Showing posts with label рдиेрд╣рд░ू. Show all posts
Showing posts with label рдиेрд╣рд░ू. Show all posts

рднाрднा рдХा рдиेрд╣рд░ू рдХो рдкрдд्рд░ (рд╢ाрдиे рд░рдм)

(Letter Courtesy: Archives at NCBS)
1962 рдоें рд╣ोрдоी рднाрднा рдж्рд╡ाрд░ा рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдк्рд░рдзाрди рдоंрдд्рд░ी рд╢्рд░ी рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХो рдбॉ рдУрдмैрдж рд╕िрдж्рджीрдХी рдХे рдмाрд░े рдоें рд▓िрдЦे рдПрдХ рдкрдд्рд░ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЬी рдкोंрдЯेрдХाрд░्рд╡ो рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдбॉ рд╕्рдЬ़ीрд▓ाрд░्рдб рдХो рд▓िрдЦे рдЧрдП рдПрдХ рдкрдд्рд░ рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдХिрдпा। рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдоें рднाрднा рдХो рднाрд░рддीрдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд▓िрдП рд╕ोрдЪ рдФрд░ рд╡िрджेрд╢ों рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рднाрд░рддीрдп рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХी рджेрд╢ рдоें рднूрдоिрдХा рдХो рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ैं।

**************************************

рдЕрдЧрд╕्рдд 2, 1962

рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рднाрдИ,

рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ, рдбॉ рд▓िрдпो рд╕्рдЬ़ीрд▓ाрд░्рдб рдиे рдоेрд░ा рдз्рдпाрди рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдХ्рд╖рдорддा рдХे рдпुрд╡ा рднाрд░рддीрдп рдЖрдгрд╡िрдХ рдЬीрд╡рд╡िрдЬ्рдЮाрдиी, рдбॉ рдУрдмैрдж рд╕िрдж्рджीрдХी рдХी рдУрд░ рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдХे рд╕ाрдордиे рд╡िрджेрд╢ рдоें рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рдХрдИ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд╣ैं। рд╣рдордиे рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХी рдкेрд╢рдХрд╢ рдХी рд╣ै рдЬिрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рд╣ै, рдФрд░ рд╡े рдЗрд╕ рдорд╣ीрдиे рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдЬुрдб़ेंрдЧे। рдЙрдирдХे рдоाрдорд▓े рдХो рдЧ्рд▓ाрд╕рдЧो рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдЬेрдиेрдЯिрдХ्рд╕ рд╡िрднाрдЧ рдХे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЬी. рдкोंрдЯेрдХाрд░्рд╡ो рд╕рд╣िрдд рдХрдИ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЬ्рдЮाрдд рдЬीрд╡рд╡िрдЬ्рдЮाрдиिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЬोрд░рджाрд░ рд╕рдорд░्рдерди рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЬी. рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдкोंрдЯेрдХाрд░्рд╡ो рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдбॉ рд╕्рдЬ़ीрд▓ाрд░्рдб рдХो рд▓िрдЦे рдЧрдП рдкрдд्рд░ рдоें рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╡ाрдХ्рдп рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓े рд╣ैं;

"рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдоें рдЬीрд╡ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрдЧा рдХि рд╡рд╣ рдПрдХ рдРрд╕ी рдиौрдХрд░ी рдоें рд╡ाрдкрд╕ рдЬाрдП, рдЬिрд╕рдоें рдЙрд╕рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рд╣ो। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें, рдоैं рдЪрдХिрдд рд╣ूँ рдХि рднाрд░рдд рдФрд╕рдд рджрд░्рдЬे рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ-рд░ाрдЬрдиेрддाрдУं рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рдЕрдкрдиे рдЕрдЪ्рдЫे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै"

рдоैंрдиे рд╕ोрдЪा рдХि рдоुрдЭे рдпрд╣ рдЕंрддिрдо рд╡ाрдХ्рдп рдЖрдкрдХे рд╕ंрдЬ्рдЮाрди рдоें рд▓ाрдиे рдЪाрд╣िрдП рдХ्рдпोंрдХि рдпे рдЙрд╕ рдзाрд░рдгा рдХी рдФрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬो рд╣рдоाрд░ी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдк्рд░рдЧрддि рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╡िрджेрд╢ों рдоें рднाрд░рддीрдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд░рд╡ैрдпे рдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдоुрдЭे рдбрд░ рд╣ै рдХि рдпे рдзाрд░рдгा рдкूрд░्рдгрддः рдиिрд░ाрдзाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै, рдФрд░ рд╣рдо рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा-рдкूрд░्рд╡ рджिрдиों рдХी рд╣рдоाрд░ी рд╡िрд░ाрд╕рдд рд╕े рджूрд░ рдирд╣ीं рд╣ुрдП рд╣ैं, рдЬिрд╕рдоें рдЬिрд╕рдиे рднी рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдкрд░ рдЕрдкрдиा рд╕рдордп рдмिрддाрдпा рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдРрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЬो рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा рдЙрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдеिрддि рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा, рд╣ाрд▓ांрдХि рджुрдиिрдпा рдХे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рдмाрдж рдХा рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╣ोрдоी (рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░)


рд╕ेрд╡ा рдоें:
рд╢्рд░ी рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू,
рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी,
рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी।


**************************************

рдиेрд╣рд░ू рдХो рднाрдИ рдХрд╣рдХрд░ рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рднाрд░рдд рдХे рдорд╣ाрди рдкрд░рдоाрдгु рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╣ोрдоी рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рднाрднा рдХा рд╡िрдЪाрд░рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡िрд░ाрдЯ рдеा। рд╡ो рд╡рд░्рддрдоाрди рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рдЬ़рд░ूрд░рддों рдХो рднी рдЙрддрдиा рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡ рджेрддे рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬेрдЖрд░рдбी рдЯाрдЯा рдХी рдорджрдж рд╕े рдоुंрдмрдИ рдоें ‘рдЯाрдЯा рдЗंрд╕्рдЯिрдЯ्рдпूрдЯ рдСрдл рдлंрдбाрдоेंрдЯрд▓ рд░िрд╕рд░्рдЪ’ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी। рджेрд╢ рдХी рдЖрдЬाрджी рдХे рдмाрдж, рд╣ोрдоी рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рднाрднा рдиे рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рднाрд░рддीрдп рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рд╕े рдиिрд╡ेрджрди рдХिрдпा рдХि рд╡े рднाрд░рдд рд▓ौрдЯ рдЖрдПँ рдЬिрд╕рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рдХुрдЫ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рднाрд░рдд рд▓ौрдЯे рднी।

рдбॉ рдУрдмैрдж рд╕िрдж्рджीрдХी рднी рдРрд╕े рд╣ी рдПрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдеे рдЬिрдирдХा рдЬрди्рдо 1932 рдоें рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдмрд╕्рддी рдЬिрд▓े рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрд▓ीрдЧрдв़ рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЬी. рдкोрди्рдЯेрдХрд╡ो рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдоें рдЧ्рд▓ाрд╕рдЧो рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рдЕрдкрдиी рдкीрдПрдЪрдбी рдбिрдЧ्рд░ी рдкूрд░ी рдХी। рдЖрдгрд╡िрдХ рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХीрд╡िрдж् рдХे рд░ूрдк рдоें, рдбॉ рд╕िрдж्рджीрдХी рдиे рдмैрдХ्рдЯीрд░िрдпा рд╕े рдПрд╕्рдкрд░рдЧिрд▓рд╕ рдФрд░ рдб्рд░ोрд╕ोрдлिрд▓ा рддрдХ рдХрдИ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдоॉрдбрд▓ рдЬीрд╡ों рдкрд░ рдХाрдо рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ें 1962 рдоें рдмॉрдо्рдмे рдоें рдЯाрдЯा рдоूрд▓рднूрдд рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рд╕ंрд╕्рдеाрди (рдЯीрдЖрдИрдПрдлрдЖрд░) рдоें рдЖрдгрд╡िрдХ рдЬीрд╡ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдЗрдХाрдИ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ोрдоी рднाрднा рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЯीрдЖрдИрдПрдлрдЖрд░ рдоें рдиौрдХрд░ी рдХी рдкेрд╢рдХрд╢ рдХे рд╕ाрде, рдУрдмैрдж рднाрд░рдд рд╡ाрдкрд╕ рдЖ рдЧрдП। рддीрд╕ рд╕ाрд▓ рдмाрдж, рд╡рд╣ рдмैंрдЧрд▓ोрд░ рдоें рдЯीрдЖрдИрдПрдлрдЖрд░, рдиेрд╢рдирд▓ рд╕ेंрдЯрд░ рдлॉрд░ рдмाрдпोрд▓ॉрдЬिрдХрд▓ рд╕ाрдЗंрд╕ेрдЬ рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдиिрджेрд╢рдХ рдмрдиे, рдЬрд╣ाँ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬीрд╡рди рдХे рдЕंрддिрдо рджिрдиों рддрдХ рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп рдЬाрд░ी рд░рдЦा। рдЙрди्рд╣ें рдХрдИ рдкुрд╕्рдХाрд░ों рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдЬिрдирдоें рдкрдж्рдо рд╡िрднूрд╖рдг, рдкрдж्рдо рднूрд╖рдг, рдмीрд╕ी рд░ॉрдп рдЕрд╡ाрд░्рдб рдФрд░ рд╢ांрддि рд╕्рд╡рд░ूрдк рднрдЯрдиाрдЧрд░  рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдПрд╡ं рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдЖрджि рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╢ाрдоिрд▓ рдеे।


рдиेрд╣рд░ू рдХी рдХिрддाрдм рдФрд░ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рд╕рди 1949 рдХा рд╕рдордп рдеा, рднाрд░рдд рдХो рдЖреЫाрдж рд╣ुрдП рджूрд╕рд░ा рд╕ाрд▓ рд╣ो рд░рд╣ा рдеा। рднाрд░рдд рдХे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдкंрдбिрдд рдЬрд╡ाрд╣рд░ рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рджेрд╢ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдХी рдиींрд╡ рдбाрд▓рдиे рд╕рдоृрдж्рдз рджेрд╢ों рдХी рдпाрдд्рд░ाрдПँ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдЗрди्рд╣ीं рдпाрдд्рд░ाрдУं рдоें рд╡े рдЕрдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдпों рд╕े рднी рдоिрд▓рддे рдФрд░ рд╕рдорд░्рде рд▓ोрдЧों рд╕े рднाрд░рдд рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХा рднाрдЧीрджाрд░ рд╣ोрдиे рд╣ेрддु рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░рддे। рдирдпा рджेрд╢ рдЕрдкрдиा рдЖрдХाрд░ рд▓े рд░рд╣ा рдеा। рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЖрдо рдиिрдпрдоों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рджेрд╢ рдХे рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕рдкрдиे рд▓ोрдЧों рдХी рдЖँрдЦों рдоें рдеे। рдЗрд╕ी рдмीрдЪ рдЬрд╡ाрд╣рд░ рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдиे рднाрд░рдд рдкрд░ рдПрдХ рдирдпी рдХिрддाрдм рд▓िрдЦी рдеी, рдЬिрд╕рдХा рдиाрдо рдеा, “рдбिрд╕्рдХрд╡рд░ी рдСреЮ рдЗрди्рдбिрдпा”। рд╕рди 1949 рдХी рдЕрдоेрд░िрдХी рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рдиेрд╣рд░ू рдХी рдоुрд▓ाреШाрдд рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЕрдоेрд░िрдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рд╕े рд╣ुрдпी рдеी рдФрд░ рдЗрд╕ी рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХे рджौрд░ाрди рдиेрд╣рд░ू рдиे рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ “рдбिрд╕्рдХрд╡рд░ी рдСреЮ рдЗрдг्рдбिрдпा” рдХी рдПрдХ рдк्рд░рддि рднेंрдЯ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рджी рдеी। рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рди рд╕िрд░्рдл рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд░ोрдЪрдХ рдвंрдЧ рд╕े рдкреЭी, рдмрд▓्рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиेрд╣рд░ू рдХो рдПрдХ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ों рд╕े рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрдпा।

************************************************************

рдк्рд░िंрд╕рдЯрди, рди्рдпू рдЬрд░्рд╕ी, рдЕрдоेрд░िрдХा
18 рдлрд░рд╡рд░ी, 1950

рдк्рд░िрдп рд╢्рд░ी рдиेрд╣рд░ू,

рдоैंрдиे рдЖрдкрдХी рдЕрдж्рднुрдд рдкुрд╕्рддрдХ “рднाрд░рдд рдПрдХ рдЦोрдЬ” рдХो рдЕрдд्рдпंрдд рд░ुрдЪि рд▓ेрдХрд░ рдкреЭा। рдПрдХ рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕рдХा рдкрд╣рд▓ा рднाрдЧ рдкреЭ рдкाрдиा рдеोреЬा рдХрдаिрди рд╣ै। рд▓ेрдХिрди, рдпрд╣ рдЖрдкрдХे рдорд╣ाрди рджेрд╢ рдХी рднрд╡्рдп рдмौрдж्рдзिрдХ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕рдордЭрджाрд░ी рдмрдиाрддा рд╣ै। рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рдж्рд╡िрддीрдп рднाрдЧ рдоें, рдд्рд░ाрд╕рджिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ों рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдж्рд╡ाрд░ा рдмрд▓рдкूрд░्рд╡рдХ рдеोрдкे рдЧрдП рдЖрд░्рдеिрдХ, рдиैрддिрдХ рдФрд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╡िрдШрдЯрдиों , рддрдеा рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдЧों рдХे рд╢ाрддिрд░ рддрд░ीрдХों рд╕े рдХिрдпे рдЧрдП рд╢ोрд╖рдг рдХे, рдЖрдкрдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рд╕े рдоैं рдЧрд╣рд░ा рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ुрдЖ рд╣ूँ। рдЕрд╣िंрд╕ा рдФрд░ рдЕрд╕рд╣рдпोрдЧ рдХे реЫрд░िрдпे рдоुрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдЧांрдзी рдФрд░ рдЖрдкрдХे рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдП рдоेрд░ी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдЕрдм рдЙрд╕рд╕े рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдмреЭ рдЧрдпी рд╣ै рдЬिрддрдиी рдХि рдпрд╣ рдЗрд╕ рдкुрд╕्рддрдХ рдХो рдкрдврдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдеी। рдмाрд╣рд░ी рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ों рдХे рджрдмाрд╡ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╡рд╕्рддुрдиिрд╖्рда рд╕рдордЭрджाрд░ी рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рдЖрддंрд░िрдХ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдФрд░ рдЖंрддрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдкрдоाрди, рдХ्рд░ोрдз рдФрд░ рдШृрдгा рдХे рд╢िрдХाрд░ рд╣ो рдЬाрдиे рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╕ंрдШрд░्рд╖ - рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЕрдкрдиी рд╕рд░ाрд╣рдиाрдпोрдЧ्рдп-рдкुрд╕्рддрдХ рдоुрдЭे рджेрдиे рдоें рд▓िрдП рдоैं рдЖрдкрдХा рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЖрднाрд░ी рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддा рд╣ूँ।

рдЖрдкрдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рд▓ाрднрдХाрд░ी рдХाрд░्рдп рдХे рд▓िрдП рдоेрд░ी рд╕рд░्рд╡ोрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд╢ुрднрдХाрдордиाрдУं рдФрд░ рд╕ाрджрд░ рдЕрднिрд╡ाрджрди рд╕рд╣िрдд,

рд╕рд╣ृрджрдп рдЖрдкрдХा,
рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди

рдХृрдкрдпा, рдЕрдкрдиी рдмेрдЯी рдХो рдоेрд░ी рдпाрдж рджिрд▓ाрдЗрдпेрдЧा।

***********************************
(From the Letter printed on the back-cover of Discovery of India (Oxford edition, 1981).
************************

рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рднाрдИ

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдиेрд╣рд░ू рдЪाрд╣рддे рдеे рдХि рдЖреЫाрджी рдХे рдмाрдж рднाрд░рдд рдЖрд░्рдеिрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣िрдд рд╕ाрдорд░िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рднी рдордЬрдмूрдд рдмрдиे। рд╕рди 1948 рдоें рд╣ी рджेрд╢ рдоें рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдмрдиा рджिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдЬिрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рдЪेрдпрд░рдоेрди рдбॉ рд╣ोрдоी рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рднाрднा рдеे। рдпрд╣ рддрде्рдп рдХрдоाрд▓ рд╣ै рдХि рдЬрд╣ाँ рдПрдХ рддрд░рдл рдХुрдЫ рд╡िрдж्рд╡ाрди рджेрд╢ рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдмрди рд░рд╣े рдеे рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рдХुрдЫ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджेрд╢ рдХो рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╕े рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрдиे рдХा рдЦाрдХा рддैрдпाрд░ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рддрдоाрдо рд░ाрдЬрдиेрддाрдУं рдиे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдиेрд╣рд░ू рдХा рдореЫाрдХ рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рдЙреЬाрдпा рдеा, “рдиेрд╣рд░ू рдЙрд╕ рджेрд╢ рдХो рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╕े рдЪрд▓ाрдиे рдХी рд╕ोрдЪ рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рдЕрднी рдмैрд▓рдЧाреЬी рдкрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै।” рдиेрд╣рд░ू рдХी рджूрд░рджрд░्рд╢िрддा рдХा рдЕंрджाрдЬा рд▓рдЧाрддे рд╣ुрдП рдмрд╣ुрдд рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЪрдХिрдд рд╣ुрдЖ рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдкрд╣рд▓े рдЧोрдкрдиीрдп рдеा рдмाрдж рдоें рдЬिрд╕े рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдЧोрдкрдиीрдп рдкрдд्рд░ рдоें рд╣ोрдоी рднाрднा рджेрд╢ рдХे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХो 'рдк्рд░िрдп рднाрдИ' рдХрд╣рдХрд░ рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рдЙрд╕ рдкрдд्рд░ рдХा рдЬрд╡ाрдм рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдиेрд╣рд░ू рдиे рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдоिрдд्рд░рд╡рдд рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ोрдоी рднाрднा рд╕े рдПрдХ рдХिрддाрдм рдоें рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдХुрдЫ рдмाрддों рдХे рдмाрд░े рдоें рдЪрд░्рдЪा рдХी рдеी рдЬो рдХि рдПрдХ рдЕрдоेрд░िрдХी рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдПрдбрдЧрд░ рд╕्рдиो рдиे рд▓िрдЦी рдеी। рдпрд╣ рдХिрддाрдм рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рднाрд╡ों рдкрд░ рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдеी। рдпрд╣ рдХाрдмिрд▓-рдП-рддाрд░ीреЮ рд╣ै рдХि рдХोрдИ рд░ाрдЬрдиेрддा рдХिрддрдиी рдмाрд░ीрдХी рд╕े рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоुрдж्рджों рдХे рдмाрд░े рдоें рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдкрд░ рдиреЫрд░ рд░рдЦрддा рдеा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕рд╣рдХрд░्рдоी рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рд╕े рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдоांрдЧрддा рдеा। рдпрд╣ाँ рдпрд╣ рднी рдЧौрд░-рддрд▓рдм рд╣ै рдХि рд╕рди 1963 рдоें рд╣ी рднाрднा рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХी рдорд╣рдд्рддा рдФрд░ рдЙрдирдХे рднाрд░рдд рдоें рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।   

******************************
рдЯेрд▓ीреЮोрди: 253724
рдЯेрд▓ीрдЧ्рд░ाрдо: ACTMERG
рдЕрдкोрд▓ो рдШाрдЯ рд░ोрдб
рдмोрдо्рдмे -1
рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди, рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░

рдЧोрдкрдиीрдп

рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖
рд╕рди्рджрд░्рдн: 5-12463
рдЕрдЧрд╕्рдд 2, 1963

рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рднाрдИ,

26 рдЬुрд▓ाрдИ рдХो рднेрдЬे рдЧрдП рдкрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рд╢ुрдХ्рд░िрдпा, рдЬिрд╕рдоें рдЖрдкрдиे рдПрдбрдЧрд░ рд╕्рдиो рдХी рдХिрддाрдм “рдирджी рдХे рдЙрд╕ рдкाрд░” рдХे рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╣िрд╕्рд╕े рднेрдЬे рдеे। рдоैंрдиे рдЗрди рдЙрдж्рдзрд░рдгों рдХो рдЕрдд्рдпंрдд рд░ुрдЪि рдХे рд╕ाрде рдкреЭा।

2. рдоैंрдиे рдз्рдпाрди рджिрдпा рдХि рдЬрдм рдЬрдирд░рд▓ рдЗрд▓ैрдХ्рдЯ्рд░िрдХ рдХंрдкрдиी рдФрд░ рдХрдИ рдЕрди्рдп рд╕्рд░ोрдд рдпрд╣ рд╕ोрдЪрддे рд╣ैं рдХि рдЪीрди рдиे рдиाрднिрдХीрдп рдпрди्рдд्рд░ рдХा рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рд╕рди 1963 рдоें рд╣ी рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा, рд╕्рдиो рдЦुрдж рдпрд╣ рдЕंрджाрдЬ рд▓рдЧाрддे рд╣ैं рдХि рдЪीрди рд╕рди 1964 рдЕрдерд╡ा 1965 рдХे рдкрд╣рд▓े рд╕рдлрд▓ рдиाрднिрдХीрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдпेрдЧा, рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдмреЬी рдоाрдд्рд░ा рдоें (рдиाрднिрдХीрдп рдпंрдд्рд░ों рдХा) рд╕ंрдЧ्рд░рд╣рдг рд╕рди 1967 рдЕрдерд╡ा 1968 рддрдХ рд╣ी рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рд╕рдХेрдЧा।  

3. рд╕्рдиो рдХुрдЫ рдРрд╕े рд╡िрдЪाрд░ рднी рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬो рдЦुрдж рдоैंрдиे рдХрдИ рдоौрдХों рдкрд░ рдЖрдкрд╕े рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпे рд╣ैं। рдЪीрди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рдиाрднिрдХीрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╕ैрди्рдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рд╣ोंрдЧे, рдФрд░ рдФрд░ рдЕрдЧрд░ рд╣ोрддे рднी рд╣ैं рддो рдХुрдЫ рдмрдоों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣рдг рд╕ैрди्рдп рдкрд░िрджृрд╢्рдп рдоें рдХोрдИ рдЦाрд╕ рдмрджрд▓ाрд╡ рдирд╣ीं рд▓ा рд╕рдХрддा, рдХ्рдпोंрдХि, рдпрджि рдЪीрди рдХिрд╕ी рдкреЬोрд╕ी рджेрд╢ рдкрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рд╕े рд╣рдорд▓ा рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдоेрд░े рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдпрд╣ реЫрд░ूрд░ी рддौрд░ рдкрд░ рдкрд╢्рдЪिрдо рдХी рддрд░рдл рд╕े рдмрд╣ुрдд рддाрдХрддрд╡рд░ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХा рди्рдпौрддा рд╣ोрдЧा, рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рддрд░рдл рд╕े। рдЪीрди рдХी рдЗрд╕ рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рдХ्рд░िрдпा рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें, рдоैं рдирд╣ीं рд╕ोрдЪрддा рдХि рд╕ोрд╡िрдпрдд рд░ूрд╕ рднी рдЪीрди рдХी рдорджрдж рдХे рд▓िрдП рдЖрдЧे рдЖрдПрдЧा рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдпुрдж्рдз рдХे рдЖрд╕ाрд░ рдмрдиाрдПрдЧा, рдРрд╕े рдоें рдЦुрдж рдЙрд╕े (рд░ूрд╕ рдХो) рднी рдмрд╣ुрдд рдЧंрднीрд░ рддрдмाрд╣ी рдЭेрд▓рдиी рдкреЬेрдЧी। рдпрдж्рдпрдкि, рд╕्рдиो рдмрд╣ुрдд рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХे рд╕े рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि “рдЗрд╕ рдирдЬрд░िрдпे рд╕े рдЪीрди рдоें рдмрдиे рдиाрднिрдХीрдп рдпрди्рдд्рд░ рдХे рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ-рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рдЧрдгрдиा рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдЕрднूрддрдкूрд░्рд╡ рд╣ोंрдЧे। рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рд╣ोрдЧा рдХि рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдПрдХ рдПрд╢िрдпрди рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдордд, рдПрдХ рдирд╕्рд▓ीрдп рдордд, рдПрдХ рдЧрд░ीрдм рддрдмрдХे рдХे рдордд рд╕े рдЕंрддрддः рдЧोрд░े рд▓ोрдЧों рдХी рдЖрддंрдХी рдПрдХрд╕рдд्рддाрдд्рдордХрддा рдХा рдЕंрдд рд╣ोрдЧा рдФрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЪीрди рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧिрдпों рдкрд░ рдЗрд╕ рдЖрддंрдХ рдХे рдзрдордХी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рд╣ोрдиे рдХा рднी рдЕंрдд рд╣ोрдЧा।” (рд╣рдоाрд░े рдКрдкрд░) рдпрд╣ рдПрдХ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ-рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рджрдмाрд╡ рд╣ै рдХि рд╣рдоें рдЗрд╕рдХा рдЬрд╡ाрдм рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд╣ोрдиा рдкреЬेрдЧा। рдоेрд░ा рдЭुрдХाрд╡ рдЗрд╕ рд╡िрдЪाрд░ рдХी рддрд░рдл рд╣ै рдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рд╣рдо рдЗрддрдиा рд╣ी рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рд╣рдо рдпрд╣ рджिрдЦाрд╡ा рдХрд░ें рдХि рдпрджि рдЪीрди рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे (рдиाрднिрдХीрдп) рдпрди्рдд्рд░ рдХा рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рддो рд╣рдо рднी рдХुрдЫ рд╣ी рдорд╣ीрдиों рдХे рднीрддрд░ рдпрд╣ рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдХрд░рдиे рдоें рдкूрд░्рдгрддः рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ैं। рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рд╣ोрдЧा рдХि рд╣рдоें рдЕрдкрдиी рд╕рдж्рднाрд╡рдиा рдФрд░ рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рдирд╣ीं рдмрдиाрдиे рд╕рдмंрдзी рдЗрд░ाрджों рдХो рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рддुрд░ंрдд рд╣ी рдиाрднिрдХीрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рдк्рд░рддिрдмрди्рдз рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░ рджेрдиे рдЪाрд╣िрдП, рд▓ेрдХिрди рд╣рдоें рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рддे рд╕рдордп рдпрд╣ рднी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдХोрдИ рднी рдкрдбोрд╕ी рджेрд╢, рдпрджि рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣рдо рднी рдЕрдкрдиे рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдкрд░ рдкुрдирд░्рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЦुрдж рдХो рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рдоाрдиेंрдЧे। рдоेрд░ा рдРрд╕ा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рд╣рдоाрд░ी рдЗрд╕ рдШोрд╖рдгा рдХा рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд░ूрд╕ рднी рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдЙрд╕ рдкрдбोрд╕ी рдХो рд░ोрдХрдиे рдоें рд╕ंрднрд╡ рд╣ोंрдЧे рдЬो рдХि рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиाрднिрдХीрдп рд╣рдеिрдпाрд░ рдкाрдиे рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ोрдЧा рдХि рднाрд░рдд рднी рдиाрднिрдХीрдп рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै, рдпрд╣ рдЬाрдирддे рд╣ुрдП рд╡े рддрдм рддрдХ рдиाрднिрдХीрдп рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдХрд░рдиे рд╕े рд░ुрдХेंрдЧे рдЬрдм рддрдХ рднाрд░рдд рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧा। рд╣рдоाрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдк्рд░рддिрдмрди्рдз рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиा рдФрд░ рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рдШोрд╖рдгा рдХрд░рдиा, рдЪीрди рдкрд░ рдХिрддрдиा рдк्рд░рднाрд╡ рдбाрд▓ेрдЧी рдпрд╣ рддो рдХрд╣ рдкाрдиा рд╕ंрджेрд╣ाрд╕्рдкрдж рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рдХिрд╕ी рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиा рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдХिрд╕ी рднी рддрд░рд╣ рд╕े рдЕрддाрд░्рдХिрдХрдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдоाрдд्рд░ рдк्рд░рднाрд╡ рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдХो рдиाрднिрдХीрдп рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХी рдУрд░ рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рд╣ोрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЙрдд्рд╕ाрд╣рд╡рд░्рдзрди рдХे рдмрдЬाрдп рдЙрди्рд╣ें рд░ोрдХрдиा рдоाрдд्рд░ рд╣ोрдЧा।           

4. рдпрджि рдЪीрди рдкрд░рдоाрдгु рдкрд░िрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдиे рд╕े рдЦुрдж рдХो рдирд╣ीं рд░ोрдХ рдкाрддा рд╣ै рдФрд░ 1967 рдЕрдерд╡ा 1968 рддрдХ рдиाрднिрдХीрдп рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХे рдиिрдпрдоिрдд рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣ी рдХрд░рддा рд╣ै, рддрдм рдПрдХ рдирдИ рд╕्рдеिрддि рд╕ाрдордиे рдЖ рдкреЬेрдЧी, рдЬिрд╕рдХी рдФрд░ рд╕्рдиो рдиे рдЗрд╢ाрд░ा рдХिрдпा рд╣ै। рдпрджि рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рддрдм рддрдХ рдХोрдИ рдиाрднिрдХीрдп рдХ्рд╖рдорддा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рдЙрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рд╢рдХ्рддि рдХे рд╕ंрддुрд▓рди рдХा рдкрд▓реЬा рдЪीрди рдХे рдкрдХ्рд╖ рдХी рддрд░рдл рдЭुрдХ рдЬाрдПрдЧा। рддрдм рддрдХ рдХे рд▓िрдП рдЪीрди рдХिрд╕ी рднी рдиाрднिрдХीрдп рд░ूрдк рд╕े рд╕рдХ्рд╖рдо рджेрд╢ рдЬैрд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдХрд░рдиे рдХी рдЧрд▓рддी рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧा, рдпрд╣ рдмिрдиा рдиाрднिрдХीрдп рдХ्рд╖рдорддा рд╡ाрд▓े рджेрд╢ों рдкрд░ рд╣рдорд▓ा реЫрд░ूрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬैрд╕े рдХि рдПрд╢िрдпा рдоें, рдпрд╣ рдЬाрдирддे рд╣ुрдП рдХि рдРрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЪीрди рдХो рдбрд░ाрдиे рдФрд░ рдмрджрд▓ा рд▓ेрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рдиाрднिрдХीрдп рдХ्рд╖рдорддा рдЪीрди рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЪीрди рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡िрдз्рд╡ंрд╕ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╣ुрдП рд╡िрдз्рд╡ंрд╕ рд╕े рдХрдИ рдоाрдпрдиों рдоें рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдЧा, рдРрд╕ा рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рджिрдП рдЧрдП рдШाрд╡ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдРрд╕ी рдХिрд╕ी рднी рдХ्рд░िрдпा рдХो рд╕ंрднрд╡ рдХрд░ाрдиे рдЬिрддрдиी рдЧंрднीрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी। рдЕрдЧрд░ рджूрд╕рд░े рд╢рдм्рджों рдоें рдХрд╣ा рдЬाрдП рддो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЪीрди рди्рдпूрдирддрдо рдиाрднिрдХीрдп рдиिрд╡ाрд░рдг рдХी рдоुрдж्рд░ा рд╡ाрд▓ी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣ोрдЧा рдЬिрд╕ рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рдЖрдЬ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд░ूрд╕ рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХेрд╡рд▓ рд╡рд╣ рджेрд╢ рдХрд░ рд╕рдХेрдЧा рдЬिрд╕рдкрд░ рдХि рд╣рдорд▓ा рд╣ोрдиे рдХी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдЧी рдЬैрд╕े рдХि рднाрд░рдд, рдЬो рдХि рдЦुрдж рди्рдпूрдирддрдо рдиाрднिрдХीрдп рдиिрд╡ाрд░рдХ рд╣ोрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। 

5. рдоैं рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдХि рдЗрд╕ рдкрд░ рдХрдоीрд╢рди рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░े рдФрд░ рдоैं рдЖрдкрдХो рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдоें рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░ूँ। рдиाрднिрдХीрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдк्рд░рддिрдмрди्рдз рд╕рдордЭौрддा рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХो рдЗрддрдиा рдорд╣рдд्рд╡ рджेрддे рд╣ुрдП, рд╣рдо рд╕рдм рдХुрдЫ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиे рдХे рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рд╣ी рди рдЫोреЬ рджें, рд╣рдоें рдЗрди рд╕ाрд░े рдмिрди्рджुрдУं рдХो рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣, рд╕ाрд╡рдзाрдиी рд╕े рдкрд░рдЦрдиा рд╣ै। рдоुрдЭे рдЖрд╢ा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдоुрдЭे рдЖрдкрд╕े рд╕ाрде рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдк рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдЧा।    

рдЖрдкрдХा рд╕рд╕्рдиेрд╣ 
рд╣ोрдоी рднाрднा

рд╢्рд░ी рдЬрд╡ाрд╣рд░ рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ु
рдк्рд░рдзाрди рдоंрдд्рд░ी, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी