Showing posts with label рднाрднा. Show all posts
Showing posts with label рднाрднा. Show all posts

рднाрднा рдХा рдиेрд╣рд░ू рдХो рдкрдд्рд░ (рд╢ाрдиे рд░рдм)

(Letter Courtesy: Archives at NCBS)
1962 рдоें рд╣ोрдоी рднाрднा рдж्рд╡ाрд░ा рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдк्рд░рдзाрди рдоंрдд्рд░ी рд╢्рд░ी рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХो рдбॉ рдУрдмैрдж рд╕िрдж्рджीрдХी рдХे рдмाрд░े рдоें рд▓िрдЦे рдПрдХ рдкрдд्рд░ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЬी рдкोंрдЯेрдХाрд░्рд╡ो рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдбॉ рд╕्рдЬ़ीрд▓ाрд░्рдб рдХो рд▓िрдЦे рдЧрдП рдПрдХ рдкрдд्рд░ рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдХिрдпा। рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдоें рднाрднा рдХो рднाрд░рддीрдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд▓िрдП рд╕ोрдЪ рдФрд░ рд╡िрджेрд╢ों рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рднाрд░рддीрдп рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХी рджेрд╢ рдоें рднूрдоिрдХा рдХो рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ैं।

**************************************

рдЕрдЧрд╕्рдд 2, 1962

рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рднाрдИ,

рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ, рдбॉ рд▓िрдпो рд╕्рдЬ़ीрд▓ाрд░्рдб рдиे рдоेрд░ा рдз्рдпाрди рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдХ्рд╖рдорддा рдХे рдпुрд╡ा рднाрд░рддीрдп рдЖрдгрд╡िрдХ рдЬीрд╡рд╡िрдЬ्рдЮाрдиी, рдбॉ рдУрдмैрдж рд╕िрдж्рджीрдХी рдХी рдУрд░ рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдХे рд╕ाрдордиे рд╡िрджेрд╢ рдоें рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рдХрдИ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд╣ैं। рд╣рдордиे рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХी рдкेрд╢рдХрд╢ рдХी рд╣ै рдЬिрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рд╣ै, рдФрд░ рд╡े рдЗрд╕ рдорд╣ीрдиे рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдЬुрдб़ेंрдЧे। рдЙрдирдХे рдоाрдорд▓े рдХो рдЧ्рд▓ाрд╕рдЧो рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдЬेрдиेрдЯिрдХ्рд╕ рд╡िрднाрдЧ рдХे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЬी. рдкोंрдЯेрдХाрд░्рд╡ो рд╕рд╣िрдд рдХрдИ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЬ्рдЮाрдд рдЬीрд╡рд╡िрдЬ्рдЮाрдиिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЬोрд░рджाрд░ рд╕рдорд░्рдерди рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЬी. рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдкोंрдЯेрдХाрд░्рд╡ो рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдбॉ рд╕्рдЬ़ीрд▓ाрд░्рдб рдХो рд▓िрдЦे рдЧрдП рдкрдд्рд░ рдоें рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╡ाрдХ्рдп рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓े рд╣ैं;

"рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдоें рдЬीрд╡ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрдЧा рдХि рд╡рд╣ рдПрдХ рдРрд╕ी рдиौрдХрд░ी рдоें рд╡ाрдкрд╕ рдЬाрдП, рдЬिрд╕рдоें рдЙрд╕рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рд╣ो। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें, рдоैं рдЪрдХिрдд рд╣ूँ рдХि рднाрд░рдд рдФрд╕рдд рджрд░्рдЬे рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ-рд░ाрдЬрдиेрддाрдУं рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рдЕрдкрдиे рдЕрдЪ्рдЫे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै"

рдоैंрдиे рд╕ोрдЪा рдХि рдоुрдЭे рдпрд╣ рдЕंрддिрдо рд╡ाрдХ्рдп рдЖрдкрдХे рд╕ंрдЬ्рдЮाрди рдоें рд▓ाрдиे рдЪाрд╣िрдП рдХ्рдпोंрдХि рдпे рдЙрд╕ рдзाрд░рдгा рдХी рдФрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬो рд╣рдоाрд░ी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдк्рд░рдЧрддि рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╡िрджेрд╢ों рдоें рднाрд░рддीрдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд░рд╡ैрдпे рдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдоुрдЭे рдбрд░ рд╣ै рдХि рдпे рдзाрд░рдгा рдкूрд░्рдгрддः рдиिрд░ाрдзाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै, рдФрд░ рд╣рдо рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा-рдкूрд░्рд╡ рджिрдиों рдХी рд╣рдоाрд░ी рд╡िрд░ाрд╕рдд рд╕े рджूрд░ рдирд╣ीं рд╣ुрдП рд╣ैं, рдЬिрд╕рдоें рдЬिрд╕рдиे рднी рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдкрд░ рдЕрдкрдиा рд╕рдордп рдмिрддाрдпा рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдРрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЬो рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा рдЙрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдеिрддि рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा, рд╣ाрд▓ांрдХि рджुрдиिрдпा рдХे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рдмाрдж рдХा рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╣ोрдоी (рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░)


рд╕ेрд╡ा рдоें:
рд╢्рд░ी рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू,
рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी,
рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी।


**************************************

рдиेрд╣рд░ू рдХो рднाрдИ рдХрд╣рдХрд░ рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рднाрд░рдд рдХे рдорд╣ाрди рдкрд░рдоाрдгु рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╣ोрдоी рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рднाрднा рдХा рд╡िрдЪाрд░рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡िрд░ाрдЯ рдеा। рд╡ो рд╡рд░्рддрдоाрди рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рдЬ़рд░ूрд░рддों рдХो рднी рдЙрддрдиा рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡ рджेрддे рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬेрдЖрд░рдбी рдЯाрдЯा рдХी рдорджрдж рд╕े рдоुंрдмрдИ рдоें ‘рдЯाрдЯा рдЗंрд╕्рдЯिрдЯ्рдпूрдЯ рдСрдл рдлंрдбाрдоेंрдЯрд▓ рд░िрд╕рд░्рдЪ’ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी। рджेрд╢ рдХी рдЖрдЬाрджी рдХे рдмाрдж, рд╣ोрдоी рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рднाрднा рдиे рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рднाрд░рддीрдп рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рд╕े рдиिрд╡ेрджрди рдХिрдпा рдХि рд╡े рднाрд░рдд рд▓ौрдЯ рдЖрдПँ рдЬिрд╕рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рдХुрдЫ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рднाрд░рдд рд▓ौрдЯे рднी।

рдбॉ рдУрдмैрдж рд╕िрдж्рджीрдХी рднी рдРрд╕े рд╣ी рдПрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдеे рдЬिрдирдХा рдЬрди्рдо 1932 рдоें рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдмрд╕्рддी рдЬिрд▓े рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрд▓ीрдЧрдв़ рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЬी. рдкोрди्рдЯेрдХрд╡ो рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдоें рдЧ्рд▓ाрд╕рдЧो рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рдЕрдкрдиी рдкीрдПрдЪрдбी рдбिрдЧ्рд░ी рдкूрд░ी рдХी। рдЖрдгрд╡िрдХ рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХीрд╡िрдж् рдХे рд░ूрдк рдоें, рдбॉ рд╕िрдж्рджीрдХी рдиे рдмैрдХ्рдЯीрд░िрдпा рд╕े рдПрд╕्рдкрд░рдЧिрд▓рд╕ рдФрд░ рдб्рд░ोрд╕ोрдлिрд▓ा рддрдХ рдХрдИ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдоॉрдбрд▓ рдЬीрд╡ों рдкрд░ рдХाрдо рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ें 1962 рдоें рдмॉрдо्рдмे рдоें рдЯाрдЯा рдоूрд▓рднूрдд рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рд╕ंрд╕्рдеाрди (рдЯीрдЖрдИрдПрдлрдЖрд░) рдоें рдЖрдгрд╡िрдХ рдЬीрд╡ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдЗрдХाрдИ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ोрдоी рднाрднा рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЯीрдЖрдИрдПрдлрдЖрд░ рдоें рдиौрдХрд░ी рдХी рдкेрд╢рдХрд╢ рдХे рд╕ाрде, рдУрдмैрдж рднाрд░рдд рд╡ाрдкрд╕ рдЖ рдЧрдП। рддीрд╕ рд╕ाрд▓ рдмाрдж, рд╡рд╣ рдмैंрдЧрд▓ोрд░ рдоें рдЯीрдЖрдИрдПрдлрдЖрд░, рдиेрд╢рдирд▓ рд╕ेंрдЯрд░ рдлॉрд░ рдмाрдпोрд▓ॉрдЬिрдХрд▓ рд╕ाрдЗंрд╕ेрдЬ рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдиिрджेрд╢рдХ рдмрдиे, рдЬрд╣ाँ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬीрд╡рди рдХे рдЕंрддिрдо рджिрдиों рддрдХ рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп рдЬाрд░ी рд░рдЦा। рдЙрди्рд╣ें рдХрдИ рдкुрд╕्рдХाрд░ों рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдЬिрдирдоें рдкрдж्рдо рд╡िрднूрд╖рдг, рдкрдж्рдо рднूрд╖рдг, рдмीрд╕ी рд░ॉрдп рдЕрд╡ाрд░्рдб рдФрд░ рд╢ांрддि рд╕्рд╡рд░ूрдк рднрдЯрдиाрдЧрд░  рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдПрд╡ं рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдЖрджि рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╢ाрдоिрд▓ рдеे।


рдЯीрдЖрдИрдПрдлрдЖрд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡: рднाрднा рдХा рдЯाрдЯा рдХो рдкрдд्рд░

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

19 рдЕрдЧрд╕्рдд 1943 рдХो рднाрднा рдиे рдЬे.рдЖрд░. рдбी. рдЯाрдЯा рдХो рдПрдХ рдкрдд्рд░ рдоें рд▓िрдЦा, “... рднाрд░рдд рдоें рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╢ोрдз рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ाрдПँ/рд╕ंрд╕ाрдзрди рдФрд░ рдмुрдж्рдзिрдордд्рддाрдкूрд░्рдг рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧ рди рд╣ोрдиे рдХी рд╡реЫрд╣ рд╕े рдпрд╣ाँ рдХी рдк्рд░рддिрднाрдПँ рдЙрд╕ рдЧрддि рд╕े рд╢ोрдзрдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдоें рдЕрд╕рдорд░्рде рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╡े рдХाрдо рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ैं рдФрд░ рдЗрд╕рд╕े рджेрд╢ рдоें рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдмाрдзिрдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।...  рдпрд╣ рд╣рдоाрд░ा рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ै рдХि рд╣рдо рджेрд╢ рдоें рд░рд╣ें рдФрд░ рдРрд╕े рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░ें рдЬो рдХि рджेрд╢ рдХे рдмाрд╣рд░ рдХे рд╕рд░्рд╡ोрдХृрд╖्рдЯ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХे рддुрд▓्рдп рд╣ों।

рдЬे. рдЖрд░ .рдбी. рдЯाрдЯा рдиे рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХा рдЙрдд्рддрд░ рджेрддे рд╣ुрдП рд▓िрдЦा рдеा, “рдпрджि рдЖрдк рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджुрдиिрдпा рдоें рдЖрдкрдХे рдХुрдЫ рд╕рд╣рдпोрдЧी рдХुрдЫ рдаोрд╕ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд░рдЦेंрдЧे, рддो рдоैं рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ рдХि рд╕рд░ рджोрд░ाрдм рдЬी рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдЖрдкрдХे рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ों рдХा реЫрд░ूрд░ рдЙрдд्рддрд░ рджेрдЧा।

рдиीрд▓्рд╕ рдмोрд╣्рд░, рд╣ोрдоी рднाрднा, рдЯाрдЯा, рд╡ рдЬрдорд╢ेрдж рднाрднा
рдЕंрддрддः рдЕрдзिрдХрддрд░ рдЯाрдЯा рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рджेрд╢ рдоें рдоूрд▓рднूрдд рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпे рдЧрдП рдФрд░ рд╡рд╣ рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рдж्рд░рд╖्рдЯрд╡्рдп рдпोрдЧрджाрди рджे рдЪुрдХे рд╣ैं। рдоुрдЭे рджृреЭ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рд╡े рдЗрд╕ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдкрд░ рдЕрдкрдиा рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЧंрднीрд░ рдЙрдд्рддрд░ рджेंрдЧे।” рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рднाрднा рдиे рдоुंрдмрдИ рдоें рдПрдХ рдЙрдЪ्рдЪ рдХोрдЯि рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рд▓िрдП рдпोрдЬрдиा рдФрд░ рд░ूрдкрд░ेрдЦा рдмрдиाрдиी рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджी। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдИ рдмреЬे рд▓ोрдЧों рд╕े рдмाрдд рднी рдХी рдФрд░ рд╕рд▓ाрд╣ рд▓ी। рд╕рди 1942 рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рдФрдж्рдпौрдЧिрдХ рдЕрдиुрд╕рди्рдзाрди рдмोрд░्рдб рдХा рдиाрдо рдмрджрд▓рдХрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рдФрдж्рдпौрдЧिрдХ рдЕрдиुрд╕рди्рдзाрди рдкрд░िрд╖рдж् рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा, рдЬिрд╕рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рд╢ांрддि рд╕्рд╡рд░ूрдк рднрдЯрдиाрдЧрд░ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рднाрднा рдХो рдк्рд░ो. рднрдЯрдиाрдЧрд░ рд╕े рдЖрд░्рдеिрдХ рдорджрдж рдХी рдЖрд╢ा рдеी। рд╕рди 1943 рдоें рдЬрдм рдЬाрдиे-рдоाрдиे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рд╣िрд▓ рд╕े рдЙрдирдХी рдоुрд▓ाрдХाрдд рд╣ुрдИ, рддрдм рддрдХ рд╡рд╣ рдоुंрдмрдИ рдоें рдЗрд╕ рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХे рдмाрд░े рдоें рд░ूрдкрд░ेрдЦा рдмрдиा рдЪुрдХे рдеे рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ें рдмрдо्рдмрдИ рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рдорджрдж рдХी рдЖрд╢ा рдеी। рд░ॉрдпрд▓ рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी рд▓рди्рджрди рдХा рдлेрд▓ो рдЪुрдиे рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рднाрд░рдд рдоें рднाрднा рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдмреЭ рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдоौрдХे рдХा рд▓ाрдн рд▓ेрддे рд╣ुрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рд╣िрд▓ рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рдХे рд╕ाрде 12 рдоाрд░्рдЪ 1944 рдХो рд╕рд░ рд╕ोрд░ाрдм рд╕рдХाрд▓рддрд╡ाрд▓ा (рдЬो рдХि рд╕рд░ рдбी. рдЯी. рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдХे рдЪेрдпрд░рдоेрди рдеे) рдХो рдпрд╣ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा। рдпрд╣ीं рд╕े рдЯाрдЯा рдЗंрд╕्рдЯिрдЯ्рдпूрдЯ рдСреЮ рдлंрдбाрдоेंрдЯрд▓ рд░िрд╕рд░्рдЪ рдоुंрдмрдИ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ुрдИ। рднाрднा рдиे рд╕ोрд░ाрдм рдЬी рдХो рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा рдеा - 

*******************************************
рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рд╢्рд░ीрдоाрди рд╕ोрд░ाрдм,

рдХुрдЫ рд╕рдордп рдкрд╣рд▓े рд╕े рдоैं  рдоें рднौрддिрдХी рдХी рд╕рдмрд╕े рдЙрди्рдирдд рд╢ाрдЦाрдУं рдоें рд╢ोрдз рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдкрд╣рд▓ी рд╢्рд░ेрдгी рдХे рд╢िрдХ्рд╖ा-рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рдмाрд░े рдоें рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ। рдоेрд░ा рдЗрд░ाрджा рдЕрдкрдиी рдЕрдЧрд▓ी (рдмрдо्рдмрдИ) рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рдЗрд╕рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдЕрдкрдиी рдпोрдЬрдиा рд╕्рд╡рдпं рдЖрдкрдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдХा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдЪोрдХрд╕ी рд╕े рдмाрдд рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдоैं рдЗрд╕े рдЖрдкрдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд▓िрдЦिрдд рд░ूрдк рд╕े рднेрдЬ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЖрдкрдХे рд╡िрдЪाрд░ рдЬाрдирдХाрд░ рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд реЩुрд╢ी рд╣ोрдЧी।

рдоैं рдЬो рдпोрдЬрдиा рдЕрдм рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ рд╡рд╣ рдЙрди рдпोрдЬрдиाрдУं рдоें рдПрдХ рдирд╣ीं рд╣ै, рдЬिрд╕рдХी рдЬрд▓्рджрдмाрдЬी рдоें рдХрд▓्рдкрдиा рдХी рдЧрдИ рд╣ो। рдпрд╣ рдоेрд░े рджिрдоाрдЧ рдоें рд▓рдЧрднрдЧ рджो рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдЕंрдХुрд░िрдд рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै, рдФрд░ рдоैंрдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рджिрд▓्рд▓ी рдФрд░ рдмрдо्рдмрдИ рдоें рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдП. рд╡ी. рд╣िрд▓ рдХे рд╕ाрде рдЗрд╕рдХी рдЪрд░्рдЪा рдХी। рдк्рд░ो. рд╣िрд▓. рд░ॉрдпрд▓ рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी рдХे рд╡рд░िрд╖्рда рд╕рдЪिрд╡, рдПрдХ рдк्рд░рдЦ्рдпाрдд рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ोрдиे рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рд╡рд╣ рдорд╣ोрджрдп рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдоें рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХा рдПрдХ рдорд╣ाрди рдФрд░ рдЕंрддрд░ंрдЧ рдЬ्рдЮाрди рд╣ै, рдФрд░ рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдП рдЧрдП рдХрдИ рдоूрд▓्рдпрд╡ाрди рд╕ुрдЭाрд╡ों рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдпोрдЬрдиा рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЖрд╕ाрди рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рд░ूрдкрд░ेрдЦा рд╕рдоेрдд рдпрд╣ाँ рд╕ंрд▓рдЧ्рди рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдоैं рдЗрд╕рдХे рдкрд░िрджृрд╢्рдп рдХो рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рдмिंрджु рдпрд╣ाँ рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣ूँрдЧा। 

рднाрд░рдд рдоें рдЗрд╕ рд╕рдордп рднौрддिрдХी рдХी рдоूрд▓рднूрдд рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдоें рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рдФрд░ рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рджोрдиों рддрд░рд╣ рдХा рдХोрдИ рдмрдб़ा рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рд╣ै। рд╣ाрд▓ाँрдХि, рдкूрд░े рднाрд░рдд рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддा рдмिрдЦрд░े рд╣ुрдП рд╣ैं, рдЬो рдЙрддрдиा рдЕрдЪ्рдЫा рдХाрдо рдирд╣ीं рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬिрддрдиा рдЕрдЪ्рдЫा рдХाрдо рд╡े рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЕрдЧрд░ рд╡े рдПрдХ рд╕ाрде рдПрдХ рд╣ी рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рдЙрдЪिрдд рджिрд╢ा рдоें рд▓ाрдПँ рдЬाрдПँ। рдоूрд▓рднूрдд рднौрддिрдХी рдоें рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХा рдПрдХ рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕्рдеाрди рд╣ोрдиा рднाрд░рдд рдХे рд╣िрдд рдоें рд╣ै, рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕्рдеाрди рди рдХेрд╡рд▓ рднौрддिрдХी рдХी рдХрдо рдЙрди्рдирдд рд╢ाрдЦाрдУं рдоें рд╢ोрдз, рдмрд▓्рдХि рдЙрдж्рдпोрдЧ рдоें рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХे рд▓िрдП рд╢ोрдз рдХा рдЖрдзाрд░ рдмрдирддा рд╣ै। рдпрджि рдЖрдЬ рднाрд░рдд рдоें рдХिрдП рдЧрдП рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░े рд╢ोрдз, рдиिрд░ाрд╢ाрдЬрдирдХ рдпा рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдиिрдо्рди рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХे рд╣ैं, рддो рдпрд╣ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд╡िрд╢ुрдж्рдз рд╢ोрдзрдХрд░्рдоिрдпों рдХी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдХी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рдХे рдХाрд░рдг рд╣ै, рдЬो рдЙрдЪ्рдЪ рдХोрдЯि рдХे рд╢ोрдз рдХे рдирдП рдоाрдирдХ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдиिрд░्рджेрд╢рди рдмोрд░्рдбों рдоें рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ों рдХी рд╣ैрд╕िрдпрдд рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं। (рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕्рд╡рд░ूрдк: рдЬрдм рд╕рди 1914  рдоें рдм्рд░िрдЯेрди рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╢ोрдз рд╡िрднाрдЧ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ, рддрдм рдпрд╣ рднी рддुрд░ंрдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा рдЧрдпा рдХि рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рдкрд░िрд╖рдж् рдХे рдмिрдиा рдпрд╣ рдаीрдХ рд╕े рдХाрдо рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा। рдЗंрдЧ्рд▓ैрдг्рдб рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рд╕рдоिрддि рд╕рди 1915 рдоें рдЧрдаिрдд рдХी рдЧрдИ, рдЬिрд╕рдоें рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХे рдЬाрдиे-рдоाрдиे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╢ाрдоिрд▓ рдеे рдЬैрд╕े-рд▓ाрд░्рдб рд░рджрд░рдлोрд░्рдб, рд╕рд░ рдбрдм्рд▓्рдпू. рдПрд▓. рдм्рд░ेрдЧ, рд╕рд░ рдЖрд░.рдПрдЪ.рдлाрдЙрд▓рд░, рд▓ाрд░्рдб рд░ेрд▓ी, рд╕рд░ рдЬेрдо्рд╕ рдЬींрд╕, рд╕рд░ рдЕ.рд╡ी.рд╣िрд▓, рдФрд░ рдЕрди्рдп। рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рдкрд░िрд╖рдж् рдоें рд╕ेрд╡ाрдпें рджे рд╕рдХрдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрд╢ुрдж्рдз рд╢ोрдзрдХрд░्рдд्рддाрдУं рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा рдХे рдмिрдиा, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╡िрднाрдЧ рдХा рдХाрдо рдмрд╣ुрдд рдЭेрд▓ рдЬाрддा, рдЬैрд╕े рдХि рдпрд╣ рднाрд░рдд рдоें рд╣ुрдЖ рд╣ै।) 

рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे, рдЬрдм рдЖрдЬ рд╕े рдХुрдЫ рджрд╢рдХ рдмाрдж рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдмिрдЬрд▓ी рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХी рдЬाрдПрдЧी, рддрдм рднाрд░рдд рдХो рдЕрдкрдиे рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХे рд▓िрдП рд╡िрджेрд╢ рдХी рдФрд░ рдирд╣ीं рджेрдЦрдиा рдкрдб़ेрдЧा, рдмрд▓्рдХि рд╡े рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиे рдпрд╣ाँ рд╣ी рддैрдпाрд░ рдкाрдПंрдЧे। рдоुрдЭे рдирд╣ीं рд▓рдЧрддा рдХि рдХोрдИ рднी рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬो рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ै, рдоेрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХी рднाрд░рдд рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХो рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ेрдЧा। 

рдЬिрди рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рд╢ोрдз рдФрд░ рдЙрди्рдирдд рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा, рд╡े рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рднौрддिрдХी рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╣ोंрдЧे, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдХोрд╕्рдоिрдХ рдХिрд░рдгों рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рднौрддिрдХी рдХी рдоौрд▓िрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें; рдФрд░ рдХोрд╕्рдоिрдХ рдХिрд░рдгों рдкрд░ рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди। рдиाрднिрдХीрдп рднौрддिрдХी рдФрд░ рдХोрд╕्рдоिрдХ рдХिрд░рдгों рдХो рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдХрд░ рдкाрдиा рди рддो реЫрд░ूрд░ी рд╣ै рдФрд░ рди рд╣ी рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рджोрдиों рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдмрд╣ुрдд рдирдЬрджीрдХी рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╣ै। 

рдоेрд░े рд╡िрдЪाрд░ рд╕े рдХि рдЗрд╕ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХे рд▓िрдП рдмॉрдо्рдмे рднाрд░рдд рдоें рд╕рдмрд╕े рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╕्рдеाрди рд╣ोрдЧा, рдЗрд╕рдХे рдпрд╣ рдХाрд░рдг рд╣ैं। рдкрд╣рд▓ा, рдХोрд╕्рдоिрдХ рдХिрд░рдгों рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рд╕рдоुрдж्рд░ рдХे рдкाрд╕ рд╣ोрдиे рдоें рд▓ाрднрдХाрд░ी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдХрдИ рдмाрд░ рдкाрдиी рдоें рдХाрдлी рдЧрд╣рд░ाрдИ рдоें рдиीрдЪे рдЬाрдХрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे реЫрд░ूрд░ी рд╣ोрддे рд╣ैं। рдкрд╣рд▓ा рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓ рд╢рд╣рд░ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж  рдоें рдпрд╣ाँ рдХी рдЬрдирд╕ँрдЦ्рдпा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд╕्рдеिрддि рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдХोрдИ реЫрд░ूрд░ी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╢ोрдз рд╕ंрд╕्рдеाрди рдпрд╣ाँ рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ाँ  рдХे рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХे рд▓ोрдЧ рд╣рдоेрд╢ा рдпрд╣ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддे рдЖрдпे рд╣ैं рдФрд░ рдЬाрд╣िрд░ рдХрд░рддे рдЖрдпे рд╣ै рдХि рдмोрдо्рдмे рдоें рдПрдХ рднौрддिрдХी рдоें рд╢ोрдз рдХा рдЙрдЪ्рдЪ рдХोрдЯि рдХा рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕्рдеाрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рддीрд╕рд░ा, рдоैं рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддा рд╣ूँ рдХि рдЬैрд╕े рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рд▓िрдП рдоैं рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд░рдЦ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рд╡ैрд╕े рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЯाрдЯा рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдП рдЧрдП рдзрди рдХे рдмाрдж рдФрд░ рдзрди рдЬुрдЯाрдиा рдпрд╣ाँ рдЖрд╕ाрди рд╣ोрдЧा। рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рджोрдиों рдиिрдпрдоिрдд рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд░рд╣ेंрдЧी।

рддीрд╕рд░े рдХाрд░рдг рдХे рдмाрд░े рдоें, рдоैं рдпрд╣ рдЧोрдкрдиीрдп рддрд░ीрдХे рд╕े рдХрд╣ рд╕рдХрддा рд╣ूँ рдХि рдЬрди-рдЕрдиुрджेрд╢ рд╡िрднाрдЧ рдХे рдиिрджेрд╢рдХ рдорд╣ोрджрдп рдиे рдХрдИ рдоौрдХों рдкрд░ рдоुрдЭрд╕े рдкूрдЫा рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рдоैं рд░ॉрдпрд▓ рдЗंрд╕्рдЯिрдЯ्рдпूрдЯ рдСреЮ рд╕ाрдЗंрд╕ рдоें рдЪेрдпрд░ рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдХी рдкрдж рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ, рдпрджि рд╡рд╣ाँ рд╢ोрдз рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдмрдиाрдИ рдЬाрдПँ। рдпрд╣ рд╕ंрд╕्рдеाрди (рдмрдо्рдмрдИ) рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рд╕рдо्рдмрдж्рдз рд░рд╣ेрдЧा।  рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдЕрдкрдиे рд╢ोрдз рдЫाрдд्рд░ों рдХो рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ाँ рдХी рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ाрдУं рдоें рднी рднेрдЬ рд╕рдХेंрдЧे рдФрд░ рдпрд╣ाँ рд╣рдоाрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЙрди्рдирдд рдХोрд░्рд╕ рдХे рднाрд╖рдгों рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ो рд╕рдХेंрдЧे।

рдоुрдЭे рдпрд╣ рднी рдЖрд╢ा рд╣ै рдХि рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рд╣рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдмोрд░्рдб рд╕े рдЙрджाрд░ рд╕рдорд░्рдерди рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдЧा, рдЬिрд╕рдХी рд▓ाрднрдХाрд░ी рдиीрддि рдоें рд╡िрд╢ुрдж्рдз рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХे рд▓िрдП рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рдорд░्рдерди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा реЫिрдХ्рд░ рд╕рд░ рд░ाрдоाрд╕्рд╡ाрдоी рдоुрд░рд▓ीрдзрд░ рдиे рднी рдХिрдпा рдеा, рдЬрдм рд╡рд╣ рдЗрд╕ी рдЬрдирд╡рд░ी рдоें рджिрд▓्рд▓ी рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдоेрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдП рдЬा рд░рд╣े рднाрд╖рдг рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдЬैрд╕े рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧाрдд्рдордХ рднौрддिрдХ рд╢ोрдз рдФрд░ рдиिрдпрдоिрдд рдкрд░िрдХ्рд╖рдг рдХी рд╣рдо рдпोрдЬрдиा рдмрдиा рд░рд╣े рд╣ैं рд╡рд╣ рдПрдХ рд╣ी рдЫрдд рдХे рдиीрдЪे рдХिрдпा рдЬाрдиा рди рддो рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рди рд╣ी рдЗрд╕рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдЬाрддी рд╣ै, рдФрд░ рдпрд╣ рдХाрд░्рдпрджрдХ्рд╖рддा рдХे рд▓िрдП рд░ुрдЪि рдкूрд░्рдг рд╣ोрдЧा рдпрджि рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдЕрдиुрд╕рди्рдзाрди рдмोрд░्рдб рд╣рдоें рд╡िрд╢ुрдж्рдз рд╢ोрдз рдХो рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै рдЬो рдХि рд╡рд╣ рд╣рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рднौрддिрдХी рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдХे рдЦрд░्рдЪ рдХा рд▓рдЧрднрдЧ 10 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдоाрдд्рд░ рднुрдЧрддाрди рдХрд░ рдордЬрдмूрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।  рдк्рд░ो. рд╣िрд▓ рдиे рдмрдо्рдмрдИ рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдХे рд╕рдордп рдмाрд░-рдмाрд░ рдЗрд╕ рддрде्рдп рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा рдХि рд╕рднी рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХो рдЖрд░рдо्рдн рдоें  рдПрдХ рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдиिрдЧрд░ाрдиी рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдЕрднी рднाрд░рдд рдоें рдХोрдИ рдФрд░ рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ै рдЬो рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рд╢ोрдз рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд░рдЦ рд░рд╣ा рд╣ो। рдЗрд╕ी рд╕िрдж्рдзांрдд рдиे рдЬрд░्рдордиी рдоें рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХे рд╡िрдд्рддрдкोрд╖рдг рдХो рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХैрд╕рд░ рд╡िрд▓्рд╣ेрдо рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी рдХे рдиिрджेрд╢рдХ рдХे рд╢рдм्рдж рдЙрдж्рдзृрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ूँрдЧा-

"рдЕрдкрдиे рдЖрджрд░्рд╢ों рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ेрддु рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рдХी рдирдпी рджिрд╢ाрдУं рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдЪौрдХрди्рдиी рд░рд╣े, рдФрд░ рдирдП рдЕрди्рд╡ेрд╖рдгों рдХे рд▓िрдП рдирдпी рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ाрдУं рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЪрд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдЖрджрдоी рдХो рдЦोрдЬрддे рд╣ुрдП рдЕрдкрдиे рдоाрдирдХों рдХो рдЖрдЧे рд▓े рдЬाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ें। рдиिрджेрд╢рдХ рдЕрд▓्рдл्рд░ेрдб рд╣рд░рдиेрдХ рдиे рдЗрд╕ рд╡िрдЪाрд░ рдХो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдеा, ‘рдХैрд╕рд░ рд╡िрд▓्рд╣ेрд▓्рдо рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी рд╢ोрдз рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдиेрддृрдд्рд╡ рдХी рдЦोрдЬ рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧी, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рдХे рдЙрд▓рдЯ рдкрд╣рд▓े рдПрдХ рдмेрд╣рддрд░ीрди рдиेрддृрдд्рд╡ рдХो рдЪुрдирдХрд░ рдлिрд░ рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫा рд╕ंрд╕्рдеाрди рдмрдиाрдПрдЧी।’ рдЕрдиुрднрд╡ों рдиे рдЕрдХ्рд╕рд░ рдпрд╣ рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рди рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдмेрд╣рддрд░ीрди рдЗंрд╕ाрди рдХो рдиेрддृрдд्рд╡ рдХे рд▓िрдП рдмुрд▓ाрди рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХे рдПрдХ рд╕рдоूрд╣ рдХो рдПрдХ рдлेрдбрд░ेрд╢рди рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ाрде рд▓ाрдиा рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд▓ाрднрджाрдпрдХ рд░рд╣ा рд╣ै।” рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдП.рд╡ी. рд╣िрд▓ рдХे рднी рдпрд╣ी рд╡िрдЪाрд░ рд╣ैं, рдХि рдпूрдиाрдЗрдЯेрдб рдХिंрдЧрдбрдо рдоें рднी рдаीрдХ рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рд╕े рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХिрдпा рдЧрдпा рдЬैрд╕े рдХि рдХैрдо्рдм्рд░िрдЬ рдоें рднौрддिрдХी рдХे рд╕्рдХूрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा। рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдРрд╕ी рдХोрдИ рд╡реЫрд╣ рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдаीрдХ рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдпрд╣ाँ рднी рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫे рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХे। 

рд╕рд░рдХाрд░ी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рдХा рдорддрд▓рдм рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ी рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдирд╣ीं рд╣ै, рдЬैрд╕ा рдХि рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рд╣िрд▓ рдиे рджिрд▓्рд▓ी рдХी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХोंрдЧ्рд░ेрд╕ рдоें рджिрдП рдЕрдкрдиे рднाрд╖рдг рдоें рдХрд╣ा рдеा “рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рддрдоाрдо (рдЗंрдЧ्рд▓ैрдг्рдб рдоें рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕ंрд╕рдеाрди) рд╕ंрд╕्рдеाрди рдЖрдЬрдХрд▓ рд░ाрдЬ्рдп рд╕े рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рдкाрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдРрд╕ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╣рдоेрд╢ा рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдмрдлрд░ рдХो рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕рдорд░्рдерди рдХो рд╕рд░рдХाрд░ी рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдмрдирдиे рд╕े рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै।“

рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рдердорджृрд╖्рдЯ्рдпा рдРрд╕ा рд▓рдЧे рдХि рдХिрд╕ी рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рднौрддिрдХी рд╢ोрдз рд╕ंрд╕्рдеाрди рдмрдо्рдмрдИ рдоें рдкрд╣рд▓े рд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рди рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╡ैрд╕े рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдЖрд╢ा рдЙрдЪिрдд рди рд╣ो рдЬैрд╕े рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдоैं рд╕ोрдЪ рд░рд╣ा рд╣ूँ। рдкрд░ рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ै। рднाрд░рдд рдХे рд╕рднी рд╣िрд╕्рд╕ों рд╕े рдХोрд╕्рдоिрдХ рдХिрд░рдгों рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ рд░рд╣े рд╕рдмрд╕े рдмेрд╣рддрд░ीрди рдФрд░ рднрд░ोрд╕ेрдоंрдж рд╢ोрдз рдЫाрдд्рд░ рдоेрд░े рдкाрд╕ рдмैंрдЧрд▓ोрд░ рднेрдЬे рдЧрдП рдФрд░ рд╡рд╣ рдЕрдм рдмोрдо्рдмे рдЖрдпेंрдЧे। рдоुрдЭे рджृрдв рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЕрдЧрд▓े рдкाँрдЪ рд╡рд░्рд╖ों рдХे рднीрддрд░, рдмोрдо्рдмे рдХो рд╣рдо рднाрд░рдд рдоें рдоूрд▓рднूрдд рднौрддिрдХी рд╢ोрдз рдХा рдХेंрдж्рд░ рдмрдиाрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд╣ोंрдЧे।
  
рдЕंрддрддः рдоैं рдХुрдЫ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ рдЬोрдб़рдиा рдЪाрд╣ूँрдЧा। рд╕рди 1939 рдоें рдЬрдм рдоैं рдЫुрдЯ्рдЯी рдкрд░ (рднाрд░рдд рдоें) рдеा, рддрдм (рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡) рдпुрдж्рдз рдЫिрдб़ा рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдоैं рдЕрдкрдиी рдиौрдХрд░ी рдХे рд▓िрдП рд╡ाрдкрд╕ рдХैрдо्рдм्рд░िрдЬ рдирд╣ीं рд▓ौрдЯ рд╕рдХा। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП, рдоेрд░ा рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рдеा рдХि рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рдоैं рдпूрд░ोрдк рдпा рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдХिрд╕ी рдЕрдЪ्рдЫे рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдиौрдХрд░ी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓ूंрдЧा, рдХ्рдпोंрдХि рдХैрдо्рдм्рд░िрдЬ рдФрд░ рдк्рд░िंрд╕рдЯрди рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдЬैрд╕ा рдЕрдХाрджрдоिрдХ рдоाрд╣ौрд▓ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं рд╡ैрд╕ा рдЕрдХाрджрдоिрдХ рдоाрд╣ौрд▓ рдЗрд╕ рд╕рдордп рднाрд░рдд рдоें рдХोрдИ рд╕ंрд╕्рдеाрди рдк्рд░рджाрди рдирд╣ीं рдХрд░рддा। рд▓ेрдХिрди рдкिрдЫрд▓े рджो рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдоैं рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдкрд░ рдЖрдпा рд╣ूँ рдХि рдпрд╣ाँ рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा рдФрд░ рдЙрдЪिрдд рд╕рд░ाрд╣рдиा рдк्рд░рджाрди рдХी рдЬाрдПрдЧी। рдРрд╕े рдоें рдпрд╣ рдХिрд╕ी рдХा рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдоें рдмрдиा рд░рд╣े рдФрд░ рд╡ैрд╕े рд╢िрдХ्рд╖ा-рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░े, рдЬैрд╕े рдЕрди्рдп рд╕ौрднाрдЧ्рдпрд╢ाрд▓ी рджेрд╢ों рдХे рдкाрд╕ рд╣ैं। рд╕рди 1941 рдоें рдоुрдЭे  рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдФрд░ рд╕рди 1942 рдоें рдЗंрдбिрдпрди рдЕрд╕ोрд╕िрдПрд╢рди рдлॉрд░ рдХрд▓्рдЯीрд╡ेрд╢рди рдСреЮ рд╕ाрдЗंрд╕ рдоें рдЪेрдпрд░ рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдХा рдкрдж рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬो рдХि рдоैंрдиे рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдХрд░ рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा рдеा рдХ्рдпोंрдХि рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдирд╣ीं рдеा рдХि  рдоुрдЭे рд╡рд╣ाँ рднौрддिрдХी рдХा рдПрдХ рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░ рд╕рдХрдиे рдХे рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрд╕ाрдзрди рдоिрд▓ рд╕рдХेंрдЧे। 

рдЬिрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХो рдЕрдм рдоैं рдЖрдкрдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рд╡рд╣ рдПрдХ рдн्рд░ूрдг рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे реЫрд░िрдпे рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдоैं рднौрддिрдХी рдХे рдПрдХ рдРрд╕े рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░ рд╕рдХूँ рдЬो рдХि рджुрдиिрдпा рдоें рдХिрд╕ी рднी рд╕рд░्рд╡ोрдд्рдХृрд╖्рдЯ рднौрддिрдХी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ो। рдЕрдЧрд░ рдЯाрдЯा рдРрд╕े рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХो рдк्рд░ाрдпोрдЬिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдХрд░ेंрдЧे рдЬैрд╕े рдХि рдоैं рдЙрдирдХे рдЯ्рд░рд╕्рдЯों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ूँ рддो рдоुрдЭे рдпрдХीрди рд╣ै рдХि рд╡े рдПрдХ рдРрд╕ी рдкрд╣рд▓ рдХрд░ेंрдЧे, рдЬो рдЬрд▓्рдж рд╣ी рдХрдИ рджिрд╢ाрдУं рд╕े рд╕рдорд░्рдеिрдд рд╣ोрдЧी рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рд╕्рдеाрдпी рд░ूрдк рд╕े рд▓ाрднрдХाрд░ी рд╣ोрдЧी।

рд╕ाрджрд░ рднрд╡рджीрдп
рдЖрдкрдХा 
рд╣ोрдоी рднाрднा
**************************************

рдЯाрдЯा рдиे рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХा рддुрд░ंрдд рдЬрд╡ाрдм рджिрдпा। 14 рдЕрдк्рд░ैрд▓ рд╕рди 1944 рдХो рд╕рд░ рджोрд░ाрдм рдЬी рдЯाрдЯा рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдХे рди्рдпाрд╕ी рд╕рджрд╕्рдпों рдХी рдПрдХ рд╕рднा рд╣ुрдИ рдЬिрд╕рдоे рдЗрд╕ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рд╕рднा рдоें рднाрднा рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдЬो рдХि рд╕рднा рдХे рджूрд╕рд░े рднाрдЧ рдоें рддрдм рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдП рдЬрдм рдпрд╣ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдиे рдкाрд╕ рдХрд░ рджिрдпा рдеा।

рднाрд░рдд рдЬрдм рдЪाрд╣े рдкрд░рдоाрдгु рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиा рд╕рдХрддा рд╣ै

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рднाрд░рддीрдп рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╕рди 1948 рдоें рд╣ुрдИ рдеी। рднाрднा рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕рд╣рдпोрдЧी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рдХाрд░рдг рд╕рди 1964 рддрдХ рднाрд░рдд рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдПрдХ рдореЫрдмूрдд рдЦिрд▓ाреЬी рдоाрдиा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рдеा। рджेрд╢-рджुрдиिрдпा рдХे рддрдоाрдо рд╣рд▓рдХों рдоें рдРрд╕ी рдЪрд░्рдЪाрдпें рдмाрд░-рдмाрд░ рд╣ो рд░рд╣ीं рдеीं рдХि рднाрд░рдд рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдмрдиाрдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рдЬрдм рдЪाрд╣े рддрдм рдкрд░рдоाрдгु рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ीं рджिрдиों рдЯेрд▓ीрдЧ्рд░ाрдл рдЕрдЦрдмाрд░ рдХे рд░рд╡िрд╡ाрд░ी рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдоें рдПрдХ рд▓ेрдЦ рдЫрдкा рдеा рдЬिрд╕рдоें рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдмреЬी рдордЬрдмूрддी рд╕े рджाрд╡ा рдХिрдпा рдеा рдХि рднाрд░рдд рдЬрдм рдЪाрд╣े рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдмрдиा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдмрдиाрдиे рдХे рд╕рднी рд╕ंрд╕ाрдзрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рдоौрдЬूрдж рд╣ैं। 

рдпрд╣ рд▓ेрдЦ рдкреЭрдХрд░ рд╣ोрдоी рднाрднा рдиे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдоंрдд्рд░ी рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдХрд░ рд░рд╣े рд▓ाрд▓ рдмрд╣ाрджुрд░ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рдпрд╣ рдкूрдЫा рдеा рдХि рдХ्рдпा рдЗрди рдЕрдлрд╡ाрд╣ों рдХो рд╢ांрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рддрд░рдл рд╕े рдХोрдИ рдмрдпाрди рджिрдпा рджिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдпा рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЗрд╕ рдоुрдж्рджे рдкрд░ рд╢ांрдд рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдпрд╣ рдоुрдж्рджा рдЗрд╕рд▓िрдП рднी рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдеा рдХ्рдпोंрдХि рднाрд░рдд рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдоें рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХे рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдкрд░ рдЖрдЧे рдЖрдХрд░ рдкрд╣рд▓ рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рдРрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЕрдЦрдмाрд░ों рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрди्рдп рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдоें рдмाрд░-рдмाрд░ рдпрд╣ рдоुрдж्рджा рдЙрдЫाрд▓рдиा рдХि рднाрд░рдд рдЬрдм рдЪाрд╣े рддрдм рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдмрдиा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рд╕ंрд╕ाрдзрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рдоौрдЬूрдж рд╣ै, рднाрд░рдд рдХी рд╢ांрддि рдкрд╣рд▓ рдоें рд░ुрдХाрд╡рдЯ рдмрди рд╕рдХрддा рдеा। рдЗрд╕рд╕े рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрддा рдХि рднाрд░рдд рдХा рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рджोрд╣рд░ा рд╣ै। рджूрд╕рд░ी рдФрд░ рдРрд╕ी рдЕрдлрд╡ाрд╣ें рдПрд╢िрдпा рдХे рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдФрд░ рд╕ैрди्рдп рдоाрд╣ौрд▓ рдоें рднाрд░рдд рдХी рдордЬрдмूрддी рдмреЭा рд░рд╣ीं рдеीं। рдЪीрди рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд╕ाрдорд░िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рднाрд░рдд рдХी рдордЬрдмूрддी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдеी। рдРрд╕े рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे рд╕рдЪिрд╡ рд╣ोрдоी рднाрднा рдиे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдоंрдд्рд░ी рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХी реЫिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕рдо्рд╣ाрд▓ рд░рд╣े рд▓ाрд▓рдмрд╣ाрджुрд░ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЬी рдХे рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा рдеा।
*************************
рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░
рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди
рдЧोрдкрдиीрдп
REF: C-94-64
April 13, 1964.
рдк्рд░िрдп рд▓ाрд▓рдмрд╣ाрджुрд░ рдЬी,
       рдоैं рдпрд╣ाँ рдкрд░ U.K.Press No. 425 рдХी рдУрд░ рд╕े рдиिрд░्рдЧрдд рдХी рдЧрдИ рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рд░ूрдкрд░ेрдЦा рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдЬिрд╕े рджिрд▓्рд▓ी рдоें 2 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1964 рдХो “рднाрд░рдд (рдкрд░рдоाрдгु) рдмрдо рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ै” рдХे рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХे рд╕ाрде рдиिрд░्рдЧрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╣рдо рдЕрдЧрд░ рдЪाрд╣рддे рддो рдмрдо рдмрдиा рд╕рдХрддे рдеे, рдХाрдлी рд╕рдордп рд╕े рдЦुрд▓े рддौрд░ рдкрд░ рдХрд╣ा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдорд╣ोрджрдп рдиे рдХुрдЫ рд╕ाрд▓ рдпрд╣ рдкрд╣рд▓े рд╕ंрд╕рдж рдХे рд╕ंрдмोрдзрди рдоें рднी рдХрд╣ा рдеा। рдЪूँрдХि, рдпрд╣ рдкूрд░्рдгрддрдпा рдЧрд▓рдд рд╣ै рдХि рдРрд╕ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рдо рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдЕрдкрдиे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЬैрд╕ा рдХि рдпрд╣ рдЖрдкрдХे рд╕ंрдЬ्рдЮाрди рдоें рд╣ै, рдЖрдк рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдоाрдорд▓ों рдХो рд╕рдо्рд╣ाрд▓рддे рд╣ैं, рдЖрдкрдХो рдФрд░ рди рд╣ी рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдХो рдХोрдИ рднी рдХाрдЧреЫ рдпрд╣ рд╕рд▓ाрд╣ рджेрддे рд╣ुрдП рдирд╣ीं рднेрдЬा рдЧрдпा рдХि рд╣рдо рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХो рд╢ुрд░ू рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ै, рдФрд░ рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे рдкाрд╕ рднी рдЕрдм рддрдХ рдРрд╕ा рдХोрдИ рдХाрдЧреЫ рд╣ाрде рд▓рдЧा рд╣ै। Sunday Telegraph рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд▓ेрдЦ рдЧрд▓рдд рд╕ूрдЪрдиाрдУं рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рдФрд░ рдоैं рдирд╣ीं рдЬाрдирддा рдХि рд╣рдоें рдЗрд╕рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдмोрд▓рдиा рдЪाрд╣िрдП рдпा рд╕ाрдзाрд░рдг рд░ूрдк рд╕े рд╢ांрдд рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП।    
 рд╕ाрджрд░,
рдЖрдкрдХा рднрд╡рджीрдп
рд╣ोрдоी рднाрднा
To,
Shri Lal Bahadur Shastri,
Minister Without Portfolio,
NEW DELHI.
*****************************************

рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рднाрдИ

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдиेрд╣рд░ू рдЪाрд╣рддे рдеे рдХि рдЖреЫाрджी рдХे рдмाрдж рднाрд░рдд рдЖрд░्рдеिрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣िрдд рд╕ाрдорд░िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рднी рдордЬрдмूрдд рдмрдиे। рд╕рди 1948 рдоें рд╣ी рджेрд╢ рдоें рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдмрдиा рджिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдЬिрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рдЪेрдпрд░рдоेрди рдбॉ рд╣ोрдоी рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рднाрднा рдеे। рдпрд╣ рддрде्рдп рдХрдоाрд▓ рд╣ै рдХि рдЬрд╣ाँ рдПрдХ рддрд░рдл рдХुрдЫ рд╡िрдж्рд╡ाрди рджेрд╢ рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдмрди рд░рд╣े рдеे рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рдХुрдЫ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджेрд╢ рдХो рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╕े рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрдиे рдХा рдЦाрдХा рддैрдпाрд░ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рддрдоाрдо рд░ाрдЬрдиेрддाрдУं рдиे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдиेрд╣рд░ू рдХा рдореЫाрдХ рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рдЙреЬाрдпा рдеा, “рдиेрд╣рд░ू рдЙрд╕ рджेрд╢ рдХो рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╕े рдЪрд▓ाрдиे рдХी рд╕ोрдЪ рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рдЕрднी рдмैрд▓рдЧाреЬी рдкрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै।” рдиेрд╣рд░ू рдХी рджूрд░рджрд░्рд╢िрддा рдХा рдЕंрджाрдЬा рд▓рдЧाрддे рд╣ुрдП рдмрд╣ुрдд рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЪрдХिрдд рд╣ुрдЖ рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдкрд╣рд▓े рдЧोрдкрдиीрдп рдеा рдмाрдж рдоें рдЬिрд╕े рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдЧोрдкрдиीрдп рдкрдд्рд░ рдоें рд╣ोрдоी рднाрднा рджेрд╢ рдХे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХो 'рдк्рд░िрдп рднाрдИ' рдХрд╣рдХрд░ рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рдЙрд╕ рдкрдд्рд░ рдХा рдЬрд╡ाрдм рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдиेрд╣рд░ू рдиे рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдоिрдд्рд░рд╡рдд рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ोрдоी рднाрднा рд╕े рдПрдХ рдХिрддाрдм рдоें рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдХुрдЫ рдмाрддों рдХे рдмाрд░े рдоें рдЪрд░्рдЪा рдХी рдеी рдЬो рдХि рдПрдХ рдЕрдоेрд░िрдХी рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдПрдбрдЧрд░ рд╕्рдиो рдиे рд▓िрдЦी рдеी। рдпрд╣ рдХिрддाрдм рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рднाрд╡ों рдкрд░ рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдеी। рдпрд╣ рдХाрдмिрд▓-рдП-рддाрд░ीреЮ рд╣ै рдХि рдХोрдИ рд░ाрдЬрдиेрддा рдХिрддрдиी рдмाрд░ीрдХी рд╕े рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоुрдж्рджों рдХे рдмाрд░े рдоें рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдкрд░ рдиреЫрд░ рд░рдЦрддा рдеा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕рд╣рдХрд░्рдоी рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рд╕े рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдоांрдЧрддा рдеा। рдпрд╣ाँ рдпрд╣ рднी рдЧौрд░-рддрд▓рдм рд╣ै рдХि рд╕рди 1963 рдоें рд╣ी рднाрднा рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХी рдорд╣рдд्рддा рдФрд░ рдЙрдирдХे рднाрд░рдд рдоें рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।   

******************************
рдЯेрд▓ीреЮोрди: 253724
рдЯेрд▓ीрдЧ्рд░ाрдо: ACTMERG
рдЕрдкोрд▓ो рдШाрдЯ рд░ोрдб
рдмोрдо्рдмे -1
рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди, рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░

рдЧोрдкрдиीрдп

рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖
рд╕рди्рджрд░्рдн: 5-12463
рдЕрдЧрд╕्рдд 2, 1963

рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рднाрдИ,

26 рдЬुрд▓ाрдИ рдХो рднेрдЬे рдЧрдП рдкрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рд╢ुрдХ्рд░िрдпा, рдЬिрд╕рдоें рдЖрдкрдиे рдПрдбрдЧрд░ рд╕्рдиो рдХी рдХिрддाрдм “рдирджी рдХे рдЙрд╕ рдкाрд░” рдХे рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╣िрд╕्рд╕े рднेрдЬे рдеे। рдоैंрдиे рдЗрди рдЙрдж्рдзрд░рдгों рдХो рдЕрдд्рдпंрдд рд░ुрдЪि рдХे рд╕ाрде рдкреЭा।

2. рдоैंрдиे рдз्рдпाрди рджिрдпा рдХि рдЬрдм рдЬрдирд░рд▓ рдЗрд▓ैрдХ्рдЯ्рд░िрдХ рдХंрдкрдиी рдФрд░ рдХрдИ рдЕрди्рдп рд╕्рд░ोрдд рдпрд╣ рд╕ोрдЪрддे рд╣ैं рдХि рдЪीрди рдиे рдиाрднिрдХीрдп рдпрди्рдд्рд░ рдХा рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рд╕рди 1963 рдоें рд╣ी рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा, рд╕्рдиो рдЦुрдж рдпрд╣ рдЕंрджाрдЬ рд▓рдЧाрддे рд╣ैं рдХि рдЪीрди рд╕рди 1964 рдЕрдерд╡ा 1965 рдХे рдкрд╣рд▓े рд╕рдлрд▓ рдиाрднिрдХीрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдпेрдЧा, рдФрд░ рдпрд╣ рдХि рдмреЬी рдоाрдд्рд░ा рдоें (рдиाрднिрдХीрдп рдпंрдд्рд░ों рдХा) рд╕ंрдЧ्рд░рд╣рдг рд╕рди 1967 рдЕрдерд╡ा 1968 рддрдХ рд╣ी рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рд╕рдХेрдЧा।  

3. рд╕्рдиो рдХुрдЫ рдРрд╕े рд╡िрдЪाрд░ рднी рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬो рдЦुрдж рдоैंрдиे рдХрдИ рдоौрдХों рдкрд░ рдЖрдкрд╕े рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпे рд╣ैं। рдЪीрди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рдиाрднिрдХीрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╕ैрди्рдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рд╣ोंрдЧे, рдФрд░ рдФрд░ рдЕрдЧрд░ рд╣ोрддे рднी рд╣ैं рддो рдХुрдЫ рдмрдоों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣рдг рд╕ैрди्рдп рдкрд░िрджृрд╢्рдп рдоें рдХोрдИ рдЦाрд╕ рдмрджрд▓ाрд╡ рдирд╣ीं рд▓ा рд╕рдХрддा, рдХ्рдпोंрдХि, рдпрджि рдЪीрди рдХिрд╕ी рдкреЬोрд╕ी рджेрд╢ рдкрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рд╕े рд╣рдорд▓ा рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдоेрд░े рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдпрд╣ реЫрд░ूрд░ी рддौрд░ рдкрд░ рдкрд╢्рдЪिрдо рдХी рддрд░рдл рд╕े рдмрд╣ुрдд рддाрдХрддрд╡рд░ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХा рди्рдпौрддा рд╣ोрдЧा, рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рддрд░рдл рд╕े। рдЪीрди рдХी рдЗрд╕ рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рдХ्рд░िрдпा рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें, рдоैं рдирд╣ीं рд╕ोрдЪрддा рдХि рд╕ोрд╡िрдпрдд рд░ूрд╕ рднी рдЪीрди рдХी рдорджрдж рдХे рд▓िрдП рдЖрдЧे рдЖрдПрдЧा рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдпुрдж्рдз рдХे рдЖрд╕ाрд░ рдмрдиाрдПрдЧा, рдРрд╕े рдоें рдЦुрдж рдЙрд╕े (рд░ूрд╕ рдХो) рднी рдмрд╣ुрдд рдЧंрднीрд░ рддрдмाрд╣ी рдЭेрд▓рдиी рдкреЬेрдЧी। рдпрдж्рдпрдкि, рд╕्рдиो рдмрд╣ुрдд рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХे рд╕े рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि “рдЗрд╕ рдирдЬрд░िрдпे рд╕े рдЪीрди рдоें рдмрдиे рдиाрднिрдХीрдп рдпрди्рдд्рд░ рдХे рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ-рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рдЧрдгрдиा рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдЕрднूрддрдкूрд░्рд╡ рд╣ोंрдЧे। рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рд╣ोрдЧा рдХि рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдПрдХ рдПрд╢िрдпрди рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдордд, рдПрдХ рдирд╕्рд▓ीрдп рдордд, рдПрдХ рдЧрд░ीрдм рддрдмрдХे рдХे рдордд рд╕े рдЕंрддрддः рдЧोрд░े рд▓ोрдЧों рдХी рдЖрддंрдХी рдПрдХрд╕рдд्рддाрдд्рдордХрддा рдХा рдЕंрдд рд╣ोрдЧा рдФрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЪीрди рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧिрдпों рдкрд░ рдЗрд╕ рдЖрддंрдХ рдХे рдзрдордХी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рд╣ोрдиे рдХा рднी рдЕंрдд рд╣ोрдЧा।” (рд╣рдоाрд░े рдКрдкрд░) рдпрд╣ рдПрдХ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ-рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рджрдмाрд╡ рд╣ै рдХि рд╣рдоें рдЗрд╕рдХा рдЬрд╡ाрдм рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд╣ोрдиा рдкреЬेрдЧा। рдоेрд░ा рдЭुрдХाрд╡ рдЗрд╕ рд╡िрдЪाрд░ рдХी рддрд░рдл рд╣ै рдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рд╣рдо рдЗрддрдиा рд╣ी рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рд╣рдо рдпрд╣ рджिрдЦाрд╡ा рдХрд░ें рдХि рдпрджि рдЪीрди рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे (рдиाрднिрдХीрдп) рдпрди्рдд्рд░ рдХा рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рддो рд╣рдо рднी рдХुрдЫ рд╣ी рдорд╣ीрдиों рдХे рднीрддрд░ рдпрд╣ рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдХрд░рдиे рдоें рдкूрд░्рдгрддः рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ैं। рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рд╣ोрдЧा рдХि рд╣рдоें рдЕрдкрдиी рд╕рдж्рднाрд╡рдиा рдФрд░ рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рдирд╣ीं рдмрдиाрдиे рд╕рдмंрдзी рдЗрд░ाрджों рдХो рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рддुрд░ंрдд рд╣ी рдиाрднिрдХीрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рдк्рд░рддिрдмрди्рдз рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░ рджेрдиे рдЪाрд╣िрдП, рд▓ेрдХिрди рд╣рдоें рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рддे рд╕рдордп рдпрд╣ рднी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдХोрдИ рднी рдкрдбोрд╕ी рджेрд╢, рдпрджि рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣рдо рднी рдЕрдкрдиे рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдкрд░ рдкुрдирд░्рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЦुрдж рдХो рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рдоाрдиेंрдЧे। рдоेрд░ा рдРрд╕ा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рд╣рдоाрд░ी рдЗрд╕ рдШोрд╖рдгा рдХा рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд░ूрд╕ рднी рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдЙрд╕ рдкрдбोрд╕ी рдХो рд░ोрдХрдиे рдоें рд╕ंрднрд╡ рд╣ोंрдЧे рдЬो рдХि рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиाрднिрдХीрдп рд╣рдеिрдпाрд░ рдкाрдиे рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ोрдЧा рдХि рднाрд░рдд рднी рдиाрднिрдХीрдп рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै, рдпрд╣ рдЬाрдирддे рд╣ुрдП рд╡े рддрдм рддрдХ рдиाрднिрдХीрдп рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдХрд░рдиे рд╕े рд░ुрдХेंрдЧे рдЬрдм рддрдХ рднाрд░рдд рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧा। рд╣рдоाрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдк्рд░рддिрдмрди्рдз рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиा рдФрд░ рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рдШोрд╖рдгा рдХрд░рдиा, рдЪीрди рдкрд░ рдХिрддрдиा рдк्рд░рднाрд╡ рдбाрд▓ेрдЧी рдпрд╣ рддो рдХрд╣ рдкाрдиा рд╕ंрджेрд╣ाрд╕्рдкрдж рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рдХिрд╕ी рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиा рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдХिрд╕ी рднी рддрд░рд╣ рд╕े рдЕрддाрд░्рдХिрдХрдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдоाрдд्рд░ рдк्рд░рднाрд╡ рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдХो рдиाрднिрдХीрдп рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХी рдУрд░ рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рд╣ोрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЙрдд्рд╕ाрд╣рд╡рд░्рдзрди рдХे рдмрдЬाрдп рдЙрди्рд╣ें рд░ोрдХрдиा рдоाрдд्рд░ рд╣ोрдЧा।           

4. рдпрджि рдЪीрди рдкрд░рдоाрдгु рдкрд░िрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдиे рд╕े рдЦुрдж рдХो рдирд╣ीं рд░ोрдХ рдкाрддा рд╣ै рдФрд░ 1967 рдЕрдерд╡ा 1968 рддрдХ рдиाрднिрдХीрдп рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХे рдиिрдпрдоिрдд рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣ी рдХрд░рддा рд╣ै, рддрдм рдПрдХ рдирдИ рд╕्рдеिрддि рд╕ाрдордиे рдЖ рдкреЬेрдЧी, рдЬिрд╕рдХी рдФрд░ рд╕्рдиो рдиे рдЗрд╢ाрд░ा рдХिрдпा рд╣ै। рдпрджि рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рддрдм рддрдХ рдХोрдИ рдиाрднिрдХीрдп рдХ्рд╖рдорддा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рдЙрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рд╢рдХ्рддि рдХे рд╕ंрддुрд▓рди рдХा рдкрд▓реЬा рдЪीрди рдХे рдкрдХ्рд╖ рдХी рддрд░рдл рдЭुрдХ рдЬाрдПрдЧा। рддрдм рддрдХ рдХे рд▓िрдП рдЪीрди рдХिрд╕ी рднी рдиाрднिрдХीрдп рд░ूрдк рд╕े рд╕рдХ्рд╖рдо рджेрд╢ рдЬैрд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдХрд░рдиे рдХी рдЧрд▓рддी рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧा, рдпрд╣ рдмिрдиा рдиाрднिрдХीрдп рдХ्рд╖рдорддा рд╡ाрд▓े рджेрд╢ों рдкрд░ рд╣рдорд▓ा реЫрд░ूрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬैрд╕े рдХि рдПрд╢िрдпा рдоें, рдпрд╣ рдЬाрдирддे рд╣ुрдП рдХि рдРрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЪीрди рдХो рдбрд░ाрдиे рдФрд░ рдмрджрд▓ा рд▓ेрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рдиाрднिрдХीрдп рдХ्рд╖рдорддा рдЪीрди рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЪीрди рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡िрдз्рд╡ंрд╕ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╣ुрдП рд╡िрдз्рд╡ंрд╕ рд╕े рдХрдИ рдоाрдпрдиों рдоें рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдЧा, рдРрд╕ा рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рджिрдП рдЧрдП рдШाрд╡ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдРрд╕ी рдХिрд╕ी рднी рдХ्рд░िрдпा рдХो рд╕ंрднрд╡ рдХрд░ाрдиे рдЬिрддрдиी рдЧंрднीрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी। рдЕрдЧрд░ рджूрд╕рд░े рд╢рдм्рджों рдоें рдХрд╣ा рдЬाрдП рддो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЪीрди рди्рдпूрдирддрдо рдиाрднिрдХीрдп рдиिрд╡ाрд░рдг рдХी рдоुрдж्рд░ा рд╡ाрд▓ी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣ोрдЧा рдЬिрд╕ рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рдЖрдЬ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд░ूрд╕ рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХेрд╡рд▓ рд╡рд╣ рджेрд╢ рдХрд░ рд╕рдХेрдЧा рдЬिрд╕рдкрд░ рдХि рд╣рдорд▓ा рд╣ोрдиे рдХी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдЧी рдЬैрд╕े рдХि рднाрд░рдд, рдЬो рдХि рдЦुрдж рди्рдпूрдирддрдо рдиाрднिрдХीрдп рдиिрд╡ाрд░рдХ рд╣ोрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। 

5. рдоैं рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдХि рдЗрд╕ рдкрд░ рдХрдоीрд╢рди рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░े рдФрд░ рдоैं рдЖрдкрдХो рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдоें рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░ूँ। рдиाрднिрдХीрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдк्рд░рддिрдмрди्рдз рд╕рдордЭौрддा рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХो рдЗрддрдиा рдорд╣рдд्рд╡ рджेрддे рд╣ुрдП, рд╣рдо рд╕рдм рдХुрдЫ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиे рдХे рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рд╣ी рди рдЫोреЬ рджें, рд╣рдоें рдЗрди рд╕ाрд░े рдмिрди्рджुрдУं рдХो рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣, рд╕ाрд╡рдзाрдиी рд╕े рдкрд░рдЦрдиा рд╣ै। рдоुрдЭे рдЖрд╢ा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдоुрдЭे рдЖрдкрд╕े рд╕ाрде рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдк рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдЧा।    

рдЖрдкрдХा рд╕рд╕्рдиेрд╣ 
рд╣ोрдоी рднाрднा

рд╢्рд░ी рдЬрд╡ाрд╣рд░ рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ु
рдк्рд░рдзाрди рдоंрдд्рд░ी, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी

рд╣ोрдоी рднाрднा рдХी рд▓ाрд▓ рдмрд╣ाрджुрд░ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдХो рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдЕрдкрдиी рд╕ाрджрдЧी, рд╕рд░рд▓рддा рдФрд░ рд╡िрдирдо्рд░рддा рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд▓ाрд▓ рдмрд╣ाрджुрд░ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рднाрд░рдд рдХे рджूрд╕рд░े рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдеे, рдЬिрдирдХी 11 рдЬрдирд╡рд░ी 1966 рдХो рддाрд╢рдХंрдж рдоें рд╣ृрджрдпाрдШाрдд рдХे рдХाрд░рдг рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдИ рдеी| рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдмрдирдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╡рд╣ рд░ेрд▓рдоंрдд्рд░ी рдФрд░ рдЧृрд╣рдоंрдд्рд░ी рднी рд░рд╣े рдеे| рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдердо рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдЬрд╡ाрд╣рд░ рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ु рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╢ुрд░ू рдХिрдпे рдЧрдП рднाрд░рддीрдп рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдкрд░ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рд╕े рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХिрдпा рдеा, рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ोрдоी рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рднाрднा рднाрд░рддीрдп рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे| рд▓ाрд▓ рдмрд╣ाрджुрд░ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЬी рдоृрдд्рдпु рдкрд░ рднाрд░рддीрдп рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╡िрднाрдЧ рдФрд░ рдЯाрдЯा рдоूрд▓рднूрдд рд╢ोрдз рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рд╣ोрдоी рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рднाрднा рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЬी рдХो рдЕрдд्рдпंрдд рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд░ूрдк рд╕े рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рдЕрд░्рдкिрдд рдХी рдеी| рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЬी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╡िрднाрдЧ рдХे рдк्рд▓ूрдЯोрдиिрдпрдо рдк्рд▓ांрдЯ рдХे рд╡िрдоोрдЪрди рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╡рд░्рд╖рдЧाँрда (22 рдЬрдирд╡рд░ी, 1966) рдкрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рдЫुрдЯ्рдЯी рдХे рджिрди рднी рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЬी рдХो рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рджी рдеी| рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЬी рдХो рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рджी рдЧрдИ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рдХे рдмाрд░े рдоें рднाрднा рдиे рд╕्рд╡.рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЬी рдХी рдзрд░्рдордкрдд्рдиी рдХो рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा рдеा| 
**********************************************************************************************************
23 рдЬрдирд╡рд░ी, 1966
рдк्рд░िрдп рд╢्рд░ीрдорддी рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी,
            рд╣рдоाрд░े рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рд╢्рд░ी рд▓ाрд▓ рдмрд╣ाрджुрд░ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдХी рд╕्рдоृрддि рдоें рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП 12 рдЬрдирд╡рд░ी 1966 рдХो рд╕ंрдкрди्рди рд╣ुрдИ рдмैрдардХ рдоें рдЯाрдЯा рдЗंрд╕्рдЯिрдЯ्рдпूрдЯ рдСреЮ рдлрди्рдбाрдоेंрдЯрд▓ рд░िрд╕рд░्рдЪ (рдЯाрдЯा рдоूрд▓рднूрдд рд╢ोрдз рд╕ंрд╕्рдеाрди) рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдПрдХ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдкाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдоैं рдЖрдкрдХो рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ|
            22 рдЬрдирд╡рд░ी 1966, рд╢рдиिрд╡ाрд░ рдЬिрд╕рдХे рдаीрдХ рдПрдХ рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рд╢्рд░ी рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдиे рдк्рд▓ूрдЯोрдиिрдпрдо рдк्рд▓ांрдЯ рдХा рд╡िрдоोрдЪрди рдХिрдпा рдеा, рдХे рджिрди рдЙрдирдХी рд╕्рдоृрддि рдХो рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╕ंрд╕्рдеाрди, рдЯ्рд░ाрдо्рдмे рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╕рджрд╕्рдпों рдХी рдмैрдардХ рд╣ुрдИ| рдЗрд╕ рдмैрдардХ рдоें рдПрдХ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдкाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдоुрдЭे рдЖрдкрдХो рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै| рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╡िрднाрдЧ, рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдЕрдзिрд╖्рдаाрди, рдЯ्рд░ाрдо्рдмे рдФрд░ рдЯाрдЯा рдоूрд▓рднूрдд рд╢ोрдз рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдиे рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ 22 рддाрд░ीрдЦ рджिрди рд╢рдиिрд╡ाрд░ рдХो, рдЬो рдХि рдЗрди рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЫुрдЯ्рдЯी рдХा рджिрди рд╣ै, рдЙрди्рд╣ें (рд╢्рд░ी рд▓ाрд▓ рдмрд╣ाрджुрд░ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЬी рдХो) рдпрдеोрдЪिрдд рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рджेрддे рд╣ुрдП рдкूрд░े рджिрди рдХाрдо рдХрд░ेंрдЧे|
            рдоुрдЭे рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ рдеा рдЬрдм рд╡рд╣ рдЧैрд░-рд╡िрднाрдЧीрдп рдоंрдд्рд░ी рдмрдиे рдеे рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдоाрдорд▓ों рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे, рдФрд░ рдмेрд╢рдХ рдоेрд░ा рдЙрдирд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕рдо्рдмрди्рдз рддрдм рд░рд╣ा рдЬрдм рд╡рд╣ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдеे рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдеे| рдЙрдирдХी рд╕рдЬ्рдЬрдирддा, рдЙрдирдХी рд╡िрдирдо्рд░рддा, рдЙрдирдХी рд╕рд╣рдЬ рдИрдоाрдирджाрд░ी рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЙрди рддрдоाрдо рд▓ोрдЧों рдХा рдк्рдпाрд░ा рдмрдиाрдпा, рдЬिрди्рд╣ें рдоेрд░ी рддрд░рд╣ рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ, рдФрд░ рд╣рдо рд╕рдм рдПрдХ рдРрд╕े рдорд╣ाрди рдФрд░ рд╕ाрд╣рд╕ी рдЗंрд╕ाрди рдХो рдЦोрдХрд░ рд╢ोрдХाрдХुрд▓ рд╣ैं, рдЬिрдирдХी рдЕрд╕рдордп рдоृрдд्рдпु рд╣рдоाрд░े рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдорд╣ाрди рдХ्рд╖рддि рд╣ै| рдЖрдкрдХी рдЗрд╕ рдХ्рд╖рддि рдЬिрд╕рдоें рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рджेрд╢ рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ рд╣ै, рдоें рдоेрд░े рд╕рднी рд╕рд╣рдХрд░्рдоी рдмंрдзुрдУं рдХी рдУрд░ рд╕े рдФрд░ рдоेрд░ी рдФрд░ рд╕े рд╣рдоाрд░ी рдЧрд╣рд░ी рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХीрдЬिрдпे|
            рдХ्рдпा рдоैं рдЖрдкрд╕े рдпрд╣ рдЕрдиुрд░ोрдз рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ूँ рдХि рдпрджि рдХुрдЫ рднी рдРрд╕ा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдоैं рдЖрдкрдХी рдХिрд╕ी рднी рддрд░рд╣ рд╕े рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░ рд╕рдХूँ рддो рдХृрдкрдпा рдЖрдк рдоुрдЭे рдмिрдиा рд╕ंрдХोрдЪ рдХिрдпे рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░ेंрдЧी, рдХ्рдпोंрдХि рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЬी рдХी рд╕्рдоृрддि рдоें рдХुрдЫ рднी рдХрд░ рдкाрдиे рдХो рдоैं рдЕрдкрдиा рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рд╕рдордЭूंрдЧा|

рднрд╡рджीрдп
(рдПрдЪ. рдЬे. рднाрднा)

рд╢्рд░ीрдорддी рд▓ाрд▓िрддा рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी
рдирдпी рджिрд▓्рд▓ी

**********************************************************************************************************