Showing posts with label рдХрд╢्рдоीрд░. Show all posts
Showing posts with label рдХрд╢्рдоीрд░. Show all posts

рд╕्рдХрд░्рджू рдХिрд▓े рдХी рдШेрд░ा рдмंрджी, рдФрд░ рдоेрд░े рдоाрдоाрдЬी рд╕ूрдмेрджाрд░ рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░

рд╢рд╢ि рдкाрдзा

- рд╢рд╢ि рдкाрдзा

(рдЪिрдд्рд░ рд╕ौрдЬрди्рдп: рднाрд░рддीрдп рд╕ेрдиा рдЕрднिрд▓ेрдЦाрдЧाрд░)

 рд╡рд░्рд╖ों рдХे рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдХा рд╕ुрдлрд▓ рдпрд╣ рд╣ुрдЖ рдеा рдХि рдЕंрдд рдоें рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рднाрд░рдд рдЫोреЬрдиा рдкреЬा। рдХिрди्рддु рдЬाрддे-рдЬाрддे рднी рдЕंрдЧ्рд░ेреЫ рдзрд░्рдо рдФрд░ рдЬाрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рднाрд░рдд рдХे рджो рдЯुрдХреЬे рдХрд░рддे рдЧрдП рдФрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ। рд╡рд░्рд╖ 1947 рддрдХ  рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд░ाрдЬ्рдп рдеा рдЬिрд╕рдХी рд╕ीрдоाрдПँ рдЬрдо्рдоू рдирдЧрд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╕ुрджूрд░ рдЧिрд▓рдЧिрдд-рдмाрд▓्рдЯिрд╕्рддाрди рддрдХ рдлैрд▓ी рдеीं। рднाрд░рдд рдХे рд╡िрднाрдЬрди рдХे рд╕рдордп рдЕрди्рдп рд░िрдпाрд╕рддों рдХे рд╕рдоाрди рдЗрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдХा рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рднाрд░рдд рдХे рд╕ाрде рд╡िрд▓рдп рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рдеा। рдирдпा рдЬрди्рдоा рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпрд╡ाрджी рджेрд╢ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдЗрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдкрд░ рднी рдЕрдкрдиा рдЕрдзिрдХाрд░ рдЬрдоाрдиा рдЪाрд╣рддा рдеा। рдЗрд╕ी рдорд╣рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ा рдХो рд▓ेрдХрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ैрдиिрдХों рдиे рдХрдмाрдЗрд▓िрдпों рдХे рд╡ेрд╢ рдоें рдЖрдХрд░  рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рдЕрдзीрди рдоुрдЬрдл्рдлрд░ाрдмाрдж рд╕े рдЖрддे рд╣ुрдП рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЙреЬी, рдмाрд░ाрдоुрд▓ा рдФрд░ рдлिрд░ рд╢्рд░ीрдирдЧрд░ рддрдХ рд╣рдорд▓ा рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рдЗрди рдирдЧрд░ों рд╕े рдЧुреЫрд░рддे рд╣ुрдП рдХрдмाрдЗрд▓िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ैрдХреЬों рд▓ोрдЧों рдХी рд╣рдд्рдпा рдХी рдЧрдИ, рдХिрддрдиी рдЕрд╕рд╣ाрдп рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рд╕ाрде рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░  рд╣ुрдЖ, рд▓ूрдЯ рдкाрдЯ рдФрд░ рдЖрдЧрдЬрдиी рднी рд╣ुрдИ। рдЗрд╕ рд░िрдпाрд╕рдд рдХे рд╢ाрд╕рдХ рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд╣рд░ि рд╕िंрд╣ рдХी рд╕ेрдиा рдиे рдЗрдирдХा рдбрдЯ рдХрд░ рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдХिрдпा। рдХрдмाрдЗрд▓िрдпों рдХे рдЗрд╕ рд╣рдорд▓े рдоें рдЕрдиेрдХ рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдПрд╡ं рд░ाрдЬрдХीрдп рд╕ेрдиा рдХे рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдЬाрди рдЧँрд╡ाрдиी рдкреЬी। рдЗрд╕ рдХрдаिрди рд╕्рдеिрддि рд╕े рдЬूрдЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд╣рд░ि рд╕िंрд╣ рдиे рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рд╕ैрдиिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рдоांрдЧी। рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рдеी рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рддрдХ рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рднाрд░рдд рдХा рднाрдЧ рдирд╣ीं рдеा, рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдФрд░ рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рдпुрдж्рдз рдоें рднाрд░рдд рдХो рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХा рд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдЗрд╕рд▓िрдпे рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рднाрд░рдд рдоें рд╡िрд▓рдп рдХी рд╕ंрдзि рдХी рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рдеी। рдмрд╣ुрдд рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рдХे рдмाрдж рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд▓ोрдЧों рдХे рд╣िрдд рдХा рдз्рдпाрди рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд╣рд░ि рд╕िंрд╣ рдиे рд╡िрд▓рдпрдкрдд्рд░ (Instrument Of Accession) рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░ рджिрдП рдФрд░ рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрд╢ाрд▓ рднाрд░рдд рдХा рднाрдЧ рд╣ो рдЧрдпा। рдЕрдоूрд▓्рдп рд╕рдордп рдХो рди рдЧँрд╡ाрддे рд╣ुрдП 30 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1947 рдХो рднाрд░рддीрдп рд╕ेрдиा рд╣рд╡ाрдИ рдоाрд░्рдЧ рд╕े рдХрд╢्рдоीрд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдИ। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рдиिрд╡ाрд╕िрдпों рдХो рдЬीрд╡рди рджाрди рдоिрд▓ा рдеा।

рд╕्рдХрд░्рджू рджुрд░्рдЧ рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢рдж्рд╡ाрд░
рдЙрди рджिрдиों рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╕ेрдиाрдПँ рд╕ुрджूрд░ рдкрд░्рд╡рддों рдХे рдмрд░्рдлीрд▓े рднाрдЧ рд▓рдж्рджाрдЦ, рдЧिрд▓рдЧिрдд рдмाрд▓्рдЯिрд╕्рддाрди рдоें рддैрдиाрдд рдеीं। рд╕्рдХрд░्рджू рдмाрд▓्рдЯिрд╕्рддाрди рддрд╣рд╕ीрд▓ рдХा рдоुрдЦ्рдпाрд▓рдп рдеा рдЬрд╣ाँ рднाрд░рддीрдп рд╕ेрдиा рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдорд░िрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЫाрд╡рдиी рдеी। рдмрд╣ुрдд рд╕े рдкाрдардХ рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ोंрдЧे рдФрд░ рдХाрд░рдЧिрд▓ рдХी рднौрдЧोрд▓िрдХ рд╕्рдеिрддि рдХो рднी рдЬाрдирддे рд╣ोंрдЧे। ‘рд╕्рдХрд░्рджू’ рдХाрд░рдЧिрд▓ рдХी рдкрд╣ाреЬिрдпों рдХे рдаीрдХ рдкीрдЫे рдХा рдкрд░्рд╡рддीрдп рднाрдЧ рд╣ै। рдЧिрд▓рдЧिрдд рдФрд░ рд▓ेрд╣ рдХो рдЬोреЬрдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рдоाрдд्рд░ рдоाрд░्рдЧ рд╕्рдХрд░्рджू рд╕े рд╣ो рдХрд░ рдЬाрддा рдеा рдФрд░ рд▓ेрд╣ рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рд╕्рдХрд░्рджू рдХो рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХी рд╕ेрдиा рдХे рдЕрдзीрди рд╣ोрдиे рд╕े рдмрдЪाрдиा рднाрд░рддीрдп рд╕ेрдиा рдХा рдоुрдЦ्рдп рдз्рдпेрдп рдеा। рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рдЬрди्рдо рдХी рдШोрд╖рдгा рдХे рддुрд░ंрдд рдмाрдж рд╕्рдХрд░्рджू рдЫाрд╡рдиी рдФрд░ рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХी рд╕ैрдиिрдХ рдЫाрд╡рдиिрдпों рдоें рддैрдиाрдд рд╕ैрдиिрдХों рдХे рд╣ृрджрдп рдФрд░ рдХрд░्рддрд╡्рдп рдиिрд╖्рдаा рдХी рднाрд╡рдиा рдоें рднी рд╡िрднाрдЬрди рдХे рдХреЬрд╡े рдмीрдЬ рдЕंрдХुрд░िрдд рд╣ो рдЧрдП। рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд╣рд░ि рд╕िंрд╣ рдХी ‘рд░ाрдЬ्рдп рд╕ेрдиा’ рд╡िрднाрдЧ рдХे рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рд╕्рдЯेрдЯ рдлोрд░्рд╕ेрд╕ рдоें рдбोрдЧрд░ा, рдоुрд╕्рд▓िрдо, рд╕िрдЦ рдФрд░ рдЧोрд░рдЦा рдЬाрддि рдХे рд╕ैрдиिрдХों рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдеा। рд╕ेрдиा рдХा рдзрд░्рдо рддो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд░рдХ्рд╖ा рд╣ोрддा рд╣ै рдХिрди्рддु рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЬाрддि рдФрд░ рдзрд░्рдо рдоुрдЦ्рдп рд╣ो рдЧрдП рдФрд░ рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░ рд╕्рдЯेрдЯ рдлोрд░्рд╕ेрд╕ рдХे рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕ैрдиिрдХों рдиे рдмреЪाрд╡рдд рдХрд░ рджी рдФрд░ рдЕрдкрдиी рд╣ी рдкрд▓рдЯрди  рдХे рдмрд╣ुрдд рд╕े рд╣िрди्рджू рдФрд░ рд╕िрдЦ рд╕ैрдиिрдХों рдХी рд╣рдд्рдпा рдХрд░ рджी। рдмреЪाрд╡рдд рдХे рдмाрдж рд╡े рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕ैрдиिрдХ рдЕрдкрдиी рдХрд╢्рдоीрд░ी рдиिрд╖्рдаा рджрд░рдХिрдиाрд░ рдХрд░ рд╕्рд╡рдпं рдкाрдХिрд╕्рддाрди рд╕ेрдиा рдХे рдЕрдзीрди рдЧिрд▓рдЧिрдд рд╕्рдХाрдЙрдЯ्рд╕ рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ो рдЧрдП। рдмрдЪे рд╣ुрдП рд╕ैрдиिрдХों рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдХे рд▓िрдП рднाрд░рддीрдп рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд▓ेрд╣ рдоें рддैрдиाрдд рдоेрдЬрд░ рд╢ेрд░рдЬंрдЧ рдеाрдкा рдХी рдкрджोрди्рдирддि рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрди्рд╣ें рд▓ेрдл्рдЯिрдиेंрдЯ рдХрд░्рдирд▓ рдмрдиा рдХрд░ рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░ рд╕्рдЯेрдЯ рдлोрд░्рд╕ेрд╕ рдХी рдХрдоाрди рд╕ौंрдкी। рдХрд░्рдирд▓ рдеाрдкा рдХे рд▓िрдпे рдпрд╣ рдПрдХ рдЧंрднीрд░ рдЪुрдиौрддी рдХा рдХाрд░्рдп рдеा। рд╕ैрдиिрдХों рдХे рдордиोрдмрд▓ рдХो рд╕ंрднाрд▓рдиा рддो рд▓рдХ्рд╖्рдп рдеा рд╣ी рд╕ाрде рд╣ी рд╕्рдХрд░्рджू рдЫाрд╡рдиी рдХो рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ेрдиा рдХे рдЕрдзीрди рд╣ोрдиे рд╕े рдмрдЪाрдиा рд╕рдм рд╕े рдоुрдЦ्рдп рдз्рдпेрдп рдеा।

рд▓ेреЮ्рдЯिрдиेंрдЯ рдХрд░्рдирд▓ рд╢ेрд░рдЬंрдЧ рдеाрдкा
рдорд╣ाрд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░ рд╡िрдЬेрддा
рдпрд╣ рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рджुрд░ूрд╣ рдХाрд░्рдп рдеा рдХ्рдпूँрдХि рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░ рд╕्рдЯेрдЯ рдлोрд░्рд╕ेрд╕ рдоें рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдХрдо рд╕ैрдиिрдХ рдмрдЪे рдеे рдЬрдмрдХि рдкाрдХिрд╕्рддाрди реЮोрд░्рд╕ рдкुрдирд░्рдЧрдаिрдд рд╣ोрдХрд░ рджाрд╡ा рдмोрд▓рдиे рдХो рддैрдпाрд░ рдеी। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХрд░्рдирд▓ рдеाрдкा рдиे рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рд╣рд░ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╕ैрдиिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рдоांрдЧी рдХिрди्рддु рддрдм рддрдХ рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рдЕрди्рдп рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдХрдмाрдЗрд▓िрдпों рдХा рдЖрдХ्рд░рдордг реЫोрд░ рдкрдХреЬ рдЧрдпा рдеा। рд╕्рдХрд░्рджू рдХे рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдиे рднी рд╕ैрдиिрдХ рдХрдоांрдбрд░ рд╕े рд╕рд╣ाрдпрддा рдХी рдЧुрд╣ाрд░ рдХी। рдХрд░्рдирд▓ рдеाрдкा рдиे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЕрдкрдиे рд╕ैрдиिрдХों рдХी рдЬाрди рдмрдЪाрдиे рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдиिрд╡ाрд╕िрдпों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрддे рд╣ुрдП рд╕рднी рд▓ोрдЧों рдХो рд╕्рдХрд░्рджू рд╕्рдеिрдд рдХिрд▓े рдоें рд╢рд░рдг рд▓ेрдиे рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा। рд╕्рдеिрддि рдХी рд╡िрдХрдЯрддा рдХो рднाँрдкрддे рд╣ुрдП рдХрд░्рдирд▓ рдеाрдкा рдиे 3 рджिрд╕рдо्рдмрд░ 1947 рдХो рдкрд▓рдЯрди рдХे рдмрдЪे рдЦुрдЪे рд╕ैрдиिрдХों рдХो рднी рдЗрд╕ी рдХिрд▓े рдоें рдЖрд╢्рд░рдп рд▓ेрдиे рдХा рдЖрджेрд╢ рджिрдпा।

 рднाрд░рддीрдп рд╕ेрдиा рдХे рдЧौрд░рд╡рдордп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдЗрд╕ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиा рдХो ‘рд╕्рдХрд░्рджू рдХिрд▓े рдХी рдШेрд░ाрдмंрджी’ рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╣рдоाрд░े рдоाрдоाрдЬी ‘рд╕ूрдмेрджाрд░ рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░’ рдЙрд╕ рд╕рдордп ‘6, рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░ рд╕्рдЯेрдЯ рдлोрд░्рд╕ेрд╕’ рдоें рд╕ेрд╡ाрд░рдд рдеे рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╕ैрдиिрдХों рдХे рд╕ाрде рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиे рднी рдХिрд▓े рдоें рдЖрд╢्рд░рдп рд▓िрдпा рдеा।

рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░ рдоाрдоाрдЬी
рдоाрдоा рдЬी рдХी рдкрд▓рдЯрди рдХे рд╕्рдХрд░्рджू рдХिрд▓े рдоें рдЖрд╢्рд░рдп рд▓ेрдиे рддрдХ рдХी рд╕ूрдЪрдиा рд╣рдоाрд░े рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рдеी рдХिрди्рддु рд╡े рдЬीрд╡िрдд рд╣ैं; рдмंрджी рд╣ैं рдпा рд╢рд╣ीрдж рд╣ो рдЧрдП рд╣ैं, рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдоें рдХрд╣ीं рд╕े рдХुрдЫ рднी рдкрддा рдирд╣ीं рдЪрд▓ рд░рд╣ा рдеा। рд╕ाрд░ा рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдЖрд╕ рдкрд░ рдЬीрд╡िрдд рдеा рдХि ‘рдмुрд░ी рдЦрдмрд░ рдирд╣ीं рдЖрдИ рддो рд╕рдм рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ी рд╣ोрдЧा।’ рдХोрдИ рдирд╣ीं рдЬाрдирддा рдеा рдХि рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдХ्рдпा рд╣ुрдЖ рд╣ोрдЧा। рдШрд░ рдоें рдмेрдЪैрдиी рддो рдеी рдХिрди्рддु рдирдИ рдирд╡ेрд▓ी рджुрд▓्рд╣рди ‘рдкुрд╖्рдкा рдоाрдоी’ рдХे рдЖрдЧे-рдкीрдЫे рд╣рдоाрд░ी рдиाрдиी рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдиे рдЖрд╢्рд╡ाрд╕рди рдФрд░ рд╕ांрдд्рд╡рдиा рдХा рд░рдХ्рд╖ा рдХрд╡рдЪ рдмाँрдз рджिрдпा рдеा। рдиाрдиी рджेрд╡ी-рджेрд╡рддाрдУं рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕ुрдиा рдХрд░ рдоाрдоी рдХा рджिрд▓ рдмрд╣рд▓ाрддी рд░рд╣рддी рдеीं। рдЧाँрд╡ рдоें рдХрдИ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЕрдлрд╡ाрд╣ें рдЙреЬрддी рд░рд╣рддी рдеीं рдХिрди्рддु рдиाрдиी рдЙрдирдХी рднрдирдХ рддрдХ рдоाрдоी рдХे рдХाрдиों рддрдХ рдирд╣ीं рдкреЬрдиे рджेрддीं рдеी। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдк्рд░рднु рд╕े рдк्рд░ाрд░्рдердиा рд╣ी рдПрдХ рдоाрдд्рд░ рд╕ंрдмрд▓ рдеा।

рднाрд░рдд рдХे рдЕрди्рдп рдк्рд░ाрди्рддों рдХी рддрд░рд╣ рд╣рдоाрд░े рдбुрдЧ्рдЧрд░ рдк्рд░ाрди्рдд рдоें рднी ’рдХुрд▓рджेрд╡ी’ рдХा рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै। рд╣рдоाрд░ी рдк्рд░ांрддीрдп рднाрд╖ा рдоें рдЗрди्рд╣ें ‘рд╕рдЬाрд╡рддी’ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдШрд░ рдоें рдХोрдИ рд╢ुрднрдХाрд░्рдп рд╣ो рддो рд╕рдм рд╕े рдкрд╣рд▓े ‘рд╕рдЬाрд╡рддी’ рдХे рдж्рд╡ाрд░ рдкрд░ рдоाрдеा рдЯेрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рд▓ोрдЧ рд╕рдкрд░िрд╡ाрд░ рдЬाрддे рд╣ैं। рд╣рд░ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдХрдаिрдиाрдИ рдоें рднी рдЙрд╕ी рджेрд╡ी рдоाँ рдХे рдЖрдЧे рдоाрдеा рдЯेрдХ рдХрд░ рдорди्рдирдд рдоाँрдЧी рдЬाрддी рд╣ै। рдиाрдиी рднी рдоाрдоी рдХो рдЙрд╕ी рд╕рдЬाрд╡рддी  рдХे рдкाрд╕ рдоाрдеा рдЯेрдХрдиे рд▓े рдЬाрддीं рдеीं। рд╕ुрдиा рд╣ै рдХि рдиाрдиी рдиे рдоाрдоा рдЬी рдХे рд╕рдХुрд╢рд▓ рд▓ौрдЯ рдЖрдиे рдкрд░ рд╕ोрдиे рдХी рдирдд्рде рдЪрдвाрдиे рдХी рдорди्рдирдд рдоाँрдЧी рдеी। рдШрд░ рдоें рднрдЬрди, рдХीрд░्рддрди, рд╡्рд░рдд, рдЕрдиुрд╖्рдаाрди, рд╣рд░ рджिрди рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рд╣ोрддा рд░рд╣рддा рдеा। рдЕрд╢ुрдн рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХी рднी рд╕рдм рдХो рдкूрд░ी рдордиाрд╣ी рдеी।

рд╕्рдХрд░्рджू рджुрд░्рдЧ
рджिрди, рдорд╣ीрдиे, рд╡рд░्рд╖ рдмीрддрдиे рд▓рдЧे рдХिрди्рддु рдоाрдоा рдЬी рдХी рдХोрдИ рд╕ूрдЪрдиा рдирд╣ीं рдоिрд▓ी। рдХрдИ рдмाрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдЫाрд╡рдиी рдоें рдЬाрдХрд░ рдЦрдмрд░ рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП рдиाрдиाрдЬी рдЬाрддे рд▓ेрдХिрди рдХिрд╕ी рдХे рдкाрд╕ рдХोрдИ рдЙрдд्рддрд░ рдирд╣ीं рдеा। рдмрд╕ рдЕрдиुрдоाрди рд╕े рдХрднी рдпрд╣ рдмрддा рджिрдпा рдЬाрддा рдеा рдХि рд╢ाрдпрдж рд╡ो рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рдХिрд╕ी рдХैрдо्рдк рдоें рдпुрдж्рдзрдмंрджी рдеे। рдХिрди्рддु рдпрд╣ рднी рдХेрд╡рд▓ рдЕрдиुрдоाрди рдеा। рдпुрдж्рдз рдХी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рдПрдХ рдиिрдпрдо рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬрдм рддрдХ рдХिрд╕ी рд╕ैрдиिрдХ рдХी рдоृрдд рджेрд╣ рдирд╣ीं рдоिрд▓рддी рдпा рдЙрдирдХे рд╢рд╣ीрдж рд╣ोрдиे рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдирд╣ीं рд╣ोрддी рддрдм рддрдХ рдЙрди्рд╣ें  ‘рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдоें рд▓ाрдкрддा’ (‘Missing in Action) рд╣ी рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпुрдж्рдзрдмंрджी рддो рддрднी рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдЬрдм рд╢рдд्рд░ु рджेрд╢ рдХी рдУрд░ рд╕े рдиाрдоों рдХी рд╕ूрдЪी рднेрдЬी рдЬाрддी рд╣ै। рдРрд╕ी рдХोрдИ рд╕ूрдЪी рдЕрднी рддрдХ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХी рдУрд░ рд╕े рдирд╣ीं рдЖрдИ рдеी। рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЕрд╕рдоंрдЬрд╕ рдХी рдЕрд╡рдзि рдмрд╣ुрдд рджीрд░्рдШ рд╣ोрддी рдЬा рд░рд╣ी рдеी।

(рдЬрдирд╡рд░ी 1948 рдХो рд▓ाрдкрддा рд╣ुрдП, реЮрд░рд╡рд░ी 1951 рдХो рд▓ौрдЯे) рддीрди рд╡рд░्рд╖, рдЫрд╣ рдорд╣ीрдиे рдХे рд▓рдо्рдмे рдЕंрддрд░ाрд▓ рдмाрдж рдПрдХ рджिрди рдЬрдо्рдоू рдЫाрд╡рдиी рд╕े рдХोрдИ рд╕ैрдиिрдХ рдиाрдиा рдЬी рдХे рдШрд░ рдЖрдпा। рдЖрдк рд╕ोрдЪ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рд╡рд╣ рдкрд▓ рдХिрддрдиा рджрд╣рд╢рдд рд╡ाрд▓ा рд╣ोрдЧा। рдХ्рдпा рд╕рдоाрдЪाрд░ рд╣ोрдЧा, рдХ्рдпा рдмрддाрдиे рдЖрдпा рд╣ोрдЧा? рдШрд░ рдХी рд╕рднी рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдХрдорд░ों рдоें рдЫिрдк рдХрд░ рднрдЧрд╡ाрди् рд╕े рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рдиे рд▓рдЧीं। рдЖрдЧंрддुрдХ рдХो рд╕ीрдзे рдоाрдоा рдЬी рдХे рдХрдорд░े рдоें рд▓े рдЬाрдпा рдЧрдпा। рд╕рднी рдХे рд▓िрдП рдПрдХ-рдПрдХ рдкрд▓ рдЬीрдиा рдкрд╣ाреЬ рдЬैрд╕ा рджूрднрд░ рдеा। рдиाрдиी рддो рдмрд╕ рдЕрдкрдиे рднрдЧрд╡ाрди् рдХे рдкाрд╕ рдмैрда рдЧрдИ рдеीं। рдХोрдИ рдХिрд╕ी рд╕े рдмाрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рдкрддा рдирд╣ीं рдкाрдардХ рдЗрд╕ рдкрд▓ рдХो рдХैрд╕े рдЬी рд░рд╣े рд╣ोंрдЧे рдХिрди्рддु рдПрдХ рд╕ैрдиिрдХ рдкрдд्рдиी рд╣ोрдиे рдХे рдиाрддे рдоैं рдЗрд╕ рдкрд▓ рдХो рдХिрддрдиी рдмाрд░ рдЬी рдЪुрдХी рд╣ूँ рдФрд░ рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧा рд╕рдХрддी рд╣ूँ рдХि рдоाрдоी рдЬी рдХे рдорди-рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдоें рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХैрд╕ा рддूреЮाрди рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ोрдЧा।

рдХुрдЫ рд╣ी рдкрд▓ों рдоें рдЖँрдЧрди рдоें рдПрдХ рдЧрдЧрдирднेрджी рдЧूँрдЬ рд╕ुрдиाрдИ рдкреЬी। рдиाрдиा рдЬी рд╢ाрдпрдж рдЙрд╕ рдк्рд░рднु рд╕े рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे - рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░ рдЬीрд╡िрдд рд╣ै, рд╣рдоाрд░ा рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░ рдЬीрд╡िрдд рд╣ै। рд╣े рдк्рд░рднु! рдоेрд░ा рдмрд╣ाрджुрд░ рд╕ैрдиिрдХ рдмेрдЯा рд╕рдХुрд╢рд▓ рд╣ै...। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖрд╣्рд▓ाрдж, рдзрди्рдпрд╡ाрдж, рдЕрдкाрд░ рдк्рд░рд╕рди्рдирддा рдХे рд╕्рд╡рд░ों рдХी рдЧूँрдЬ рд╕े рдЙрд╕ рдШрд░ рдоें рдЦुрд╢िрдпों рдФрд░ рдирд╡рдЬीрд╡рди рдХी рдмौрдЫाрд░ рд╣ो рд░рд╣ी рдеी। рдиाрдиी рдФрд░ рдоाрдоी рддो рдХेрд╡рд▓ рднрдЧрд╡ाрди् рдХी рдк्рд░рддिрдоा рдХे рдЖрдЧे рдЪुрдкрдЪाрдк рдмैрдаीं рдеी। рдПрдХ рдоाँ рдФрд░ рдПрдХ рдирдИ рдирд╡ेрд▓ी рдкрдд्рдиी рдХे рд▓िрдП рднрдЧрд╡ाрди् рдХो рдзрди्рдпрд╡ाрдж рджेрдиे рдХा рд╡рд╣ рджिрд╡्рдп рдкрд▓ рдеा।

рдоाрдоा рдЬी рдЙрд╕ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдоिрд▓рдиे рдХे рдХुрдЫ рджिрдиों рдмाрдж рд▓ौрдЯे рдеे। рдЧाँрд╡ рдХी рд╕рд░рд╣рдж рдкрд░ рд╣ी рдЙрдирдХा рдмैंрдб-рдмाрдЬे рдХे рд╕ाрде рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдкूрд░ा рдЧाँрд╡ рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдЧाँрд╡ рдХे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ рдкрд░ рдПрдХрдд्рд░िрдд рдеा। рдоाрдоा рдЬी рдХो рдПрдХ рд╕рдЬे-рд╕рдЬाрдП рдШोреЬे рдкрд░ рдмिрдаा рджिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдЧौрд░рд╡, рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рдвेрд░ рд╕ाрд░े рдк्рдпाрд░ рдХे рд╕ाрде рдоाрдоा рдЬी рдХी рд╕рд╡ाрд░ी рдЧाँрд╡ рдХी рдУрд░ рдЪрд▓ рдкреЬी рдеी। рдШрд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрди्рд╣ें ‘рд╕рдЬाрд╡рддी’ рдХी рджेрд╣рд░ी рдкрд░ рд▓े рдЬाрдпा рдЧрдпा। рд╡рд╣ाँ рдШрд░ рдХी рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рдоाрдоी рдЬी рдХो рд▓ेрдХрд░ рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдИं рдеी। рдоाрдоी рджुрд▓्рд╣рди рдХे рдЬोреЬे рдоें рд╕рдЬीं рдеीं। рдкूрд░ी рд╡िрдзि рдХे рд╕ाрде рдЙрди рджोрдиों рдиे рдХुрд▓рджेрд╡ी рдХी рдкूрдЬा рдЕрд░्рдЪрдиा рдХी рдФрд░ рдкрддि рдкрдд्рдиी рдХो рдирдП рдм्рдпाрд╣े рдЬोреЬे рдХे рд╕рдоाрди рдШрд░ рдоें рд▓ाрдпा рдЧрдпा। рд╕ुрдиा рд╣ै рдорд╣ीрдиों рдШрд░ рдоें рдкрдХрд╡ाрди рдмрдирддे рд░рд╣े рдФрд░ рджाрди рдкुрдг्рдп рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд░рд╣ा। рд╣рдоाрд░ी рдирдиिрд╣ाрд▓ рдХा рдШрд░ рдлिрд░ рд╕े рдЦुрд╢िрдпों рд╕े рднрд░ рдЧрдпा рдеा।

рддीрди рд╡рд░्рд╖ों рдХे рдмाрдж рдШрд░ рд▓ौрдЯрдиे рдкрд░ рд╕рднी рд▓ोрдЧ рдоाрдоा рдЬी рд╕े рдЙрдирдХे рдмीрддे рддीрди рд╡рд░्рд╖ों рдХी рдЬीрд╡рдирдЧाрдеा рд╕ुрдирдиे рдХो рдЙрдд्рд╕ुрдХ рд░рд╣рддे рдеे। рдЬाрдиे рдХिрддрдиी рдмाрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕े рджोрд╣рд░ाрдпा рд╣ोрдЧा। рд╡рд░्рд╖ 1971 рдХे рднाрд░рдд-рдкाрдХ рдпुрдж्рдз рдХे рд╕рдордп рдЬрдм рдоेрд░े рдкрддि рднी рдЫрдо्рдм рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЕрдкрдиी рдкрд▓рдЯрди рдХे рд╕ाрде рд╢рдд्рд░ु рд╕े рд▓ोрд╣ा рд▓े рд░рд╣े рдеे рддो рдоैं рднी рдоाрдирд╕िрдХ рд╕ांрдд्рд╡рдиा рдкाрдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд╕े рдоाрдоा рдЬी рдХे рдкाрд╕ рдЙрдирдХी рд╡ीрд░ рдЧाрдеा рд╕ुрдирдиे рдЪрд▓ी рдЬाрддी рдеी। рд▓рдЧрднрдЧ рддीрди рд╡рд░्рд╖ों рдХी рдЙрдирдХी рд░ोрдоांрдЪिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдХрд╣ाрдиी рдЙрдирдХे рд╣ी рд╢рдм्рджों рдоें -

“рд╕्рдХрд░्рджू рдХे рдХिрд▓े рдоें рд░рд╣рдиा рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдоृрдд्рдпु рд╕े рд╣рд░ рд░ोреЫ рдЬूрдЭрдиे рдЬैрд╕ा рдеा। рдмрд╣ुрдд рджिрдиों рддрдХ рддो рдордиोрдмрд▓ рдФрд░ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдиे рд╕ाрде рджिрдпा рдХिрди्рддु рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╕рдм рдХ्рд╖ीрдг рд╣ोрдиे рд▓рдЧा। рдЕрди्рди рдХी рдмोрд░िрдпाँ рдЦाрд▓ी рд╣ोрдиे рд▓рдЧी рдФрд░ рдХिрд▓े рдХे рдмाрд╣рд░ рд╕े рдЖрддे рд╣ुрдП рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ेрдиा рдХे рд╣рдорд▓े рдХा рдоुрдХाрдмрд▓ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЧोрд▓ा рдмाрд░ूрдж рдХे рднрдг्рдбाрд░ рднी рд▓рдЧрднрдЧ рдЦाрд▓ी рд╣ो рд░рд╣े рдеे। рд╕ाрдеी рднी рдзीрд░े-рдзीрд░े рдмीрдоाрд░ी рдФрд░ рднूрдЦ рдХे рд╢िрдХाрд░ рд╣ोрдХрд░ рдорд░рддे рдЧрдП। рдХुрдЫ рд╕ैрдиिрдХों рдиे рд╡рд╣ाँ рд╕े рднाрдЧ рдХрд░ рднाрд░рдд рдХी рд╕рд░рд╣рдж рддрдХ рдЬाрдиे рдХा рдк्рд░рдпрдд्рди рднी рдХिрдпा рдХिрди्рддु рдпा рддो рд╡ो  рдкрдХреЬे рдЧрдП рдпा рдЙрди рджुрд░ूрд╣ рдмрд░्рдлीрд▓े рдкрд╣ाреЬों рдоें рд╣ी рд╕рджा рдХे рд▓िрдП рдЧुрдо рд╣ो рдЧрдП।”

“рдХ्рдпा рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдпा рд╕ेрдиा рдЖрдкрдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рднी рдк्рд░рдпрдд्рди рдирд╣ीं рдХрд░ рд░рд╣ी рдеी” рдоैंрдиे рдмрд╣ुрдд рдЙрдд्рд╕ुрдХрддा рд╕े рдЙрдирд╕े рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рдХिрдпा рдеा।

рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдФрд░ рдЕрдкрдиी рд╕ेрдиा рд╕े рдЕрдеाрд╣ рдк्рдпाрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдоाрдоा рдЬी рдиे рдмрддाрдпा, “рднाрд░рддीрдп рд╕ेрдиा рдиे  рдмрд╣ुрдд рдмाрд░ рд╣рдорд╕े рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпрдд्рди рдХिрдпा рдеा। рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдП рдХिрддрдиी рдмाрд░ рд╕ैрди्рдп рдЯुрдХреЬिрдпाँ  рднी рднेрдЬीं рд▓ेрдХिрди рдпा рддो рдЙрди्рд╣ें рдмीрдЪ рдоाрд░्рдЧ рдоें рд╣ी рдкрдХреЬ рд▓िрдпा рдЬाрддा рдпा рд╡ो рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪ рдкाрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╡ाрдкिрд╕ рд▓ौрдЯ рдЬाрддी рдеीं। рд╕ंрдЪाрд░ рдХा рдПрдХрдоाрдд्рд░ рд╕ाрдзрди рд░ेрдбिрдпो рд╕ेрдЯ рднी рдХाрдо рдХрд░рдиा рдмंрдж рдХрд░ рдЪुрдХे рдеे। рд╣рд╡ाрдИ рдоाрд░्рдЧ рд╕े рднी рдЦाрдиे-рдкीрдиे рдХी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдЧिрд░ाрдиे рдХा рднी рдк्рд░рдпрдд्рди рдХिрдпा рдЧрдпा рдХिрди्рддु рдХрднी рдмोрд░िрдпाँ рдХिрд▓े рдХे рдмाрд╣рд░ рдЧिрд░ рдЬाрддीं рддो рдЙрди्рд╣ें рдЕंрджрд░ рд▓ाрдиा рдмрд╣ुрдд рдЬोрдЦिрдо рдХा рдХाрдо рд╣ोрддा рдеा। рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╣рдо рд╕рдм рд╢рд░ीрд░ рд╕े рднी рдмрд╣ुрдд рдХрдореЫोрд░ рд╣ो рдЧрдП। рдХрдИ рд╕ैрдиिрдХ рдмीрдоाрд░िрдпों рдХा рд╢िрдХाрд░ рд╣ो рдЧрдП। рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдХрдо рд╕ैрдиिрдХ рдмрдЪे рд░рд╣ рдЧрдП। рдХिрд▓े рдХे рднीрддрд░ рдЖрд╢्рд░рдп рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓े рд╕्рдХрд░्рджू рдХे рд▓ोрдЧ рднी рдзीрд░े-рдзीрд░े рднूрдЦ рдФрд░ рдмीрдоाрд░ी рд╕े рд╣ाрд░рдиे рд▓рдЧे। рд╕्рдеिрддि рдпрд╣ाँ рддрдХ рдЖ рдЧрдИ рдХि рд╕рд╢рдХ्рдд рдпा рдпोрдЧ्рдп рд╕ैрдиिрдХों рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рдХिрд▓े рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдЖрдо рд▓ोрдЧों рдХो рднी рд╣рдеिрдпाрд░ рдЪрд▓ाрдиे рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрдиी рдкреЬी। рдмाрд╣рд░ рд╕े рд▓рдЧाрддाрд░ рдк्рд░рд╣ाрд░ рд╣ोрддा рд░рд╣рддा рдеा। рд╣рдоाрд░ा рдПрдо्рдпुрдиिрд╢рди рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдоुрдЭे рдпाрдж рд╣ै рдХि рд╣рдордиे рдХрдИ рдмाрд░ рдмреЬे-рдмреЬे рдкрдд्рдерд░ рднी рд╕ाрдордиे рд╢рдд्рд░ु рдкрд░ рдлेंрдХे рдеे। рдмीрдоाрд░ों рдФрд░ рдШाрдпрд▓ों рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рджрд╡ा-рджाрд░ू рдирд╣ीं рдмрдЪी рдеी।  рдоृрдд рд╕ैрдиिрдХों рд╡ рдЕрди्рдп рдЖрд╢्рд░िрдд рд▓ोрдЧों рдХा рджाрд╣ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рднी рдХिрд▓े рдХे рднीрддрд░ рд╣ी рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рдеा। рд╣рддोрдд्рд╕ाрд╣ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдеा рдХि рднाрд░рдд рдХी рд╕ेрдиा рдХे рд╕ाрде рд╕ाрд░े рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рдЯूрдЯ рдЧрдП рдеे рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рд╕े рд╕рд╣ाрдпрддा рдЖрдиे рдХी рдХोрдИ рдЖрд╢ा рднी рдирд╣ीं рдмрдЪी рдеी। рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рджिрдиों рдоें рднीрд╖्рдо рдмрд░्рдлрдмाрд░ी рдХे рдХाрд░рдг рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рдХी рд╕рднी рдЖрд╢ाрдПँ рднी рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдИ рдеीं। рдХिрд▓े рдоें рдЖрд╢्рд░рдп рд▓ेрддे рд╣ुрдП  рд╣рдоाрд░े рдХрдоांрдбрд░ рдиे ‘рдЕंрддिрдо рд╕ैрдиिрдХ - рдЕंрддिрдо рдЧोрд▓ी’ рддрдХ рд╢рдд्рд░ु рд╕े рдЬूрдЭрдиे рдХा рд╕ंрдХрд▓्рдк рд▓िрдпा рдеा рд▓ेрдХिрди рд╡े рдЕрдкрдиे рд╕ाрдордиे рд╣ी рдЕрдкрдиे рдмрдЪे рд╣ुрдП рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдорд░рддे рд╣ुрдП рдирд╣ीं рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣рддे рдеे। рдЗрд╕ рдЕрд╕рд╣ाрдп рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣рдоाрд░े рдХрдоांрдбрд░ рдХे рд▓िрдП рдЖрдд्рдорд╕рдорд░्рдкрдг рд╣ी рдПрдХ рдоाрдд्рд░ рд╡िрдХрд▓्рдк рдмрдЪा рд░рд╣ рдЧрдпा рдеा।

рдоैंрдиे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕ी рдЖрдд्рдорд╕рдорд░्рдкрдг рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕ुрдиी рд╣ुрдИ рд╣ैं। рд╕рдм рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕िрдХрди्рджрд░ рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдкोрд░рд╕ рдХे рд╕рдорд░्рдкрдг рдХी рдХрд╣ाрдиी рдиे рдоुрдЭे рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा рдеा। рдПрдХ рдмрд╣ाрджुрд░ рдХрдоांрдбрд░ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕ैрдиिрдХों рдХे рд▓िрдП рд╡े рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдкрд▓ рдХैрд╕े рд╣ोрддे рд╣ोंрдЧे, рд╡े рдХिрди рдордирд╕्рдеिрддिрдпों рд╕े рдЬूрдЭ рд░рд╣े рд╣ोंрдЧे? рдПрдХ рдпोрдЧ्рдп рдФрд░ рдЕрднिрдоाрдиी рд╕ैрдиिрдХ рдХी рдкрдд्рдиी рд╣ोрдиे рдХे рдиाрддे рдоैं рд╕्рд╡рдпं рдЗрди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдвूँрдв рд░рд╣ी рдеी।

рдоेрд░े рдкूрдЫрдиे рдкрд░ рдоाрдоा рдЬी рдиे рдпрд╣ी рдХрд╣ा рдеा рдХि рдпुрдж्рдз рдоें рд╢рдд्рд░ु рд╕े рд▓реЬрддे рд╣ुрдП рд╢рд╣ीрдж рд╣ोрдиा рдЧрд░्рд╡ рдХी рдмाрдд рд╣ै рдХिрди्рддु рдХोрдИ рднी рдХрдоांрдбрд░ рдЕрдкрдиी рд╕ेрдиा рдХो рдЕрднाрд╡ों рд╕े рдорд░рддे рд╣ुрдП рдирд╣ीं рджेрдЦ рд╕рдХрддा। рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╣рд░ рдпुрдж्рдз рдоें рдЖрдд्рдорд╕рдорд░्рдкрдг рд╣ोрддा рдЖрдпा рд╣ै। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХी рдкрд░िрд╕्рдерддि рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдХрд░्рдирд▓ рдеाрдкा рдиे рднी рдпрд╣ी рдХрдаिрди рдХिрди्рддु рд╕рд╣ी рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рдеा। рд▓рдЧрднрдЧ 6 рдорд╣ीрдиे рддрдХ рд╣рд░ рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдХा рдбрдЯрдХрд░ рдоुрдХाрдмрд▓ा рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдЕंрдд рдоें 14 рдЕрдЧрд╕्рдд 1948 рдХो рдХрд░्рдирд▓ рдеाрдкा рдиे рдЕрдкрдиे рдмрдЪे-рдЦुрдЪे рд╕ैрдиिрдХों рдХे рд╕ाрде рдЖрдд्рдорд╕рдорд░्рдкрдг рдХрд░ рджिрдпा। рдпрд╣ рдмाрдд рдХрд╣ рдХрд░ рдоाрдоा рдЬी рдоौрди рд╣ो рдЧрдП рдеे। рди рдЬाрдиे рдЙрд╕ рд╕рдордп рднीрддрд░  рдиिрд░ाрд╢ा рдХे рдХिрддрдиे рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी рдкिрдШрд▓ рд░рд╣े рд╣ोंрдЧे। рд╣рдо рддो рдХेрд╡рд▓ рдЙрдирдХी рдзीрд░, рд╕ौрдо्рдп рдмाрд╣्рдпрд╕्рдеिрддि рдХो рд╣ी рджेрдЦ рд╕рдХрддे рдеे।

рдоाрдоा рдЬी рдиे рдпрд╣ рдмाрдд рди рдЬाрдиे рдХिрддрдиी рдмाрд░ рджोрд╣рд░ाрдИ рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдХिрддрдиी рдмाрд░ рдЙрди рджाрд░ुрдг рдкрд▓ों рдХो рдЬिрдпा рд╣ोрдЧा, рдпрд╣ рд╕ोрдЪ рдХрд░ рд╣ी рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдоें рдХँрдкрдХँрдкी рд╣ो рдЬाрддी рдеी। рдЙрдирдХी рдХрд╣ाрдиी рдХी рд╕рдм рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рд░ौंрдЧрдЯे рдЦреЬे рдХрд░ рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдХреЬी рдЕрднी рдмाрдХी рдеी। рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдоें рд╕ैрдиिрдХों рдХे рдЖрдд्рдорд╕рдорд░्рдкрдг рдХी рдХिрддрдиी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдоैंрдиे рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों рдоें рдкреЭी рдеी рдФрд░ рдЙрди рдкрд░ рдмрдиी рдлिрд▓्рдоें рднी рджेрдЦी рдеीं। рдпрд╣ рднी рдЬाрдирддी рдеी рдХि рдмंрджी рдмрдиाрдП рдЧрдП рд╕ैрдиिрдХों рдХे рд╕ाрде рдмрд╣ुрдд рдХ्рд░ूрд░ рдФрд░ рдЕрдоाрдирд╡ीрдп рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рднी рд╣ोрддा рдЖрдпा рд╣ै। рдоाрдоा рдЬी рддो рдЙрд╕ рдХे рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд् рдЙрджाрд╣рд░рдг рдеे। рдЙрдирд╕े рдмреЭ рдХрд░ рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХो рдХौрди рд╢рдм्рджों рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рдеा। рд╡ो рд╕рдХुрд╢рд▓ рд╡ाрдкिрд╕ рдЖ рдЧрдП рдеे рдпрд╣ рдЬाрдирддे рд╣ुрдП рднी рдоैंрдиे рдЙрдирд╕े рдкूрдЫ рд╣ी рд▓िрдпा рдеा рдХि рд╢рдд्рд░ु рдХे рдХैрдо्рдк рдоें рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдХैрд╕ा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╣ुрдЖ рдеा।

рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЙрдд्рддрд░ рджेрддे рд╣ुрдП рдоाрдоा рдЬी рдиे рдкрд╣рд▓े рдЖрдХाрд╢ рдХी рдУрд░ рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдЙрд╕ рдк्рд░рднु рд╕े рдоौрди рдоें рдмाрдд рдХी рдеी рдпा рдзрди्рдпрд╡ाрдж рдХрд╣ा рд╣ोрдЧा рдоैं рдирд╣ीं рдЬाрдирддी। рдХिрди्рддु рд╡ो рдмрд╣ुрдд рджेрд░ рддрдХ рдоौрди рд░рд╣े рдеे рд╢ाрдпрдж   рджूрд░ рдЕрджृрд╢्рдп рдоें рдХुрдЫ рд╢рдм्рдж, рдХुрдЫ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдвूँрдв рд░рд╣े рдеे।

рдмрд╣ुрдд рдзीрдоे рд╕्рд╡рд░ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा, “‘рдЖрдд्рдорд╕рдорд░्рдкрдг рдХे рдмाрдж рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ेрдиा рдиे рд╣рдоें рдпुрдж्рдзрдмंрджी рдмрдиा рд▓िрдпा। рд╣рдо рдЙрдирдХे рд╢рдд्рд░ु рдеे рдФрд░ рд╣рдоाрд░ा рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рдиा рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдХрдИ рд╢ंрдХाрдУं рдХा рдХाрд░рдг рдеा। рдЙрдирдХी рд╕ीрдоा рдоें рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╣ी рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ेрдиा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдиे рд╣рдоें рдПрдХ рдкंрдХ्рддि рдоें рдЦреЬा рдХрд░ рджिрдпा। рд╣рдо рдирд╣ीं рдЬाрдирддे рдеे рдХि рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдЕрдм рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा। рд╣рдо рдХेрд╡рд▓ рдпंрдд्рд░рд╡рдд рд╕ाрдордиे рдХे рджृрд╢्рдп рдХो рджेрдЦ рд░рд╣े рдеे। рд╕рдм рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╡े рд╣рдоाрд░े рдХрдоांрдбрд░ рдХрд░्рдирд▓ рдеाрдкा рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕рд╣ाрдпрдХ рдХो рдХрд╣ीं рдХैрдо्рдк рдоें рдЕंрджрд░ рд▓े рдЧрдП। рд╕ाрдордиे рдЦреЬे рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ैрдиिрдХों рдХे рд╣ाрде рдмंрджूрдХें рдеीं। рдХुрдЫ рд╣ी рдкрд▓ों рдоें рдЖрд░рдо्рдн рд╣ो рдЧрдпा рдирд░ рд╕ंрд╣ाрд░ рдФрд░ рдиреЮрд░рдд рдХा рддांрдбрд╡। рдЙрдирдХे рдмрди्рджूрдХрдзाрд░ी рд╕ैрдиिрдХ рд╣рдоाрд░ी рдХрддाрд░ рд╕े рдПрдХ-рдПрдХ рдХрд░рдХे рднाрд░рддीрдп рд╕ैрдиिрдХ рдХो рдкीрдЫे рдиाрд▓े рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддे। ‘рдардХ्рдХ’ рдХी рдХ्рд░ूрд░ рдЧूँрдЬ рд╕े рд╣рдоें рдпрд╣ी рдЕрдиुрдоाрди рд╣ो рдЬाрддा рдеा рдХि рдЙрд╕ी рдиाрд▓े рдоें рдЕрд╕рд╣ाрдп рд╕ैрдиिрдХ рдХो рдЧोрд▓ी рдоाрд░ рджी рдЧрдпी рд╣ै।  рдоैं рдЬाрди рдЧрдпा рдеा рдХि рдЕрдм рдЬीрд╡рди  рдХा рдЕंрддिрдо рд╕рдордп рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдиिрдХрдЯ рд╣ै। рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рдк्рд░рднु рдХो рдпाрдж рдХрд░рдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рдоेрд░ी рджाрдпीं рдУрд░ рдХेрд╡рд▓ рдЪाрд░ рд╕ैрдиिрдХ рдмрдЪे рдеे। рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЙрд╕ рдк्рд░рднु рд╕े рдоिрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा। рдПрдХ, рджो, рддीрди, ... рдФрд░ рдардХ्рдХ –рджाрдпीं рдУрд░ рдХे рд╕рднी рд╕ैрдиिрдХ рд╢рд╣ीрдж рд╣ो рдЧрдП рдеे। рдЕрдм рдоेрд░ी рдмाрд░ी рдеी। рдиाрд▓े рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ैрдиिрдХ рдиे рдЬैрд╕े рд╣ी рдоुрдЭे рдкрдХреЬा рддो рдоुрдЭे рд╕ाрдордиे рд╕े рдХुрдЫ рдЕрд╕्рдлुрдЯ рд╢рдм्рдж рд╕ुрдиाрдИ рджिрдП। рдоेрд░ी рдЖँрдЦें рддो рдмंрдж рдеीं рдХिрди्рддु рдоैंрдиे  рд╕ुрдиा рдХि рдХोрдИ рд╕ैрдиिрдХ рд╕ाрдордиे рдЦреЬे рдХрдоांрдбрд░ рдХो рдмрддा рд░рд╣ा рдеा, “рд╕ाрдм! рдпрд╣ рдкреЭा рд▓िрдЦा рд╕ैрдиिрдХ рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рдоाрд░ी рдкрд▓рдЯрди рдХे рдХाрдЧреЫी рдХाрдордХाрдЬ рдФрд░ рдПрдХाрдЙрди्рдЯिंрдЧ рдХрд░рдиे рдоें рд╣рдоाрд░ी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।”
рдоैंрдиे рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ी рд╕ुрдиा, “рдУрд╣ рдЕрдЪ्рдЫा, рддो рдлिрд░ рдЗрд╕े рдХैрдо्рдк рдоें рд▓े рдЬाрдУ।”

рдЙрд╕ рд╕рдордп рдоैं рд╣ैрд░ाрди рдеा рдпा рдЬреЬ рд╣ो рдЧрдпा рдеा рдоुрдЭे рдирд╣ीं рдоाрд▓ूрдо। рдоुрдЭे рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡िрдд рд╣ोрдиे рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ो рд░рд╣ा рдеा рд▓ेрдХिрди рдпंрдд्рд░рд╡рдд рдоैं рдХैрдо्рдк рдХी рдУрд░ рдЪрд▓рддा рд░рд╣ा-рдЪрд▓рддा рд░рд╣ा। рд╣ोрдиे рдпा рди рд╣ोрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдоुрдЭे рдпрд╣ी рдЖрднाрд╕ рд╣ो рд░рд╣ा рдеा рдХि рдоैं рджूрд░ рдХिрд╕ी рдЕрдЬ्рдЮाрдд рдЧुрдлा рдХी рдУрд░ рдЬा рд░рд╣ा рд╣ूँ। рдоुрдЭे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЙрд╕ рдЧुрдлा рдХे рдЕंрдд рдоें рдПрдХ рджिрд╡्рдп рдЬ्рдпोрддि рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣ी рдеी। рдЕрдм ‘рдоैं’ рд╡рд╣ рдкрд╣рд▓े рдЬैрд╕ा рд░ाрдо рдЪрди्рдж्рд░ рдирд╣ीं рдеा। рдоेрд░ा рджूрд╕рд░ा рдЬрди्рдо рд╣ो рдЧрдпा рдеा।”

‘рджूрд╕рд░ा рдЬрди्рдо рд╣ी рд╣ुрдЖ рд╣ोрдЧा’ рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдоेрд░ी рдЧрд╣рд░ी рдЖрд╕्рдеा рд╣ै। рдЖрдкрдиे рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рдФрд░ рд╕рдд्рдпрд╡ाрди рдХी рдкौрд░ाрдгिрдХ рдХрдеा рд╕ुрдиी рд╣ोрдЧी। рд╕рддी рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рдиे рднी рддрдкрд╕्рдпा рдФрд░ рд╣рда рдХे рдмрд▓ рдкрд░ рд╡рд░рджाрди рд▓े рдХрд░ рдпрдорд░ाрдЬ рд╕े рдЕрдкрдиे рдоृрдд рдкрддि рдХो рдЬीрд╡рдирджाрди рджेрдиे рдХा рд╡рдЪрди рд▓िрдпा рдеा। рдоाрдоा рдЬी рднी рдоृрдд्рдпु рдХे рдж्рд╡ाрд░ рдкрд░ рдЦреЬे рдеे। рдоाрдоी рдХे рдХрдаिрди рд╡्рд░рдд рдФрд░ рдЕрдиुрд╖्рдаाрдиों рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рд╡े рдЙрд╕ рдж्рд╡ाрд░ рд╕े рдЬीрд╡िрдд рд▓ौрдЯ рдЖрдП рдеे। рдоाрдоा рдЬी рдиे рдЧुрдлा рдХे рджूрд╕рд░े рдЫोрд░ рдкрд░ рдЬो рджिрд╡्рдп рдЬ्рдпोрддि рджेрдЦी рдеी рд╡ो рд╡рд╣ी рдЖрд╕्рдеा, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рдХी рдЬ्рдпोрддि рдеी।