рд╕рд░्рд╡े рднрд╡рди्рддु рд╕ुрдЦिрдиः рд╕рд░्рд╡े рд╕рди्рддु рдиिрд░ाрдордпा, рд╕рд░्рд╡े рднрдж्рд░ाрдгि рдкрд╢्рдпрди्рддु рдоा рдХрд╢्рдЪिрдд् рджुःрдЦрднाрдЧ् рднрд╡ेрдд्। реР рд╢ांрддिः рд╢ांрддिः рд╢ांрддिः!
![]() |
| рдм्рд░рдЬेрд╢ рд╕ोрд▓ंрдХी рдХрдмрдб्рдбी рдЦिрд▓ाреЬी |
рдПрдХ рд╕ुрдмрд╣ рд╕ोрдХрд░ рдЙрдардиे рдкрд░ рдЙрдирдХा рд╣ाрде рд╕ुрди्рди рдеा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╕рд░्рджी рд▓рдЧ рд░рд╣ी рдеी। рдЬрдм рдЙрдирдХा рдкूрд░ा рд╢рд░ीрд░ рд╕ुрди्рди рдкрдб़рдиे рд▓рдЧा рддो рдЙрди्рд╣ें рдЕрд▓ीрдЧрдв़ рдоें рдПрдХ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рд▓े рдЬाрдпा рдЧрдпा рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдмреЬे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рд░ेреЮрд░ рдХिрдпा рдЬрд╣ाँ рдЙрдирдХा рдЙрдкрдЪाрд░ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рддो рдкрд░िрдЬрди рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕ाрд▓рдп рд▓े рдЧрдпे рдЬрд╣ाँ рджрд╡ा рд╕े рдЙрдирдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рдХुрдЫ рджेрд░ рдХे рд▓िрдП рд╣рд▓्рдХे рд╣ुрдП। рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рд╕ाрдЭा рдХिрдпे рдЧрдпे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХ्рд▓िрдк्рд╕ рдоें рд╡े рдкीреЬा рдоें рджिрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं। рдРрд╕ा рд▓рдЧ рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ें рд╕ाँрд╕ рд▓ेрдиे рдоें рдХрдаिрдиाрдИ рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै। рддрдмीрдпрдд рдлिрд░ рдмिрдЧрдб़рдиे рдкрд░ рдЙрди्рд╣ें рджिрд▓्рд▓ी рдиोрдПрдбा рд▓े рдЬाрдпा рдЧрдпा рдЬрд╣ाँ рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХों рдиे рд▓рдХ्рд╖рдг рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд░ेрдмीреЫ рдмрддाрдХрд░ рдЙрдкрдЪाрд░ рд╕े рдХोрдИ рд▓ाрдн рди рд╣ोрдиे рдХी рдмाрдд рдХрд╣ी। рдЕрдЧрд▓े рджिрди рд╕ुрдмрд╣ рдЧाँрд╡ рд╡ाрдкрд╕ рдЖрддे рд╕рдордп рдм्рд░рдЬेрд╢ рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдпी। рдЕрдЦрдмाрд░ों рдХी рдЦрдмрд░ें рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ी рд╣ैं рдЬिрдирдоें рдЙрди्рд╣ें рдЦुрд░्рдЬा, рдЕрд▓ीрдЧреЭ, рдордеुрд░ा, рджिрд▓्рд▓ी, рдиोрдПрдбा рдЖрджि рдЕрдиेрдХ рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рд▓े рдЬाрдпे рдЬाрдиे рдХा реЫिрдХ्рд░ рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдз्рдпाрди рд╕े рдкреЭрдиे рдкрд░ рдРрд╕ा рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдХोрдИ рд░ाрд╣рдд рдирд╣ीं рдоिрд▓ी рдмрд▓्рдХि рдоृрдд्рдпुрдкрд░्рдпंрдд рд╡े рдПрдХ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рд╕े рджूрд╕рд░े рддрдХ рдЪрдХ्рдХрд░ рд╣ी рдХाрдЯрддे рд░рд╣े рдЬो рднाрд░рддीрдп рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдПрдХ рд╢рд░्рдордиाрдХ рдкрд╣рд▓ू рд╣ै।
рдЕрдЦрдмाрд░ों рдФрд░ рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рдРрд╕ा рдмрддाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдПрдХ рдорд╣ीрдиे рдкрд╣рд▓े (рдПрдХ рдЬрдЧрд╣ рдЗрд╕े рддीрди рдорд╣ीрдиे рдкрд╣рд▓े рднी рд▓िрдЦा рдеा) рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиाрд▓े рдоें рдЧिрд░े рдПрдХ рдЖрд╡ाрд░ा рдкिрд▓्рд▓े рдХो рдиिрдХाрд▓ा рдЬिрд╕рдиे рдмрдЪाрддे рд╕рдордп рдЙрдирдХे рджाрдпें рд╣ाрде рдкрд░ рдпा рддो рд╣рд▓्рдХा рд╕ा рдХाрдЯा рдпा рдХुрдЫ рдЦрд░ोंрдЪें рджीं, рдЬिрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдмрдб्рдбी рдЦेрд▓рддे рд╕рдордп рд▓рдЧी рдоाрдоूрд▓ी рдЦрд░ोंрдЪ рд╣ी рд╕рдордЭा рдФрд░ рд╕рдордп рдкрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕рд╣ाрдпрддा рдирд╣ीं рд▓ी। рдпрд╣ рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдЦрд░ोंрдЪ рдкрд╣рд▓े рд╕े рд░рд╣ी рд╣ो рдФрд░ рдкिрд▓्рд▓े рдХे рдХाрдЯे рдмिрдиा рд╣ी рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд░ेрдмीреЫ рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╣ुрдЖ рд╣ो। рдмрд╣рд░рд╣ाрд▓, рдХुрдЫ рд╕рдордп рдмाрдж рдЙрдирдоें рд░ेрдмीреЫ рдЬैрд╕े рд▓рдХ्рд╖рдг рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдП рдЬिрди्рд╣ें рдкрд╣рдЪाрдиा рдирд╣ीं рдЧрдпा рдФрд░ рдЙрдирдХी рджु:рдЦрдж рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдпी рдЬिрд╕े рд░ोрдХा рдЬा рд╕рдХрддा рдеा।
рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд░ेрдмीреЫ рддेреЫी рд╕े рдЕрд╕рд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд░ोрдЧ рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдкीреЬिрддों рдХी рдоृрдд्рдпु рджो рд╕े 10 рджिрдиों рдХे рдмीрдЪ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдПрдХ рдпा рддीрди рдорд╣ीрдиे рдкрд╣рд▓े рдмрдЪाрдпे рдкिрд▓्рд▓े рд╕े рд░ेрдмीреЫ рд╣ोрдиा рдмрд╣ुрдд рджूрд░ рдХी рдХौреЬी рд╣ै। рдмрд╣ुрдд рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ें рд░ेрдмीреЫ рдеी рд╣ी рдирд╣ीं рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЬाँрдЪ рдФрд░ рдЗрд▓ाрдЬ рдоें рдХोрддाрд╣ी рд╣ुрдИ рд╣ै।
рдЙрдирдХी рдЕрдХाрд▓рдоृрдд्рдпु рдПрдХ рдЪेрддाрд╡рдиी рд╣ै, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рд╡े рдЬो рдЧाँрд╡-рджेрд╣ाрдд рдоें рд░рд╣рддे рд╣ैं, рдЬो рдЕрдкрд░िрдЪिрдд рдкрд╢ुрдУं рдХे рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рдоें рдЖрддे рд╣ैं, рдЬिрдирдХे рдкाрд╕ рд╢ीрдШ्рд░рддा рд╕े рдХिрд╕ी рдмреЬे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдХे рд╕ाрдзрди рдирд╣ीं рд╣ैं। рд░ेрдмीреЫ рдХे рд╡िрд╖ाрдгु рдкीреЬिрдд рдкрд╢ुрдУं рдХी рд▓ाрд░ рд╕े рдоाрдирд╡ рд╢рд░ीрд░ рдоें рдЖ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╕рдоाрдЬ рдоें рд░ेрдмीреЫ рдХे рд▓рдХ्рд╖рдгों рдХी рдкрд╣рдЪाрди, рд╕рдордп рдкрд░ рдЯीрдХाрдХрд░рдг, рдФрд░ рдЖрд╡ाрд░ा рдкрд╢ुрдУं рдХे рдХाрдЯрдиे рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдЧृрддि рдлैрд▓ाрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рд╕्рдХूрд▓ों рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдо-рдкंрдЪाрдпрддों рдоें рд░ेрдмीреЫ, рд╕рд░्рдкрджंрд╢ рдЖрджि рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдЬाрдирдХाрд░िрдпाँ рд╕ुрд▓рдн рдХрд░ाрдпी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдпे। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдРрд╕े рдЬाрдирд▓ेрд╡ा рд░ोрдЧों рдХे рдЗрд▓ाрдЬ рдоें рджрдХ्рд╖ рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХों, рдХ्рд▓िрдиिрдХों, рдбिрд╕्рдкेंрд╕рд░िрдпों рддрдеा рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдХो рд╕рд░्рд╡рд╕ुрд▓рдн рдмрдиाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХрджрдо рдЙрдаाрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।
![]() |
| реЮौрдЬा рд╕िंрд╣ 1 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1911 - 14 рдЬुрд▓ाрдИ 2025 |
1. рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рдЯीрдХाрдХрд░рдг рдФрд░ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХी рдиीрддि
2. рдкрд╢ुрдУं рдХे рдЯीрдХाрдХрд░рдг рдХी рдиीрддि (рдкाрд▓рддू рднी, рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рднी)
3. рд░ेрдмीреЫ, рд╕рд░्рдкрджंрд╢ рдЖрджि рдЬाрдирд▓ेрд╡ा рд░ोрдЧों рдХे рдХाрд░рдгों рд╡ рд▓рдХ्рд╖рдгों рдХी рд╕рдЯीрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХा рдк्рд░рдЪाрд░
4. рд░ेрдмीреЫ, рд╕рд░्рдкрджंрд╢ рдЖрджि рдЬाрдирд▓ेрд╡ा рд░ोрдЧों рдХे рдд्рд╡рд░िрдд рдЙрдкрдЪाрд░ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░рдиा рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕ुрд▓рдн рдмрдиाрдиा
5. рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп-рд╕ेрд╡рдХों, рддрдеा рдЪिрдХिрдд्рд╕ा-рдХрд░्рдоिрдпों, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдбॉрдХ्рдЯрд░ों рдХो рдЧрд░िрдоा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा
6. рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рд▓ाрдЗрд▓ाрдЬ рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдорд░ीреЫ рдХो рдЗрдзрд░-рдЙрдзрд░ рджौреЬाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рднрд░्рддी рдХрд░рдХे рдиिрджाрди, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा, рдФрд░ рдкीреЬा-рдиिрд╡ाрд░рдг рдЖрджि рдХी рджिрд╢ा рдоें рд╕рдоुрдЪिрдд рдЙрдкрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рджिрд╢ा-рдиिрд░्рджेрд╢ рдФрд░ рдХреЬे-рдХाрдиूрдиों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा।
рдПрдХ рдУрд░ рдм्рд░рдЬेрд╢ рд╕ोрд▓ंрдХी рдХे рдЬाрдиे рдХी рдЦрдмрд░ рдЖрдпी, рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рд╢рддाрдпु рдзाрд╡рдХ рдлौрдЬा рд╕िंрд╣ рдХे рдЕрд╡рд╕ाрди рдХा рд╕рдоाрдЪाрд░ рдоिрд▓ा। рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рд╡ाрд╣рди рд╕े рдЯрдХ्рдХрд░ рдоाрд░рдХрд░ рднाрдЧ рдЧрдпा рдеा। рдЙрдирдХी рдЙрд╕ी рджिрди рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдпी। рдпрдж्рдпрдкि рдХैрдиेрдбा рд╕े рдЖрдпे рдЕрдкрд░ाрдзी рдХो рдЬрд▓ंрдзрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдиे рд╢ीрдШ्рд░ рд╣ी рдвूंрдврдХрд░ рдЧिрд░реЮ्рддाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा, рд▓ेрдХिрди рдЦेрд▓-рдЬрдЧрдд рдФрд░ рдЙрдо्рд░ рдХी рд╕ीрдоाрдУं рдХो рдЪुрдиौрддी рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдЖрд╢ा рдХी рдХिрд░рдг рдХा рд╣्рд░ाрд╕ рд╣ो рдЧрдпा।
***
рд╕ेрддु рдХो 57 рд▓ाрдЦ 31 рд╣реЫाрд░ рд╣िрдЯ्рд╕ рджेрдиे рдХे рд▓िрдпे рдЖрдкрдХा рд╣ाрд░्рджिрдХ рдЖрднाрд░!
рд╢ुрднрдХाрдордиाрдУं рд╕рд╣िрдд,
рд╕ेрддु, рдкिрдЯ्рд╕рдмрд░्рдЧ
30 рдЬुрд▓ाрдИ 2025 ✍️
30 рдЬुрд▓ाрдИ 2025 ✍️



рджिрд╡ंрдЧрдд рдм्рд░рдЬेрд╢ рд╕ोрд▓ंрдХी рдХे рд╕ाрде рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдиे рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рдЦिрд▓рд╡ाрдб़ рдХिрдпा рдЙрд╕рдХी рдЬिрддрдиी рднрд░्рдд्рд╕рдиा рдХी рдЬाрдпे рдХрдо рд╣ै। рдк्рд░рдоुрдЦ рднाрд░рддीрдп рдоीрдбिрдпा рдиे рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЬो рдЪुрдк्рдкी рдЕрдкрдиाрдИ рд╡рд╣ рдиिंрджрдиीрдп рд╣ै।
ReplyDeleteрдЗрд╕ рдоाрд╣ рдХे рдЕрдкрдиे рд╕ंрдкाрджрдХीрдп рдоें рдЖрдк рдиे рдмृрдЬेрд╢ рдЬी рдХी рджुрдЦрдж рдоृрдд्рдпु рдХी рд╕ूрдЪрдиा рдХे рд╕ाрде рд╣рдоें рд░ैрдмीрдЬ़ рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрдиे рдХे рд╕ाрде рдЧांрд╡ों рдоें рд╕рд╣ी рдЪिрдХिрдд्рд╕ाрд▓рдпों рдХी рдХрдоी рдХी рдмाрдд рднी рдХрд╣ी рд╣ै, рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╣рдоाрд░ी рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЗрд╕ рдкрд░
ReplyDeleteрдз्рдпाрди рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╢рддाрдпु рдзाрд╡рдХ рдХी рд╕рдб़рдХ рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдоें рд╣ुрдИ рдоृрдд्рдпु рднी рд╢ोрдХрдЬрдирдХ рд╣ै।
рдЗрди्рд╣ें рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рд╕ांрдЭा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдзрди्рдпрд╡ाрдж।
рд╢ुрдн рдХाрдордиांрдП
рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा
Thank you for drawing attention to India’s severely lacking public health system especially in rural settings. Health is a major determinant of quality of life and contributor to a country’s economy. Your suggestions are apt and urgently needed. Recent governmental efforts to standardize medical, allied health and paramedical education are steps in the right direction. However, further policy and infrastructural developments in the health sector are needed urgently. Thank you for highlighting these issues through your editorial.
ReplyDelete