рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’
рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг: 2024, рдоूрд▓्рдп: ₹ 175 рд░ुрдкрдпे, рдкृрд╖्рда: 64
рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рд▓рдЦрдирдК рдХा рд╕ुрднрдж्рд░ा рдХुрдоाрд░ी рдЪौрд╣ाрди рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдПрдХ рд╕ुрдкрд░िрдЪिрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдЧрдд рдкाँрдЪ рджрд╢рдХ рд╕े рдиिрд░рди्рддрд░ рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╡िрд╡िрдз рд╡िрдзाрдУं рдпрдеा- рдХрд╡िрддा, рдХрд╣ाрдиी, рдиाрдЯрдХ, рдПрдХांрдХी рдЖрджि рд▓ेрдЦрди рдХे рдорд╣рддी рдХाрд░्рдп рдоें рд╕ंрд▓рдЧ्рди рд╣ैं। 'рдЧो-рдЧो рдХी рд╡ाрдкрд╕ी' рдЙрдирдХा рд╕рдж्рдпःрдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиी-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдкрд╢ु-рдкрдХ्рд╖िрдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдЙрдирдХी рдЪुрдиिंрджा рдиौ рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рд╕рдоाрд╣िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдкреЭрддे-рдкреЭрддे рд╡िрд╖्рдгु рд╢рд░्рдоा рдХे рдкंрдЪрддंрдд्рд░ рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХी рдмрд░рдмрд╕ рд╣ी рдпाрдж рд╣ो рдЖрддी рд╣ै। рдкुрд╕्рддрдХ рдХी рднूрдоिрдХा рдоें рд╡рд░िрд╖्рда рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдбॉ. рдиाрдЧेрд╢ рдкाрдг्рдбेрдп рд╕ंрдЬрдп рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि - 'рд╢िрд╢ुрдУं рдХो рдРрд╕ी рдХрдеाрдУं рдоें рд╡िрд╢ेрд╖рд░ूрдк рд╕े рд░ुрдЪि рд╣ोрддी рд╣ै। рдк्рд░ाрдХ-рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХे рдмाрд▓рдХों рдХो рднी рдЗрдирд╕े рдЖрдирди्рдж рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдРрд╕ी рд░рдЪрдиाрдПँ рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдордиोрд░ंрдЬрди рддो рдХрд░рддी рд╣ी рд╣ैं, рдЗрдирд╕े рдЙрдирдХी рдХрд▓्рдкрдиा-рд╢рдХ्рддि рдХा рднी рд╡िрдХाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै।'
![]() |
| рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’ |
рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै-'рд▓ाрд▓ рдоुрд░्рдЧी। рд▓ाрд▓ рдоुрд░्рдЧी рдмрд╣ुрдд рдмुрдж्рдзिрдоाрди рдФрд░ рджूрд░рджृрд╖्рдЯा рд╣ै। рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪे рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдЭोंрдкреЬी рдоें рд░рд╣рддी рд╣ै। рд╢рди्рдиो рд▓ोрдореЬी рдЙрд╕рдХा рд╢िрдХाрд░ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै। рдПрдХ рджिрди рд╢рди्рдиो рдХो рдЗрд╕рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рднी рдоिрд▓ рдЬाрддा рд╣ै рдХिрди्рддु рд▓ाрд▓ рдоुрд░्рдЧी рдЕрдкрдиी рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рд╕े рдЗрд╕ рдмाрд░ рднी рд▓ोрдореЬी рдХो рдоाрдд рджे рджेрддी рд╣ै-
'рдЧрд░्рдоी рдХे рджिрди, рджोрдкрд╣рд░ рдХा рд╕рдордп рдеा। рд╢рди्рдиो рдХो рдк्рдпाрд╕ рд▓рдЧी। рдЙрд╕рдиे рдкेреЬ рдХी рдЖреЬ рдоें рдеैрд▓ी рд░рдЦी рдФрд░ рдкाрдиी рдкीрдиे рдЪрд▓ी рдЧрдИ। рд▓ाрд▓ рдоुрд░्рдЧी рдмрдЪाрд╡ рдХे рдЙрдкाрдп рд╕ोрдЪрдиे рд▓рдЧी। рдПрдХाрдПрдХ рдЙрд╕рдХा рдз्рдпाрди рдЕрдкрдиे рдЧрд▓े рдоें рд▓рдЯрдХे рдеैрд▓े рдкрд░ рдЧрдпा। рдЙрд╕рдиे рдХैंрдЪी рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рдеैрд▓ी рдХो рдХाрдЯा, рдкрд╣рд▓े рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдмाрд╣рд░ рдиिрдХाрд▓ा рдлिрд░ рд╕्рд╡рдпं рдмाрд╣рд░ рдЖ рдЧрдИ। рдЬрд▓्рджी рд╕े рдвूँреЭрдХрд░ рд╡рд╣ рдПрдХ рдмреЬा рдФрд░ рдЫोрдЯा рдкрдд्рдерд░ рд▓े рдЖрдИ। рджोрдиों рдкрдд्рдерд░ों рдХो рдеैрд▓ी рдоें рдбाрд▓рдХрд░ рдеैрд▓ी рдЕрдкрдиे рд╕ूрдИ рдбोрд░े рд╕े рд╕िрд▓ рджी рдФрд░ рд▓ाрд▓ू рдХे рд╕ाрде рддेрдЬी рд╕े рднाрдЧ рдЧрдИ।' (рдкृрд╖्рда- 16)
рджूрд╕рд░ी рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै-'рд╕рдмрд╕े рдк्рдпाрд░ा рдШрд░'। рдЧाрдп, рдоेрдордиे рдФрд░ рдмिрд▓्рд▓ी рдкाрдд्рд░ों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдЬी рдиे рдПрдХ рдРрд╕ी рдордиोрд░ंрдЬрдХ рдХрд╣ाрдиी рд░рдЪी рд╣ै рдЬिрд╕े рдкреЭрдХрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдордиोрд░ंрдЬрди рддो рд╣ोрдЧा рд╣ी, рдмрдЪ्рдЪे рдХुрдЫ рд╕ीрдЦ рднी рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░ेंрдЧे।
рддीрд╕рд░ी рдХрд╣ाрдиी- 'рдЦрд░рдЧोрд╢ рдХी рджुрдХाрди' рдЕрдХрд░्рдордг्рдп рдФрд░ рдЖрд▓рд╕ी рд▓ोрдЧों рдХी рджुрд░्рджрд╢ा рдмрддाрдХрд░ рдЖрд▓рд╕्рдп рди рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджे рд░рд╣ी рд╣ै। рдЪौрдеी рдХрд╣ाрдиी, рдкुрд╕्рддрдХ рдХी рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХрдеा рд╣ै- 'рдЧो-рдЧो рдХी рд╡ाрдкрд╕ी। рдмрди्рджрд░ рдХी рдЬाрддि рдмреЬी рдЪрддुрд░, рдирдХрд▓рдЪी рдФрд░ рдХिрд╕ी рдмाрдд рдХो рд╢ीрдШ्рд░рддा рд╕े рд╕рдордЭ рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЧो-рдЧो рднी рдЕрдкрдиे рдоाрд▓िрдХ рдХे рд▓िрдП рдиाрд░िрдпрд▓ рдХे рдКँрдЪे-рдКँрдЪे рдкेреЬों рдкрд░ рд╕े рдмреЬी рдлुрд░्рддी рдХे рд╕ाрде рдиाрд░िрдпрд▓ рддोреЬрдХрд░ рджेрдиे рдоें рдХुрд╢рд▓ рдмрди्рджрд░ рд╣ै। рдЙрд╕рдХी рдХुрд╢рд▓рддा рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдХрд░ рд╣ी рдЧ्рд░ाрдо рдк्рд░рдзाрди рдХा рдмेрдЯा рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдкाрд╕ рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै рдХिрди्рддु рдЬрдм рдЧ्рд░ाрдо рдк्рд░рдзाрди рдХे рдШрд░ рд▓े рдЬाрдпे рдЬाрдиे рдкрд░ рдЧो-рдЧो рдиे рдЦाрдиा-рдкीрдиा рдЫोреЬ рджिрдпा рддो рджрдпा рдХрд░рдХे рдЧ्рд░ाрдо рдк्рд░рдзाрди рдХे рдмेрдЯे рдиे рдЙрд╕े рдЫुреЬрд╡ा рджिрдпा। рдЫूрдЯрддे рд╣ी рдЧो-рдЧो рдЕрдкрдиे рдоाрд▓िрдХ рдХे рдкाрд╕ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдпा। рдХрд╣ाрдиी рдХा рддाрдиा рдмाрдиा рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдоाрд░्рдоिрдХ рдвंрдЧ рд╕े рдмुрдиा рдЧрдпा рд╣ै рдЬो рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдордиोрд░ंрдЬрди рдХрд░рдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЙрдирдоें рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХा рдк्рд░ाрджुрд░्рднाрд╡ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै।
рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкाँрдЪрд╡ीं рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै- 'рдРрд╕े рдмрдиे рд░ंрдЧीрди рджिрд╡ाрд▓ी' рдЬो рдмрдЪ्рдЪों рдоें рднाрдИрдЪाрд░ा, рдПрдХрддा рдФрд░ рдоेрд╣рдирдд рдХे рднाрд╡ рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै।
'рдмрдЪ्рдЪे рдХрд╣ाँ рдЧрдпे' рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдЫрдард╡ीं рдХрд╣ाрдиी рдХा, рдЬिрд╕рдоें рдЪिреЬिрдпा рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдЬी рдиे рдЙрди рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рд╕ीрдЦ рджी рд╣ै рдЬो рдЕрдкрдиे рдоाрддा-рдкिрддा рдХो рдмрддाрдпे рдмिрдиा рдЦेрд▓рдиे рдпा рдЗрдзрд░-рдЙрдзрд░ рдЪрд▓े рдЬाрддे рд╣ैं। рдХрд╣ाрдиी рдХा рддाрдиा-рдмाрдиा рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдоाрд░्рдоिрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рдмुрдиा рдЧрдпा рд╣ै।
'рдЭूрдаी рд╢ाрди' рдХрд╣ाрдиी рдоें рдирдирдХू рдФрд░ рдордирдХू рджो рдЦрд░рдЧोрд╢ рднाрдЗрдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡िрдорд▓ा рдЬी рдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЙрди рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдХो рднी рд╕ीрдЦ рджी рд╣ै рдЬो рдЕрдкрдиे рдкाрд╕-рдкреЬोрд╕ рдХे рд▓ोрдЧों рд╕े рдЗрд╕рд▓िрдП рджूрд░ी рдмрдиाрдпे рд░рдЦрддे рд╣ैं рдХि рд╡े рд▓ोрдЧ рдЙрдирдХे рд╕्рддрд░ рдХे рдирд╣ीं рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдмुрд░े рджिрдиों рдоें рдкреЬोрд╕ी рд╣ी рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддे рд╣ैं рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕рджैрд╡ рдЕрдкрдиे рдкреЬोрд╕िрдпों рд╕े рдордзुрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдмрдиाрдХрд░ рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП।
'рдоेंреЭрдХी рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी' рдЗрдЯрд▓ी рдХी рд▓ोрдХрдХрдеा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ैं рднрд▓े рд╣ी рдЖрдЬ рдмрдЪ्рдЪे рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдпुрдЧ рдоें рдЬी рд░рд╣े рд╣ैं рдлिрд░ рднी рдЗрд╕ рдХрд╣ाрдиी рдХो рдкреЭрдХрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдмрд╣ुрдд рдЖрдирди्рдж рдЖрдпेрдЧा।
рдХрд╣ाрдиी-'рдоिрд▓ рдЧрдпीं рдЦुрд╢िрдпाँ' рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдиौрд╡ीं рдФрд░ рдЖрдЦिрд░ी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै। рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЕрдкрдиे рдкाрд▓िрдд рдкрд╢ुрдУं рд╕े рдмрд╣ुрдд рдк्рдпाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рддрд░ु рднी рдЕрдкрдиी рдмिрд▓्рд▓ी рд╕्рд╡ीрдЯी рд╕े рдмрд╣ुрдд рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддी рд╣ैं। рддрд░ु рдХे рдкाрдкा рдХा рдЯ्рд░ाрди्рд╕рдлрд░ рджिрд▓्рд▓ी рд╕े рд▓рдЦрдирдК рд╣ो рдЧрдпा рддो рд▓рдЦрдирдК рдЬाрддे рд╕рдордп рд╕्рд╡ीрдЯी рдХрд╣ीं рдЧाреЬी рд╕े рдЙрддрд░ рдЧрдИ... рд╡िрдорд▓ा рдЬी рдиे рд╕्рд╡ीрдЯी рдХे рд╡िрдЫोрд╣ рдХा рддрд░ु рдкрд░ рдкреЬा рдЕрд╕рд░, рдЙрд╕рдХी рд╡्рдпाрдХुрд▓рддा рдЖрджि рдХा рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕рдЬीрд╡ рдЪिрдд्рд░рдг рдХिрдпा рд╣ै рдФрд░ рдлिрд░ рд╕्рд╡ीрдЯी рдХे рдоिрд▓ рдЬाрдиे рдкрд░ рддрд░ु рдХी рдЦुрд╢ी рдХा рднी।
рдмाрд▓рдорди рдХी рдкाрд░рдЦी рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдиे рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рднी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рд╡ाрдХ्рдпों рдоें рдмांрдзрдХрд░, рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рд╢ैрд▓ी рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рд╣ै। рд╕рднी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдРрд╕ी рд╣ैं рдЬिрдирдХो рдкреЭрдХрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдордиोрд░ंрдЬрди рддो рд╣ोрдЧा рд╣ी, рдЙрдирдХो рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рд╕ीрдЦ рднी рдЙрдирд╕े рдоिрд▓ेрдЧी рдЬिрд╕े рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЙрддाрд░ рдХрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдЕрдЪ्рдЫे рдиाрдЧрд░िрдХ, рдЕрдкрдиे рдШрд░-рдкрд░िрд╡ाрд░, рдкреЬोрд╕ी рдФрд░ рд╕рднी рдЬीрд╡-рдЬрди्рддुрдУं, рдкрд╢ु-рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХो рдк्рдпाрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдмрдиेंрдЧे।
рд╕рднी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдкрд░ рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╕ुрди्рджрд░-рд╕ुрди्рджрд░ рдЪिрдд्рд░ рддрдеा рдЖрд╡рд░рдг, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╣िрди्рджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рд▓рдЦрдирдК рд╕े рд╢िрдХ्рд╖ाрд░्рдеी рдмाрд▓ рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा рд╕рдо्рдоाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдЪिрдд्рд░рдХाрд░ рд╢्рд░ी рджिрд▓ीрдк рд╢рд░्рдоा рдХे рдмрдиाрдпे рд╣ुрдП рд╣ैं।
рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣-'рдЧो-рдЧो рдХी рд╡ाрдкрд╕ी' рдХा рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд рдоें рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ोрдЧा рдФрд░ рдпрд╣ рд╢्рд░ीрдорддी рд╡िрдорд▓ा рд░рд╕्рддोрдЧी рдЬी рдХा рдпрд╢-рд╡рд░्рдж्рдзрди рдХрд░ेрдЧी, рдРрд╕ी рдЖрд╢ा рд╣ै।





