![]() |
| (Letter Courtesy: Archives at NCBS) |
**************************************
рдЕрдЧрд╕्рдд 2, 1962
рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рднाрдИ,
рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ, рдбॉ рд▓िрдпो рд╕्рдЬ़ीрд▓ाрд░्рдб рдиे рдоेрд░ा рдз्рдпाрди рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдХ्рд╖рдорддा рдХे рдпुрд╡ा рднाрд░рддीрдп рдЖрдгрд╡िрдХ рдЬीрд╡рд╡िрдЬ्рдЮाрдиी, рдбॉ рдУрдмैрдж рд╕िрдж्рджीрдХी рдХी рдУрд░ рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдХे рд╕ाрдордиे рд╡िрджेрд╢ рдоें рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рдХрдИ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд╣ैं। рд╣рдордиे рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХी рдкेрд╢рдХрд╢ рдХी рд╣ै рдЬिрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рд╣ै, рдФрд░ рд╡े рдЗрд╕ рдорд╣ीрдиे рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдЬुрдб़ेंрдЧे। рдЙрдирдХे рдоाрдорд▓े рдХो рдЧ्рд▓ाрд╕рдЧो рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдЬेрдиेрдЯिрдХ्рд╕ рд╡िрднाрдЧ рдХे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЬी. рдкोंрдЯेрдХाрд░्рд╡ो рд╕рд╣िрдд рдХрдИ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЬ्рдЮाрдд рдЬीрд╡рд╡िрдЬ्рдЮाрдиिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЬोрд░рджाрд░ рд╕рдорд░्рдерди рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЬी. рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдкोंрдЯेрдХाрд░्рд╡ो рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдбॉ рд╕्рдЬ़ीрд▓ाрд░्рдб рдХो рд▓िрдЦे рдЧрдП рдкрдд्рд░ рдоें рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╡ाрдХ्рдп рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓े рд╣ैं;
"рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдоें рдЬीрд╡ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрдЧा рдХि рд╡рд╣ рдПрдХ рдРрд╕ी рдиौрдХрд░ी рдоें рд╡ाрдкрд╕ рдЬाрдП, рдЬिрд╕рдоें рдЙрд╕рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рд╣ो। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें, рдоैं рдЪрдХिрдд рд╣ूँ рдХि рднाрд░рдд рдФрд╕рдд рджрд░्рдЬे рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ-рд░ाрдЬрдиेрддाрдУं рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рдЕрдкрдиे рдЕрдЪ्рдЫे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै"
рдоैंрдиे рд╕ोрдЪा рдХि рдоुрдЭे рдпрд╣ рдЕंрддिрдо рд╡ाрдХ्рдп рдЖрдкрдХे рд╕ंрдЬ्рдЮाрди рдоें рд▓ाрдиे рдЪाрд╣िрдП рдХ्рдпोंрдХि рдпे рдЙрд╕ рдзाрд░рдгा рдХी рдФрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬो рд╣рдоाрд░ी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдк्рд░рдЧрддि рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╡िрджेрд╢ों рдоें рднाрд░рддीрдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд░рд╡ैрдпे рдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдоुрдЭे рдбрд░ рд╣ै рдХि рдпे рдзाрд░рдгा рдкूрд░्рдгрддः рдиिрд░ाрдзाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै, рдФрд░ рд╣рдо рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा-рдкूрд░्рд╡ рджिрдиों рдХी рд╣рдоाрд░ी рд╡िрд░ाрд╕рдд рд╕े рджूрд░ рдирд╣ीं рд╣ुрдП рд╣ैं, рдЬिрд╕рдоें рдЬिрд╕рдиे рднी рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдкрд░ рдЕрдкрдиा рд╕рдордп рдмिрддाрдпा рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдРрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЬो рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा рдЙрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдеिрддि рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा, рд╣ाрд▓ांрдХि рджुрдиिрдпा рдХे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рдмाрдж рдХा рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд╣ोрдоी (рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░)
рд╢्рд░ी рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू,
рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी,
рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी।
**************************************
рдиेрд╣рд░ू рдХो рднाрдИ рдХрд╣рдХрд░ рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рднाрд░рдд рдХे рдорд╣ाрди рдкрд░рдоाрдгु рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╣ोрдоी рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рднाрднा рдХा рд╡िрдЪाрд░рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡िрд░ाрдЯ рдеा। рд╡ो рд╡рд░्рддрдоाрди рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рдЬ़рд░ूрд░рддों рдХो рднी рдЙрддрдиा рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡ рджेрддे рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬेрдЖрд░рдбी рдЯाрдЯा рдХी рдорджрдж рд╕े рдоुंрдмрдИ рдоें ‘рдЯाрдЯा рдЗंрд╕्рдЯिрдЯ्рдпूрдЯ рдСрдл рдлंрдбाрдоेंрдЯрд▓ рд░िрд╕рд░्рдЪ’ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी। рджेрд╢ рдХी рдЖрдЬाрджी рдХे рдмाрдж, рд╣ोрдоी рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рднाрднा рдиे рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рднाрд░рддीрдп рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рд╕े рдиिрд╡ेрджрди рдХिрдпा рдХि рд╡े рднाрд░рдд рд▓ौрдЯ рдЖрдПँ рдЬिрд╕рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рдХुрдЫ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рднाрд░рдд рд▓ौрдЯे рднी।
рдбॉ рдУрдмैрдж рд╕िрдж्рджीрдХी рднी рдРрд╕े рд╣ी рдПрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдеे рдЬिрдирдХा рдЬрди्рдо 1932 рдоें рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдмрд╕्рддी рдЬिрд▓े рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрд▓ीрдЧрдв़ рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЬी. рдкोрди्рдЯेрдХрд╡ो рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдоें рдЧ्рд▓ाрд╕рдЧो рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рдЕрдкрдиी рдкीрдПрдЪрдбी рдбिрдЧ्рд░ी рдкूрд░ी рдХी। рдЖрдгрд╡िрдХ рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХीрд╡िрдж् рдХे рд░ूрдк рдоें, рдбॉ рд╕िрдж्рджीрдХी рдиे рдмैрдХ्рдЯीрд░िрдпा рд╕े рдПрд╕्рдкрд░рдЧिрд▓рд╕ рдФрд░ рдб्рд░ोрд╕ोрдлिрд▓ा рддрдХ рдХрдИ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдоॉрдбрд▓ рдЬीрд╡ों рдкрд░ рдХाрдо рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ें 1962 рдоें рдмॉрдо्рдмे рдоें рдЯाрдЯा рдоूрд▓рднूрдд рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рд╕ंрд╕्рдеाрди (рдЯीрдЖрдИрдПрдлрдЖрд░) рдоें рдЖрдгрд╡िрдХ рдЬीрд╡ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдЗрдХाрдИ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ोрдоी рднाрднा рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЯीрдЖрдИрдПрдлрдЖрд░ рдоें рдиौрдХрд░ी рдХी рдкेрд╢рдХрд╢ рдХे рд╕ाрде, рдУрдмैрдж рднाрд░рдд рд╡ाрдкрд╕ рдЖ рдЧрдП। рддीрд╕ рд╕ाрд▓ рдмाрдж, рд╡рд╣ рдмैंрдЧрд▓ोрд░ рдоें рдЯीрдЖрдИрдПрдлрдЖрд░, рдиेрд╢рдирд▓ рд╕ेंрдЯрд░ рдлॉрд░ рдмाрдпोрд▓ॉрдЬिрдХрд▓ рд╕ाрдЗंрд╕ेрдЬ рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдиिрджेрд╢рдХ рдмрдиे, рдЬрд╣ाँ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬीрд╡рди рдХे рдЕंрддिрдо рджिрдиों рддрдХ рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп рдЬाрд░ी рд░рдЦा। рдЙрди्рд╣ें рдХрдИ рдкुрд╕्рдХाрд░ों рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдЬिрдирдоें рдкрдж्рдо рд╡िрднूрд╖рдг, рдкрдж्рдо рднूрд╖рдг, рдмीрд╕ी рд░ॉрдп рдЕрд╡ाрд░्рдб рдФрд░ рд╢ांрддि рд╕्рд╡рд░ूрдк рднрдЯрдиाрдЧрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдПрд╡ं рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдЖрджि рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╢ाрдоिрд▓ рдеे।



