Showing posts with label рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी. Show all posts
Showing posts with label рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी. Show all posts

рдкрд╢ु-рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХी рд╕ीрдЦ рджेрддी рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣:  рдЧो-рдЧो рдХी рд╡ाрдкрд╕ी

рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’

28, рд╕ाрд░ंрдЧ рд╡िрд╣ाрд░, рдордеुрд░ा-6; рдЪрд▓рднाрд╖: +91 987 063 1805; рдИрдоेрд▓: drdinesh57@gmail.com

рд╕рдоीрдХ्рд╖्рдп рдкुрд╕्рддрдХ: рдкुрд╕्рддрдХ-рдЧो-рдЧो рдХी рд╡ाрдкрд╕ी, (рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣) 
рд▓ेрдЦिрдХा: рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी,
рдЖрдИрдПрд╕рдмीрдПрди: 978.81.980613.0.0
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рд╢्рд╡ेрддрд╡рд░्рдгा рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдиोрдПрдбा-201304

рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг: 2024, рдоूрд▓्рдп: ₹ 175 рд░ुрдкрдпे, рдкृрд╖्рда: 64  


               рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рд▓рдЦрдирдК рдХा рд╕ुрднрдж्рд░ा рдХुрдоाрд░ी рдЪौрд╣ाрди рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдПрдХ рд╕ुрдкрд░िрдЪिрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдЧрдд рдкाँрдЪ рджрд╢рдХ рд╕े рдиिрд░рди्рддрд░ рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╡िрд╡िрдз рд╡िрдзाрдУं рдпрдеा- рдХрд╡िрддा, рдХрд╣ाрдиी, рдиाрдЯрдХ, рдПрдХांрдХी рдЖрджि рд▓ेрдЦрди рдХे рдорд╣рддी рдХाрд░्рдп рдоें рд╕ंрд▓рдЧ्рди рд╣ैं। 'рдЧो-рдЧो рдХी рд╡ाрдкрд╕ी' рдЙрдирдХा рд╕рдж्рдпःрдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиी-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдкрд╢ु-рдкрдХ्рд╖िрдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдЙрдирдХी рдЪुрдиिंрджा рдиौ рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рд╕рдоाрд╣िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдкреЭрддे-рдкреЭрддे рд╡िрд╖्рдгु  рд╢рд░्рдоा рдХे рдкंрдЪрддंрдд्рд░ рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХी рдмрд░рдмрд╕ рд╣ी рдпाрдж рд╣ो рдЖрддी рд╣ै।  рдкुрд╕्рддрдХ рдХी рднूрдоिрдХा рдоें рд╡рд░िрд╖्рда рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдбॉ. рдиाрдЧेрд╢ рдкाрдг्рдбेрдп рд╕ंрдЬрдп рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि - 'рд╢िрд╢ुрдУं рдХो рдРрд╕ी рдХрдеाрдУं рдоें рд╡िрд╢ेрд╖рд░ूрдк рд╕े рд░ुрдЪि рд╣ोрддी рд╣ै। рдк्рд░ाрдХ-рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХे рдмाрд▓рдХों рдХो рднी рдЗрдирд╕े рдЖрдирди्рдж рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдРрд╕ी рд░рдЪрдиाрдПँ рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдордиोрд░ंрдЬрди рддो рдХрд░рддी рд╣ी рд╣ैं, рдЗрдирд╕े рдЙрдирдХी рдХрд▓्рдкрдиा-рд╢рдХ्рддि рдХा рднी рд╡िрдХाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै।'

рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’

                рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै-'рд▓ाрд▓ рдоुрд░्рдЧी। рд▓ाрд▓ рдоुрд░्рдЧी рдмрд╣ुрдд рдмुрдж्рдзिрдоाрди рдФрд░ рджूрд░рджृрд╖्рдЯा  рд╣ै। рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪे рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдЭोंрдкреЬी рдоें рд░рд╣рддी рд╣ै। рд╢рди्рдиो рд▓ोрдореЬी рдЙрд╕рдХा рд╢िрдХाрд░ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै। рдПрдХ рджिрди рд╢рди्рдиो рдХो рдЗрд╕рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рднी рдоिрд▓ рдЬाрддा рд╣ै рдХिрди्рддु рд▓ाрд▓ рдоुрд░्рдЧी рдЕрдкрдиी рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рд╕े рдЗрд╕ рдмाрд░ рднी рд▓ोрдореЬी рдХो рдоाрдд рджे рджेрддी рд╣ै-

'рдЧрд░्рдоी рдХे рджिрди, рджोрдкрд╣рд░ рдХा рд╕рдордп рдеा। рд╢рди्рдиो рдХो рдк्рдпाрд╕ рд▓рдЧी। рдЙрд╕рдиे рдкेреЬ рдХी рдЖреЬ рдоें рдеैрд▓ी рд░рдЦी рдФрд░ рдкाрдиी рдкीрдиे рдЪрд▓ी рдЧрдИ। рд▓ाрд▓ рдоुрд░्рдЧी рдмрдЪाрд╡ рдХे рдЙрдкाрдп рд╕ोрдЪрдиे рд▓рдЧी। рдПрдХाрдПрдХ рдЙрд╕рдХा рдз्рдпाрди рдЕрдкрдиे рдЧрд▓े рдоें рд▓рдЯрдХे рдеैрд▓े рдкрд░ рдЧрдпा। рдЙрд╕рдиे рдХैंрдЪी рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рдеैрд▓ी рдХो рдХाрдЯा, рдкрд╣рд▓े рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдмाрд╣рд░ рдиिрдХाрд▓ा рдлिрд░ рд╕्рд╡рдпं рдмाрд╣рд░ рдЖ рдЧрдИ। рдЬрд▓्рджी рд╕े рдвूँреЭрдХрд░ рд╡рд╣ рдПрдХ рдмреЬा рдФрд░ рдЫोрдЯा рдкрдд्рдерд░ рд▓े рдЖрдИ। рджोрдиों рдкрдд्рдерд░ों рдХो рдеैрд▓ी рдоें рдбाрд▓рдХрд░ рдеैрд▓ी рдЕрдкрдиे рд╕ूрдИ рдбोрд░े рд╕े рд╕िрд▓ рджी рдФрд░ рд▓ाрд▓ू рдХे рд╕ाрде рддेрдЬी рд╕े рднाрдЧ рдЧрдИ।' (рдкृрд╖्рда- 16)

                рджूрд╕рд░ी рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै-'рд╕рдмрд╕े рдк्рдпाрд░ा рдШрд░'। рдЧाрдп, рдоेрдордиे рдФрд░ рдмिрд▓्рд▓ी рдкाрдд्рд░ों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдЬी рдиे рдПрдХ рдРрд╕ी рдордиोрд░ंрдЬрдХ рдХрд╣ाрдиी рд░рдЪी рд╣ै рдЬिрд╕े рдкреЭрдХрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдордиोрд░ंрдЬрди рддो рд╣ोрдЧा рд╣ी, рдмрдЪ्рдЪे рдХुрдЫ рд╕ीрдЦ рднी рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░ेंрдЧे।

                рддीрд╕рд░ी рдХрд╣ाрдиी- 'рдЦрд░рдЧोрд╢ рдХी рджुрдХाрди' рдЕрдХрд░्рдордг्рдп рдФрд░ рдЖрд▓рд╕ी рд▓ोрдЧों рдХी рджुрд░्рджрд╢ा рдмрддाрдХрд░ рдЖрд▓рд╕्рдп рди рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджे рд░рд╣ी рд╣ै। рдЪौрдеी рдХрд╣ाрдиी, рдкुрд╕्рддрдХ рдХी рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХрдеा рд╣ै- 'рдЧो-рдЧो рдХी рд╡ाрдкрд╕ी। рдмрди्рджрд░ рдХी рдЬाрддि рдмреЬी рдЪрддुрд░, рдирдХрд▓рдЪी рдФрд░ рдХिрд╕ी рдмाрдд рдХो рд╢ीрдШ्рд░рддा рд╕े рд╕рдордЭ рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЧो-рдЧो рднी рдЕрдкрдиे рдоाрд▓िрдХ рдХे рд▓िрдП рдиाрд░िрдпрд▓ рдХे рдКँрдЪे-рдКँрдЪे рдкेреЬों рдкрд░ рд╕े рдмреЬी рдлुрд░्рддी рдХे рд╕ाрде рдиाрд░िрдпрд▓ рддोреЬрдХрд░ рджेрдиे рдоें рдХुрд╢рд▓ рдмрди्рджрд░ рд╣ै। рдЙрд╕рдХी рдХुрд╢рд▓рддा рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдХрд░ рд╣ी рдЧ्рд░ाрдо рдк्рд░рдзाрди рдХा рдмेрдЯा рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдкाрд╕ рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै рдХिрди्рддु рдЬрдм рдЧ्рд░ाрдо рдк्рд░рдзाрди рдХे рдШрд░ рд▓े рдЬाрдпे рдЬाрдиे рдкрд░ рдЧो-рдЧो рдиे рдЦाрдиा-рдкीрдиा рдЫोреЬ рджिрдпा рддो рджрдпा рдХрд░рдХे рдЧ्рд░ाрдо рдк्рд░рдзाрди рдХे рдмेрдЯे рдиे рдЙрд╕े рдЫुреЬрд╡ा рджिрдпा। рдЫूрдЯрддे рд╣ी рдЧो-рдЧो рдЕрдкрдиे рдоाрд▓िрдХ рдХे рдкाрд╕ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдпा। рдХрд╣ाрдиी рдХा рддाрдиा рдмाрдиा рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдоाрд░्рдоिрдХ рдвंрдЧ рд╕े рдмुрдиा рдЧрдпा рд╣ै рдЬो рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдордиोрд░ंрдЬрди рдХрд░рдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЙрдирдоें рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХा рдк्рд░ाрджुрд░्рднाрд╡ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै।

               рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкाँрдЪрд╡ीं рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै- 'рдРрд╕े рдмрдиे рд░ंрдЧीрди рджिрд╡ाрд▓ी' рдЬो рдмрдЪ्рдЪों рдоें рднाрдИрдЪाрд░ा, рдПрдХрддा рдФрд░ рдоेрд╣рдирдд рдХे рднाрд╡ рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै।

                'рдмрдЪ्рдЪे рдХрд╣ाँ рдЧрдпे' рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдЫрдард╡ीं рдХрд╣ाрдиी рдХा, рдЬिрд╕рдоें рдЪिреЬिрдпा рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдЬी рдиे рдЙрди рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рд╕ीрдЦ рджी рд╣ै рдЬो рдЕрдкрдиे рдоाрддा-рдкिрддा рдХो рдмрддाрдпे рдмिрдиा рдЦेрд▓рдиे рдпा рдЗрдзрд░-рдЙрдзрд░ рдЪрд▓े рдЬाрддे рд╣ैं। рдХрд╣ाрдиी рдХा рддाрдиा-рдмाрдиा рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдоाрд░्рдоिрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рдмुрдиा рдЧрдпा рд╣ै।

            'рдЭूрдаी рд╢ाрди' рдХрд╣ाрдиी рдоें рдирдирдХू рдФрд░ рдордирдХू рджो рдЦрд░рдЧोрд╢ рднाрдЗрдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡िрдорд▓ा рдЬी рдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЙрди рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдХो рднी рд╕ीрдЦ рджी рд╣ै рдЬो рдЕрдкрдиे рдкाрд╕-рдкреЬोрд╕ рдХे рд▓ोрдЧों рд╕े рдЗрд╕рд▓िрдП рджूрд░ी рдмрдиाрдпे рд░рдЦрддे рд╣ैं рдХि рд╡े рд▓ोрдЧ рдЙрдирдХे рд╕्рддрд░ рдХे рдирд╣ीं рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдмुрд░े рджिрдиों рдоें рдкреЬोрд╕ी рд╣ी рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддे рд╣ैं рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕рджैрд╡ рдЕрдкрдиे рдкреЬोрд╕िрдпों рд╕े рдордзुрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдмрдиाрдХрд░ рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП।

              'рдоेंреЭрдХी рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी' рдЗрдЯрд▓ी рдХी рд▓ोрдХрдХрдеा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ैं рднрд▓े рд╣ी рдЖрдЬ рдмрдЪ्рдЪे рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдпुрдЧ рдоें рдЬी рд░рд╣े рд╣ैं рдлिрд░ рднी рдЗрд╕ рдХрд╣ाрдиी рдХो рдкреЭрдХрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдмрд╣ुрдд рдЖрдирди्рдж рдЖрдпेрдЧा।

              рдХрд╣ाрдиी-'рдоिрд▓ рдЧрдпीं рдЦुрд╢िрдпाँ' рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдиौрд╡ीं рдФрд░ рдЖрдЦिрд░ी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै। рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЕрдкрдиे рдкाрд▓िрдд рдкрд╢ुрдУं рд╕े рдмрд╣ुрдд рдк्рдпाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рддрд░ु рднी рдЕрдкрдиी рдмिрд▓्рд▓ी рд╕्рд╡ीрдЯी рд╕े рдмрд╣ुрдд рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддी рд╣ैं। рддрд░ु рдХे рдкाрдкा рдХा рдЯ्рд░ाрди्рд╕рдлрд░ рджिрд▓्рд▓ी рд╕े рд▓рдЦрдирдК рд╣ो рдЧрдпा рддो рд▓рдЦрдирдК рдЬाрддे рд╕рдордп рд╕्рд╡ीрдЯी рдХрд╣ीं рдЧाреЬी рд╕े рдЙрддрд░ рдЧрдИ... рд╡िрдорд▓ा рдЬी рдиे рд╕्рд╡ीрдЯी рдХे рд╡िрдЫोрд╣ рдХा рддрд░ु рдкрд░ рдкреЬा рдЕрд╕рд░, рдЙрд╕рдХी рд╡्рдпाрдХुрд▓рддा рдЖрджि рдХा рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕рдЬीрд╡ рдЪिрдд्рд░рдг рдХिрдпा рд╣ै рдФрд░ рдлिрд░ рд╕्рд╡ीрдЯी рдХे рдоिрд▓ рдЬाрдиे рдкрд░ рддрд░ु рдХी рдЦुрд╢ी рдХा рднी।

рдмाрд▓рдорди рдХी рдкाрд░рдЦी рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдиे рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рднी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рд╡ाрдХ्рдпों рдоें рдмांрдзрдХрд░, рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рд╢ैрд▓ी рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рд╣ै। рд╕рднी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдРрд╕ी рд╣ैं рдЬिрдирдХो рдкреЭрдХрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдордиोрд░ंрдЬрди рддो рд╣ोрдЧा рд╣ी, рдЙрдирдХो рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рд╕ीрдЦ рднी рдЙрдирд╕े рдоिрд▓ेрдЧी рдЬिрд╕े рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЙрддाрд░ рдХрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдЕрдЪ्рдЫे рдиाрдЧрд░िрдХ, рдЕрдкрдиे рдШрд░-рдкрд░िрд╡ाрд░, рдкреЬोрд╕ी рдФрд░ рд╕рднी  рдЬीрд╡-рдЬрди्рддुрдУं, рдкрд╢ु-рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХो рдк्рдпाрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े  рдмрдиेंрдЧे।

          рд╕рднी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдкрд░ рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╕ुрди्рджрд░-рд╕ुрди्рджрд░ рдЪिрдд्рд░ рддрдеा рдЖрд╡рд░рдг, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рд▓рдЦрдирдК рд╕े рд╢िрдХ्рд╖ाрд░्рдеी рдмाрд▓ рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा рд╕рдо्рдоाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдЪिрдд्рд░рдХाрд░ рд╢्рд░ी рджिрд▓ीрдк рд╢рд░्рдоा рдХे рдмрдиाрдпे рд╣ुрдП рд╣ैं।

рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣-'рдЧो-рдЧो рдХी рд╡ाрдкрд╕ी' рдХा рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд рдоें рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ोрдЧा рдФрд░ рдпрд╣ рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдЬी рдХा рдпрд╢-рд╡рд░्рдж्рдзрди рдХрд░ेрдЧी, рдРрд╕ी рдЖрд╢ा  рд╣ै।


рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдорди рдХो рд▓ुрднाрдиे рд╡ाрд▓ी рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣: рдПрдХ рдеी рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी

рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рд╢рд╢ि рдкाрдардХ

28, рд╕ाрд░ंрдЧ рд╡िрд╣ाрд░, рдордеुрд░ा-281006; рдЪрд▓рднाрд╖: 987 063 1805; рдИрдоेрд▓: pathakshashipathak60@gmail.com

рдкुрд╕्рддрдХ: рдПрдХ рдеी рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी (рдмाрд▓ рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
ISBN: 979-888951003-1
рд▓ेрдЦिрдХा: рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рдПрдХ्рд╕рдк्рд░ेрд╕ рдкрдм्рд▓िрд╢िंрдЧ, рддрдоिрд▓рдиाрдбु-600004 
рдкृрд╖्рда: 40
рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг: 2023

рд╢рд╢ि рдкाрдардХ
рд╡िрдЧрдд рдкाँрдЪ рджрд╢рдХों рд╕े рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд░рдЪрдиा рдоें рд╕ंрд▓рдЧ्рди рд▓ेрдЦिрдХा рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдмाрд▓ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдкрд░ рдЕрдЪ्рдЫी рдкрдХреЬ рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рдПрдХ рдЕрдиुрднрд╡ी рд▓ेрдЦिрдХा рд╣ैं। рд╡िрдорд▓ा рдЬी рдЙрдд्рддрд░рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХे рд╕ुрднрдж्рд░ा рдХुрдоाрд░ी рдЪौрд╣ाрди рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕े рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рд╣ैं। рдЖрдкрдХा рдирд╡ीрдирддрдо рдмाрд▓ рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 'рдПрдХ рдеी рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी' рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдкाँрдЪ рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ाрдк्рд░рдж рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рд╕ुрди्рджрд░ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। рд╕рднी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдХрд▓्рдкрдиा рдФрд░ рдпрдеाрд░्рде рдХा рдЕрдЪ्рдЫा рдоिрд╢्рд░рдг рд╣ुрдЖ рд╣ै।

'рд╕ुрдиो рдХрд╣ाрдиी' рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдкрд╣рд▓ी рдХрд╣ाрдиी рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдХी рд╕рдордЭрджाрд░ी рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рдЬो рдЕрдкрдиी рдмुрдж्рдзिрдоाрдиी рдХे рдмрд▓ рдкрд░ рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХे рдПрдХ рд╕рдирдХी рд░ाрдЬा рд╕े рдк्рд░рдЬाрдЬрдиों рдХी рдЬाрди рдмрдЪाрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд░рд╣рддा рд╣ै।

рджूрд╕рд░ी рдХрд╣ाрдиी 'рд╕рдкрдиे рдХा рдлрд▓' рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдд्рдп рдФрд░ рджрдпा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдд्рдпाрдкिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै। рддीрд╕рд░ी рдХрд╣ाрдиी 'рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХा рдЖрдзाрд░' рдЧाँрд╡ рдХी рдЪोрд░ों рд╕े рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдПрдХ рдРрд╕े рд╕िрдкाрд╣ी рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рдЬाрди рдПрдХ рдмूреЭे рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдмрдЪ рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рдЪोрд░ों рдХो рд╕рдмрдХ рд╕िрдЦाрдиे рдоें рднी рд╕рдлрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЪौрдеी рдХрд╣ाрдиी 'рдлैрд╕рд▓ा' рдд्рдпाрдЧ рдХी рдорд╣рдд्рддा рдмрддाрдиे рд╡ाрд▓ी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै। рдкाँрдЪрд╡ीं рдФрд░ рдЕंрддिрдо рдХрд╣ाрдиी 'рдПрдХ рдеी рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी' рдПрдХ рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी рдХी рдЬिрдж рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдкिрддा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдкूрд░्рд╡рдХ рдЙрд╕рдХी рдЬिрдж рдкрд░ рдЬीрдд рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै।

рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рднी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдк्рд░ेрд░рдХ рднी рд╣ैं рдФрд░ рдордиोрд░ंрдЬрдХ рднी। рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХी рднाрд╖ा рдФрд░ рд╢िрд▓्рдк рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдмाрд▓рдорди рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ै।

рдЖрд╢ा рд╣ै рд╡िрджुрд╖ी рд▓ेрдЦिрдХा рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдЬी рдХा рдпрд╣ рдмाрд▓рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдЕрдоूрд▓्рдп рдиिрдзि рд╕िрдж्рдз рд╣ोрдЧा।
***

рдордиोрд░ंрдЬрдХ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖ाрдк्рд░рдж рдмाрд▓ рдХрд╡िрддाрдУं рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣: рдЕрдкрдиी рдзрд░рддी рдЕрдкрдиा рджेрд╢

рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’

28, рд╕ाрд░ंрдЧ рд╡िрд╣ाрд░, рдордеुрд░ा-6; рдЪрд▓рднाрд╖: +91 987 063 1805; рдИрдоेрд▓: drdinesh57@gmail.com

рдкुрд╕्рддрдХ: рдЕрдкрдиी рдзрд░рддी рдЕрдкрдиा рджेрд╢ (рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
ISBN: 979-888749415-9
рд▓ेрдЦिрдХा: рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рдПрдХ्рд╕рдк्рд░ेрд╕ рдкрдм्рд▓िрд╢िंрдЧ, рддрдоिрд▓рдиाрдбु-600004 
рдоूрд▓्рдп: ₹ 200 рд░ुрдкрдпे
рдкृрд╖्рда:42
рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг: 2022


 рдмрдЪ्рдЪों рдХा рд╣ृрджрдп рдХोрд░े рдХाрдЧрдЬ рд╕рд░ीрдЦा рд╣ोрддा рд╣ै। рдХोрд░े рдХाрдЧрдЬ рдкрд░ рдЖрдк рдЬो рднी рдЗрдмाрд░рдд рд▓िрдЦрдиा рдЪाрд╣ें, рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд▓िрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдкुрд░ाрдиे рд╕рдордп рдоें рд╕ोрдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдЕрдкрдиे рдиौрдиिрд╣ाрд▓ों рдХो рдЪрд░िрдд्рд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ, рд░ाрдордЪрд░िрдд рдоाрдирд╕ рдХे рджोрд╣े рдФрд░ рдЪौрдкाрдЗрдпाँ рд╕ुрдиाрдпा рдХрд░рддे рдеे рдХिрди्рддु рдЖрдЬ рдХे рд╡्рдпрд╕्рддрддрдо рдЬीрд╡рди рдоें рдЙрд╕ рдХрдоी рдХी рдкूрд░्рддि рдХрдИ рдмाрд▓ рдкрдд्рд░िрдХाрдПँ рдПрд╡ं рдХрд╡िрддा рддрдеा рдХрд╣ाрдиी-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рд▓рдЦрдирдК рдХा рд╡рд░्рд╖-2021 рдХा рд╕ुрднрдж्рд░ा рдХुрдоाрд░ी рдЪौрд╣ाрди рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╡рд░िрд╖्рда рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдХा рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣-‘рдЕрдкрдиी рдзрд░рддी рдЕрдкрдиा рджेрд╢" рднी рдЙрд╕ी рдХреЬी рдХा рдПрдХ рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै।

 рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд рдоें рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд▓ेрдЦрди рдХे рд▓िрдП рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдХрд╡िрддा, рдХрд╣ाрдиी, рдиाрдЯрдХ, рдПрдХांрдХी рдЖрджि рд▓ेрдЦрди рдХे рд▓िрдП рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдХा рдиाрдо рдХिрд╕ी рдкрд░िрдЪрдп рдХा рдоोрд╣рддाрдЬ рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ -"рдЕрдкрдиी рдзрд░рддी рдЕрдкрдиा рджेрд╢" рдЗрдирдХा рд╕рдж्рдпः рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдоें рдХुрд▓ рдЧ्рдпाрд░рд╣ рдмाрд▓-рдХрд╡िрддाрдПँ рд╕рдоाрд╣िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ैं। рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рднी рдХрд╡िрддाрдПँ рд╕рд╣рдЬ рдПрд╡ं рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें рд▓िрдЦी рдЧрдИ рд╣ैं рдЬो рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдмрд╣ुрдд рдкрд╕рди्рдж рдЖрдпेंрдЧीं। рдмрдЪ्рдЪे рдЗрди्рд╣ें рдЧुрдирдЧुрдиाрдХрд░ рдкूрд░्рдг рдЖрдирди्рдж рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। 
 
 рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдХрд╡िрддा рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै-‘рдмрд╕्рддा’। рдмрдЪ्рдЪे рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╣ी рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рдЖрддे рд╣ी рдЕрдкрдиे рдмрд╕्рддे рдХो рдЗрдзрд░-рдЙрдзрд░ рдлैंрдХ рджेрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ी рдмाрдд рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрдХрд░ рд▓ेрдЦिрдХा рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै-

"рд░рдЦा рдирд╣ीं рдаीрдХ рд╕े рдмрд╕्рддा, рджेрдЦो рд╣ाрд▓рдд рд╣ो рдЧрдИ рдЦрд╕्рддा

рдмрд╕्рддा рдоुрдЭрд╕े рдмोрд▓ рдкрдбा, рдоेрд░े рдЖрдЧे рд╣ुрдЖ рдЦреЬा।

рдХॉрдкी рдХिрддाрдм рдлрдЯें рдирд╣ीं, рдиाрдо рд╕्рдХूрд▓ рд╕े рдХрдЯे рдирд╣ीं

рдоुрдЭे рдаीрдХ рд╕े рд░рдЦा рдХрд░ो, рдоेрд╣рдирдд рдХрд░рдХे рдкреЭा рдХрд░ो। (рдкृрд╖्рда-13)
рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’

 рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рджूрд╕рд░ी рдХрд╡िрддा рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै-‘рд╣рдо рд╕рдмрдХा рдмाрдЧीрдЪा’। рдЗрд╕ рдХрд╡िрддा рдоें рд╡िрджुрд╖ी рд▓ेрдЦिрдХा рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдЬी рдиे рдлрд▓ рдФрд░ рд╕рдм्рдЬिрдпों рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ुрдП рдЙрдирдХे рдЦाрдиे рдХे рд▓ाрдн рдмрддाрдпे рд╣ैं।

‘рдПрдХ рд╕ीрдЦ’- рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рддीрд╕рд░ी рдХрд╡िрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдк्рд░ाрддः рдЬрд▓्рджी рдЬाрдЧрдиे, рд╡्рдпाрдпाрдо рдХрд░рдиे, рдз्рдпाрди рд╕े рдкреЭाрдИ рдХрд░рдиे, рд╕рдордп рд╕े рднोрдЬрди рдХрд░рдиे рддрдеा рдЖрд░ाрдо рдХрд░рдиे рдЖрджि рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рд╣ैं-

‘рдз्рдпाрди рд▓рдЧाрдХрд░ рдХрд░ो рдкреЭाрдИ, рдирд╣ीं рдХिрд╕ी рд╕े рдХрд░ो рд▓реЬाрдИ

рдШрд░ рдЖ рдХрд░рдХे рдЦाрдиा рдЦाрдУ, рдеोреЬी рджेрд░ рдХो рддुрдо рд╕ो рдЬाрдУ। (рдкृрд╖्рда-18)

рдХ्рд╡िрддा- рдЧрд░्рдоी рдЖрдИ, рдЧिрд▓рд╣рд░ी рдХी рд░ाрдЦी, рдЧुреЬिрдпा рд░ाрдиी, рд╣ोрд▓ी рдХा рдд्рдпौрд╣ाрд░’ рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдорди рдХो рдЧुрджрдЧुрджाрдиे рд╡ाрд▓ी рдХрд╡िрддाрдПँ рд╣ैं।

рдЕрдкрдиी рдзрд░рддी рдЕрдкрдиा рджेрд╢’ рдХрд╡िрддा рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╕рд╣рдЬ рдоें рд╣ी рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░рджाрди рдХрд░ рджेрддी рд╣ै-

‘рдкूрд░рдм рдоें рд╡ो рдЦреЬा рд╣िрдоाрд▓рдп, рдХुрдЫ рд╣рдордХो рдмрддрд▓ाрддा рд╣ै
рд╣рд░ рд╕ंрдХрдЯ рдоें рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣рдиा, рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै।
рдЭрд░-рдЭрд░ рдХрд░рдХे рдмрд╣рддा рдЭрд░рдиा, рдХрд░рддा рдирд╣ीं рдХрднी рд╡िрд╢्рд░ाрдо
рдЪुрдкрдХे рд╕े рд╣рдорд╕े рдХрд╣ рдЬाрддा, рдЧрддि рд╣ी рд╣ै рдЬीрд╡рди рдХा рдиाрдо। (рдкृрд╖्рда-32)

рд╕्ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдЕрди्рдп рдХрд╡िрддाрдУं рдХे рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ैं- рд░ेрд▓рдЧाреЬी, рдЦिрд▓ौрдиे рддрдеा рдЧुрдм्рдмाрд░े, рдЬो рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े рд╣ी рдирд╣ीं рдкреЭрдиे рдоें рднी рдордиोрд░ंрдЬрдХ рд╣ैं।

 рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рднी рдХрд╡िрддाрдПँ рдордиोрд░ंрдЬрдХ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖ाрдк्рд░рдж рд╣ैं, рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рдЧेрдЯрдЕрдк рддрдеा рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХрд╡िрддा рдкрд░ рд▓рдЧे рдЪिрдд्рд░ рд░ंрдЧीрди рдПрд╡ं рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд▓ुрднाрд╡рдиे рд╣ैं। рдкुрд╕्рддрдХ рдЙрдЪ्рдЪ рд╕्рддрд░ीрдп рдЖрд░्рдЯ рдкेрдкрд░ рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд рдоें рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ोрдЧा, рдРрд╕ी рдЖрд╢ा рд╣ै।