реЪреЫрд▓ों рдоें рд╕рдордХाрд▓ीрди рднाрд╡рдмोрдз рдХी рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि: рдирд╣ीं рдХрд╣ूँрдЧा рдоैं рд░ाрдд рдХो рджिрди

рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рдЕрд░ुрдг рдХुрдоाрд░ рдиिрд╖ाрдж 


рдирд╣ीं рдХрд╣ूँрдЧा рд░ाрдд рдХो рджिрди (реЪреЫрд▓ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
рд░рдЪрдиाрдХाрд░: рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрд░ाрдпрдг рдкाрдг्рдбेрдп 
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рд╕рди्рджрд░्рдн рдк्рд░рдХाрд╢рди рднोрдкाрд▓ рдо.рдк्рд░
рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг: рдк्рд░рдердо, 2022 рдИ.
рдоूрд▓्рдп: ₹ 350 рд░ुрдкрдпे
рдкृрд╖्рда: 112  

рдбॉ. рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрд░ाрдпрдг рдкाрдг्рдбेрдп рдЬी рд╣िрди्рджी, рд╕ंрд╕्рдХृрдд, рдмुрди्рджेрд▓ी рдФрд░ рднोрдЬрдкुрд░ी рдХे рдХाрд╡्рдп рдЬрдЧрдд рдоें рдмрд░рд╕ों рд╕े рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ैं। рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдПрд╡ं рд╕ंрдХрд▓рдиों рдоें рдЗрдирдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рдмрд░ाрдмрд░ рдЫрдкрддी рд░рд╣ी рд╣ैं। 'рдирд╣ीं рдХрд╣ूँрдЧा рд░ाрдд рдХो рджिрди' рдбॉ. рдкाрдг्рдбेрдп рдЬी рдХा рдирд╡ीрди рдк्рд░рдХाрд╢िрдд реЪреЫрд▓ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдпрд╣ рд╕рди्рджрд░्рдн рдк्рд░рдХाрд╢рди рднोрдкाрд▓ (рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢) рд╕े рдЖрдпा рд╣ै। рдбॉ. рдкाрдг्рдбेрдп рдЬी рдХी реЪреЫрд▓ें рд╕рд▓ीреШे рд╕े рдХрд╣ी рдЧрдпी реЩूрдмрд╕ूрд░рдд реЪреЫрд▓ें рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЗрдирдХी реЪреЫрд▓ों рдоें рднрд░рдкूрд░ реЪреЫрд▓िрдпрдд рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕рдордХाрд▓ीрди рднाрд╡рдмोрдз рднी рд╡्рдпाрдкрдХрддा рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी реЪреЫрд▓ें рднी рдЗрди्рд╣ीं рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рд╕े рд▓ैрд╕, рд╕рд░ोрдХाрд░ рд╕рдо्рдкрди्рди реЪреЫрд▓ें рд╣ैं।

рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी реЪреЫрд▓ों рдХो рдкреЭрддे рд╣ुрдП рдоेрд░ा рдкрд╣рд▓ा рдз्рдпाрди рдЗрдирдХे рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХрде्рдп рдкрд░ рдЧрдпा। рдбॉ. рдкाрдг्рдбेрдп рдЬी рдХा рдЬाрдЧрд░ूрдХ реЪреЫрд▓рдХाрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдХे рд╡िрднिрди्рди рд╡िрдорд░्рд╢ों рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╣рдоाрд░े рд╕рдордп рдХी рдХрдИ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдкрд░ рднी рдмेрдмाрдХी рд╕े рдЕрдкрдиी рдмाрдд рд░рдЦрддा рдиреЫрд░ рдЖрддा рд╣ै। рдЪाрд╣े рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдкрдирдкрддी рдиреЮрд░рдд рдХी рднाрд╡рдиा рд╣ो рдпा рд╕िрдпाрд╕рдд рдХा рдЕрдиिрд╢्рдЪिрдд рд╕्рд╡рднाрд╡, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпाँ рд╣ों рдЕрдерд╡ा рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕्рд╡ाрд░्рде; рдбॉ. рдкाрдг्рдбेрдп рдЬी рдЦुрд▓рдХрд░ рдЕрдкрдиी реЪреЫрд▓ों рдоें рдЗрди рд╕рдм рдкрд░ рдк्рд░рд╣ाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं।

рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрд░ाрдпрдг рдкाрдг्рдбेрдп
рдЕрд░्рдерд╣ीрди рдЖрдЬ рд╢ाрди्рддिрдорди्рдд्рд░, рд╕ूрдХ्рддिрдпों рдХा рд╕ाрд░ рд▓ाрдкрддा
рдж्рд╡ाрд░ рддрдХ рдкрд╕рд░ рдЧрдпा рд╣ै рдбрд░, рд░ाрдЬा рдХो рдкрддा рд╣ी рдирд╣ीं॥ рдкृрд╖्рда 33

рдХिрд╕ी рдХिрддाрдм рдХे рдкрди्рдиे рдоें рдирд╣ीं рд▓िрдХ्рдЦा рд╣ै
рдЬिрди्рджрдЧी рдиे рд╣ी рдмрддाрдпा рд╣ै рд╣ाрд▓ рд░ोрдЯी рдХा॥
рд╕рдд्рддा рдХो рд╕िрдпाрд╕рдд рдХो рдЪेрддाрд╡рдиी рд╣ै рдпрд╣
рдоेрд░ा рдЕंрджेрд╢ा рд╣ै рдХि рдЙрдарддा рдЙрдмाрд▓ рд░ोрдЯी рдХा॥ рдкृрд╖्рда 37

рддुрдордиे рднी рдХिрдпा рдХрдоाрд▓ рдпाрд░
рд╣ँрд╕-рд╣ंрд╕рдХрд░ рдХिрдпा рд╣рд▓ाрд▓ рдпाрд░ ॥

рдЪिрдХрдиे рдЙрдЬрд▓े-рдЙрдЬрд▓े рдЪेрд╣рд░े
рдорди рдХे рдоैрд▓े рдоुрдЦреЬे рдмाрдмू।
рд░ंрдЧ рдЪेрд╣рд░े рдХा рдмрджрд▓рддा рд╣ै рдЕрдм
рдоौрд╕рдоी рд╣ो рдЧрдпा рдЖрджрдоी॥ рдкृрд╖्рда 21

рдЖрд╢ा рдФрд░ рдЙрдо्рдоीрдж рд╣рд░ рдПрдХ рджौрд░ рдоें рдЖрджрдоी рдХा рдПрдХ рдмреЬा рд╣рдеिрдпाрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рд╣рдордиे рдкрдд्рдерд░ों рдХे рдмीрдЪ рднी рдЕंрдХुрд░рдг рд╣ोрддे рджेрдЦा рд╣ै। рд╣िрди्рджी рдХे рдорд╣ाрди рдХрд╡ि рд░рд╣ीрдо рдиे рднी рд╕рдордп рдЖрдиे рдкрд░ рдХाрдо рд╣ोрдиे рдХी рдмाрдд рдХрд╣ рдЙрдо्рдоीрдж рдФрд░ рдзैрд░्рдп рдХे рд╕ाрде рдмрдиे рд░рд╣рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджी рд╣ै। рд╕рдЪ рднी рд╣ै рдХि рдЬिрд╕рдиे рдзैрд░्рдп рдзाрд░рдг рдХрд░ рд▓िрдпा, рдЙрд╕рдиे реЩुрдж рдХो рдкрд░्рд╡рдд рдХрд░ рд▓िрдпा рдпाрдиी рдЕрдм рдЙрд╕े рдоुрд╢्рдХिрд▓ों рдХे рдХिрддрдиे рд╣ी рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдд рдирд╣ीं рд╣िрд▓ा рдкाрдПंрдЧे। рдЖрд╢ा, рдзैрд░्рдп рдФрд░ рдЙрдо्рдоीрдж рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рд╣рдоें рд╣рдоाрд░े рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рд╣рд░ рд╕рдордп рдоिрд▓ी рд╣ै рдФрд░ рд╢ाрдпрдж рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдоिрд▓ी рд╣ै рдХि рд╣рдо рдпрд╣ рдпाрдж рд░рдЦें рдХि рд╣рд░ рдЕँрдзेрд░ी рд░ाрдд рдХे рдмाрдж рд╕рд╡ेрд░ा рд╣ोрддा рд╣ी рд╣ै। рдбॉ. рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрд░ाрдпрдг рдкाрдг्рдбेрдп рдЬी рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХे рд╡िрд╕ंрдЧрдд рд╕े рджु:рдЦी рдФрд░ рдиिрд░ाрд╢ рддो рд╣ोрддे рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ी рдЙрдо्рдоीрдж рдХे рд╕рд╣ाрд░े реЩुрдж рдХो рдФрд░ рдЖрдо рдЬрдирдоाрдирд╕ рдХो рдоाрдпूрд╕ рд╣ोрдиे рд╕े рдмрдЪाрдП рд░рдЦрддे рд╣ैं।

рдЕрд░ुрдг рдХुрдоाрд░ рдиिрд╖ाрдж
рд╣ै рддिрдоिрд░ рдоाрдиा рд╕рдШрди, рдЫрдЯ рдЬाрдПрдЧा
рджेрдЦ рд▓ेрдиा рддुрдо рдЙрдЬाрд▓ा рдЖрдПрдЧा॥
рдЖрдЬ рд╣ो рдЪाрд╣े рдирд╣ीं  рдЙрдо्рдоीрдж рдХे рдоाрдлिрдХ
рд╣ौрд╕рд▓ा рд░рдЦ рдХрд▓ рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдЖрдПрдЧा॥ рдкृрд╖्рда 16

рд╣ौрд╕рд▓ा рдЯूрдЯрдиे рдирд╣ीं рджेрдиा
рдЙрдо्рд░ рдХा рдХ्рдпा рд╡ो рддो рдврд▓рдиी рд╣ै॥ рдкृрд╖्рда 29

рд░ाрд╣ рдХी рдпрд╣ рдзुंрдз рддो рдЫрдЯ рдЬाрдпेрдЧी рддुрдо рджेрдЦрдиा
рдЖрдпेрдЧी рдХрд▓ рд╕ुрдмрд╣ рдпे рдЖрд╕ाрд░ рдоुрдЭрдХो рдЪाрд╣िрдП॥ рдкृрд╖्рда 41

рдЙрд▓рдЭрди рд╣ै рддो рд╣рд▓ рдиिрдХрд▓ेрдЧा
рдЖрдЬ рдирд╣ीं, рддो рдХрд▓ рдиिрдХрд▓ेрдЧा॥ рдкृрд╖्рда 64

рдХрд╡िрддा рдоें рдЕрдкрдиी рдмाрдд рд░рдЦрдиे рдХा рдЕंрджाреЫ рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕंрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै। реЪреЫрд▓ рдоें рдЗрд╕рдХा рдФрд░ реЫ्рдпाрджा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╣ै। рд╣реЫाрд░ों-рд▓ाрдЦों рд╕ृрдЬрдХों рдХे рдмीрдЪ рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдХрд╣рдиे рдХा рдвंрдЧ рд╣ी рдПрдХ рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рдХो реЩाрд╕ рдмрдиाрддा рд╣ै। рдбॉ. рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрд░ाрдпрдг рдкाрдг्рдбेрдп рдЬी рдХे рдкाрд╕ рдХрд╣ीं-рдХрд╣ीं рдЕрдкрдиी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╢ैрд▓ी рдХे рджрд░्рд╢рди рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрдирдХे рдкाрд╕ рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рдХрд╣рди рдХे рдЗрддрд░ рдЕрдкрдиा рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЕंрджाреЫ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдпे рдХिрд╕ी рднी рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХो рд╢ेрд░ рдХрд░рддे рд╕рдордп рдмाрдд рдХो рдШुрдоाрдиे рдХी рдмрдЬाрдп рд╕ीрдзा рдФрд░ рд╕ाреЮ-рд╕ाреЮ рдХрд╣рдиा рдкрд╕ंрдж рдХрд░рддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдРрд╕ा рдпे рдЕрдкрдиे рдЕंрджाреЫ рдоें рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдРрд╕ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдпे рдЕрди्рдп рд░рдЪрдиाрдХाрд░ों рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдЦреЬे рд╣ोрддे рд╣ैं।

рдЗрдХ рдмिрдЬूрдХा рдХे рдЬैрд╕ा рдЬрд░ा
рдЖрдЬрдХрд▓ рд╣ो рдЧрдпा рдЖрджрдоी॥ рдкृрд╖्рда 21

рдЬीрд╡рди рдХрд╣ाँ рдХिрддाрдмों рдоें рд╣ै
рдмाрд╣рд░ рдмिрдЦрд░ा рд╣ै, рджेрдЦो рддो॥ рдкृрд╖्рда 39

рдХाрд░рдХों рдХा рдирд╡ीрдиीрдХрд░рдг рд╣ो рдЧрдпा
рдХрд░्рдо рдЕрдкрдн्рд░ंрд╢ рдХा рдЕрдиुрдХрд░рдг рд╣ो рдЧрдпा॥ рдкृрд╖्рда 43
рддिрдирдХा-рддिрдирдХा рд╣рдоेрд╢ा рдЬुрдЯाрддा рд░рд╣ा
рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдиीреЬ рдЕрдкрдиा рдмрдиाрддा рд░рд╣ा॥ рдкृрд╖्рда 40

рдЕрдкрдиे рджौрд░ рдХी рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рд╕े рдЯрдХрд░ाрдиा, рдЙрдирдХे рдХाрд░рдгों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЦреЬे рдХрд░рдиा рддрдеा рд╕рдоाрдЬ рдХो рдЙрдирд╕े рд╕рдЪेрдд рдХрд░рдиा рдбॉ. рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрд░ाрдпрдг рдкाрдг्рдбेрдп рдЬी рдХी реЪреЫрд▓ों рдХा рд╣ाрд╕िрд▓ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдЕрдкрдиे рд╕рдордХाрд▓ीрди рдЬीрд╡рди рдкрд░ рдиреЫрд░ рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рднी рдЗрдирдХी реЪреЫрд▓ों рдХा рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдкрдХ्рд╖ рд╣ै।

рд╣рдордиे рд▓ोрдЧों рд╕े рд╕ुрдиा рд╣ै
рдХाрдЧрдЬों рдкрд░ рдкुрд▓ рдмрдиा рд╣ै॥ рдкृрд╖्рда 51

рдмреЭрддी рд╣ुрдИ рдШोрд░ рд╕ांрдк्рд░рджाрдпिрдХрддा рдФрд░ рдЯूрдЯрддी-рдмिрдЦрд░рддी рднाрдИрдЪाрд░े рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдбॉ. рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрд░ाрдпрдг рдкाрдг्рдбेрдп рдХे рдпे рдЕрд╢рдЖрд░ рдмेрд╣рдж рдкुрд░рдЕрд╕рд░ рдмрди рдкреЬे рд╣ैं। рд╡े рдХрд╣рддे рд╣ैं:

рдЦूрди рдХे рдзрдм्рдмे рди рд╣ों, рд▓ाрд╢ों рдХी рди рдХोрдИ рдЦрдмрд░
рдПрдХ рджिрди рдРрд╕ा рд╣рд░ेрдХ рдЕрдЦрдмाрд░ рдоुрдЭрдХो рдЪाрд╣िрдП॥ рдкृрд╖्рда 41

рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЗрддрдиी рд╣ी рдЧрд╣рд░ी рд╡ेрджрдиा, рджрд░्рдж, рдкीреЬा рдФрд░ рдХрд╕рдХ рдХो рдЕрдкрдиे рд╢ेрд░ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╢ाрдпрд░ рдбॉ. рдкाрдг्рдбेрдп рдЬी рдХрд╣рддे рд╣ैं:

рджрд░्рдж рдоें рдХोрдИ рдЧीрдд рдЧाрдХрд░ рдЬрдм рд╣ँрд╕ोрдЧे
рд╕िрд░рдлिрд░ा рддुрдордХो рдкुрдХाрд░ा рдЬाрдПрдЧा॥ рдкृрд╖्рда 17
рдк्рд░рд╢्рди рдЬीрдиे рдХा рдЬрд░ा рдЙрд▓рдЭा рд╣ै
рд╡рдХ्рдд рдЙрд╕рдХा рдЬрд╡ाрдм рд╣ै рдк्рдпाрд░े॥ рдкृрд╖्рда 45

рдЗрдХ рдЗрдХ рд╕рдкрдиे рдкрд░ рд╣ोрддी рд╣ै,
рдЬिрди्рджрдЧी рдпूँ рдХी рддрдоाрдо рдмрди्рдзु॥ рдкृрд╖्рда 47

рд╡ेрджрдиा рдХी рд╡ेрджिрдХा рдоें
рд╕्рд╡рдпं рдХा рд╣ंрд╕рдХрд░ рд╣рд╡рди рд╣ै॥ рдкृрд╖्рда 48

'рдирд╣ीं рдХрд╣ूँрдЧा рд░ाрдд рдХो рджिрди' рдХे рд╢ाрдпрд░ рдХो рдХोрдорд▓ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХा рд╢ाрдпрд░ рдХрд╣рдиा реЪैрд░ рд╡ाрдЬिрдм рднी рдирд╣ीं। рдЗрд╕ рд╢ाрдпрд░ рдХो рдк्рд░ेрдо рдХा рд░ंрдЧ рд╕рдмрд╕े реЫ्рдпाрджा рдкрд╕ंрдж рд╣ै। рдбॉ. рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрд░ाрдпрдг рдкाрдг्рдбेрдп рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि:

рдк्рд░ेрдо рддो рдмीрдПрд╕ рдорд░ु рдзрд░ा рдкрд░
рд╕рдШрди рдШрди рдХा рдЖрдЧрдорди рд╣ै॥ рдкृрд╖्рда 48
рдк्рд░ेрдо рдХे рдирд╡рдЧीрдд рдХा рдЗрдХ
рдЕрдирдХрд╣ा рд╕ा рдЕрди्рддрд░ा рдмрди॥ рдкृрд╖्рда 63

рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЕрдиुрд░рдХ्рдд рд╣ूँ рдоैं
рдмिрди рддेрд░े рдЕрднिрд╢рдк्рдд рд╣ूँ рдоैं॥
рддुрдо рдк्рд░рдгрдп рдХे рджेрд╡рддा рд╣ो
рдФрд░ рднाрд╡ुрдХ рднрдХ्рдд рд╣ूँ рдоैं॥ рдкृрд╖्рда 68

рдЖрдЬ рдХी рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдЬрдЧрдд рдХी реЪैрд░ рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рд╣рдо рд╕рдм рд╕े рдЫिрдкी рдирд╣ीं рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдпूँ рдХрд╣ें рдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдоें рд▓ांрдЫрди рд▓рдЧрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрдЧрд░ рдХोрдИ рддрдд्рд╡ реЫिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ै рддो рд╡рд╣ рд╣ै рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा। рдРрд╕े рдоें рдбॉ. рдкाрдг्рдбेрдп рдЬी рдХा рдпрд╣ рд╢ेрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рд╣рдо рд╕рдмрдХी рдмाрдд рдХрд╣рддा рдЬाрди рдкреЬрддा рд╣ै-

рдирдпी рд░ोрд╢рдиी рдЖрдиे рдХे рдкрде рд╕ाрд░े рдХрдм рд╕े рдмрди्рдж рд╣ो рдЧрдпे
рддрдорд╕ рдФрд░ рд╕ूрд░рдЬ рджोрдиों рдХे, рдмीрдЪ рдирдпे рдЕрдиुрдмрди्рдз рд╣ो рдЧрдпे॥ рдкृрд╖्рда 38

рдирдордХрдоिрд░्рдЪ рдордд рд▓рдЧा рдЬрд░ा
рдЬो рдЬैрд╕ा рд╣ै,рд╡ैрд╕ा рд▓िрдЦ॥
рд╕ीрдиा рдаोंрдХ рдмोрд▓ рд╕рдЪ рддू
рдЬिрди्рджा рд╣ै рддो рдЬिрди्рджा рджिрдЦ॥ рдкृрд╖्рда 111

рдиाрдЧ рдиिрдХрд▓े рд╣ैं рдмिрд▓ों рд╕े
рдмीрди рдХा рдЯूрдЯा рд╕िрд░ा рд╣ै॥ рдкृрд╖्рда 62

рд╣рдоाрд░े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрд░िрджृрд╢्рдп рдоें рдПрдХ рдЪीреЫ, рдЬो рдЕрдорди рдкрд╕ंрдж рд▓ोрдЧों рдХो рд╕рдмрд╕े реЫ्рдпाрджा рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै, рд╡рд╣ рд╣ै рд╡िрд╖ैрд▓ी рдоाрдирд╕िрдХрддा। рдЗंрд╕ाрди рдХी рдЗंрд╕ाрди рдХे реЩिрд▓ाреЮ рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдХी реЫрд╣рд░ рдЙрдЧрд▓рддी рднाрд╡рдиाрдПँ рдиреЫрд░ рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं, рд╡рд╣ рд╣ैрд░ाрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। рдпрд╣ реЫрд╣рд░ рдЪाрд╣े рдЬाрддि-рдзрд░्рдо рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╣ो рдпा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рд╡ाрдж рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╣рд░ рдХрд╣ीं рд╢िрдХाрд░ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рддो рд╡рд╣ рд╣ै рдЗंрд╕ाрдиिрдпрдд। рдпрд╣ाँ рд╕рдмрд╕े реЫ्рдпाрджा рд╣ैрд░ाрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдмाрдд рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рджрдо рддोреЬрддी рдЗंрд╕ाрдиिрдпрдд рдХी реЫिрдо्рдоेрджाрд░ рд░ाрдЬрдиीрддि рд╣ै। рд╡рд╣ рд░ाрдЬрдиीрддि рдЬिрд╕рдХा рдЬрди्рдо рд╣ी рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЬрдирддा рдХा рд╣िрдд рд╕ोрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд░ाрдЬрдиीрддि рдЪाрд╣े рд╕рдд्рддा рдХे рдЙрдЪ्рдЪ рдк्рд░рддिрд╖्рдаाрдиों рдоें рд╣ो рдпा рдиिрдо्рди рд╕्рддрд░ рдХी рд╕рд╕्рдеाрдУं рдоें, рдЕрдЧрд░ рдЕрдкрдиे рдоूрд▓ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рднрдЯрдХрддी рд╣ै рддो рдмрд╣ुрдд рдмिрдЧाреЬ рдХрд░рддी рд╣ै, рдпрд╣ рд╣рдо рдЖреЫाрджी рдХे рдмाрдж рд▓рдЧाрддाрд░ рджेрдЦрддे рдЖ рд░рд╣े рд╣ैं।

рдЬो рднी рд╣ैं рд╕рдо्рдмрди्рдз рдкाрд╡рди рднाрд╡, рд╢्рд░рдж्рдзा, рдк्рд░ेрдо рдХे
рд░рдХ्рдд рд╕े рдирд╣рд▓ा рдзुрд▓ाрдХрд░ рд╣ी рдиिрднाрдпा рдЬाрдПрдЧा॥ рдкृрд╖्рда 35

рдХौрди рд╣ै рд╕рдЪ рдмोрд▓рддा рд╣ो рд░ाрдЬрд╕рддा рдХे рдЦिрд▓ाрдл
рджेрдЦ рд▓ेрдиा рдиाрдо рддрдм рдЕрдкрдиा рдкुрдХाрд░ा рдЬाрдПрдЧा॥ рдкृрд╖्рда 36

рд░ंрдЧ-рд░ूрдк-рднाрд╖ा –рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें
рд╕рдмрдХो рджेрдЦा рдпрд╣ाँ рд╡िрднाрдЬिрдд॥ рдкृрд╖्рда 48

рд░ाрдЬрдиीрддि рдХे рдЗрд╢ाрд░ों рдкрд░ рдХ्рдпा-рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै, рдпрд╣ рд╡े рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рдЬाрдирддे рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдЗंрд╕ाреЮ рддрдХ рдмिрдХрдиे рд▓рдЧ рдЬाрдП рддो рд╣ैрд░ाрдиी рдмрдирддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╢ेрд░ рдЙрдирдХी рд╣ैрд░ाрдиी рд╣ी рд╣ै, рдЬो рд╕рд╡ाрд▓ рдХी рддрд░рд╣ рдЦреЬी рд╣ोрддी рд╣ै-

рд╕рдЬे рдзрдЬे рдмрдЧुрд▓े рдмैрдаे рд╣ैं, рд░ाрдЬрд╕рднा рдоें рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
рд▓ौрдЯे рд╣ंрд╕ рд╣ुрдП рдЕрдкрдоाрдиिрдд, рдХौрд╡े рдЧोрдкीрдЪрди्рдж рд╣ो рдЧрдП॥
рд░ाрдЬрдиीрддि рддो рд░ंрдЧ рд░ंрдЧीрд▓ी рд░рдкрдЯीрд▓ी рдЗрдХ рдоंрдбी рд╣ै।
рдЫрд▓ рдк्рд░рдкंрдЪ рд░рдЪрдиे рдоें рджेрдЦो рд╕рдмрдХे рд╕рдм рдкाрдмрди्рдж рд╣ो рдЧрдП॥ рдкृрд╖्рда 38

рдоैंрдиे рдкूрдЫा рд░ाрдо рдХा рд░рд╣рдоाрди рдХा рдХ्рдпा рдЦूрди рдЕрд▓рдЧ
рдЖрдк рдмोрд▓े рдЪुрдк рд░рд╣ो рддुрдо рдзрд░्рдо рдХी рдпрд╣ рднрд░्рдд्рд╕рдиा рд╣ै॥ рдкृрд╖्рда 19

рддрдоाрдо рдЙрдо्рд░ рдЬो рдХांрдЯों рдХी рдлрд╕рд▓ рдмोрддा рд░рд╣ा \
рд╕ुрдиा рд╣ै рдЖрдЬрдХрд▓ рдЦिрд▓рддा рдЧुрд▓ाрдм рдоांрдЧे рд╣ैं॥ рдкृрд╖्рда 18

рдХрд░рдиी рдоें рдкрд▓рддे рдЫрд▓ рдк्рд░рдкंрдЪ।
рдХрдердиी рд╣ै рд▓рд▓िрддрд▓рд▓ाрдн рдмрди्рдзु॥ рдкृрд╖्рда 47

рд╕िрдпाрд╕рддрджाрд░ों рдХे рдеोрдеे рдиाрд░े, рднाрд╖рдгрдмाрдЬी рдФрд░ рдЖрд╢्рд╡ाрд╕рдиों рдХी рдЧूँрдЬ рдХो рд╕ुрдирдиे рд╕े рдирдХाрд░рддे рд╣ुрдП рдЕрд╡ाрдо рдХा рд╕рдорд╡ेрдд рд╕्рд╡рд░ рдЪрд╣ुँрджिрд╕ рдЧूँрдЬрддा рд╣ै:

рдпूँ рддो рдпрд╣ाँ рд╕рдмрдХो рд╣ै рдЦрдмрд░, рд░ाрдЬा рдХो рдкрддा рд╣ी рдирд╣ीं
рдЖрджрдоी рдХो рдЖрджрдоी рд╕े рдбрд░, рд░ाрдЬा рдХो рдкрддा рд╣ी рдирд╣ीं॥ рдкृрд╖्рда 33

рдЖрдЬрдХрд▓ рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рддो рд╕ंрднाрд╖рдгों рдоें рд╢ेрд╖ рд╣ैं।
рдЪрд░рдг рдкूрдЬिрдд рд╣ैं, рдк्рд░рджूрд╖िрдд рдЖрдЪрд░рдг рд╣ैं॥ рдкृрд╖्рда 52

рдк्рд░рд╢्рди рд░ोрдЯी рдХा рдпрд╣ाँ рдкрд░
рдкूрдЫрдиा рдПрдХрджрдо рдордиा рд╣ै॥ рдкृрд╖्рда 61

рдпे рддो рдеीं рдХुрдЫ рдк्рд░рдпोрдЧाрдд्рдордХ реЪреЫрд▓ें, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдоुрдЭे рдмाँрдзा рдФрд░ рдРрд╕ा рдмाँрдзा рдХि рд▓рдЧा рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХोрдИ рдЗрдд्рд░ рдХी рд╢ीрд╢ी рдЦुрд▓ी рдЫूрдЯ рдЧрдпी। рд╕ाрде рд╣ी рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдХрдИ рдФрд░ реЪреЫрд▓ें рд▓ेрдЦрдХ рдХे рдЧрд╣рд░े рд╡िрдЪाрд░ों рд╡ рд╕рдзे рднाрд╡ों рдХे рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХे рдк्рд░рдоाрдг рд╣ैं। рдорд╕рд▓рди-

рдЪрди्рдж рд╕ाँрд╕ों рдХी рд░рд╡ाрдиी рдЬिрди्рджрдЧी рдпрд╣
рддुрдо рдЗрд╕े рд╕рдкрдиों рдХी рд░ाрдиी рдЦ рд░рд╣े рд╣ो॥ рдкृрд╖्рда 22

рдмाрдд рдЗрддрдиी рд╣ी рд╕рдордЭрдиी рд╣ै
рдЬैрд╕ी рдХрд░рдиी рд╣ै рд╡ैрд╕ी рднрд░рдиी рд╣ै॥ рдкृрд╖्рда 29

рдПрдХ рдЖрд╣, рдПрдХ рдХрд░ाрд╣, рдПрдХ рдЙрджाрд╕ी рд╕рдоेрдЯे рдЗрд╕ реЪреЫрд▓ рдоें рдирдоी-рд╕ी рдиреЫрд░ рдЖрддी рд╣ै рдФрд░ рдирдоी рд╣ोрдиी рднी рдЪाрд╣िрдП। рдмिрдиा рдирдоी рдХे рдХрд╡िрддाрдИ рд╡ рд╢ेрд░िрдпрдд рдХे рдЕрд╣рд╕ाрд╕ рдорд░ рдЬाрддे рд╣ैं। рдПрдХ рд╢ेрд░ рдФрд░ рджेрдЦें-

рдЬिрди्рджा рд░рд╣рддे рдорд░ рдХрд░ рджेрдЦ
рдРрд╕ा рддो рдХुрдЫ рдХрд░рдХे рджेрдЦ॥ рдкृрд╖्рда 30

рднीреЬ рдоें рднी рдЕрдХेрд▓े рд░рд╣рдиे рдХा
рд╣рдордХो рд╣ाрд╕िрд▓ реЩिрддाрдм рд╣ै рдк्рдпाрд░े॥ рдкृрд╖्рда 46

рдкीреЬा рдкीрдХрд░ рднी рд╣ँрд╕рддे рд╣ैं 
рдХुрдЫ рдРрд╕ा рдЕрдкрдиा рд╣ाрд▓ рдпाрд░॥ рдкृрд╖्рда 59  

рдПрдХ рдЫोрдЯी рдмрд╣рд░ рдХी рдЧ़рдЬ़рд▓, рдЬो рдмрд╣ुрдд рдЧрд╣рд░ी, рдЬीрд╡рди рджрд░्рд╢рди рдХी рдмाрдд рдХрд╣ рдЬाрддी рд╣ै- 

рдлрд▓рд╕рдлा рдЬिрди्рджрдЧी рдХा рдЗрддрдиा рд╣ै
рд╕ुрд░рдордпी рд╢ाрдо рдЬैрд╕े рдврд▓рдиा рд╣ै॥ рдкृрд╖्рда 14

рджुрдиिрдпा рдлाрдиी рдмрд╕ рдЪрди्рдж рд░ोрдЬ
рдлिрд░ рдХ्рдпों рдЗрддрдиा рдЫрд▓рдЫрди्рдж рдпाрд░॥ рдкृрд╖्рда 56

рдЬीрд╡рди рдмीрдПрд╕ рдЗрддрдиा рд╕рдордЭा
рд╕ुрдиो рднोрд░ рдХा рддाрд░ा рд╣ै॥ рдкृрд╖्рда 59

рдЬीрд╡рди рдХ्рдпा рд╣ै, рдПрдХ рд╕рдорд░ рд╣ै
рдХрджрдо-рдХрджрдо рдкрд░ рдЕрдЧрд░-рдордЧрд░ рд╣ै॥ рдкृрд╖्рда 92

рдЗрди рддрдоाрдо реЪреЫрд▓ों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░ी реЪреЫрд▓ें рд╣ैं, рдЬो рдкाрдардХों рдж्рд╡ाрд░ा рдмрд╣ुрдд-рдмрд╣ुрдд рдкрд╕ंрдж рдХी рдЬाрдПंрдЧी, рд▓ेрдЦрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рд░ाрд╣ी рдЬाрдПंрдЧी, рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХों рдж्рд╡ाрд░ा рднी рдлिрд░-рдлिрд░ рдЙрдж्рдзृрдд рдХी рдЬाрдПंрдЧी। рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХे рд▓ेрдЦрди, рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХी реЪреЫрд▓ों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। рдмेрд╣рддрд░ीрди рдЧ़рдЬ़рд▓ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХे рд▓िрдП рдбॉ. рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрд░ाрдпрдг рдкाрдг्рдбेрдп рдЬी рдХो рдмрд╣ुрдд-рдмрд╣ुрдд рдмрдзाрдИ рд╡ рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПँ। рд╣рдоें рдЗрдирдХे рдЖрдЧाрдоी рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХी рдмेрд╕рдм्рд░ी рд╕े рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рд░рд╣ेрдЧी। 
 

No comments :

Post a Comment

We welcome your comments related to the article and the topic being discussed. We expect the comments to be courteous, and respectful of the author and other commenters. Setu reserves the right to moderate, remove or reject comments that contain foul language, insult, hatred, personal information or indicate bad intention. The views expressed in comments reflect those of the commenter, not the official views of the Setu editorial board. рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд░рдЪрдиा рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╢ाрд▓ीрди рд╕рдо्рд╡ाрдж рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै।