-рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓
рдмाрд▓-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоाрдирд╡ рдорди рдХी рд╕ुंрджрд░ рдПрд╡ं рд╢्рд░ेрд╖्рда рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै। рдЬрди्рдо рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдоाрдирд╡ рдХा рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдорди рдЕрдкрдиे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХी рдк्рд░рдХृрддि рддрдеा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХे рдЕрдирд╕ुрд▓рдЭे рд░рд╣рд╕्рдпों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрд░ंрддрд░ рдк्рд░рдпрдд्рдирд╢ीрд▓ рд░рд╣рддा рд╣ै,рдкрд░ рдЗрд╕рд╕े рднी рдЙрд╕рдХे рдорди рдХी рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╢рдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी,рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХे рд╢рдорди рдХे рд▓िрдП рд╕рджैрд╡ рд╢ोрдз рдоें рд▓рдЧा рд░рд╣рддा рд╣ैI рд╢ोрдз рдк्рд░ाрдп:рдЦोрдЬ рдХे рдЕрд░्рде рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдПрдХ рдк्рд░рд╡ाрд╣рдоाрди рдХ्рд░िрдпा рд╣ै। рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдкेрдб़-рдкौрдзे,рдЬीрд╡-рдЬंрддु,рдИрд╢्рд╡рд░ рдЖрджि рдЕрдиेрдХ рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп рдЪрд▓рддा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдмाрд▓-рд╕्рд╡рднाрд╡ рднी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХे рд╢ोрдз рдХा рд╡िрд╖рдп рдмрдиा рд░рд╣ा рд╣ै।
рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП ‘рд░ीрдв़ рдХी рд╣рдб्рдбी’ рдХрд╣े рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдмाрд▓рдХों рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдХो рд╕ँрд╡ाрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рд╢ांрдд, рд╕рд░рд▓ рдПрд╡ं рдиिрд╢्рдЪрд▓ рд╕्рд╡рднाрд╡ рд╕े рдкूрд░्рдг рдмाрд▓-рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ 'рд╢рд╢ि' рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдмाрд▓рдХों рдХे рдорди рдоें рдЙрдардиे рд╡ाрд▓ी рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ाрдУं рдХो рд╢ांрдд рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧрдж्рдп рдПрд╡ं рдкрдж्рдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рд╕ुрдмोрдз рднाрд╖ा рдоें рдмाрд▓-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд▓िрдЦा рд╣ै। рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЙрдирдХी рджृрд╖्рдЯि рдХ्рдпा рд╣ै, рдЖрдЗрдпे рдЬाрдирддे рд╣ैं।
 |
| рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓ |
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдЖрдкрдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмाрд▓-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рдХ्рдпा рд╣ै?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдРрд╕ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬिрд╕े рд╕ुрдирдХрд░ рдЕрдерд╡ा рдкрдврдХрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХा рд╣ृрджрдп рдЖрд▓्рд╣ाрджिрдд рд╣ो рдЙрдаे। рдЙрд╕े рдк्рд░рд╕рди्рдирддा рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ो। рдЬिрд╕рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдмрдЪрдкрди рдЭрд▓рдХрддा рд╣ो। рдЙрд╕рдХी рд░ुрдЪि рдХी рд╢рд░ाрд░рддों, рдЙрд╕рдХे рдордиोрднाрд╡ों, рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдУं рдХा рдЬिрдХ्рд░ рд╣ो, рд╕ाрде рд╣ी рдЬिрд╕рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕ीрдзे-рд╕ीрдзे рдХोрдИ рдЙрдкрджेрд╢ рди рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ो рдЕрдкिрддु рдХोрдИ рд╕ीрдЦ, рдХोрдИ рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрдд рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд░рдЪрдиा рдоें рдкिрд░ोрдИ рдЧрдИ рд╣ो рдХि рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдкрддा рднी рди рдЪрд▓े рдФрд░ рдЙрд╕ рд░рдЪрдиा рдХो рд╕ुрдирдХрд░ рдЕрдерд╡ा рдкрдв़рдХрд░ рдЙрд╕рдХे рдЕрди्рджрд░ рд╕्рд╡рддः рд╣ी рдЕрдЪ्рдЫे рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों, рдЖрджрддों рдФрд░ рд╕्рд╡рднाрд╡ рдХा рдк्рд░ाрджुрд░्рднाрд╡ рд╣ो। рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдХे рд▓िрдП рдмाрд▓ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рд╕рдордЭ рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рдпрд╣ рд╕рдм рд╕рдо्рднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЬिрд╕рдХा рд╣ृрджрдп рдиिрд░्рдорд▓ рд╣ै। рдЬिрд╕рдХे рдЕрди्рджрд░ рдХा рдмрдЪ्рдЪा рдЕрднी рднी рдЬीрд╡िрдд рд╣ै рдпाрдиि рдЬिрд╕े рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рдХे рдЦेрд▓рдХूрдж, рд╕ैрд░-рд╕рдкाрдЯा, рд╢рд░ाрд░рддें рдЖрдЬ рднी рдпाрдж рд╣ों рдФрд░ рд▓ुрднाрддे рд╣ों рд╡рд╣ी рдордиोрд░рдо рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд░рдЪрдиा рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдРрд╕ा рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬो рдмрдЪ्рдЪे рдХे рд╕рд░्рд╡ांрдЧीрдг рд╡िрдХाрд╕ рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рдмрдиे। рдЬो рдЦेрд▓ рдЦेрд▓ рдоें рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдЕрди्рджрд░ рдПрдХрддा, рдд्рдпाрдЧ, рд╢ौрд░्рдп, рд╕्рд╡ाрднिрдоाрди рд╡ рдоाрдирд╡ рдоूрд▓्рдпों рдХे рдк्рд░рддि, рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░, рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рджेрд╢ рдХे рдк्рд░рддि рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рдмोрдз рдкैрджा рдХрд░े।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдУрд░ рдЖрдкрдХा рдЭुрдХाрд╡ рдХрдм рдФрд░ рдХैрд╕े рд╣ुрдЖ?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдоेрд░ा рдРрд╕ा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЕрди्рджрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░рджрдд्рдд рд▓ेрдЦрди рдк्рд░рддिрднा рд╣ोрддी рд╣ै। рдмाрдд рд╕िрд░्рдл рдЗрддрдиी рд╣ै рдХि рдХुрдЫ рдХी рднाрд╡ुрдХрддा рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा, рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдУंрд╡рд╢ рдЗрддрдиी рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рдмрд▓ рд╣ो рдЙрдарддी рд╣ैं рдХि рдИрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░рджрдд्рдд рдЙрд╕рдХी рд▓ेрдЦрди рдк्рд░рддिрднा рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै। рдоेрд░े рд╕ाрде рднी рдХुрдЫ-рдХुрдЫ рдРрд╕ा рд╣ी рд╣ुрдЖ। рдЬрдм рдоें рдХрдХ्рд╖ा 6-7 рдХा рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдеा рддрднी рдоुрдЭे рдк्рд░рдЦ्рдпाрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХी рд╕рднी рддрд░рд╣ рдХी рд░рдЪрдиाрдПँ, рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рд╣िрдд, рдк्рд░рдЪुрд░ рдоाрдд्рд░ा рдоें рдкреЭрдиे рдХा рд╕ुрдЕрд╡рд╕рд░ рдЕрдкрдиे рдПрдХ рд╕рд╣рдкाрдаी рдирд░ेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣ рд░ाрдШрд╡ рдХे рднाрдИ - рдЬो рд╕рд╕्рддा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдордг्рдбрд▓ рджिрд▓्рд▓ी рдоें рдиौрдХрд░ी рдХрд░рддे рдеे - рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕ुрд▓рдн рд╣ो рдЧрдпा।
рд╡े рдЕрдкрдиे рднाрдИ рдХे рд▓िрдП рдЕрдЪ्рдЫी-рдЕрдЪ्рдЫी рдкुрд╕्рддрдХें рд▓ाрддे рдеे рдХिрди्рддु рдирд░ेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣ рдХी рдЙрди рдкुрд╕्рддрдХों рдоें рдЕрдзिрдХ рд░ुрдЪि рди рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдоैं рд╣ी рдЙрдирдХा рдоाрд▓िрдХ рдеा। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд░рд╡ीрди्рдж्рд░ рдиाрде рдЯैрдЧोрд░, рд░ांрдЧेрдп рд░ाрдШрд╡, рдлрдгीрд╢्рд╡рд░ рдиाрде рд░ेрдгु, рдЧौрд░ीрд╢ंрдХрд░ рд░ाрдЬрд╣ंрд╕, рдЕрдоृрддा рдк्рд░ीрддрдо, рд╢िрд╡ाрдиीрдЬी рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдУрдордк्рд░рдХाрд╢ рд╢рд░्рдоा, рдХрд░्рдирд▓ рд░ंрдЬीрдд рдЖрджि рдХे рдЬाрд╕ूрд╕ी рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рднी рдоैंрдиे рдк्рд░рдЪुрд░ рдоाрдд्рд░ा рдоें рдкреЭ рд▓िрдпे рдеे। рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рдкिрддाрдЬी рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдПрд╡ं рдХрд░्рдордХाрдг्рдб рдХे рд╡िрдж्рд╡ाрди рдеे। рдЖрдпे рджिрди рд╡ी.рдкी.рдкी. рд╕े рдЙрдирдХी рдкुрд╕्рддрдХें рдЖрддी рд░рд╣рддी рдеीं рдЬिрди्рд╣ें рд╡्рдпрд╡рд╕्рдердд рд░ूрдк рдоें рдмрдХ्рд╕े рдоें рд░рдЦрдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдоैं рдкреЭ рднी рд▓िрдпा рдХрд░рддा рдеा। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдоेрд░े рдмाрд▓рдорди рдкрд░ рд╡िрд╡िрдз рд╡िрд╖рдпों рдХी рдкुрд╕्рддрдХों рдиे рдЕрдкрдиा-рдЕрдкрдиा рдк्рд░рднाрд╡ рдПрдХрдд्рд░िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЬिрд╕рд╕े рдоेрд░ी рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ।
рд╢ाрдпрдж рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рдеा рдХि рдХрдХ्рд╖ा рдЧ्рдпाрд░рд╣ рдоें рдкреЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рдЧाँрд╡ рд╕े 12 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рджूрд░ рдХрд╕्рдмा рдбिрдмाрдИ рдоें, рдоैं рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдЬрдм рдХिрд╕ी рдмреЬी рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп рдоें рдШुрд╕ा рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рдоैंрдиे рдкрд░ाрдЧ, рдЧुреЬिрдпा, рдирди्рджрди, рдЪрди्рджाрдоाрдоा, рд▓ोрдЯрдкोрдЯ, рдзрд░्рдордпुрдЧ, рд╕ाрдк्рддाрд╣िрдХ рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рдЖрджि рд╕рднी рддрд░рд╣ рдХी рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдпें рдкреЭीं рддो рдоुрдЭे рд▓рдЧा рдХि рдРрд╕ा рддो рдоैं рднी рд▓िрдЦ рд╕рдХрддा рд╣ूँ। рдпрд╣ рдмाрдд рд╕рди् 1973 рдХी рд╣ै, рдЬрдм рдоैंрдиे рдШрд░ рдЖрдХрд░ рдПрдХ рдХрд╣ाрдиी рдЬैрд╕ा рдХुрдЫ рд▓िрдЦा рдФрд░ рдЙрд╕े рд▓ोрдЯрдкोрдЯ рдкрдд्рд░िрдХा рдХे рдкрддे рдкрд░ рднेрдЬ рджिрдпा। рдкрди्рдж्рд░рд╣ рджिрди рдмाрдж рд╡рд╣ рд░рдЪрдиा рд▓ौрдЯрдХрд░ рдЖ рдЧрдИ рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рд╕ंрдкाрджрдХ рдорд╣ोрджрдп рдиे рд░рдЪрдиा рднेрдЬрдиे рдХे рдЬो рдиिрдпрдо рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдХрд░рдХे рднेрдЬे рддो рдмрд╕... рдоुрдЭे рд░ाрд╕्рддा рд╕ूрдЭ рдЧрдпा।

рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдоैं рдЬрдм рдХрдХ्рд╖ा рдЫрд╣ рдХा рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдеा рддрдм рдоैं рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХें рд▓ेрдХрд░ рдЦेрдд рдкрд░ рдЪрд▓ा рдЬाрддा рдеा। рдЦेрдд рд╕े рдЪिрдкрдХा рд╣ुрдЖ рдПрдХ рдЖрдо рдХा рдмाрдЧ рдеा рдЬिрд╕рдоें рдмрдЧीрдЪे рдХे рдоाрд▓िрдХ рдХी рдПрдХ рдЪाрд░рдкाрдИ рднी рдкреЬी рд░рд╣рддी рдеी। рдоैं рдЙрд╕ рдЪाрд░рдкाрдИ рдкрд░ рдмैрдардХрд░ рд╣ी рдкреЭрддा рд░рд╣рддा рдеा। рдЪाрд░рдкाрдИ рдХे рдкाрд╕ рд╕े рд╣ी рдмрдЧीрдЪे рдоें рдПрдХ рдкрдЧрдбंрдбी рдеी рдЬिрд╕рдкрд░ рд╣ोрдХрд░ рд╕ाрдЗрдХिрд▓ рд╕рд╡ाрд░ рдПрд╡ं рдкैрджрд▓ рдЖрдиे-рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ों рдЖрддे-рдЬाрддे рд░рд╣рддे рдеे। рдЙрд╕ рдкрдЧрдбंрдбी рдкрд░ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдоेрд░े рдорди рдоें рд╡िрдЪाрд░ рдЖрддे рд░рд╣рддे рдеे। рдЙрд╕ी рд╡िрдЪाрд░ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдоैंрдиे рдПрдХ рдХрд╣ाрдиी рд▓िрдЦी “рд╕рдЬा” рдЬो рд╕рди् 1978 рдоें рдЪंрдкрдХ рдоें рдЪाрд▓ीрд╕ рд░ुрдкрдпे рдХे рдоाрдирджेрдп рдХे рд╕ाрде рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдИ। рдЙрд╕рдиे рдоुрдЭे рдЗрддрдиा рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХिрдпा рдХि рдоैंрдиे рддुрд░рди्рдд рд╣ी рдПрдХ рдФрд░ рдХрд╣ाрдиी рд▓िрдЦ рдбाрд▓ी рдЬिрд╕рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди 60 рд░ुрдкрдпे рдХे рдоाрдирджेрдп рдХे рд╕ाрде рднूрднाрд░рддी рдоें рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдоेрд░ा рд▓ेрдЦрди рдЪрд▓ рдиिрдХрд▓ा।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЬी рд╡ैрд╕े рдоैं рдЖрдкрдХो рдмрддा рджूँ рдХि рдоेрд░ा рд▓ेрдЦрди рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдФрд░ рдмреЬों рдХे рд▓िрдП рднी, рджोрдиों рдХा рд▓ेрдЦрди рдПрдХ рд╕ाрде рд╣ी рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдеा। рд╢ुрд░ू рд╕े рд╣ी рдоेрд░ी рдПрдХ рд░рдЪрдиा рдХिрд╕ी рдмाрд▓ рдкрдд्рд░िрдХा рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрддी рдеी рддो рд╡рд╣ीं рджूрд╕рд░ी рд░рдЪрдиा рдХाрджрдо्рдмिрдиी рдпा рдирд╡рдиीрдд рдЬैрд╕ी рдХिрд╕ी рдмреЬी рдкрдд्рд░िрдХा рдоें рднी।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдкुрд░ाрдиे рд╕рдордп рдоें рдкрд░ी рдХрдеाрдПँ, рдЬाрджुрдИ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ,рд░ाрдЬा-рд░ाрдиी рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдмрдЪ्рдЪे рдкреЭрддे рдФрд░ рд╕ुрдирддे рдеे рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдпрд╣ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдХिрддрдиी рд▓ाрднрдк्рд░рдж рд╣ैं?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдЪाрд╣े рдкрд░ी рдХрдеाрдПँ рд╣ों, рдЬाрджुрдИ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╣ों рдпा рдлिрд░ рд░ाрдЬा-рд░ाрдиी рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рдмрдЪ्рдЪों рдХो рддो рд╕ुрдирдиे рдоें рдЗрд╕ рд╕рднी рдоें рдЦूрдм рдЖрдирди्рдж рдЖрддा рд╣ै। рдкрд╣рд▓े рдХे рдмрдЪ्рдЪे рддो рдЗрди рд╕рдмрдХो рд╕ुрди-рд╕ुрдирдХрд░ рд╣ी рдмреЬे рд╣ुрдП рдлрд░्рдХ рд╕िрд░्рдл рдЗрддрдиा рд╣ै рдХि рдЕрдм рдпुрдЧ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдмрд╣ुрдд рддेрдЬी рд╕े рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдЖрдк рдХुрдЫ рднी рд▓िрдЦिрдП рдмрдЪ्рдЪे рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕े рд╕्рд╡рдпं рд╣ी рдЬुреЬрдХрд░ рдЬीрдиा рд╕ीрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं।
рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдЗрди рдХрд╣ाрдиिрдпों рд╕े рд▓ाрдн рдХी рдмाрдд рд╣ै рддो рдмाрд▓рдорди рддो рдиिрд╢्рдЫрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рдЗрди рдХрд╣ाрдиिрдпों рд╕े рднी рд╢िрдХ्рд╖ा рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рдпрджि рдЗрди рдХाрд▓्рдкрдиिрдХ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдЙрдж्рджेрд╢्рдпрдкрд░рдХ рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬाрдпे। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдоेрд░े рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ ‘рдЕрдиुрдкрдо рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ’ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдХрд╣ाрдиी ‘рдЕрдиोрдЦा рджрдг्рдб’ рдХो рд▓िрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдПрдХ рдкрд░ी рдХрд╣ाрдиी рдХे рдкाрдд्рд░ рд╕ुрдзीрд░ рдХो рдиिрдпрдоिрдд рд░ूрдк рд╕े рдкреЭाрдИ рдХिрдП рдЬाрдиे рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рдк्рд░рддिрдкाрджिрдд рдХрд░рдХे рд╕ुрдзीрд░ рдХी рдЖрджрддों рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░рддी рд╣ै।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдмрдЪ्рдЪे рдкंрдЪрддंрдд्рд░,рд╣िрддोрдкрджेрд╢,рд╡िрдХ्рд░рдо рдмेрддाрд▓ рдЬैрд╕ी рдкुрд╕्рддрдХें рдкреЭрдиा рдкрд╕ंрдж рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬрдмрдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рд▓िрдЦे рдмाрд▓-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рдкреЭрдиा рдХрдо рдкрд╕ंрдж рдХрд░рддे рд╣ैं, рдХ्рдпों?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ’рд╢рд╢ि’: рдк्рд░िрдпंрдХा рдЬी рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ै рдкंрдЪрддंрдд्рд░,рд╣िрддोрдкрджेрд╢,рд╡िрдХ्рд░рдо рдмेрддाрд▓ рд╡рд╣ी рдмрдЪ्рдЪे рдЙрдаाрддे рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рдЗрди рдкुрд╕्рддрдХों рдХे рдХ,рдЦ,рдЧ рдХे рдмाрд░े рдоें рдеोреЬा-рдмрд╣ुрдд рдХिрд╕ी рд╕े рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ी рд╣ोрддी рд╣ै рдпा рдлिрд░ рдЗрдирдХे рдЕрди्рджрд░ рдХे рдЪिрдд्рд░ों рдХे рдк्рд░рддि рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рд╣ोрдХрд░ рдЙрдаाрддे рд╣ैं।
рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рд▓िрдЦे рдмाрд▓-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдХोрдИ рдХрдоी рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд╕ рдХрдоी рд╣ै рддो рдпрд╣ рдХि рдпрдеाрд░्рде рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдк्рд░рдЪाрд░-рдк्рд░рд╕ाрд░ рдЗрди рдЙрдХ्рдд рддीрдиों рдкुрд╕्рддрдХों рдХी рддрд░рд╣ рдирд╣ीं рд╣ो рдкा рд░рд╣ा। рд╕ाрде рд╣ी рд╕рд╣рдЬ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдХे рд╡िрднिрди्рди рдоंрдЪों, рд╡ाрдЯ्рд╕рдЕрдк рдЖрджि рдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЙрд╕ рддрд░рдл рдоोреЬ рджिрдпा рд╣ै। рдЬो рдордиोрд░ंрдЬрди рдЙрди्рд╣ें рд╡ीрдбिрдпो рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рд╣рдЬ рд╣ी рдоें рдоिрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै рддो рдлिрд░ рдкुрд╕्рддрдХ рдФрд░ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдЖँрдЦ рдЧреЬाрдХрд░ рдХ्рдпों рдоेрд╣рдирдд рдХी рдЬाрдпे।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рдХैрд╕े рдЬोреЬा рдЬाрдП?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ’рд╢рд╢ि’: рдЖрдЬ рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рдЬोреЬрдиा рд╣ो рддो рдШрд░ рдоें рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдХो рдФрд░ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдоें рдЕрдз्рдпाрдкрдХों рдХो рдРрд╕ा рдоाрд╣ौрд▓ рдкैрджा рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдЕрдзिрдХ рдирд╣ी рддो рдХрдо рд╕े рдХрдо рдПрдХ рдШंрдЯे рдХे рд▓िрдП рдмрдЪ्рдЪा рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХो рдЬрд░ूрд░ рдкреЭे।
рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЕрди्рдп рдХाрд░्рдпो рдХी рднाँрддि рд╣ी рдШрд░ рдкрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХी рд╕рдордп-рд╕ाрд░рдгी рдоें рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХे рдкреЭрдиे рдХा рд╕рдордп рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░ें рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рдпं рднी рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдмैрдаे। рдЖрдк рдЪाрд╣ें рдХि рдЦुрдж рддो рдоोрдмाрдЗрд▓ рдкрд░ рдлेрд╕рдмुрдХ рдФрд░ рд╡ाрдЯ्рд╕рдПрдк рдЪрд▓ाрддे рд░рд╣ें рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪा рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдПँ рдкреЭрдиे рд▓рдЧे рддो рдпрд╣ рдПрдХрджрдо рдиाрдоुрдордХिрди рд╣ै। рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдХो рдкрд╣рд▓े рд╕्рд╡рдпं рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд░рдЦрдиा рд╣ोрдЧा। рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рд╕े рдЙрдирдХो рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрдиा рд╣ोрдЧा।
рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХी рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп рдоें рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд░ूрдк рд╕े рдПрдХ рдШंрдЯे рдХा рд╕рдордп рддрдп рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬिрд╕рдоें рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рднी рдЗрд╕ рдХाрд░्рдп рдоें рд░ुрдЪि рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдХौрди рд╕ी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╡рд╣ी рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЕрди्рджрд░ рднाрд╡ुрдХрддा, рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдФрд░ рдмाрд▓ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдкрдХреЬ рд╣ो। рдХрд▓्рдкрдиा рдХी рдЙреЬाрди рднрд░рдиा рдЕрдЪ्рдЫा рд▓рдЧрддा рд╣ो। рдЖрдк рдХिрд╕ी рднी рдЙрдо्рд░ рдХे рд╣ों, рдЕрдЧрд░ рдЖрдкрдХो рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рдХी рдЕрдЪ्рдЫी-рдмुрд░ी рдмाрддें рдФрд░ рдЕрдкрдиी рд╢рд░ाрд░рддें рдЖрдЬ рднी рд▓ुрднाрддी рд╣ैं। рдЕрдХेрд▓े рдоें рдоुрд╕्рдХрд░ाрдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рдХрд░рддी рд╣ैं рддो рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдЫोрдЯे рдкुрдд्рд░-рдкुрдд्рд░ी рдпा рдиाрддी-рдкोрддे , рдЕрдерд╡ा рдкреЬोрд╕ рдХे рдмрдЪ्рдЪे рдХी рд╢рд░ाрд░рддों, рдЙрд╕рдХे рдЦेрд▓рдиे рдХूрджрдиे рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдмाрддों рдХो рд╕ूрдХ्рд╖्рдорддा рд╕े рдкрдХреЬ рдкाрдпेंрдЧे рдФрд░ рдЖрдкрдХी рд▓ेрдЦрдиी рд╕े рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕ृрдЬрди рд╣ोрдиे рд▓рдЧेрдЧा। рдЕрдЪ्рдЫे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рдкреЭрдиा рдЗрд╕рдоें рдЙрдд्рдк्рд░ेрд░рдХ рдХा рдХाрдо рдХрд░рддी рд╣ैं।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдмрд╣ुрдоुрдЦी рд╡िрдХाрд╕ рдоें рд╡рд░्рддрдоाрди рдмाрд▓-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рднूрдоिрдХा рдХो рдЖрдк рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рджेрдЦрддे рд╣ैं?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдмрд╣ुрдоुрдЦी рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдмाрдд рддो рддрдм рд╣ो рди рдЬрдм рдмрдЪ्рдЪे рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкреЭें। рдЖрдЬ рд╕ंрдЪाрд░ рдХ्рд░ाрди्рддि рдХे рдЗрд╕ рдпुрдЧ рдоें рд╕्рдеिрддि рдЗрддрдиी рднрдпाрдирдХ рд╣ै рдХि рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдЬो рд▓िрдЦрддा рд╣ै рдЙрд╕рдХे рд▓िрдЦे рдХो рдкреЭрдиा рдмाрд▓ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХे рд╕ंрдкाрджрдХ рдХी рдордЬрдмूрд░ी рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдЕрдзिрдХांрд╢рддः рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╣ी рдкреЭрддे рд╣ैं рдпा рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ рдпा рдлिрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЖрдпोрдЬрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ। рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╡ाрдЯ्рд╕рдЕрдк, рдлेрд╕рдмुрдХ рдФрд░ рдЕрди्рдп рдоीрдбिрдпा рд╕ाрдзрдиों рдж्рд╡ाрд░ा рдЬुрдЯाрдпे рдЧрдпे рдордиोрд░ंрдЬрдиों рд╕े рд╣ी рдлुрд░्рд╕рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдж्рд╡ाрд░ा рдкреЭे рдЬाрдиे рдХा рдк्рд░рддिрд╢рдд рдиिрдХाрд▓ा рдЬाрдпे рддो рди рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ी рдмैрдаेрдЧा।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдмाрд▓-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕्рдеिрддि рдХैрд╕ी рд╣ै?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдЬो рдХрд╣ाрдиी, рдХрд╡िрддा рдпा рдПрдХांрдХी рдЖрджि рд╕рдоाрд╣िрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рдЙрди्рд╣ें рдЕрдзिрдХांрд╢ рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рдХेрд╡рд▓ рдХोрд░्рд╕ рдкूрд░ा рдХрд░ाрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдкреЭाрддे рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ें рднी рдЙрд╕рдоें рдХोрдИ рджिрд▓рдЪрд╕्рдкी рдирд╣ीं рд╣ोрддी рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪे рднी рдХेрд╡рд▓ рдкाрд╕ рд╣ोрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рд╣ी рдЙрд╕े рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЬो рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рд╕्рд╡рдпं рднी рд▓ेрдЦрди рдХाрд░्рдп рд╕े рдЬुреЬे рд╣ैं , рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ी рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд░ुрдЪि рдкैрджा рдХрд░рдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдЬрдЧрддी рд╣ै।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рд╡рд░्рддрдоाрди рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд╕ंрд╕्рдХाрд░, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдЪाрд░िрдд्рд░िрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░ рдХिрддрдиा рдз्рдпाрди рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдмрдЪ्рдЪे рдХे рднाрд╡ों рдХी рдк्рд░рд╡рдгрддा рдЙрд╕рдХे рд▓ाрд▓рди-рдкाрд▓рди рдФрд░ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдмाрдд рд╣ै, рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдХा рдз्рдпेрдп рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рд╣ी рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╕े рдЬोреЬрдХрд░ рд╕ंрд╕्рдХाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХा рдФрд░ рдЪрд░िрдд्рд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдХा рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рдЖрдЬ рднी рд╣ै। рдЬो рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдХрд░рддे рд╡े рдЕрдкрдиे рд▓ेрдЦрдХीрдп рджाрдпिрдд्рд╡ों рдХा рдиिрд░्рд╡рд╣рди рдХрд░рдиे рдоें рдЕрд╕рдлрд▓ рдХрд╣рд▓ाрдПंрдЧे।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдмреЭрддी рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпिрдХрддा рдоें рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕्рдеिрддि рдХैрд╕ी рд╣ै?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпिрдХрддा рдХे рддрд▓े рджрдмрдХрд░ рд░рд╣ рдЧрдпा рд╣ै рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдмрдЪрдкрди। рд╕्рдХूрд▓ рдоें рдкреЭाрдИ рдлिрд░ рд╣ोрдо рд╡рд░्рдХ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдЯ्рдпूрд╢рди, рдмрдЪ्рдЪों рдХा рд╕ाрд░ा рд╕рдордп рдмंрдзुрдЖ рдордЬрджूрд░ рдХी рднाँрддि рд╣ी рдмीрдд рдЬाрддा рд╣ै। рдоाрддा-рдкिрддा рд╕ोрдЪрддे рд╣ैं рдХि рдЙрдирдХे рд▓ाреЬрд▓े рдПрдХ рджिрди рдоें рд╣ी рдХрд▓рдХ्рдЯрд░ рдмрди рдЬाрдПँ। рди рдЦेрд▓рдиे-рдХूрджрдиे рдХा рд╕рдордп рдФрд░ рди рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рдкреЭрдиे рдХा рд╣ी। рд░рд╣ी рд╕рд╣ी рдХрд╕рд░ рдоोрдмाрдЗрд▓ рдФрд░ рдЯी.рд╡ी. рдиे рдкूрд░ी рдХрд░ рджी рд╣ै। рдмрдЪ्рдЪे рдХे рд╡рдЬрди рд╕े рдЕрдзिрдХ рдмрд╕्рддे рдХा рд╡рдЬрди рд╣ै рдЬिрд╕े рдвोрддे-рдвोрддे рдмрдЪ्рдЪे рдХी рдХрдорд░ рдФрд░ рдХंрдзे рджрд░्рдж рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं।
рдмрдЪ्рдЪा рджो-рдвाрдИ рд╡рд░्рд╖ рдХा рд╣ोрддे рд╣ी рд╕рдм рдоाрддा-рдкिрддा рдЙрдо्рдоीрдж рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं рдХि рдЙрдирдХा рдмрдЪ्рдЪा рдЗрддрдиा рдпोрдЧ्рдп рд╣ो рдХि рдЙрд╕рдХा рдиाрдо рддुрд░рди्рдд рдЧिрдиीрдЬ рдмुрдХ рдЖрдл рд╡рд░्рд▓्рдб рд░िрдХाрд░्рдб рдоें рджрд░्рдЬ рд╣ो рдЬाрдпे।
рдкрд╣рд▓े рдХे рдмрдЪ्рдЪे рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рдХो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ोрдХрд░ рдЬीрддे рдеे। рдЕрди्рдп рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓рдХрд░ рдХрдмрдб्рдбी, рдЦो-рдЦो, рд▓ुрдХा-рдЫुрдкी, рдЗрдХрдЯंрдЧा, рдХंрдЪा, рдЧुрд▓्рд▓ी-рдбंрдбा, рдЦेрд▓рдиा-рдХूрджрдиा, рдкैрддा рдХूрджрдиा рдЖрджि рдЙрдирдХे рдЦेрд▓ рд╣ुрдЖ рдХрд░рддे рдеे рдХिрди्рддु рдЖрдЬ рдЯी.рд╡ी. рдФрд░ рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдШрд░ рдХे рдЕрди्рджрд░ рдХैрдж рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै।
рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЕрдЧрд░ рд╕рд╣ी рдоाрдпрдиे рдоें рдХрд╣ा рдЬाрдп рддो рдЖрдЬ рдХा рдмрдЪ्рдЪा рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░े рджрдмाрд╡ों рдХे рдмीрдЪ рдЕрдкрдиे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рд▓реЬाрдИ рд▓реЬ рд░рд╣ा рд╣ै। рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдоें рднी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдЖрдкрдХो рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा, рдХрд╣ाрдиी, рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рд▓ोрд░ी, рдкрд╣ेрд▓ी рдЖрджि рдоें рд╕े рдХौрди рд╕ी рд╡िрдзा рдкрд╕ंрдж рд╣ै рдФрд░ рдХ्рдпों?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдЕрдЧрд░ рд▓िрдЦрдиे рдХी рдмाрдд рдХрд░ें рддो рдоुрдЭे рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиी рдПрд╡ं рдмाрд▓ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд▓िрдЦрдиा рд░ुрдЪिрдХрд░ рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдкреЭрдиे рдХी рдмाрдд рд╣ै, рдоैं рд╕ाрд░ी рд╡िрдзाрдУं рдХी рдкुрд╕्рддрдХें рдкूрд░े рдордиोрдпोрдЧ рд╕े рдкреЭрддा рд╣ूँ рдХ्рдпोंрдХि рдкुрд╕्рддрдХों рдХी рднूрдоिрдХा рд▓ेрдЦрди рдФрд░ рд╕рдоाрд▓ोрдЪрдиा рд╣ेрддु рдоेрд░े рдкाрд╕ рд╕рднी рд╡िрдзा рдХी рдкुрд╕्рддрдХें рдк्рд░рдЪुрд░ рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЖ рдЬाрддी рд╣ैं рдЬिрдирдХो рдкреЭрдХрд░ рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рд╕ीрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддा рд╣ै।
рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдЖрдкрдХी “рдХ्рдпों” рдХा рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ै рддो рдЖрдкрдХो рдмрддा рджूँ рдХि рдоैं рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╕े рд╣ी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рд░рд╣ा рд╣ूँ। рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХрд░рддे рд╣ी рд░ेрд▓рд╡े рдоें рдЖ рдЧрдпा рдЬрд╣ाँ рдЪौрдмीрд╕ों рдШрди्рдЯे рдмрди्рдзрди рдФрд░ рддрдиाрд╡ рдХी рдиंрдЧी рддрд▓рд╡ाрд░ рд▓рдЯрдХी рд╣ी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдХाрд╡्рдп рдХा рд╕ृрдЬрди рдЪाрд╣े рдмреЬों рдХे рд▓िрдП рд╣ो рдпा рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП, рдоेрд░ी рд╕рдордЭ рд╕े рд╡рд╣ рдоेрд░े рдЬैрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдХрдаिрди рд╣ै। рдпा рдлिрд░ рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рдкрдж्рдп рд▓ेрдЦрди рдоें рдоाँ рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдХी рдХृрдкा рд╕े рдоैं рд╡ंрдЪिрдд рд╕ा рд╣ी рд░рд╣ा рд╣ूँ। рдХुрд▓ 41 рдкुрд╕्рддрдХें рдоूрд▓ рдФрд░ 17 рдкुрд╕्рддрдХ рдоेрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдо्рдкाрджिрдд рд╣ैं рдХिрди्рддु рдкрдж्рдп рд╡िрдзा рдоें рдоाрдд्рд░ рджो рд╣ी рдкुрд╕्рддрдХ рдоैंрдиे рд▓िрдЦी рд╣ैं।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдмाрд▓ рдЧрдЬрд▓,рдмाрд▓ рд▓рдШुрдХрдеा,рдмाрд▓ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдЖрджि рдирдпे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрддрдиे рдЙрдЪिрдд рд╣ैं?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рд╕рдЪ рддो рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЧрдЬрд▓,рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдФрд░ рд▓рдШुрдХрдеा рдХा рднेрдж рддो рдкрддा рд╣ोрддा рдирд╣ीं। рд╡े рддो рдХрд╣ाрдиी рдЬाрдирддे рд╣ैं рдпा рдлिрд░ рдХрд╡िрддा। рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЬो рд░рдЪрдиा рд░ुрдЪिрдХрд░ рд▓рдЧे, рд╡рд╣ी рдкाрд╕। рдмाрдХी рдХी рд╕рдм рдлेрд▓ рдлिрд░ рдЪाрд╣े рдЖрдк рдмреЬे-рдмреЬे рдЦ्рдпाрддि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рд╕े рдЙрд╕рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░ाрдпें рдпा рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдоें рд▓рдо्рдмे-рдЪौреЬे рдкुрд▓ рдмंрдзрд╡ाрдпें।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдХ्рдпा рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЖрдЬ рдмрдЪ्рдЪे рдЕрдкрдиा рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕рдордп рдЯी.рд╡ी. рдХो рджेрдЦрдиे рдФрд░ рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдкрд░ рдЦेрд▓ рдЦेрд▓рдиे рдоें рдиिрдХाрд▓ рджेрддे рд╣ैं?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдЯी.рд╡ी. рд╣ो рдпा рдЗрдг्рдЯрд░рдиेрдЯ, рджोрдиों рд╣ी рдЬрдЧрд╣ рдЕрдЪ्рдЫी рдФрд░ рдмुрд░ी, рд╕рднी рддрд░рд╣ рдХी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рднрд░рдкूрд░ рд╣ै। рдмрдЪ्рдЪेां рдХा рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдЪूंрдХि рдЗрддрдиा рдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдХि рдмुрд░े рдФрд░ рдЕрдЪ्рдЫे рдХा рднेрдж рдХрд░ рд╕рдХे рддो рдРрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдоें рдЬो рдЪीрдЬ рдЙрди्рд╣ें рдЖрд╕ाрди рд╕ी рд▓рдЧрддी рд╣ै рдФрд░ рдЬिрд╕рдоें рдЙрди्рд╣ें рд╣рд╡ाрдИ рдХिрд▓े рдмрдиाрдиे рдХी рдкूрд░्рдг рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдоिрд▓рддी рд╣ै, рд╡े рдЙрд╕ी рдУрд░ рдЭुрдХ рдЬाрддे рд╣ैं। рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░े рдЯी.рд╡ी. рд╕ीрд░िрдпрд▓ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЬिрди्рджрдЧी рд╕े рджूрд░ рд╣рд╡ाрдИ рдХिрд▓े рдмрдиाрдиे рдХी рдоाрдирд╕िрдХрддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рд╡рд╣ीं рдоोрдмाрдЗрд▓, рдЗрдг्рдЯрд░рдиेрдЯ рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рд╕े рдЧेрдо рдмрд╣ुрдд-рдмрд╣ुрдд рдЦрддрд░рдиाрдХ рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं рдЬिрдирдХे рдЖрджी рд╣ोрдиे рдкрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдмрд╣ुрдд рдмреЬी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдЖрдд्рдорд╣рдд्рдпा рддрдХ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдд्рдордХ рд▓ेрдЦрди рдХी рд╕्рдеिрддि рдкрд░ рдЖрдкрдХे рдХ्рдпा рд╡िрдЪाрд░ рд╣ैं?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдРрд╕ा рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рднाрд╖ा рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдмाрд▓-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЕрднाрд╡ рд╣ो рдЕрдерд╡ा рд╡рд╣ рд╣ीрди рдХोрдЯि рдХा рд╣ो; рддो рдЙрд╕ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдПрд╡ं рдЙрд╕ рднाрд╖ा рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХो рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा।
рдХ्рдпोंрдХि рдмрдЪ्рдЪे рд╣ी рджेрд╢ рдХे рднाрд╡ी рдХрд░्рдгрдзाрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╕्рд╡рд╕्рде рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХेрд╡рд▓ рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдордиोрд░ंрдЬрди рд╣ी рдирд╣ीं рдХрд░рддा рдЕрдкिрддु рдЙрдирдХी рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХी рдкूрд░्рддि рднी рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫा рджेрд╢рднрдХ्рдд рдиाрдЧрд░िрдХ рдмрдиाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╕िрдж्рдз рд╣ोрддा рд╣ै।
рд╡िрд╢्рд╡-рдХрд╡ि рд░рд╡ीрди्рдж्рд░рдиाрде рдаाрдХुрд░ рдЬैрд╕े рдЕрддрд▓-рд╕्рдкрд░्рд╢ी рд░рд╣рд╕्рдпрд╡ाрджी рдорд╣ाрдХрд╡ि рдиे рднी рдмाрд▓-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд▓िрдЦा рд╣ै рдлिрд░ рднी рдЬाрдиे рдХ्рдпों рдЕрди्рдп рд╡िрдзाрдУं рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдд्рдордХ рд▓ेрдЦрди рдХा рдиिрддाрди्рдд рдЕрднाрд╡ рд╕ा рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЬी рдЬाрдиे рдХ्рдпों рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рд╕ाрде рд╕ौрддेрд▓ा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ों рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднी рдЕрдЧрд░ рджेрдЦें рддो рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХे рд╕рдмрд╕े рдмреЬे рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ “рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднाрд░рддी” рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдХी рд░ाрд╢ि рдвाрдИ рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рд╣ै рдЙрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХोрдИ рднी рд╕ंрд╕्рдеा рдмреЬा рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдирд╣ीं рджेрддी। рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдПрд╡ं рдЧोрд╖्рдаिрдпों рдЖрджि рдоें рднी рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдд्рдордХ рдХाрд░्рдп рдХी рдорд╣рддी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।
рд╣ाँ, рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЕрдм рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рд╢ोрдзाрд░्рдеिрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдиिрд░рди्рддрд░ рд╡ृрдж्рдзि рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдк्рд░рдЦ्рдпाрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдкрдж्рдорд╢्рд░ी рдбॉ. рдЙрд╖ा рдпाрджрд╡ рдЬी рдХी рд╕ुрдкुрдд्рд░ी рдбॉ. рдХाрдордиा рд╕िंрд╣ рдиे рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░ рдкрд╣рд▓ी рдбी.рд▓िрдЯ. рдХी рдЙрдкाрдзि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдХे рдХीрд░्рддिрдоाрди рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рд╣ै।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕्рдеिрддि рдкрд░ рдЖрдкрдХा рдХ्рдпा рдХрд╣рдиा рдЪाрд╣ेंрдЧे?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдмाрдд рдХрд░ें рддो рд╕рдо्рдкाрджрдХ рдХे рдкाрд╕ рдЬो рд░рдЪрдиाрдПँ рдкрд╣ुँрдЪрддी рд╣ैं, рдЙрд╕े рдЙрди्рд╣ीं рдоें рд╕े рдЕрдкрдиी рдкрдд्рд░िрдХा рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЕंрдХ рдХी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХा рдЪрдпрди рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдХुрдЫ рдмाрд▓ рдкрдд्рд░िрдХाрдПँ рд╣ैं рдЬो рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдХा рд╕рдордЭौрддा рдирд╣ीं рдХрд░рддीं। рдЙрди्рд╣ें рд╡рд╣ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░рдиा рд╣ै рдЬो рдЙрдирдХी рдкрдд्рд░िрдХा рдХे рдл्рд░ेрдо рдоें рдлिрдЯ рдмैрдарддा рд╣ो। рдХुрдЫ рдРрд╕ी рдмाрд▓ рдкрдд्рд░िрдХाрдПँ рднी рд╣ैं рдХि рдЬो рдоिрд▓ рдЧрдпा рд╕ो рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░ рджिрдпा।
рдпрдж्рдпрдкि рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпिрдХрддा рдХे рдЪрд▓рддे рдкрд░ाрдЧ, рдирди्рджрди, рдмाрд▓рд╣ंрд╕, рдмाрд▓рдХ, рдмाрд▓ рдирдЧрд░, рдмाрд▓ рдоंрдЪ, рдмाрд▓ рдкрддाрдХा рдФрд░ рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдзрд░рддी, рдЬैрд╕ी рдХрдИ рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдмाрд▓ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди рдмрди्рдж рд╣ो рдЬाрдиा рддрдеा рдЕрдиेрдХ рджैрдиिрдХ рдкрдд्рд░ों рдХे рд░рд╡िрд╡ाрд╕рд░ीрдп рд╕े рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрдиा рд╕ोрдЪрдиीрдп рд╣ै рддो рднी рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рд▓рдЦрдирдК рд╕े ‘рдмाрд▓рд╡ाрдгी’, рдкрдЯрдиा рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдмाрд▓ рдкрдд्рд░िрдХा ‘рдмाрд▓ рдХिрд▓рдХाрд░ी’, рдмрд╕्рддी рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рд░рд╣ी рдмाрд▓ рдкрдд्рд░िрдХा ‘рдмाрд▓ рдХिрд░рдг’, рд░ाрдорд╕рдоंрдж рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд ‘рдмрдЪ्рдЪों рдХा рджेрд╢, рдЗрди्рджौрд░ рд╕े ‘рджेрд╡рдкुрдд्рд░’ , рдЪिрд░ैрдпा, рджिрд▓्рд▓ी рд╕े рдмाрд▓ рднाрд░рддी, рдЪंрдкрдХ, рдЖрджि рдЬैрд╕ी рдмाрд▓ рдкрдд्рд░िрдХाрдПँ рдФрд░ рднोрдкाрд▓ рдмाрд▓ рд╢ोрдз рдХेрди्рдж्рд░ рдХा рдкрдд्рд░ ‘рдЕрдкрдиा рдмрдЪрдкрди’ рдЖрджि рдЖрд╢्рд╡рд╕्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдЖрдкрдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмाрд▓рдХ рдФрд░ рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдк्рд░рддि рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХा рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХ्рдпा рд╣ै?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдоैं рдкрд╣рд▓े рднी рдХрд╣ рдЪुрдХा рд╣ूँ рдХि рдмाрд▓рдХ рдФрд░ рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рджोрдиों рдХे рдк्рд░рддि рд╣ी рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХा рд╕ौрддेрд▓ा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдЪрд▓ा рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╡े рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рдмреЬों рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд░рдЦрдХрд░ рджेрдЦрдиे рд╕े рдХрддрд░ाрддी рд╣ैं।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдЖрдкрдХे рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд░рдЪрдиाрдХрд░्рдо рдХे рдЖрд░рдо्рдн рд╕े рдЖрдЬ рддрдХ рдоें рдЖрдк рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдХ्рдпा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рджेрдЦрддे рд╣ैं?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдоैंрдиे рд╕рди् 1973 рдХे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдЕрдкрдиा рд▓ेрдЦрди-рдк्рд░рдХाрд╢рди рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХिрдпा рдеा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХी рдмाрд▓ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдЬैрд╕े рдирди्рджрди, рдкрд░ाрдЧ, рдЧुреЬिрдпा, рдЪंрджाрдоाрдоा, рдмाрд▓рдХ, рдЖрджि рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд░рдЪрдиाрдУं рдХा рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЧुрдг рдпрд╣ рд╣ोрддा рдеा рдХि рдЗрди рд╕рдмрдоें рдХिрд╕ी рдХी рднी рд░рдЪрдиाрдПँ рдоिрд╢्рд░िрдд рдЬैрд╕ी рдирд╣ीं рд╣ोрддी рдеीं। рдоेрд░े рдХрд╣рдиे рдХा рдЖрд╢рдп рд╣ैं рдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкрдд्рд░िрдХा рдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдХुрдЫ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рдеा। рдЖрдЬрдХрд▓ рдРрд╕ा рдирд╣ीं рджेрдЦрдиे рдоें рдЖрддा। рдЖрдЬ рд▓рдЧрднрдЧ рдПрдХ рд╕े рд╣ी рдкैрдЯрд░्рди рдкрд░ рдХрдИ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рд░рдЪрдиाрдПँ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै।
рджूрд╕рд░ी рдмाрдд рдпрд╣ рдХि рдЖрдЬ рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдФрд░ рд▓ैрдкрдЯाрдк, рдоोрдмाрдЗрд▓ рдХे рдпुрдЧ рдоें рд░рдЪрдиाрдУं рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдкрд╣рд▓े рд╕े рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдмрджрд▓ рдЪुрдХा рд╣ै। рдкрд╣рд▓े рдЬрд╣ाँ рд░ाрдЬा-рд░ाрдиी, рдкेреЬ-рдкौрдзे рдФрд░ рдЬाрдирд╡рд░ों рдХो рдкाрдд्рд░ рдмрдиाрдХрд░ рдмрд╣ुрддाрдпрдд рдоें рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд▓िрдЦी рдЬाрддी рдеीं। рдЖрдЬ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдпंрдд्рд░ों, рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░, рд▓ैрдкрдЯाрдк, рдоोрдмाрдЗрд▓ рдЖрджि рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд░рдЪрдиाрдПँ рдк्рд░рдоुрдЦрддा рд╕े рд▓िрдЦी рд╡ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдЙрди्рдирдпрди рдоें рдЖрдкрдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдХौрди рд╕ा рдХाрд░्рдп рд╣ै рдЬो рдЖрдкрдХो рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдоुрдЭे рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиाрдПँ рддो рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ी рд╣ैं, рд╕ाрде рд╣ी рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдЙрди्рдирдпрди рдХे рд▓िрдП рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рдкिрддाрд╢्рд░ी рдХी рд╕्рдоृрддि рдоें 25 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдПрдХ рд╕рдоिрддि рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдеा, ”рдкрдбिрдд рд╣рд░рдк्рд░рд╕ाрдж рдкाрдардХ рд╕्рдоृрддि рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕рдоिрддि рдордеुрд░ा“ рдЬिрд╕рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЧрдд 25 рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡рд░्рд╖ рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЕрдЪ्рдЫा рд▓ेрдЦрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдПрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдХो рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рддрдеा 8-9 рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХो рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।
рдЗрд╕ рд╕рдоिрддि рдХी рдЬो рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдмाрдд рдЬो рдоुрдЭे рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рджेрддी рд╣ै рд╡рд╣ рдпрд╣ рдХि рдЗрд╕рдоें рдЫोрдЯे рдпा рдмреЬे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдХा рдиाрдо рджेрдЦрдХрд░ рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा рдмрд▓्рдХि рдк्рд░рд╡िрд╖्рдЯि рдХे рд░ूрдк рдоें рдЖрдИ рд╕рднी рдкुрд╕्рддрдХों рдХो рдмрдЪ्рдЪे рд╣ी рдкреЭрддे рд╣ैं рддрдеा рдмрдЪ्рдЪे рд╣ी рд╕्рддрд░ीрдп рдкुрд╕्рддрдХों рдХा рдЪрдпрди рдХрд░ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдХी рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддे рд╣ैं। рдЕрди्рдп рдЕрдиेрдХ рд╕्рд╡рдиाрдордзрди्рдп рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХी рддрд░рд╣ рдирд╣ीं рдХि рдмрдЪ्рдЪे рдХे рд▓िрдП рд▓िрдЦे рдЧрдпे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХे рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдордг्рдбрд▓ рдоें рдмреЬे-рдмреЬे рдЦ्рдпाрддि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХो рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै рдЬो рдЪрдпрди рдХрд░рддे рд╕рдордп рдмреЬे-рдмреЬे рдиाрдордзाрд░ी рдФрд░ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХे рдиाрдо рдХा рд╣ी рдЪрдпрди рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдЖрдкрдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХो рдмाрд▓-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рдХिрди рдмाрддों рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдЖрдк рдЬрдмрд░рджрд╕्рддी рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдкреЭрд╡ा рд╕рдХрддे। рдмрдЪ्рдЪा рд╡рд╣ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкреЭрдиा рдкрд╕ंрдж рдХрд░рддा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдЙрд╕े рдЙрдкрджेрд╢ों рдХी рднрд░рдоाрд░ рдирд╣ीं рд▓рдЧрддी। рдРрд╕ी рд░рдЪрдиाрдПँ рдЬिрдирдоें рдмрдЪ्рдЪे рдХा рдордиोрд░ंрдЬрди рднी рд╣ो рдФрд░ рдкрд░ोрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рдХुрдЫ рд╢िрдХ्рд╖ा рднी рдиिрд╣िрдд рд╣ो, рд╕рд╣рдЬ, рд╕рд░рд▓, рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рд╡ाрдХ्рдпों рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХो рд╕рдордЭрддे рд╣ुрдП рдЬो рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд▓िрдЦी рдЬाрддी рд╣ैं рдЬिрдирдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рддो рд╣ोрддी рд╣ै рдХिрди्рддु рд╕ीрдзे-рд╕ीрдзे рдЙрдкрджेрд╢ рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рдмрдЪ्рдЪे рд╕рд╣рдЬ рд╣ी рдкреЭ рдбाрд▓рддे рд╣ैं।
рдпрд╣ी рдмाрдд рдмाрд▓ рдХрд╡िрддाрдУं рд╡ рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдЕрди्рдп рд╡िрдзाрдУं рдкрд░ рднी рд▓ाрдЧू рд╣ोрддी рд╣ै। рдЖрдЬрдХрд▓ рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЬाрдиे рдХ्рдпा-рдХ्рдпा рд▓िрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдмाрд▓ рдорди рдХो рднाрдиे рд╡ाрд▓ी рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рд▓ुрднाрддे рд╡ाрдХ्рдпों рд╡ाрд▓ी рдХрд╡िрддाрдПँ рдЕрдм рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ो рдЧрдИ рд╣ैं।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдмाрд░े рдоें рдЖрдкрдХा рд╕ुрдЭाрд╡?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рддрд╕्рд▓ीрдо рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рдорд╣ाрдоंрдд्рд░ी рдбॉ. рдЬाрдХिрд░ рдЕрд▓ी рд░рдЬрдиीрд╢ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, ”рд╣िрди्рджी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрдеा рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ुрдП рд╕ौ рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ो рдЧрдпे рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдпрд╣ рд╡िрдзा рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдХे рд╕ंрдХрдЯ рд╕े рдЧ्рд░рд╕्рдд рд╣ैं।”
рд▓ेрдХिрди рдоुрдЭे рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд▓рдЧрддा। рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдХрдИ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╣ैं рдЬो рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी-рдЕрдЪ्рдЫी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрдеाрдПँ рд▓िрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं। рд╢्рд░ी рджेрд╡ेрди्рдж्рд░ рдоेрд╡ाреЬी рдЬी рдХी рддो ‘рдоेрд░ी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрдеाрдПँ’, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╣рдо, ‘рд╕ौрд░ рдордг्рдбрд▓ рдХी рд╕ैрд░’ рдЖрджि рдПрдХ рджрд░्рдЬрди рд╕े рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрдеाрдУं рдХी рдкुрд╕्рддрдХें рддрдеा 1500 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрдеा рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдЖрд▓ेрдЦ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं। рд╢्рд░ी рд╕ंрдЬीрд╡ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ рд╕ंрдЬрдп рдХी “рдоाрдирд╡ рдлैрдХ्рд╕ рдорд╢ीрди” рдФрд░ “рдлिрд░ рд╕ुрдмрд╣ рд╣ोрдЧी”, рдбॉ. рд╢рдХुрди्рддрд▓ा рдХाрд▓рд░ा рдЬी рдХा рдмाрд▓ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ ‘рдЪрдордд्рдХाрд░ рдХा рд░рд╣рд╕्рдп’, рд╢्рд░ीрдорддी рд╢рд╢ि рдкाрдардХ рдХा рдмाрд▓ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ ‘рдЧ्рд░рд╣ों рдХी рдЕрдиोрдЦी рджुрдиिрдпा’, рд╢्рд░ी рд░ाрдЬीрд╡ рд╕рдХ्рд╕ेрдиा рдЬी рдХी ‘рдк्рд░ेाрдлेрд╕рд░ рдЦुрд░ाрдиा рдХा рдХ्рд▓ोрди’, рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рд░ेрдирдмो, рд╕्рдЯोрд░ी рдорд╢ीрди рдЬैрд╕े рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдмाрд▓ рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдФрд░ ‘рдкैрд░ा рдЯाрдЗрдо рдкुрд▓िрд╕’, рд╢ाрд▓ोрдХ рдХी рдЯाрдЗрдо рдорд╢ीрди’ рддрдеा рдПрд▓िрдпрди’, ‘рд░ोрдмो рд╕िрдЯी’ рдЬैрд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдмाрд▓ рдЙрдкрди्рдпाрд╕’, рд╢्рд░ी рд░рдоाрд╢ंрдХрд░ рдЬी рдХी “рдоिрд╢рди рдм्рд▓ू рдк्рд▓ैрдиेрдЯ” ‘рдЕрди्рддрд░िрдХ्рд╖ рдХा рд╕्рд╡рдк्рдиिрд▓ рд▓ोрдХ’, ‘рдоिрд╢рди рдЗрдо्рдкॉрд╕िрдмрд▓’ рдЙрдкрди्рдпाрд╕, ‘рдирджी рдХी рдкुрдХाрд░’ рдПрдХांрдХी, ‘рдПрди्рдеिрдХ्рд╕ рдХा рд╣рдорд▓ा’ рд▓рдШु рдмाрд▓ рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рд╢्рд░ी рд╡िрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рд╡िрд╕ा ‘рдЪрди्рдж्рд░’ рдХी ‘рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдХी рд╕ैрд░’, рд╕ाрдмिрд░ рд╣ुрд╕ैрди рдХी ‘рдкीрд▓ी рдкृрде्рд╡ी’ рд╕рднी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдЖрдзाрд░िрдд рдкुрд╕्рддрдХें рд╣ैं рдФрд░ рд╕ुрд╢्рд░ी рдХрд▓्рдкрдиा рдХुрд▓рд╢्рд░ेрд╖्рда рдХी ‘рд╕ाрдЗрдЧा рдХा рдЧ्рд░рд╣’ рдФрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЬाрдХिрд░ рдЕрд▓ी рд░рдЬрдиीрд╢ рдЬी рдХी ‘рд╕рдордп рдХे рдкाрд░’, ‘рдЧрдгिрдд рдХा рдЬाрджू’, ‘рдЪрдордд्рдХाрд░’, ‘рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдХрдеाрдПँ’, ‘рд╣्рдпूрдорди рдЯ्рд░ाрди्рд╕рдоिрд╢рди рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрдеाрдПँ’, ‘рдЪाрдХрд▓ेрдЯ’, ‘рдоिрд╢рди рдЖрдЬाрджी’ рдЖрджि рдХрдИ рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдПрд╡ं рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдЖрдпे рд╣ैं।
рдоेрд░े рд╡िрдЪाрд░ рд╕े рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХो рдХाрдлी рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ैं।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдпा рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдХ्рдпा рдЕрди्рддрд░ рд╣ै?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдоेрд░े рд╡िрдЪाрд░ рд╕े рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╣ी рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै рдХिрди्рддु рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдирд╣ीं рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдЕрдм рдЖрдкрдХी рдЕрдиुрдорддि рд╕े, рдПрдХ-рджो рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдк्рд░рд╢्рди рднी рдЖрдкрд╕े рдкूрдЫрдиा рдЪाрд╣ूंрдЧी рдХि рдЖрдк рд╢ुрд░ू рд╕े рд╣ी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЫाрдд्рд░ рд░рд╣े। рд░ेрд▓рд╡े рдоें рднी рд╡िрдж्рдпुрдд рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░ рдХे рдмрд╣ुрдд рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╡ाрд▓े рдкрдж рдкрд░ рд░рд╣े рддрдеा рдоेрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоें рдЖрдпा рд╣ै рдХि рдЖрдкрдХी рдкрдд्рдиी рд▓рдо्рдмे рд╕рдордп рд╕े рдЕрд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣ी рд╣ैं, рдРрд╕े рдоें рдЖрдкрдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдУрд░ рдЭुрдХाрд╡ рдФрд░ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╡िрд╖рдо рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд▓ेрдЦрди рдХा рдиिрд░्рд╡ाрд╣,рдХैрд╕े рд╕рдо्рднрд╡ рд╣ुрдЖ?
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдк्рд░िрдпंрдХा рдЬी рдоैंрдиे рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рд╣ी рдпрд╣ рдмाрдд рдХрд╣ी рдеी рдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдк्рд░ाрдгी рдХे рдЕрди्рджрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░рджрдд्рдд рд▓ेрдЦрди рдк्рд░рддिрднा рд╣ोрддी рд╣ै, рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдЙрд╕рдХे рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдФрд░ рд╕्рдеिрддिрдпों рдкрд░ рдХि рдЬिрдирдХे рдХाрд░рдг рдЙрд╕рдХी рднाрд╡ुрдХрддा рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХा рд╕्рддрд░ рдЗрддрдиा рд╣ो рдЬाрдпे рдХि рд╡рд╣ рд▓ेрдЦрди рдХी рдУрд░ рдк्рд░рд╡ृрдд्рдд рд╣ो। рдлिрд░ рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╡िрд╖рдп рдХा рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ो рдпा рдХрд▓ा рдХा।
рдпрдж्рдпрдкि рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдоैंрдиे рд░ेрд▓рд╡े рдХी рдиौрдХрд░ी рдХрд░рддे рд╣ुрдП, рдЕрдкрдиी рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХी рдкреЭाрдИ рдЫोреЬрдиे рдХे рдЪौрджрд╣ рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рд╕्рдиाрддрдХ рдХिрдпा рдлिрд░ рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рджी рдФрд░ рдлिрд░ рд╕рди् 2002 рдоें рд╢्рд░ी рдЫрдд्рд░рдкрддि рд╢ाрд╣ू рдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХाрдирдкुрд░ рд╕े рдкी.рдПрдЪрдбी. рднी рдХी।
рджूрд╕рд░ी рдмाрдд рд░ेрд▓рд╡े рдХी рддрдХрдиीрдХी рд╡िрднाрдЧ рдХी рдиौрдХрд░ी рдмрд╣ुрдд рд╣ी рддрдиाрд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрддी рд╣ै। рдЪौрдмीрд╕ рдШंрдЯे рдоें рди рдЬाрдиे рдХрдм рд░ेрд▓рдЧाреЬिрдпाँ рд╕ेрдХ्рд╢рди рдоें рдЦреЬी рд╣ो рдЬाрдпें। рдЙрд╕ी рд╕рдордп рд╕्рдЯाрдл рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЖрдкрдХो рдЬाрдиा рд╣ी рдкреЬेрдЧा рдлिрд░ рдЪाрд╣े рд╡рд░्рд╖ा рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ो, рдУрд▓े рдкреЬ рд░рд╣े рд╣ों рдпा рдХुрд╣рд░े рдХी рд░ाрдд рдоें рдХुрдЫ рднी рджिрдЦाрдИ рди рджे рд░рд╣ा рд╣ो।
рддीрд╕рд░ी рдмाрдд рдХि рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдЪाрд░ рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рд╣ी рдкрдд्рдиी рдХा рд╕ीрдзा рднाрдЧ рд╕िрд░ рд╕े рдкैрд░ рддрдХ рд▓рдХрд╡ाрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╣ो рдЧрдпा। рдРрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдоें рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдХे рдЖрдЗ.рд╕ी.рдпू. рдХрдХ्рд╖ рдоें рдмैрда-рдмैрда рдХрд░ рдоैंрдиे рдмрд╣ुрдд рд╕ा рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рддो рдХрднी рд░ाрдд рдХे рджो рдмрдЬे рд╕े рдЪाрд░ рдмрдЬे рдХे рдмीрдЪ рд▓िрдЦрддा рд░рд╣ा рд╣ूँ। рд▓ेрдЦрди рдк्рд░рдХाрд╢рди рддो рд╕рди् 1975 рд╕े рд╣ी рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдЗрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рднी рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рдмैрдаाрдХрд░ рд▓िрдЦрддा рд╣ी рд░рд╣ा рд╣ूँ рднрд▓े рд╣ी рдЕрдзिрдХ рди рд╕рд╣ी, рдеोреЬा рд╣ी рд╕рд╣ी। рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдоैं рдЧॉрдбрдлेрде рдпाрдиि рдИрд╢्рд╡рд░ рдоें рдк्рд░рдЧाреЬ рд╢्рд░рдж्рдзा рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ूँ। рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдоैंрдиे рдЬो рдХुрдЫ рднी рдХिрдпा рд╣ै рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рдХृрдкा рд╕े рд╣ी рд╕рдо्рднрд╡ рд╣ुрдЖ рд╣ै рдФрд░ рд╕рдЪ рддो рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрджि рдоैं рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд▓ेрдЦрди рд╕े рди рдЬुреЬा рд╣ोрддा рддो рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЬिрди рд╡िрд╖рдорддाрдУं рд╕े рдЬूрдЭा рд╣ूँ рдЙрдирдоें рдЖрдЧрд░ा рдХे рдкाрдЧрд▓рдЦाрдиे рдоें рднрд░्рддी рд╣ो рдЧрдпा рд╣ोрддा। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдмрд╣ुрдд рдмреЬा рд╕рдо्рдмрд▓ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдРрд╕ा рдоेрд░ा рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ै।
рдк्рд░िрдпंрдХा рдЦंрдбेрд▓рд╡ाрд▓: рдЕрдм рдПрдХ рдЖрдЦिрд░ी рдк्рд░рд╢्рди, рдЖрдкрдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдк्рд░рджेрдп рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдкुрд░рд╕्рдХाрд░, рд╢्рд░ी рд▓ाрд▓ рдмрд╣ाрджुрд░ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рд▓рдЦрдирдК рдХे рдЕрдоृрддрд▓ाрд▓ рдиाрдЧрд░ рдмाрд▓ рдХрдеा рд╕рдо्рдоाрди, рд╢्рд░ीрдзрд░ рдкाрдардХ рдиाрдоिрдд рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕ाрде рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рд▓рдЦрдирдК рд╕े рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ ‘рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднाрд░рддी’ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। 25 рдЬुрд▓ाрдИ 2023 рдХो рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдХाрджрдоी рднोрдкाрд▓ рд╕े рдЧрдЬाрдирди рдоाрдзрд╡ рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдоिрд▓ा рдеा рддो рдЕрдиेрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдиे рдЖрдкрдХो рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдЬрдм рдХोрдИ рдРрд╕ा рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै рддो рдЖрдк рдХैрд╕ा рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’: рдк्рд░िрдпंрдХा рдЬी, рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдпा рд╕рдо्рдоाрди рдоिрд▓рдиे рдкрд░ рд╣рд░्рд╖ рд╣ोрдиा рддो рдордиुрд╖्рдпрдоाрдд्рд░ рдХा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдЧुрдг рд╣ै। рдоैं рднी рдЙрди्рд╣ीं рдоें рд╕े рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рд╕ा рдЗंрд╕ाрди рд╣ूँ рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рд░्рд╖ рддो рд╣ोрддा рд╣ी рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░/рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рджाрдпिрдд्рд╡рдмोрдз рднी рдХрд░ाрддा рд╣ै рдХि рдЕрдкрдиी рд▓ेрдЦрдиी рд╕े рдРрд╕ा рд╕ृрдЬрди рдХрд░ो рдЬो рджेрд╢ рд╣िрдд рдоें рд╣ो। рдЬिрд╕рд╕े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ौрд╣ाрд░्рдж рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ो। рдЬो рдоाрдирд╡ рдоाрдд्рд░ рдХो рд╕рдж्рдоाрд░्рдЧ рдХा рдкрдердк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХрд░े। рджेрд╢ рдХे рднाрд╡ी рдиाрдЧрд░िрдХ рдпाрдиि рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕рд░्рд╡ाрдЧींрдг рд╡िрдХाрд╕ рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ो।
***