рдЕрдиुрд╡ाрдж: рджेрд╡ी рдиाрдЧрд░ाрдиी
рдпрд╣ рдЙрд╕рдХा рдЖреЩिрд░ी рдмाрд░ рдордиाрд▓ी рдЬाрдиा рдеा।
рдордиाрд▓ी рдПрдХ рдкреЬाрд╡ рдеा, рдЬो рд╡рд╣ рдкिрдЫрд▓े рдЕрдаाрд░рд╣ рд╕ाрд▓ рд╕े рдЯाрд▓рддी рдЖ рд░рд╣ी рдеी, рдкрд░ рдЖрдЬ рд╣ाрд▓ाрдд рдФрд░ рдеे। рдЙрд╕рдХी рд╢ाрджी рд╣ो рдЪुрдХी рдеी рдФрд░ рдЙрд╕े рдЫрд╣ рдоाрд╣ рдХा рдЧрд░्рдн рдеा। рдЗрди рдкिрдЫрд▓े рдЫрд╣ рдорд╣ीрдиों рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░ा рдкाрдиी рднाрд╡рдиाрдУं рдХी рдкुрд▓ рддрд▓े рдмрд╣ рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХे рд╕ाрде рдордиाрд▓ी рдкрд╣ुँрдЪी рдеी। рдпूँ рдХрд╣ें рдХि рдЕрдкрдиी рдоाँ рдХे рдШрд░।
рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рд╡िрдЧрдд рдХाрд▓ рдХी рдХреЬрд╡ाрд╣рдЯें рд▓ुрдк्рдд рд╣ो рдЧрдИ рд╣ैं। рдРрд╕ा рднी рдирд╣ीं рдХि рдЙрд╕рдХे рдЬрдЦ्рдо рдЕрдм рд╕ूрдЦ рдЧрдП рд╣ैं, рдкрд░ рдЖрдЬ рд╡рд╣ рд╣рд░ рдЪीреЫ рдмिрд▓рдХुрд▓ рдЕрд▓рдЧ рдиреЫрд░िрдП рд╕े рджेрдЦ рд╕рдХрддी рдеी।
рдЕрдЪाрдирдХ рд╣ोрдЯрд▓ рдм्рдпाрд╕ рдХी рдмाрд▓рдХрдиी рдоें рдЦреЬे, рд╕ोрдиिрдпा рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рдХी рдЖрд╡ाреЫें рдЕрдкрдиे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдЧूँрдЬрддे рд╕ुрди рд╕рдХрддी рдеी-‘рдоैं рдЕрдо्рдоा рдХे рдкाрд╕ рдХрднी рдирд╣ीं рдЬाрдКँрдЧी, рдоैं рдЙрд╕ рдЕंрдХिрд▓ рдХे рд╕ाрде рдХрднी рдирд╣ीं рдЬाрдКँрдЧी। рдоैं рджोрдиों рд╕े рдиреЮрд░рдд рдХрд░рддी рд╣ूँ। рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ реЫрд╣рд░ рд▓िрдП рдлिрд░ рд░рд╣ी рдеी। рдЬैрд╕े рд╣ी рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рдХी рднाрд╡рдиाрдУं, рдХрдЯु рдЕрдиुрднрд╡ों рдкрд░ рддрд╡рдЬ्рдЬू рджी, рддो рдЧрд░рдЬрддी рдм्рдпाрд╕ рдирджी рдХे рдмрд╣ाрд╡ рдХी рдУрд░ рдЙрд╕рдХा рдз्рдпाрди рдЧрдпा। рд╡рд╣ рдЪрдХ्рдХрд░рджाрд░ рдШुрдоाрд╡ рдХे рд╕ाрде, рдЫрд▓рдХрддी, рдкрдЯрдХрддी рдХँрдкрдХँрдкाрддी рдкрд╣ाреЬी рд╕्рдеाрдиों рд╕े рд╢ोрд░ рдордЪाрддी рдмिрд▓ौрд░ рд╕े рдЪрдордХрддे рдкрдд्рдерд░ рд╕े, рд╣िрдордкाрдд рдХो рд╕ाрде рд▓िрдП, рдмेрдЕंрдд рдЖрдиंрджोрд▓्рд▓ाрд╕ рд╕े рдЧुрдирдЧुрдиाрддे рд╣ुрдП рдЖрдЧे рдмреЭрддी рд░рд╣ी рдеी।
![]() |
| рджेрд╡ी рдиाрдЧрд░ाрдиी |
‘рдк्рдпाрд░ी рд╕ोрдиिрдпा, рдХ्рдпा рддुрдо рддैрдпाрд░ рд╣ो? рдХाрдХा рдХा рдЯ्рд░рдХ рдХिрд╕ी рднी рдкрд▓ рдпрд╣ाँ рдЖ рд╕рдХрддा рд╣ै, рддुрдо्рд╣ें рд▓े рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП।’ рд╕ैрдо рдоुрдирдЪिрд╕, рдЙрд╕рдХे рдкिрддा рдиे рдЕрдкрдиे рдХрдорд░े рд╕े рдЖрд╡ाреЫ рджी। рд╕ोрдиिрдпा рдЭрдЯрдХे рд╕े рдЕрдкрдиे рдЦ्рдпाрд▓ों рдХी рдХैрдж рд╕े рдиिрдХрд▓ी। рдЙрд╕рдиे рдПрдХ рднेреЬ рдХो рдирджी рдХे рдЙрд╕ рдкाрд░ рдаंрдб рд╕े рдХँрдкрдХँрдкाрддे рд╣ुрдП рджेрдЦा। рдЙрд╕рдиे рдкрд╣ाреЬों рдХी рдкрдиाрд╣ рдоें рдЭोрдкреЬिрдпों рдХा рдЬрдордШрдЯ рджेрдЦा, рдЬो рдзुрдПँ рдХी рдХाрд▓ी рдкрд░рддों рд╕े рд▓िрдкрдЯी рд╣ुрдИ рдеी।
‘рдЖ рд░рд╣ी рд╣ूँ рдкाрдкा’, рдЙрд╕рдиे рдХुрдЫ рд╡िрд░ाрдо рдХे рдЙрдкрд░ांрдд рдЙрдд्рддрд░ рджिрдпा। рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦों рд╕े рдзुंрдз рдХो рд╣рдЯाрддे рд╣ुрдП, рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиा рдкрд░्рд╕ рдЦोрд▓ा рдФрд░ рдПрдХ рдкुрд░ाрдиे рдкीрд▓े рдХाрдЧреЫ рдХा рдЯुрдХреЬा рдЦोрдЬ рдиिрдХाрд▓ा। рдЧрд░्рдоी рдХे рдоौрд╕рдо рдоें рд╕ूрдЦे рд╣ुрдП рдкрдд्рддे рдХी рддрд░рд╣ рдЯुрдХреЬे-рдЯुрдХреЬे рд╣ो рд░рд╣ा рдеा। рдпрд╣ рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдХा рд▓िрдЦा рд╣ुрдЖ реЩрдд рдеा, рдЬो рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдиे рдмाрд░рд╣рд╡ीं рдЬрди्рдорддिрдеि рдкрд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рднेрдЬा рдеा। рдЙрд╕рдиे рдЙрд╕े рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдкреЭा-
‘рдоेрд░ी рд╕рдмрд╕े рдЕрдирдоोрд▓ рдмेрдЯी, рдоैं рдХैрд╕े рддुрдо्рд╣ें рдЕрдкрдиे рдк्рдпाрд░ рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рджिрд▓ाрдКँ? рдоाँ рдХा рдк्рдпाрд░ рддो рдирджी рдХी рддрд░рд╣ рдЕрдиंрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рддुрдо рддो рдоेрд░े реЩूрди, рд╣ाреЬрдоांрд╕ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ो। рдиाрднि-рд░рдЬ्рдЬु рдХा рдиाрддा рдЕрднी рдореЫрдмूрдд рдФрд░ рд╕рд▓ाрдордд рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рддुрдо рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХे рд╕ाрде рдЗрди рдЧрд░्рдоिрдпों рдоें рдЖрдУрдЧी, рддो рдоुрдЭे реЩुрд╢ी рд╣ोрдЧी। рдоेрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрд░ो рд╕ैрдо рдФрд░ рдоैं рдЕрдм рднी рдЕрдЪ्рдЫे рджोрд╕्рдд рд╣ैं। рдЬрдм рд╡рд╣ рдЖрддा рд╣ै, рддो рд╕рдм-рдХुрдЫ рдордзुрд░ рд╡ рд╕ुंрджрд░ рд╣ोрддा рд╣ै, рдкрд░ рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рдПрдХ рд░िрдХ्рддрддा рднрд░ рджेрддी рд╣ै। рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдЕрднाрд╡ рд╕рджा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдХाрд╢, рддुрдо рдЖ рдкाрддीं। рдоैं рддुрдо्рд╣ें рджेрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рддреЬрдкрддी рд╣ूँ। рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдмाрд░...рд╕्рдиेрд╣, рдордо्рдоा।’
рдЙрд╕े рдпाрдж рдеा, рдордиाрд▓ी рдоें реЮрдХрдд рдоाँ рдХे рдЬिрдХ्рд░ рд╕े рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдЧुрд╕्рд╕े рдоें рд╣ो рдЧрдИ рдеी। рд╡рд╣ рдЪीреЩी рдеी, рдЙрд╕рдиे рдЖрдИрдиे рддोреЬ рджिрдП, рдЙрд╕рдиे рджीрд╡ाрд░ों рдХो рднी рдЕрдкрдиे рдмेрд▓рдЧाрдо реЪुрд╕्рд╕े рдоें рдоाрд░ा...। рд╕ैрдо, рдЙрд╕рдХे рдкिрддा рдиे рдЙрд╕े рдЖрдЗрд╕-рдХ्рд░ीрдо, рдЪॉрдХрд▓ेрдЯ рд╡ рдЙрд╕рдХे рдЪрдЪेрд░े рднाрдИ-рдмрд╣рдиों рдХे рд╕ाрде рдкिрдХрдиिрдХ рдкрд░ рд▓े рдЬाрдХрд░ рдаंрдбा рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी।
‘рд╕ोрдиा рдоेрд░ी рдмрдЪ्рдЪी’, рдЙрд╕рдХे рдкिрддा рд╕ैрдо рдиे рдлिрд░ рдЖрд╡ाреЫ рджी। рдЭрдЯрдХे рд╕े рдЙрд╕े рдЬैрд╕े рд╣ोрд╢ рдЖрдпा рдФрд░ рдЙрд╕े рдЕрд╣рд╕ाрд╕ рд╣ुрдЖ рдХि рд╡рд╣ рдЕрднी рддрдХ рдЪिрдд्рд░ рдХो рдеाрдоे рд╣ुрдП рдеी। рд╣िрдордкाрдд рдХी рд╣рд▓्рдХी-рд╕ी рдкрд░рдд рдЙрд╕рдХे рд╢рд░ीрд░ рдкрд░ рдеी рдФрд░ рд╣рд╡ाрдПँ рднी рдмрд░्реЮ рдХी рддрд░рд╣ рдаंрдбी рдеीं। рд╡рд╣ рдЧрд░рдо рдХрдорд░े рдХी рдУрд░ рдоुреЬी। рдЙрд╕рдХे рдкिрддा рдЕрднी рднी рдмाрд╕ी рдЕреЩрдмाрд░ рдкреЭ рд░рд╣े рдеे, рдЬो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ेрд▓рдЧाреЬी рдоें реЩрд░ीрджा рдеा। рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рдкाँрд╡ рдЭрдЯрдХे, рдЕрдкрдиे рдКрдиी рдореЮрд▓рд░ рдХो рдЧрд▓े рдХे рдЗрд░्рдж-рдЧिрд░्рдж рддंрдЧ рдХिрдпा рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рд╡्рд╣िрд╕्рдХी рдХे рдЖреЩिрд░ी рдкेрдЧ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХिрдпा।
‘рдЯ्рд░рдХ рдХिрд╕ी рднी рд╕рдордп рдпрд╣ाँ рдЖ рд╕рдХрддा рд╣ै।’ рдЙрд╕рдиे рдХрдирдЦिрдпों рд╕े рдЙрд╕рдХी рдУрд░ рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा।
рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рд╣ोंрдаों рдХो рдмंрдж рдХрд░ рд▓िрдпा।
‘рд╕ोрдиिрдпा рдЕрдм рддुрдо рдоुрдЭे рд╢рд░्рдоिंрджा рдордд рдХрд░рдиा’, рдПрдХ рдЫिрдкा рд╣ुрдЖ рдбрд░ рдЙрд╕рдХी рдЖँрдЦों рд╕े реЫाрд╣िрд░ рдеा।
‘рдк्рд░िрдп рд╕ोрдиिрдпा, рддुрдордиे рд╡ाрджा рдХिрдпा рдеा рдХि рддुрдо рдкीрдЫे рдирд╣ीं рд╣рдЯोрдЧी। рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдордо्рдоा рдмेрд╕рдм्рд░ी рд╕े рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдЗंрддреЫाрд░ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै।’ рд╡рд╣ рдЖँрд╕ुрдУं рдХे рдмीрдЪ рдоुрд╕्рдХुрд░ाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा।
‘рдирд╣ीं рдкाрдкा, рдХрднी рдирд╣ीं।’ рдРрд╕ा рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиी рдмाрд╣ें рд╕ैрдо рдХे рдЗрд░्рдж-рдЧिрд░्рдж рд▓рдкेрдЯी рдФрд░ рдЙрд╕े рдЪूрдо рд▓िрдпा।
‘рдкाрдкा, рдоैं рдордо्рдоा рд╕े рдоिрд▓рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ूँ, рдоैं рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी...’ рдЙрд╕рдиे рд╢рдм्рджों рдХो рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рдЬрдм्рдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा।
рд╕ैрдо рдиे рдЙрд╕рдХी рдЖँрдЦों рдоें рджेрдЦा-‘рд╕ोрдиिрдпा рддुрдордиे рдХрднी рдПрдХ рдмाрд░ рднी рдпрд╣ рдирд╣ीं рдкूрдЫा рдХि рдХ्рдпों рдоैंрдиे рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдоाँ рдбॉрд▓ी рдХो рдХाрдХा рдХे рд╕ाрде рд╢ाрджी рдХрд░рдиे рджी।’
рдпрд╣ рд╕рд╡ाрд▓ рдеा, рдЬो рдкाрдкा рдиे рдХрд▓ рд░ाрдд рдЯ्рд░ेрди рдоें рднी рдЙрд╕рд╕े рдХिрдпा рдеा। рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рдХंрдзे рдЙрдЪрдХाрдХрд░ рдЕрдкрдиा рдз्рдпाрди рд╕рд░рд╕ों рдХे рдЦेрддों рдХी рдУрд░ рдХрд░ рджिрдпा, рдЬो рд░ेрд▓рдЧाреЬी рд╕े рдкीрдЫे рдХी рдУрд░ рднाрдЧрддे рдиреЫрд░ рдЖ рд░рд╣े рдеे। рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиा рдз्рдпाрди рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдЦंрдбрд╣рд░ों рдкрд░, рд╕рдоाрдзि-рд╕्рддंрдн рдкрд░, рдкрд╣ाреЬी рдкрд░, рдоंрджिрд░ рдФрд░ рдмрд░्реЮ рд╕े рдврдХे рдкрд╣ाреЬों рдкрд░ рдЧोрдзूрд▓ рдХी рдХिрд░рдгों рдоें рд▓рдЧा рджिрдпा।
‘рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рдЗрддрдиा рдЖрд╕ाрди рдирд╣ीं рдеा।’ рд╕ैрдо рдиे рдЙрд╕рдХा рд╣ाрде рджрдмाрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा। ‘рдкрд░ рдЬिрд╕ рджिрди рдоुрдЭे рдЕрд╣рд╕ाрд╕ рд╣ुрдЖ рдХि рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдоाँ рдХाрдХा рд╕े рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддी рд╣ै, рдоैंрдиे рдЙрд╕े рдЬाрдиे рджिрдпा। рд╡рд╣ рдЙрд╕рдХा рдкрд╣рд▓ा рдк्рдпाрд░ рдеा, рдЙрд╕рдХा рд╣реШ рдкрд╣рд▓े рдеा।’
рд╕ोрдиा рдХो рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдеी рдХि рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдХा рдХिрд╕ी рд░ूрдкрд╡ाрди рдиौрдЬрд╡ाрди рдХे рд╕ाрде рдк्рд░ेрдо рдеा, рдЬो рднेреЬों рдХे рдХृрд╖ि рдлाрд░्рдо рдХे рдмाрд░े рдоें рдкреЭрдиे рдЖрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рдЪрд▓ा рдЧрдпा рдеा। рд╡рд╣ рдкाँрдЪ рд╕ाрд▓ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡рд╣ाँ рд░рд╣ा। рдЗрд╕ी рджौрд░ाрди рдбॉрд▓ी рдХे рд╡ृрдж्рдз рджाрджा-рджाрджी рдиे рдЙрд╕े рд╕ैрдо рдХे рд╕ाрде рд╢ाрджी рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдордЬрдмूрд░ рдХिрдпा, рдкрд░ рдкрд╣рд▓े рдк्рдпाрд░ рдХा рдпрд╣ рддрд░्рдХ рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рджाрд╡ा рдХрд░рдиा, рдЙрд╕рдХे рдЧрд▓े рдХे рдиीрдЪे рдирд╣ीं рдЙрддрд░ рд░рд╣ा рдеा। рди рд╣ी рдпрд╣ рдХрд▓्рдкрдиा рдеी рдХि рдЙрд╕рдХा рдкिрддा рдЕрдм рднी рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдХा рджोрд╕्рдд рд╣ै। рдпрд╣ рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рдд्рд░िрдХोрдгीрдп рд╕ंрдмंрдз рд╣ै। рд╡рд╣ рд╕ोрдЪрддी рд░рд╣ी, ‘рдк्рд░िрдп, рдХाрдХा рдпрд╣ाँ рдХिрд╕ी рднी рдкрд▓ рдЖ рд╕рдХрддे рд╣ैं।’ рд╕ैрдо рдиे рдЕреЩрдмाрд░ рдХो рд▓рдкेрдЯрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा। рд╕ोрдиिрдпा рдиे рдкрд▓-рднрд░ рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЕрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдиреЫрд░ рд╕े рджेрдЦा। рдХिрддрдиी рдЖрд╕ाрдиी рд╕े ‘рдХाрдХा’ рдХा рдиाрдо рдЙрдирдХी реЫрдмाрди рдкрд░ рдЖрдпा, рдЙрд╕ी рдЖрджрдоी рдХा рдЬिрд╕рдиे рдЙрдирдХी рдкीрда рдоें рдЦंрдЬрд░ рдЦोंрдкा рдеा।
‘рдкाрдкा, рд╕рдЪрдоुрдЪ рдЕрдЪ्рдЫे рдЗंрд╕ाрди рд╣ैं, рдЬिрд╕рдиे рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рдЙрд╕ рдЖрджрдоी рдХो рджे рджी, рдЬिрд╕े рд╡рд╣ рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддी рдеी рдФрд░ рд╡े рдЕрдм рджोрд╕्рддी рдХे рдЯुрдХреЬों рдкрд░ рдЬी рд░рд╣े рд╣ैं।’ рд╡рд╣ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдмाрдерд░ूрдо рдХी рдУрд░ рдЧрдИ।
‘рдХाрдХा’, рдЙрд╕े рдЕрдм рднी рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рдХреЬрд╡ाрд╣рдЯ рдеी। рд╡рд╣ рдЖрджрдоी рдЖрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рд╕े рдЖрдХрд░ рдРрд╕े рдХैрд╕े рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдХो рдЙрд╕рд╕े рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдкिрддा рд╕े рдЫीрди рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдмाрдерд░ूрдо рдоें рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рдирдЧ्рди рд╢рд░ीрд░ рдХी рдкрд░рдЫाрдИ рджेрдЦी। рдЙрд╕рдХा рдкेрдЯ рдЕрдм рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдмाрд╣рд░ рдЖ рдЧрдпा рдеा। рд▓реЬрдХा рдпा рд▓реЬрдХी... рдЙрд╕рдиे рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдкрддि рдЕрд░рд╡िंрдж рдиे рд╢рд░्рдд рд▓рдЧाрдИ рдеी...рдЕрд░рд╡िंрдж...рдЙрд╕े рдЕрдм рдЙрд╕рдХी реЫрд░ूрд░рдд рдеी।
рд╡рд╣ рд╣рдЬाрд░ों рдоीрд▓ рджूрд░ рдеी, рдЕрдкрдиे рдкрддि рдЕрд░рд╡िंрдж рд╕े। рдлिрд░ рднी рд╡рд╣ рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рдеा। рдпрд╣ рдПрдХ рдкाрдЧрд▓рдкрди рдеा, рдПрдХ рдЬुрдиूрди рдеा। рдПрдХ рднाрд╡рдиाрдУं рдХा рд╡्рд╣рд░्рд▓рдкूрд▓, рдПрдХ рдЖрдд्рдоा рдкाрдЧрд▓рдкрди рдХी рд╣рдж рддрдХ рджूрд╕рд░े рдХी рдЪाрд╣ рд░рдЦрддी рд╣ै। рдХ्рдпा рд╡рд╣ рдЙрд╕े рдд्рдпाрдЧ рд╕рдХрддी рд╣ै? рдХ्рдпा рдЕрдЧрд░ рдкाрдкा рдЙрд╕рдХी рд╢ाрджी рдХिрд╕ी рдФрд░ рд╕े рддрдп рдХрд░ рджें, рдЬो рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЙрдЪ्рдЪ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╣ो। рдирд╣ीं, рдирд╣ीं рдХрднी рдирд╣ीं।’
‘рдУ рдоाँ...’ рд╡рд╣ рдмреЬрдмреЬाрдИ ‘рдоैं рддुрдо्рд╣ें рд╕рдордЭ рд░рд╣ी рд╣ूँ... рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╕рдордЭ рд░рд╣ी рд╣ूँ।’ рд╡рд╣ рд╕िрд░्реЮ рдЕрдкрдиी рдоाँ рдФрд░ рдХाрдХा рдХे рдмीрдЪ рдХा рдк्рдпाрд░ рд╣ी рдирд╣ीं рд╕рдордЭ рд░рд╣ी рдеी, рдкрд░ рдпрд╣ рднी рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕рдордЭ рд░рд╣ी рдеी рдХि рдЧрд░्рднाрд╢рдп рдоें рдмрдЪ्рдЪा рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдоाँ рдХी рдУрд░ рдЦींрдЪे рдЬा рд░рд╣ा рдеा। рд╡рд╣ рдХोрдЦ рдоें рдЬिрд╕рдоें рдЬीрд╡рди рдХा рд╕्рдкंрджрди рд╣ै... рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рдоाँ рдХा рд╣ाрде рдкрдХреЬрдиा рдЪाрд╣рддी рдеी...।
рджрд░рд╡ाреЫे рдкрд░ рдПрдХ реЫोрд░рджाрд░ рджрд╕्рддрдХ рд╕ुрдирддे рд╣ी рдЙрд╕рдиे рдЬрд▓्рджी рд╕े рдХрдкреЬे рдмрджрд▓े। рдПрдХ рдвीрд▓ा-рд╕ा рдл्рд░ॉрдХ рдФрд░ рдКрдкрд░ рд╕े рдПрдХ рдкुрд▓рдУрд╡рд░। рдХुрдЫ рдзीрдоी рдЖрд╡ाреЫें рдеीं, рд╢ाрдпрдж рдХाрдХा рдЖ рдЧрдП рдеे। рд╡рд╣ рд╕ीреЭिрдпों рд╕े рдиीрдЪे рдЙрддрд░ рдЖрдИ। рд╣ोрдЯрд▓ рдХे рдмाрд╣рд░ рдЦंрджрдХों рдоें рд╕ुрд▓рдЧрддी рдЖрдЧ рдмрд▓ूрдд рдХे рдкेреЬों рдХे рддрд▓े рджрдордХ рд░рд╣ी рдеी। рдЬैрд╕े рд╣ी рд╡े рдЦुрд░рджрд░े рдкрд╣ाреЬी рд░ाрд╕्рддे рдкрд░ рд╕рдлрд░ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे, рдЙрд╕рдХे рдЦрдпाрд▓ рд╡ेрдЧ рдХे рд╕ाрде рдЕрд░рд╡िंрдж рдХी рдУрд░ рдЧрдП, рдЙрд╕рдХा рд╕ुंрджрд░ рдЪेрд╣рд░ा, рднूрд░े рд░ंрдЧ рдХी рдЖँрдЦें, рдзрд░рддी рдХी рддрд░рд╣ рднूрд░ा। рд╡рд╣ рдк्рдпाрд░ рдХे рдЬाрд▓ рдоें рдХрдм рдлँрд╕ी рдеी?
18 рд╕िрддंрдмрд░, рд╢ाрдо рдХे 8 рдмрдЬे рдХ्рд▓рдм рдоें! рдЙрд╕े рдПрдХ рдиреЫрд░ рджेрдЦा, рдЗрдЪ्рдЫा рдХी рднाрд╡рдиा, рдк्рдпाрд░ рдХा рдЬрд▓рд╡ा рдФрд░ рдЕрднिрд▓ाрд╖ा рдХी рддीрд╡्рд░рддा, рдЪोрд░ी рдЫुрдкे рд╕реЮрд░ рдХрд░рддी, рдЙрд╕рдХे рдорди рдХी рдЦिреЬрдХी рдЦोрд▓ рдЧрдИ। рд╡рд╣ рдЪрдордд्рдХाрд░ рдХा рдПрдХ рдкрд▓ рдеा। рдПрдХ рд╕ौрдЧाрдд рдХा рдкрд▓, рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХा рдкрд▓; рдПрдХ рдЬрдЧाрддी рд╣ुрдИ рдЖрд╡ाреЫ, рдЕрдЬीрдм рдЕрдз्рдпाрдп, рдПрдХ рдк्рдпाрд╕ी рдмрджрд░ी рдХी рддрд░рд╣, рдЬो рдмाрд░िрд╢ рдХो рддрд░рд╕рддी, рддреЬрдкрддी рд╣ै। рдРрд╕ा рд╣ी рдк्рдпाрд░ рдеा, рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдкрддि рдЕрд░рд╡िंрдж рдХे рд▓िрдП। рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдРрд╕ा рд╣ी рдк्рдпाрд░ рдоाँ рдХो рдХाрдХा рд╕े рдеा।
рдЬैрд╕े рд╣ी рдЬीрдк рдЯीрд▓े рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪी, рдХाрдХा рдиे рдзुंрдз рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा- ‘рдпे рдордиिрдХ्рд░рдо рдХी рдмрд░्рдлीрд▓ी рдкрд╣ाреЬिрдпाँ рд╣ैं।’ рд╕ोрдиा рдиे рдоुреЬрдХрд░ рдкीрдЫे рджेрдЦा рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЖँрдЦें рдоिрд▓ीं। рдХ्рдпा рдЙрд╕рдиे рдЕрд░рд╡िंрдж рдХी рдЫрд╡ि рджेрдЦी рдЙрди рдЖँрдЦों рдоें?
‘рд╕ोрдиिрдпा, рд╣рдо рд╕рдм рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдоाँ рд╕े рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं। рддुрдо рдПрдХ рдоेрд╣рд░рдмाрдиी рдХрд░рдиा, рдЙрд╕े рдЪोрдЯ рди рдкрд╣ुँрдЪाрдиा।’
рдЙрд╕рдХी рдЖрд╡ाреЫ рдордзुрд░ рдеी, рджेрд╡рджाрд░ рдХी реЩुрд╢рдмू рдХी рддрд░рд╣। рдЙрдирдХी рдЬीрдк рдмрд░्реЮ-рд╕ी реЩाрдоोрд╢ी рдХे рд╕ाрде рдЪрд▓ рд░рд╣ी рдеी। рдЬрдм рддрдХ рд╡े рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕े рдХिрд▓े рдкрд░ рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪे, рдЬो рдКँрдЪाрдИ рдкрд░ рдмрдиा рд╣ुрдЖ рдеा। рдХाрдХा рдиे рдЙрд╕рдХे рдХंрдзे рдХो рдердкрдердкाрдпा। рд╡े рдПрдХ рд╢ाрд╣ी рдкрде рдкрд░ рдЪрд▓рддे рд░рд╣े। рдПрдХ рд▓ाрд╣ाрдЙрд▓ी рдФрд░рдд рдмैंрдЧрдиी рд░ंрдЧ рдХे рджुрд╢ाрд▓े рд╕े рд▓िрдкрдЯी рд╣ुрдИ, рджрд░рд╡ाреЫा рдЦोрд▓ рд░рд╣ी рдеी।
рдШрд░ рдХे рднीрддрд░ рдоाрд╣ौрд▓ рдЧрд░рдо рдеा। рдЪिрдордиी рдоें рд▓рдХреЬे рдЬрд▓ рд░рд╣े рдеे। реЮाрдпрд░ рдк्рд▓ेрд╕ рдХे рдКрдкрд░ рдл्рд░ेрдо рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ें рд╕ुंрджрд░ рдвंрдЧ рд╕े рд╕рдЬाрдИ рд╣ुрдИ рдеीं। рдЙрд╕рдХे рд╕ाрдордиे рдЭूрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдХुрд░्рд╕ी, рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╢ाрдпрдж рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдмैрдарддी рд╣ो-рдКрдиी рд╕ौреЪाрддें рдмुрдирддे рд╣ुрдП рдЕрдкрдиे рджोрд╕्рддों рдФрд░ рд░िрд╢्рддोंрджाрд░ों рдХे рд▓िрдП рдЦाрд▓ी рдеी।
рдХ़िрд▓े рдХे рд░ाрд╕्рддे рдФрд░ рдЧрд▓िрдпाрд░े рдЬाрдиे рдмिрдиा, рд╡рд╣ рднाрдЧी рдХिрд╕ी рдЕрддंрд░्рдЬ्рдЮाрди рдХे рддрд╣рдд, рд╡рд╣ाँ-рдЬрд╣ाँ рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдмीрдоाрд░ рдкреЬी рд╣ुрдИ рдеी।
‘рдоाँ, рдоैं рдЖ рдЧрдИ рд╣ूँ।’ рд╡рд╣ рд░ोрдИ, рдЬैрд╕े рд╣ी рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиी рдоाँ рдХे рдХрдорд░े рдХा рджрд░рд╡ाреЫा рдЦोрд▓ा। рдПрдХ рдиिрд░ीрд╣, рд╣рддाрд╢ рдФрд░рдд рдЙрджाрд╕ी рдХो рдУреЭे рд╢ीрд╢े рд▓рдХреЬी рдХे рдмрдиे рд░ाрдЬाрдИ рдмिрд╕्рддрд░े рдкрд░ рд▓ेрдЯी рдеी। рд╕ोрдиिрдпा рдЙрд╕рдХी рдУрд░ рд▓рдкрдХी।
‘рдоाँ...рдоाँ...।’ рд╕ोрдиिрдпा рдиे рдЙрд╕ рдЪेрд╣рд░े рдХो рдЪुंрдмрди рдХिрдпा рдФрд░ рдЖँрд╕ुрдУं рд╕े рддрд░ рдХрд░ рджिрдпा। рджो рдорд░्рдж рдЦреЬे рд╣ोрдХрд░ рдЙрд╕ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдХे рдоिрд▓рди рдХो рджेрдЦ рд░рд╣े рдеे। рджो рдФрд░рддों рдХे рдмीрдЪ, рдПрдХ рд╡ृрдж्рдз рдФрд░ рдПрдХ рдЬрд╡ाрди। рдРрд╕ा рд▓рдЧрддा рдеा рдЬैрд╕े рд╡्рдпाрд╕ рдирджी рдХा рдЙрдлрдирддा рдкाрдиी рдкрд░्рд╡рддों рдХे рдмीрдЪ рдХे рдПрдХ рд╕ंрдХुрдЪिрдд рдоाрд░्рдЧ рд╕े рдмрд╣ рд░рд╣ा рд╣ो।
рдЪाрдп рдХे рдмाрдж, рд╕ोрдиिрдпा рдоाँ рдХे рдмिрд╕्рддрд░े рдкрд░ рдПрдХ рдЖрд░ाрдорджेрд╣ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдмैрдаी। реЩुрдж рдХो рдЧрд░рдо рдФрд░ рдорд╣реЮूрдЬ рдкा рд░рд╣ी рдеी। рд╡рд╣ рд╕ोрдЪрдХрд░ рд╣ैрд░ाрди рдеी рдХि рд╡рд╣ рдХैрд╕े рдЗрд╕ рдФрд░рдд рд╕े, рдЕрдкрдиी рдоाँ рд╕े рдиреЮрд░рдд рдХрд░ рдкाрдИ, рдЬो рджेрдЦрдиे рдоें рдиाрдЬुрдХ рдФрд░ рдкाрдХीреЫा рдеी, рдПрдХ рдЧुрд▓ाрдм рдХी рдкंрдЦुреЬी рдХी рддрд░рд╣। рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдлुрд╕рдлुрд╕ाрдИ-‘рд╕ोрдиिрдпा, рдоैंрдиे рдЗрд╕ рджिрди рдХा рдмрд╣ुрдд рдЗंрддреЫाрд░ рдХिрдпा рд╣ै। рдоुрдЭे рдкрддा рдеा рдХि рддुрдо рдХिрд╕ी рджिрди рдЬрдм реЩुрдж рдк्рдпाрд░ рдХрд░рдиे рд▓рдЧोрдЧी, рддो рддुрдо рд╕рдордЭ рдкाрдУрдЧी рдХि рдЗрд╕рдХी рд╢рдХ्рддि рдХ्рдпा рд╣ै? рдк्рд░िрдп, рдХ्рдпा рддुрдо рдк्рдпाрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЕрдиोрдЦा, рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╕рдЪ рдЬाрдирддी рд╣ो?’ рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдиे рдкूрдЫा।
‘рд╣ाँ рдордо्рдоा, рдПрдХ рдк्рдпाрд░ рдХी рдЪिंрдЧाрд░ी рджूрд╕рд░ी рдХो рдк्рд░рдЬ्рд╡рд▓िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।’
рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиी рдоाँ рдХो рдлिрд░ рд╕े рдЪूрдоा। рдкेрдЯ рдХे рднीрддрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдиे рдЙрд╕े реЫोрд░ рд╕े рд▓ाрдд рдоाрд░ी।
‘рдЖрдУ рд╕ोрдиिрдпा, рдЪрд▓ो рд╣рдо рд╕ैрд░ рдХрд░ें рдкिрдЫрд╡ाреЬे рдХे рдЬंрдЧрд▓ рдоें।’ рдХाрдХा рдиे рдХрд╣ा рдФрд░ рд╕ोрдиिрдпा рдХो рдХ़िрд▓े рдХे рдкिрдЫрд╡ाреЬे рдХा рд░ाрд╕्рддा рджिрдЦाрдиे рд▓рдЧे। рд╕ैрдо рдФрд░ рдбॉрд▓ी рдХрдорд░े рдоें рд░рд╣ рдЧрдП। рдЪाрдп рдХी рдЪुрд╕्рдХिрдпाँ рд▓ेрддे рд╣ुрдП рдФрд░ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХी рдУрд░ рджेрдЦрдХрд░ рдоुрд╕्рдХुрд░ाрддे рд╣ुрдП। рдЙрди्рд╣ें реЩुрд╢ी рдеी рдХि рдЙрдирдХी рдмेрдЯी рдХा рдЕрдм рдоाँ рд╕े рдоिрд▓рди рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдкुрдирд░्рдоिрд▓рди рджिрд▓ों рдХो рдирдо рдХрд░рддा рд░рд╣ा рдФрд░ рдмीрддे рдмрд░рд╕ों рдХी рдзूрд▓ рдХो рд╕ाреЮ рдХрд░рддा рд░рд╣ा।
рдкिрдЫрд╡ाреЬे рдоें рджेрд╡рджाрд░ рдХे рдкेреЬों рдХा рдПрдХ рдШрдиा рдЬंрдЧрд▓-рд╕ा рдеा। рдЕрдаाрд░рд╣ рджेрд╡рджाрд░ рдХे рдкेреЬ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЙрдо्рд░ рдХे, рдПрдХ рдХрд░ाрдоाрддी рдХोрд▓ॉрдЬ рдмрдирдХрд░ рдк्рдпाрд░ рдХा рдЗреЫрд╣ाрд░ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे, рдордиाрд▓ी рдХी рдмрд░्реЮीрд▓ी рдвाрд▓ рдкрд░। рд╣ाँ, рдк्рдпाрд░ рдХा рдХोрд▓ॉрдЬ, рдХ्рдпोंрдХि рд╣рд░ рдПрдХ рдкेреЬ рдкрд░ рд╕ोрдиिрдпा рдХे рдЬрди्рдо рдХी рддाрд░ीреЩ рдЯँрдХी рд╣ुрдИ рдеी। рд╕ोрдиिрдпा рдХो рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ो рд░рд╣ा рдеा। рд╡рд╣ рднीрддрд░ рдЧрд╣рд░ाрдИ рддрдХ рдЗрд╕ рдк्рдпाрд░ рдХी рдЖँрдЪ рдХो рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ी рдеी। рдЙрд╕рдХी рдЖँрдЦें рддрд░ рдеीं। рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдиे рдПрдХ рдкेреЬ рд▓рдЧाрдпा рдеा, рджेрд╡рдиाрд░ рдХा рдкेреЬ, рдЙрд╕рдХे рдк्рдпाрд░ рдХा рддोрд╣реЮा, рдЙрд╕рдХे рдЬрди्рдорджिрди рдХा рдЙрдд्рд╕рд╡ рдордиाрдиे рдХे рд▓िрдП, рдЬрдм рдмेрдЯी рдоाँ рд╕े рдоीрд▓ों рджूрд░ рдеी। рд╡рд╣ рдмेрдЯी рдЬिрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдХाрдиे рдмрд░्рддाрд╡ рд╡ реЪुрд╕्рд╕े рд╕े реЮाрд╕рд▓े рдкैрджा рдХिрдП рдеे। рд╡рд╣ी реЮाрд╕рд▓े рдХोрдЦ рдоें рдкрдирдк рд░рд╣ी рдирдИ рдЬाрди рдиे рдЗрддрдиी рд╕ुंрджрд░рддा рд╕े рдкाрдЯ рд▓िрдП।
***
рдкрд░िрдЪрдп:
рдЕрд░ुрдгा рдЬेрдард╡ाрдгी
рдПрдХ рдЬाрдиा рдоाрдиा рдиाрдо, рд╢िрдХ्рд╖ाрд╢ाрд╕्рдд्рд░ी, рд╕рдоृрдж्рдз рд▓ेрдЦिрдХा, рдПрдХ рдЕрдиुрд╡ाрджрдХ рд╡ рдЪिрдд्рд░рдХाрд░- рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी рд╢рдЦ्рд╕िрдпрдд рдХी рдзрдиी, рдЕрд╡рдХाрд╢ рдк्рд░ाрдк्рдд-рдоीрд░ा рдХॉрд▓ेрдЬ, рдкुрдгे рдХी рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкिрдХा, NCPSL, Ministry of HRD, DELHI рдХी рдЙрдкाрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╣ैं। рдЕрдкрдиी рдХрд▓рдо рдФрд░ рдХाрд░्рдп рд╕े рд╕िрди्рдзी рд╕िंрдзी рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╕ेрд╡ाрдУं рдоें рдЕрдкрдиा рдпोрдЧрджाрди рджे рд░рд╣ी рд╣ै। рдЙрдирдХी рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХृрддिрдпों рдоें рд╣ैं- рддीрди рдиॉрд╡рд▓, рджो рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рдк्рд░ांрддीрдп рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рдЕрдиूрджिрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рдФрд░ рдорд╣ाрди рдЕрджीрдм рдХрд╡िрд╡рд░ рдЕрдм्рджुрд▓ рд▓рддीрдл рдкрд░ рд▓िрдЦा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 'рдж рд╕ूрдлी'। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджाрджा рдЬे. рдкी. рд╡ाрд╕рд╡ाрдиी рдХी рдЬीрд╡рдиी рд▓िрдЦी рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдбॉ. рдХрд░рдг рд╕िंрд╣ рдХे рдкुрд░ोрд╡ाрдХ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рд╣ैं। рд╕ाрдзू рдЯी рдПрд▓ рд╡ाрд╕рд╡ाрдиी рдХी рдЖрдд्рдордХрдеा рдХा рдЕрдиुрд╡ाрдж, 'рджाрджा рдЙрдирдХे рдЕрдкрдиे рд╢рдм्рджों рдоें' рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рдЕँрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें ECSTASY and EXPERIENCES, A mystical journey’ рдиाрдо рд╕े рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा рд╣ै। “Another Love, Another Key (AGI Award-2005), рджूрд╕рд░ा рдиॉрд╡ेрд▓ Dance O’ Peacock, рдФрд░ At The Wedding рдк्рд░рдеा, рдк्рдпाрд░ рдФрд░ рдЖрдЧрдо рдХे рд╕ंрдЧрдо рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдПрд╡ं рдмрд╣ुрдЪрд░्рдЪिрдд рдиॉрд╡ेрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЙрдирдХे рд▓рдШुрдХрдеाрдУं рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ "рдм्рд░िрдЬ рдУं рд░िрд╡рд░ рдХृрд╖्рдгा" рд░ाрдЬाрдЬी рдХॉрдо्рдкрдЯिрд╢рди рдоें рдкрд╣рд▓ा рдЗрдиाрдо рд╣ाрд╕िрд▓। рдФрд░ рдЙрдирдХा рдорд░ाрдаी рдоें рдХिрдпा рд╣ुрдЖ рдЕрдиुрд╡ाрдж рдЪांрджेрд░ी рдШुрд░рддे, рд╕ोрдиेрд░ी рдЖрдХाрд╢ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ै। рд░рдЪрдиाрдПँ рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрддी рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЕрдиेрдХ рдмाрд░ рдкुрдгे рдоें рдЙрдирдХा рдЖрджрд░ рд╕рдо्рдоाрди рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд╕ंрдкрд░्рдХ: H-2 рдк्рд▓ूрдЯो рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी, рдХрд▓्рдпाрдгी рдирдЧрд░, рдкुрдгे-6, рдлोрди: 0986060733
***
рджेрд╡ी рдиाрдЧрд░ाрдиी
рдЬрди्рдо: 1941 рдХрд░ाрдЪी, рд╕िंрдз (рддрдм рднाрд░рдд), 12 реЪреЫрд▓-рд╡ рдХाрд╡्рдп-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, 2 рднрдЬрди-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, 12 рд╕िंрдзी рд╕े рд╣िंрджी рдЕрдиुрджिрдд рдХрд╣ाрдиी-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд। рд╕िंрдзी, рд╣िрди्рджी, рддрдеा рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рд╕рдоाрди рдЕрдзिрдХाрд░ рд▓ेрдЦрди, рд╣िрди्рджी- рд╕िंрдзी рдоें рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдЕрдиुрд╡ाрдж। рд╢्рд░ी рдоोрджी рдХे рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рдЪौрдеी рдХूрдЯ (рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдХाрджрдоी рдк्рд░рдХाрд╢рди), рдЕрдд्рддिрдпा рджाрдКрдж, рд╡् рд░ूрдоी рдХा рд╕िंрдзी рдЕрдиुрд╡ाрдж. NJ, NY, OSLO, рддрдоिрд▓рдиाрдбू, рдХрд░्рдиाрдЯрдХ-рдзाрд░рд╡ाреЬ, рд░ाрдпрдкुрд░, рдЬोрдзрдкुрд░, рдХेрд░рд▓ рд╡ рдЕрди्рдп рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд। рдбॉ. рдЕрдоृрддा рдк्рд░ीрддрдо рдЕрд╡ाрд░्рдб, рд╡् рдоीрд░ рдЕрд▓ी рдоीрд░ рдкुрд░ूрд╕्рдХाрд░, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕िंрдзी рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░िрд╖рдж рд╡् рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕िрди्рдзी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдХाрджрдоी рд╕े рдкुрд░ुрд╕рдХृрдд। рд╕िрди्рдзी рд╕े рд╣िंрджी рдЕрдиुрджिрдд рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рд╕ुрдиें @ https://nangranidevi.blogspot.com/
рдИрдоेрд▓: dnangrani@gmail.com 
