рдкुрд╕्рддрдХ- рдордиोрд╜рдиुрд░рдЮ्рдЬिрдиी (рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХाрд╡्рдп)
рд▓ेрдЦрдХ - рдпुрд╡рд░ाрдЬ рднрдЯ्рдЯрд░ाрдИ
рдк्рд░рдХाрд╢рди- рд╡िрдж्рдпाрдиिрдзि рдк्рд░рдХाрд╢рди, рджिрд▓्рд▓ी
рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг- рдк्рд░рдердо, 2014
рдоूрд▓्рдп- ₹ 195
рдкेрдЬ-141
рд╕ृрд╖्рдЯि рд░рдЪрдиा рд╕े рд╣ी
рдЬीрд╡ рдЕрдкрдиे рд╡िрдкрд░ीрддрд▓िंрдЧी рдХे рдк्рд░рддि рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рд╣ुрдЖ рд╣ै рд╡рд╣ рдЪाрд╣े рдордиुрд╖्рдп рд╣ो рдпा рдлिрд░ рдЬाрдирд╡рд░। рд╡ेрджों
рдоें рдРрд╕े рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░े рдЖрдЦ्рдпाрди рднрд░े рдкреЬे рд╣ैं। рдЬрд╣ाँ рдкрд░ рдХрднी рдкुрд░ुрд╖ рдк्рд░рдгрдп рдХे рд▓िрдП рд╕्рдд्рд░ी рдХो
рд░ीрдЭрддा рд╣ै рдпा рдХрднी рд╕्рдд्рд░ी рдк्рд░ेрдо рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдкुрд░ुрд╖ рдкрд░ рд░ीрдЭрддी рд╣ै। рдк्рд░ेрдо рдХे рдмिрдиा рдпрд╣
рд╕ाрд░ा рд╕ंрд╕ाрд░ рд╕ूрдиा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдмाрдд рдХो рдпुрд╡рд░ाрдЬ рднрдЯ्рдЯрд░ाрдИ рдиे рдЕрдкрдиे рдХाрд╡्рдп рдоें рджिрдЦाрдиे рдХा
рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдоें рд╡рд╣ рд╕рдлрд▓ рднी рд░рд╣े рд╣ैं। рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдпुрд╡ाрдХрд╡ि
рдпुрд╡рд░ाрдЬ рднрдЯ्рдЯрд░ाрдИ рдХिрд╕ी рдкрд░िрдЪрдп рдХे рдоोрд╣рддाрдЬ рдирд╣ीं рд╣ैं। рдЖрдкрдХा
рдЬрди्рдо 4 рдоाрд░्рдЪ 1988
рдХो рджिрд▓्рд▓ी рдоें рд╣ुрдЖ। ‘рдордиोрд╜рдиुрд░рдЮ्рдЬिрдиी’
рдЗрдирдХा
рдк्рд░рдердо рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। рдпрд╣ рдмाрд░рд╣ рд╢ीрд░्рд╖рдХों рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдХुрд▓ 334
рдкрдж्рдп рд╣ैं। рдЗрд╕ рдХाрд╡्рдпрд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХो рдпрджि ‘рдк्рд░рдгрдпी
рд╣ृрджрдп рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рд╕्рд╡рд░’
рдХрд╣ा рдЬाрдп рддो рдХोрдИ рдЕрддिрд╢्рдпोрдХ्рддि рди рд╣ोрдЧी।
‘рд╕ुрдХुрдоाрд░рдорддेрд░्рдордо
рдХौрддुрдХрддा’ рдоें рдХрд╡ि рд▓िрдЦрддा рд╣ै –
рдк्рд░ेрдо
рдкूрдЫрдХрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдЗрд╕ीрд▓िрдпे
рдк्рд░ेрдо рдХो рдЕрди्рдзा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдХрд╡ि рд▓िрдЦрддा рд╣ै- рд╕рд╣рд╕ैрд╡ рдоिрде: рдк्рд░рдердоे
рдоिрд▓рдиे/рдЕрдиिрдоेрд╖рддрдпा рдоिрд▓िрддे рдирдпрдиे/ рд╣ृрджрдпं рдЬреЬिрддं рддрджрдиु рдк्рд░рдгрдпे/рди рддрдеाрд╜рдк्рдп рднрд╡рдж् рдпрддрдиं рдХрдердиे।
‘рдордпि рдк्рд░ेрдо рдк्рд░िрдпे! рд╡िрджрдзाрд╕ि рди рд╡ा’
рдХрд╡ि рдЕрдкрдиी рдк्рд░ेрдоिрдХा рдХे рд╣ाрд╡-рднाрд╡ рд╕े рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ै рдХि – рд╡рд╣ рдЙрд╕рд╕े рдк्рд░ेрдо рдХрд░рддी рд╣ै, рддрднी рддो рд╡рд╣ рдмाрд░-рдмाрд░ рдЙрд╕े рд╕्рдорд░рдг рдХрд░ा рд░рд╣ा рд╣ै। рд╡рд╣ рдХрд╣рддा рд╣ै- рдордирд╕ा рд╢рдкрдеो рд╡िрд╣िрддрд╕्рд╕ुрдЪिрд░ं/рди рдЬрд╣ाрдоि рдЪ рддे! рднрдЬ рдоां рд╕рд╕ुрдЦрдо्/рдордо рд╕्рд╡ीрдХाрд░рдгрдЮ्рдЪ рдХрд░ोрд╕ि рди рд╡ा?/рдордпि рдк्рд░ेрдо рдк्рд░िрдпे! рд╡िрджрдзाрд╕ि рди рд╡ा।
рдЕрди्рдпрдд्рд░ рднी рд╡рд╣ рдХрд╣рддा рд╣ै рдХि- рдЕрдкрдиी рд╕ुрди्рджрд░ рднाрд╡рднंрдЧिрдоाрдУं рд╕े рддрдеा рдоृрджुрд▓ рдЪाрд░ू рдПрд╡ं рдк्рд░рд╕рди्рди рдоुрдЦ рдоुрдж्рд░ाрдУं рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рддुрдо рдоेрд░ा рдк्рд░ेрдо рд╕рдорд░्рдеिрдд рдХрд░рддी рд╣ो। рд╣े рдк्рд░िрдпे! рдоुрдЭрд╕े рдк्рд░ेрдо рдХрд░рддी рд╣ो рдпा рдирд╣ीं? рдЕрд░्рдеाрдд् рдЕрд╡рд╢्рдп рдХрд░рддी рд╣ो। рд╡рд╣ рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдХрдг-рдХрдг рдоें рдЕрдкрдиी рдк्рд░ेрдоिрдХा рдХा рджрд░्рд╢рди рдХрд░рддा рд╣ै –рд╣ृрджрдпे рдирдпрдиे рд╡рджрдиे рдХрдердиे/ рд╕्рдорд░рдгे рд╡िрд░рд╣े рдХрд╡िрддाрдХрд╡рдиे/ рд╕рд▓िрд▓े рддрдкрдиे рдкрд╡рдиे рдЧрдЧрдиे/ рд░рдордгी рддрд╡ рджрд░्рд╢рдирдоेрд╡ рджृрдврдо्।
‘рд╕्рдкृрд╣рдпाрдоि рд╢ुрднे! рдХुрд░ु рд░े рдк्рд░рдгрдпрдо्’ рдХрд╡िрддा рдоैं рдХрд╡ि рдЬрдм ‘рд╡िрд░рд╣े рд╡िрд▓िрдЦाрдоि рдЪ рддे рдХрд╡िрддां’ рддो рдмрд░рдмрд╕ ‘рд╡िрдпोрдЧी рд╣ोрдЧा рдкрд╣рд▓ा рдХрд╡ि рдЖрд╣ рд╕े рдЙрдкрдЬा рд╣ोрдЧा рдЧाрди’ рдпाрдж рдЖ рдЬाрддा рд╣ै। рдмрд╕ंрдд рдЛрддु рдоें рдЪाрд░ों рддрд░рд╣ рдоाрджрдХрддा рдЫा рдЬाрддी рд╣ै рдРрд╕े рдоें рдХрд╡ि рдХा рдорди рднी рдЪंрдЪрд▓ рд╣ो рдЙрдарддा рд╣ै – рдкрд░िрддो рдордзुрдоाрд╕ рд╕ुрдЧрди्рдз рднрд░ं/рд╕ुрдоेрджिрдд рд░рддि: рдк्рд░рддिрд▓ोрдХ्рдпрдоुрдЦрдо्।
рдХрд╡ि рдХрд╣рддा рд╣ै рдХि- рд╣े рдк्рд░िрдпे рдк्рд░ेрдо рдХो рдЫिрдкाрдУ рдордд рдк्рд░ेрдо рдЫिрдкाрдиे рдХी рдЪीрдЬ рдирд╣ीं рд╣ै – рдирд╣ि рдЧोрдкрдп рд╕рдо्рдк्рд░рддि рдоे рдк्рд░рдгрдпं।
рднрдЯ्рдЯрд░ाрдИ рдЬी рдиे рдЕрдкрдиे рдХाрд╡्рдп рдХो рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕ाрдж рдЧुрдгрдпुрдХ्рдд рд╕рд░рд╕, рд╕рд░рд▓ рдПрд╡ं рд╕ुрдордзुрд░ рднाрд╖ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рд╣ै। рд╡िрдк्рд░рд▓рдо्рдн рд░рд╕ рд╕े рдУрдд-рдк्рд░ोрдд рдЗрд╕ рдХाрд╡्рдп рдоें рдХрд╡ि рдиे рдд्рд░ोрдЯрдХ рддрдеा рд╕्рд░рдЧ्рд╡िрдгी рдЫ्рди्рдж рдХा рдмрдб़ा рд╣ी рдЕрдж्рднुрдд рд╕рдорди्рд╡рдп рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХे рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рд╡ाрдХ्рдп рд╕рд░рд╕ рдПрд╡ं рдЪुрд╕्рдд рд╣ैं рдЬो рдЕрдиाрдпाрд╕ рд╣ी рднाрд╖ा рдмोрдз рдХрд░рдиे рдоें рдкूрд░्рдг рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ैं। рдЗрд╕ рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рдмрд╕े рдЦाрд╕ рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдХрд╡ि рдиे рд╕्рд╡рдпं рд╣ी рдЗрд╕рдХा рд╣िрди्рджी рдЕрдиुрд╡ाрдж рднी рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें рдХिрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЕрд╕ंрд╕्рдХृрдд рднाрд╖ी рдкाрдардХों рдХो рднी рдЗрд╕рдХा рд░рд╕ाрд╕्рд╡ाрджрди рдХрд░рдиे рдоें рдХोрдИ рд░ुрдХाрд╡рдЯ рдпा рдХрдаिрдиाрдИ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдЬрдЧрдд рдХो рдЗрд╕ рдпुрд╡ाрдХрд╡ि рд╕े рдмрд╣ुрдд рдЖрд╢ाрдпें рд╣ैं।
![]() |
| рдЕрд░ुрдг рдХुрдоाрд░ рдиिрд╖ाрдж |
рдХрд╡ि рдЕрдкрдиी рдк्рд░ेрдоिрдХा рдХे рд╣ाрд╡-рднाрд╡ рд╕े рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ै рдХि – рд╡рд╣ рдЙрд╕рд╕े рдк्рд░ेрдо рдХрд░рддी рд╣ै, рддрднी рддो рд╡рд╣ рдмाрд░-рдмाрд░ рдЙрд╕े рд╕्рдорд░рдг рдХрд░ा рд░рд╣ा рд╣ै। рд╡рд╣ рдХрд╣рддा рд╣ै- рдордирд╕ा рд╢рдкрдеो рд╡िрд╣िрддрд╕्рд╕ुрдЪिрд░ं/рди рдЬрд╣ाрдоि рдЪ рддे! рднрдЬ рдоां рд╕рд╕ुрдЦрдо्/рдордо рд╕्рд╡ीрдХाрд░рдгрдЮ्рдЪ рдХрд░ोрд╕ि рди рд╡ा?/рдордпि рдк्рд░ेрдо рдк्рд░िрдпे! рд╡िрджрдзाрд╕ि рди рд╡ा।
рдЕрди्рдпрдд्рд░ рднी рд╡рд╣ рдХрд╣рддा рд╣ै рдХि- рдЕрдкрдиी рд╕ुрди्рджрд░ рднाрд╡рднंрдЧिрдоाрдУं рд╕े рддрдеा рдоृрджुрд▓ рдЪाрд░ू рдПрд╡ं рдк्рд░рд╕рди्рди рдоुрдЦ рдоुрдж्рд░ाрдУं рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рддुрдо рдоेрд░ा рдк्рд░ेрдо рд╕рдорд░्рдеिрдд рдХрд░рддी рд╣ो। рд╣े рдк्рд░िрдпे! рдоुрдЭрд╕े рдк्рд░ेрдо рдХрд░рддी рд╣ो рдпा рдирд╣ीं? рдЕрд░्рдеाрдд् рдЕрд╡рд╢्рдп рдХрд░рддी рд╣ो। рд╡рд╣ рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдХрдг-рдХрдг рдоें рдЕрдкрдиी рдк्рд░ेрдоिрдХा рдХा рджрд░्рд╢рди рдХрд░рддा рд╣ै –рд╣ृрджрдпे рдирдпрдиे рд╡рджрдиे рдХрдердиे/ рд╕्рдорд░рдгे рд╡िрд░рд╣े рдХрд╡िрддाрдХрд╡рдиे/ рд╕рд▓िрд▓े рддрдкрдиे рдкрд╡рдиे рдЧрдЧрдиे/ рд░рдордгी рддрд╡ рджрд░्рд╢рдирдоेрд╡ рджृрдврдо्।
‘рд╕्рдкृрд╣рдпाрдоि рд╢ुрднे! рдХुрд░ु рд░े рдк्рд░рдгрдпрдо्’ рдХрд╡िрддा рдоैं рдХрд╡ि рдЬрдм ‘рд╡िрд░рд╣े рд╡िрд▓िрдЦाрдоि рдЪ рддे рдХрд╡िрддां’ рддो рдмрд░рдмрд╕ ‘рд╡िрдпोрдЧी рд╣ोрдЧा рдкрд╣рд▓ा рдХрд╡ि рдЖрд╣ рд╕े рдЙрдкрдЬा рд╣ोрдЧा рдЧाрди’ рдпाрдж рдЖ рдЬाрддा рд╣ै। рдмрд╕ंрдд рдЛрддु рдоें рдЪाрд░ों рддрд░рд╣ рдоाрджрдХрддा рдЫा рдЬाрддी рд╣ै рдРрд╕े рдоें рдХрд╡ि рдХा рдорди рднी рдЪंрдЪрд▓ рд╣ो рдЙрдарддा рд╣ै – рдкрд░िрддो рдордзुрдоाрд╕ рд╕ुрдЧрди्рдз рднрд░ं/рд╕ुрдоेрджिрдд рд░рддि: рдк्рд░рддिрд▓ोрдХ्рдпрдоुрдЦрдо्।
рдХрд╡ि рдХрд╣рддा рд╣ै рдХि- рд╣े рдк्рд░िрдпे рдк्рд░ेрдо рдХो рдЫिрдкाрдУ рдордд рдк्рд░ेрдо рдЫिрдкाрдиे рдХी рдЪीрдЬ рдирд╣ीं рд╣ै – рдирд╣ि рдЧोрдкрдп рд╕рдо्рдк्рд░рддि рдоे рдк्рд░рдгрдпं।
рднрдЯ्рдЯрд░ाрдИ рдЬी рдиे рдЕрдкрдиे рдХाрд╡्рдп рдХो рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕ाрдж рдЧुрдгрдпुрдХ्рдд рд╕рд░рд╕, рд╕рд░рд▓ рдПрд╡ं рд╕ुрдордзुрд░ рднाрд╖ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рд╣ै। рд╡िрдк्рд░рд▓рдо्рдн рд░рд╕ рд╕े рдУрдд-рдк्рд░ोрдд рдЗрд╕ рдХाрд╡्рдп рдоें рдХрд╡ि рдиे рдд्рд░ोрдЯрдХ рддрдеा рд╕्рд░рдЧ्рд╡िрдгी рдЫ्рди्рдж рдХा рдмрдб़ा рд╣ी рдЕрдж्рднुрдд рд╕рдорди्рд╡рдп рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХे рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рд╡ाрдХ्рдп рд╕рд░рд╕ рдПрд╡ं рдЪुрд╕्рдд рд╣ैं рдЬो рдЕрдиाрдпाрд╕ рд╣ी рднाрд╖ा рдмोрдз рдХрд░рдиे рдоें рдкूрд░्рдг рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ैं। рдЗрд╕ рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рдмрд╕े рдЦाрд╕ рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдХрд╡ि рдиे рд╕्рд╡рдпं рд╣ी рдЗрд╕рдХा рд╣िрди्рджी рдЕрдиुрд╡ाрдж рднी рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें рдХिрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЕрд╕ंрд╕्рдХृрдд рднाрд╖ी рдкाрдардХों рдХो рднी рдЗрд╕рдХा рд░рд╕ाрд╕्рд╡ाрджрди рдХрд░рдиे рдоें рдХोрдИ рд░ुрдХाрд╡рдЯ рдпा рдХрдаिрдиाрдИ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдЬрдЧрдд рдХो рдЗрд╕ рдпुрд╡ाрдХрд╡ि рд╕े рдмрд╣ुрдд рдЖрд╢ाрдпें рд╣ैं।

