕рдХे рд╣рд▓
рджुрдЦिрдд рдЕрдирдмूрдЭी рдкрд╣ेрд▓ी।
рдЭींрдЧुрд░ों рдХा рдЭुрдирдЭुрдиा рд▓े
рдоौрди рдзрд░рддी рдоाँ рдмрдиी рдеीं,
рдкुрд╖्рдк рдХрд▓िрдпों рдХे рдЦिрд▓ौрдиे
рдк्рд░ीрдд рдорди рдХिрддрдиी рдШрдиी рдеी।
рд░рд╢्рдоिрдпों рдХे рддाрд░ рдЭूрд▓ा
рд╕ा рдЭुрд▓ाрддे рдЬा рд░рд╣े рдеे,
рд╡ृрдХ्рд╖ рдХे рдкрдд्рддे рдеिрд░рдХ
рдкंрдЦे рдбुрд▓ाрддे рдЬा рд░рд╣े рдеे।
рдЖ рдЧрдИं рдЪिреЬिрдпाँ рдХрдИ, рдЙрд╕
рдкрд░ рджрдпा рдХрд░рдиे рд▓рдЧी рдеीं,
рдЧीрдд рдЧाрдХрд░ рдЪрд╣рдЪрд╣ा рдХрд░
рд▓ोрд░िрдпाँ рджेрдиे рд▓рдЧी рдеीं।
рдШोрд░ рд╡рди рдХी рд╢ूрди्рдпрддा рдоें
рд╡рд╣ рдЕрдХेрд▓ी рд╕्рд╡ाрдоिрдиी рдеी,
рдЦो рдЧрдИ рд╣ै рдмीрди рдЬिрд╕рдХी
рдЕрд╢्рд░ु рднीрдЧी рд░ाрдЧिрдиी рдеी।
рдЪрди्рдж्рд░ рд░ेрдЦा рд╕ी рд╕рд▓ोрдиी
рд╕ुрди्рджрд░ी рдирд╡рдЬाрдд рдеी рд╡рд╣,
рдХौрди рдЙрд╕рдХो рдЫोреЬ рдЖрдпा
рдХ्рд░ूрд░ рдХिрддрдиी рдмाрдд рдеी рд╡рд╣।
рд╕्рдиेрд╣ рдоाрдд рдпा рдкिрддा рдХा
рдоिрд▓ рдирд╣ीं рдкाрдпा рдЙрд╕े рдеा,
рдПрдХ рдХाँрдЯा рд╕рдордЭ рдХोрдИ
рдХ्рдпों рд╡рд╣ाँ рд╡рд╣ рд░рдЦ рдЧрдпा рдеा।
рдХ्рд░ूрд░ рд╣ै рдоाрдирд╡ рдкрд░рди्рддु
рдк्рд░рдХृрддि рдордорддा рдмрдиी рд╣ै,
рджीрди рджुрдЦिрдпों рдХे рд▓िрдП
рд╕рдж्рднाрд╡рдиा рдЧрд╣рд░ी рдШрдиी рд╣ै।
рдоाँ рдк्рд░рдХृрддि рдЙрд╕рдХा рд╣ृрджрдп
рд╣ै рдк्рд░ेрдо рдХा рдЭрд░рдиा рдиिрд░рди्рддрд░,
рдХрд░ рд░рд╣ी рд░рдХ्рд╖ा рдордордд्рд╡рдо्
рд╢्рд╡ाрди рд╣ो рдпा рдордиुрдЬ рд╕ुрди्рджрд░।
рд╡рд╣ рдирд╣ीं рдеी рдиिःрд╕рд╣ाрдп
рд╡рди рдкिрддा рдХा рдеा рд╕рд╣ाрд░ा,
рдоाँ рдмрдиी рдоृрджु рд▓ोрд░िрдпाँ
рдЧाрдиे рд▓рдЧी рд╢ुрдЪि рд╕рд▓िрд▓ рдзाрд░ा।
рд╡ृрдХ्рд╖ рднी рдЭрд▓рдиे рд▓рдЧा рддрдм
рдк्рдпाрд░ рд╕े рдкंрдЦे рдиिрд░рди्рддрд░,
рдбाрд▓िрдпों рдиे рдлूрд▓ рдХी рдЪाрджрд░
рдмिрдЫा рджी рдмाрд▓िрдХा рдкрд░।
рднूрдЦ рдЬрдм рдЙрд╕рдХो рд▓рдЧी
рд░ोрдиे рд▓рдЧी рдирди्рд╣ीं рдкрд╣ेрд▓ी,
рдЪोंрдЪ рдоें рджाрдиा рд▓िрдП рдЭрдЯ
рдЖ рдЧрдИ рдЪिреЬिрдпा рд╕рд╣ेрд▓ी।
рдЧрдЧрди рдХे рдкрдХ्рд╖ी, рдирджी рдХी
рдордЫрд▓िрдпाँ рдФ рд╢ेрд░ рд╣ाрдеी,
рдк्рд░ाрдг рд╕े рд╕рдо्рдкрди्рди рд╢рдХ्рддि,
рдпे рд╣рдоाрд░े рдоिрдд्рд░ рд╕ाрдеी।
рд╡ृрдХ्рд╖ рдбाрд▓ी рдлूрд▓ рдкрдд्рддी
рдмрди рдЧрдП рд╕рдм рдоिрдд्рд░ рдк्рдпाрд░े,
рдЦिрд▓ рдЙрдаी рдирди्рд╣ीं рдХрд▓ी
рдирд╡ рдЧрдЧрди рдкрдХ्рд╖ी рдХ्рд╖рдг рди рд╣ाрд░े।
рдЧोрдж рдоें рдоैंрдиे рдЙрдаाрдпा
рдПрдХ рдкрд▓ рд╡рд╣ рдлрд░рдлрд░ाрдИ,
рдиैрди рдЦोрд▓े рдПрдХ рдХ्рд╖рдг рдлिрд░
рдлूрд▓ рд╕ी рд╡рд╣ рдоुрд╕्рдХुрд░ाрдИ।
рдЕрд╢्рд░ु рднрд░ рдЖрдП рдирдпрди рдоें
рджेрдЦ рдкंрдХрдЬ рдкाрдд рд╕ुрд╕्рдоिрдд,
рдЙрдореЬ рдЖрдпा рд╕्рдиेрд╣ рдорди рдоें
рдоाрддृ рд╕ुрдЦ рд╕े рдоैं рдЕрд╕िंрдЪिрдд।
рдмрд╕्рддिрдпों рд╕े рджूрд░ рдЬंрдЧрд▓
рдоें рд╣рдоाрд░ी рдЭोंрдкреЬी рдеी,
рд╕ूрд░्рдп рдХी рд╕ूрдИ рдЪрд▓ी рддो
рд╡рд╣ рдШрд░ाрдиे рдХी рдШреЬी рдеी।
рд▓рдХреЬрд╣ाрд░ा рдеा рдШрд░ेрд▓ू
рд╕ंрдЧिрдиी рдоेрд░ी рдЧрд░ीрдмी,
рдзрди рдирд╣ीं рдеा рдкाрд╕ рдоेрд░े
рдпрд╣ рд╣рдоाрд░ी рдмрджрдирд╕ीрдмी।
рдЪाँрджрдиी рдХी рд░рд╢्рдоि рд╕ी
рдХुрд╕ुрдо рдЬूрд╣ी рдХी рдХрд▓ी рдеी,
рдЧोрдж рдоें рд▓िрдкрдЯी рд╣ुрдИ рд╡рд╣
рдХрдорд▓ рдХोрдорд▓ рд╕ी рднрд▓ी рдеी।
рд╣ो рдЧрдпा рдк्рд░рд╕рди्рди рдоाрд▓िрдХ
рджेрдЦ рдЙрд╕рдХो рдоुрд╕्рдХुрд░ाрдпा,
рд╢्рд░рдоिрдХ рд╣ाрдеों рд╕े рдЙрдаाрдпा
рдЭूрд▓-рдЭूрд▓े рд╕े рдЭुрд▓ाрдпा।
рд╢ूрди्рдп рдеा рд╕ंрд╕ाрд░ рдоेрд░ा
рд╣ो рдЧрдпा рдЧुрд▓реЫाрд░ рдоेрд░ा,
рдПрдХ рдирди्рд╣ीं-рд╕ी рдХрд▓ी рдиे
рдХрд░ рджिрдпा рдЙрдж्рдзाрд░ рдоेрд░ा।
рдЭोंрдкреЬी рдХे рдЖँрдЧрдиा рдоें
рд╕्рд╡рд░्рдЧ рд╣рд░्рд╖िрдд рд╕ुрдЦ рд╕рдоाрдпा,
рдеिрд░рдХрддी рдоुрд╕्рдХाрди рдЙрд╕рдХी
рд╣ृрджрдп рдоेрд░ा рдЬрдЧрдордЧाрдпा।
рдкाрд▓рдиा рдкрд▓-рдкрд▓ рдЭुрд▓ाрдКँ
рд▓ोрд░िрдпों рдоें рдЧीрдд рдЧाрдиा,
рдоाँ рдпрд╢ोрджा рдмрди рдЧрдИ рдоैं
рдЕँрдЧрдиा рдоेрд░ा рд╕ुрд╣ाрдиा।
рдЬрди्рдо рд▓ेрдиे рдХे рд╕рдордп рд╢िрд╢ु
рдПрдХ рд╕े рд╣ोрддे рдпрд╣ाँ рд╣ैं,
рдЧोрдж рдоें рдоाँ рдХे рджुрд▓ाрд░े
рджूрдз рд╣ी рдкीрддे рдпрд╣ाँ рд╣ैं।
рдирд╡ рд╢िрд╢ु рд╕ुрдХुрдоाрд░ рдХोрдорд▓
рдЬрди्рдо рд╕े рдиिрд╖्рдкाрдк рд╣ोрддा,
рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рд░рд╢्рдоिрдпों рдХो
рдмाрджрд▓ों рдХे рд╕ंрдЧ рд▓ाрддा।
рдПрдХ рдЧोрд░ा рдПрдХ рдХाрд▓ा
рдПрдХ рдШрди рдШрдирд╢्рдпाрдо,
рджूрдз рдХा рд░ंрдЧ рдПрдХ рдЬैрд╕ा
рдЕрд╢्рд░ुрдУं рдХे рджाрдо।
рдПрдХ рдИрд╢्рд╡рд░ рд╣ै рд╕рднी рдоें
рдПрдХ рд╣ी рд╣ै рдЬाрдд рдЙрдирдХी,
рдПрдХ рд╣ी рд╣ै рд╢ाрдо рдЙрдирдХी
рдПрдХ рд╣ी рд╣ै рдк्рд░ाрдд рдЙрдирдХी।
рднूрд▓ рдЬिрд╕рдиे рднी рдХрд░ी рд╣ो
рдЕрдмोрдз рдХो рдХ्рдпों рднोрдЧрдиा рд╣ै,
рд╕рдд्рдп рдХी рд░рд╡ि-рд░рд╢्рдоिрдпों рдХो
рдЖрдЬ рд╣рдордХो рдЦोрдЬрдиा рд╣ै।
рдЬो рднी рд╣ो рдорд░्рдЬी рддुрдо्рд╣ाрд░ी
рд╣े рдк्рд░рднू рдк्рдпाрд░ी рд╡рд╣ी рд╣ै,
рджोрд╖ рдХो рд╡рд░рджाрди рдХрд░ рджे
рдирд░ рд╡рд╣ी рдиाрд░ी рд╡рд╣ी рд╣ै।
***
