рдоुрдХेрд╢ рдХुрдоाрд░
рдЧ्рд░ाрдо рд╣рдерд▓ाрдиा, рдкो. рдоंрдЬूрд░ा, рдЬिрд▓ा рдХрд░рдиाрд▓। (рд╣рд░िрдпाрдгा)рдЪрд▓рднाрд╖: +91 989 600 4680
рдоाрдирд╡ рд╕рдн्рдпрддा рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдоूрд▓्рдпों рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЙрди्рдирддि рддрдеा рдиीрддि рдоूрд▓्рдпों рдХे рд╡ैрд╡िрдз्рдп рдХे рдХाрд░рдг рдкुрд░ाрдиे рдоूрд▓्рдп рдШрдЯ рдЧрдП рдФрд░ рдирдП рдоूрд▓्рдп рдЙрд╕ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЖ рдЪुрдХे рд╣ैं। рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдиे рдЕрдкрдиी рд╡ाрдгी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдоाрдирд╡ рдХो рдИрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рд▓िрдП рдиीрддि рдоूрд▓्рдпों рдХा рдкाрда рдкреЭाрдпा। рдЙрдирдХी рд╡ाрдгी рдХी рдоूрд▓ рдк्рд░ेрд░рдгा рдоाрдирд╡ рдХрд▓्рдпाрдг рдФрд░ рд▓ोрдХрдоंрдЧрд▓ рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдЬी рдХी рд╡ाрдгी ‘рд╕рд░्рд╡рдЬрди рд╕ुрдЦाрдп’ рдФрд░ рд╕рд░्рд╡рдЬрдирд╣िрддाрдп’ рдХी рднाрд╡рдиा рд╕े рдЕрдиुрдк्рд░ाрдгिрдд рд╣ै।
рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдЬी рдХा рдк्рд░ाрджुрд░्рднाрд╡ рд╡ैрд╢ाрдЦ рдкूрд░्рдгिрдоा рд╕ंрд╡рдд् 1744 рд╡ि. рддрдж्рдиुрд╕ाрд░ рд╕рди् 1717 рдИ. рдХो рд╣рд░िрдпाрдгा рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЭрдЬ्рдЬрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЫुреЬाрдиी рдиाрдордХ рдЧाँрд╡ рдоें рдПрдХ рд╕ंрдн्рд░ांрдд рдЬाрдЯ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╣ुрдЖ। рдЬрд╣ाँ рдЙрдирдХे рдиाрдиा рдЬी рдХा рдШрд░ рдеा। рдЗрдирдХे рдкिрддा рдЬी рдХा рдиाрдо рдмрд▓िрд░ाрдо рдеा рдФрд░ рдоाрддा рдХा рдиाрдо рд╢्рд░ीрдорддी рд░ाрдиी рдеा। рдЬिрдирдХे рд╕ाрде рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рдоें рд░рд╣рдиे рд▓рдЧे рдеे। рдЪिрд░рдХाрд▓ рддрдХ рдЙрдирдХी рдХोрдИ рд╕ंрддाрди рдирд╣ीं рд╣ुрдИ। рдмाрд░рд╣ рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рдПрдХ рд╕िрдж्рдз рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рдкुрдд्рд░ рд░рдд्рди рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рд╣ुрдИ। рдоाрддा-рдкिрддा рдиे рдЕрдкрдиी рд╡िрдирдпрд╢ीрд▓рддा рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдмाрд▓рдХ рдХा рдиाрдо рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рд░рдЦा рддाрдХि рд╡рд╣ рдмреЬा рд╣ोрдХрд░ рдЧрд░ीрдмों, рджीрди-рджुःрдЦिрдпों рдХी рд╕ेрд╡ा рдХрд░ рд╕рдХे। рдмाрд▓्рдпрдХाрд▓ рд╕े рд╣ी рдЙрдирдХे рдиाрдо рдХे рд╕ाрде рдЕрдиेрдХ рдЪрдордд्рдХाрд░ рдЬुреЬ рдЧрдП। рдЕрдкрдиे рд╕рдорд╡рдпрд╕्рдХों рдХे рд╕ाрде рд╡рд╣ рд╕ाрд░ा-рд╕ाрд░ा рджिрди рдЦेрд▓рддे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЬ्рдЮाрди рдХी рдмाрддें рд╕ुрдиाрддे। рд▓рдЧрднрдЧ 12 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рдкिрддाрдЬी рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЧोрдЪाрд░рдг рдХा рджाрдпिрдд्рд╡ рд╕ौंрдкा। рд╡рд╣ рдЕрди्рдп рдмाрд▓рдХों рдХे рд╕ाрде рдЬंрдЧрд▓ рдоें рдЧौ рдЪрд░ाрдиे рдЬाрддे। рд╡рд╣ рд╕ाрдзु рд╕ंрддों рдХी рд╕ेрд╡ा рдХрд░рддा рд░рд╣ा рдЬिрд╕рд╕े рдЙрдирдХा рд╕्рд╡рдпं рдХा рдХрд▓्рдпाрдг рд╣ो рдЧрдпा। рдпोрдЧी, рддрдд्рдд्рд╡рд╡ेрдд्рддा, рдм्рд░рд╣्рдо рдЬ्рдЮाрдиी, рдЕрд╡рдзूрдд, рдд्рдпाрдЧी рд╡ैрд░ाрдЧी рдЖрджि рдЧुрдгों рдХा рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдФрд░ рд╕्рд╡рдпं рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдП।
рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдиे рдоाрдирд╡ीрдп рдЬीрд╡рди рдоें рдиीрддि рдоूрд▓्рдпों рдХी рдиिрддांрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा рд╣ै। рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рдоोрдХ्рд╖ рдк्рд░ाрдк्рддि рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрдиा рд╣ै। рдорди рдХा рд╡िрдЪाрд░ рд░рд╣िрдд рд╣ोрдиा рд╣ी рдоुрдХ्рддि рд╣ै। рдиीрддि рдоूрд▓्рдпों рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рдордиुрд╖्рдп рдХो рд╕рди्рдоाрд░्рдЧ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рд░рд╣ा рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рдордиुрд╖्рдп рдиीрддि рдоूрд▓्рдпों рдХो рднूрд▓ рдЪुрдХा рд╣ै। рдЙрд╕рдоें рдЖрдЬ рдиैрддिрдХрддा рдХा рднाрд╡ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ें рд╕рдЪेрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдХी рд╡ाрдгी рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддी рд╣ै।
рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдЬो рдк्рд░ेрдо рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдкрд╡िрдд्рд░ рд╡рд╕्рддु рд╣ैं рдЙрд╕рдХा рдЙрджрдп рд╣ोрддे рд╣ी рдЕрдЬ्рдЮाрди рдЬрдиिрдд рдЕрди्рдзрдХाрд░ рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдд्рдо рдиिрд░्рдорд▓ рд╣ोрдХрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ोрди्рдоुрдЦ рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै। рдк्рд░ेрдо рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдПрдХрдиिрд╖्рдарддा рд╣ै। рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдЬी рдиे рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдоें рдХिрд╕ी рдмाрд╣्рдпрдЪाрд░ рдХा рдЕрд╡рд▓ंрдм рди рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджेрддे рд╣ुрдП рд╕ाрдзрдХ рдпा рднрдХ्рдд рдХे рдкाрд╕ рдк्рд░ेрдо рдХा рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдоाрдиा рд╣ै। рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдзाрд░рдгा рд╣ै рдХि рдк्рд░ेрдо рдоाрд░्рдЧ рдХी рд╕ाрдзрдиा рдоें рдЖрдд्рдо-рдд्рдпाрдЧ рдФрд░ рдЖрдд्рдо-рдмрд▓िрджाрди рдХрд░рдиा рдкреЬेрдЧा।
рдоाрдирд╡ीрдп рдЬीрд╡рди рдоें рдк्рд░ेрдо рдХे рд╕ाрде ‘рд╕рдд्рдпाрдЪрд░рдг’ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдЖрдЬ рдХे рд░ाрдЬрдиीрддि рдХे рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рд╕рдд्рдп рдмोрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдХोрдИ рдоिрд▓ рдЬाрдПрдЧा। рд╕рдд्рдп рдмोрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдордиुрд╖्рдп рдХो рд╕рдоाрдЬ рдкाрдЧрд▓ рдард╣рд░ाрддा рд╣ै।
рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдЬी рдиे рдоाрдирд╡ рдХрд▓्рдпाрдг рдХा рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рд░ाрд╕्рддा рдмрддाрдпा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд╕рддрдЧुрд░ु рдХे рдЪрд░рдгों рдХी рд╕ेрд╡ा рд╡ рдЙрд╕рдХी рдорд╣िрдоा рдХा рдЧुрдгрдЧाрди рдХрд░े рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдХे рдиाрдо рдХी рдорд╣िрдоा рдоें рд╣ी рдЕрдирди्рдд рдорд╣िрдоा рд╣ै। рд╡рд╣ рдмिрдиा рдЫेреЬे рдорд╣рдХрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рдиिрд░ंрдХाрд░ी рдЕрдиुрдкрдо рд╣ै। рдХेрд╡рд▓ рдд्рд░िрдХुрдЯी рдоें рдз्рдпाрди рд╕्рдеिрд░ рдХрд░рдиे рдкрд░ рджिрдЦрд▓ाрдИ рджेрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдд्рд░िрдХुрдЯी рднृрдХुрдЯी рдоें рднेрдж рдоिрдЯाрдХрд░ рдШрдЯ-рдорда рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдЙрд╕рдХा рдЕрдиाрджि рдЕрдирди्рдд рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै। рдЙрд╕рдХो рдЬрдирдиी рд╕े рдЬрдиा рдирд╣ीं рдЙрд╕рдХे рдХोрдИ рдоाрддा рдкिрддा рдирд╣ीं। рд╡рд╣ рдд्рд░िрддрдл рд╕े рдоुрдХ्рдд рдкिंрдб-рдм्рд░рд╣्рдоाрдг्рдб рд╕े рд░рд╣िрдд, рд╕्рд╡рдпंрднू рд╣ै-
”рди рд╕рддрдЧुрд░ु рдЬрдирдиी рдЬрди्рдпा, рдЬाрдХे рдоाрдпा рди рдмाрдк।
рдкिंрдб рдм्рд░рд╣्рдоाрдг्рдб рд╕े рд░рд╣िрдд рд╣ै, рдиा рд╡рд╣ाँ рддीрдиों рддाрдк।।“1
рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдиे рдЧुрд░ु рдХी рдорд╣िрдоा рдХो рдЕрдкрд░рдо्рдкाрд░ рдоाрдиा рд╣ै। рд╡े рдХрдмीрд░рджाрд╕ рдХो рд╣ी рдЕрдкрдиी рд╡ाрдгी рдоें рдЧुрд░ु рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЬिрдирдХा рд╕्рдеाрди рд╕рднी рд╕рди्рддों рдоें рд╕рд░्рд╡рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╣ै। рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдЬी рдХрд╣рддे рд╣ैं-
”рдЧрд░ीрдм рдРрд╕ा рд╕рддрдЧुрд░ु рд╣рдо рдоिрд▓्рдпा, рд╕ुрд░рддि рд╕िंрдШ рдХे рддीрд░।
рд╕рдм рд╕рди्рддрди рд╕िрд╕ाрдЬ рд╣ै, рд╕рдж्рдЧुрд░ु рдЕрджрд▓ рдХрдмीрд░।।
рдЫрдк्рдкрди рднोрдЧ рд╡िрд▓ाрд╕, рдХंрдж рдиिрдЬ рдЦीрд░ा рд╣ै।
рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдХा рд╕рддрдЧुрд░ु-рдкुрд░ुрд╖ рдХрдмीрд░ा рд╣ै।।“2
рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдЬी рдиे рдЕрдкрдиी рд╡ाрдгी рдоें рд╕рджाрдЪाрд░ рдФрд░ рдиैрддिрдХрддा рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╕ुрдзाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рджाрдЪाрд░, рдПрд╡ं рдиैрддिрдХрддा рдХा рдкाрда рдкреЭाрдпा। рдЙрдирдХी рд╡ाрдгी рдоें рдЕрдиेрдХ рд╕्рдерд▓ों рдкрд░ рд╕рджाрдЪाрд░ рдФрд░ рдЖрдЪрд░рдг рдХी рд╕ुрди्рджрд░ рдЙрдХ्рддिрдпाँ рдоिрд▓рддी рд╣ैं। рдпрджि рдЙрдирдХी рд╡ाрдгी рдоें рдЖрдЪाрд░ рд╕ंрд╣िрддा рдХрд╣ा рдЬाрдП рддो рдХोрдИ рдЕрдд्рдпुрддि рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी। рд╕ंрдд рдЬी рдиे рд╣рдоेрд╢ा рд╕рдд्рдп рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХी рд╣ै। рдЭूрда рдХो рдд्рдпाрдЧрдиे рдХो рдмाрд░-рдмाрд░ рдХрд╣ा рд╣ै।
”рдЧрд░ीрдм рд╕ाрдЪे рдХुं рдк्рд░рдгाрдо рд╣ै, рдЭूрдаे рдХे рд╢िрд░ рдбंрдб।
рдЪंрдж рд╕ूрд░ рдХी рдЖрдпु рд▓рдЧ, рджोрдЦрдЬ рдиिрдХрд╕े рдиाрд╣ि।।”3
рдЬो рд▓ोрдЧ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдирд╢ा, рдоांрд╕, рдорджिрд░ा рдЖрджि рдХा рд╕ेрд╡рди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХा рдбрдЯрдХрд░ рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा। рдЬो рдЗрди рд╡्рдпрд╕рдиों рдХा рд╕ेрд╡рди рдХрд░рддा рд╣ै рд╡рд╣ рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХो рд╣ी рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै-
”рд╕ुрд░ाрдкाрди рднंрдЧी рдоीрдЯ рдоांрд╕ рдЦाрд╣िं
рдХрдХ्рдХреЬ рдЪрд░рд╕ рдкीрдп рдпрдорд▓ोрдХ рдЬाрд╣िं।।“4
рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдЬी рдЬ्рдЮाрдирдоाрд░्рдЧी рдзाрд░ा рдХे рд╕ंрдд рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рд╡ рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рдПрд╡ं рдоाрди्рдпрддाрдУं рд╕े рдЬुреЬे рд╣ुрдП рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдХे рд╖ोрдбрд╢ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рдХो рдмрддाрдпा। рдЙрдирдХी рд╡ाрдгी рдоें рдоंрдЧрд▓ाрдЪрд░рдг рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд╕рддрдЧुрд░ु рдм्рд░рд╣्рдо рдФрд░ рдЧुрд░ु рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд╕ुрд░, рдирд░, рдоुрдиि, рд╕ाрдзु-рд╕ंрддों рдХो рд╕рдм рдХुрдЫ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा।
”рдирдоो рдирдоो рд╕рдд्рдкुрд░ुрд╖ рдХूं, рдирдорд╕्рдХाрд░ рдЧुрд░ु рдХीрди्рд╣ीं।
рд╕ुрд░, рдирд░, рдоुрдиि, рдЬрди рд╕ाрдзрд╡ा, рд╕ंрддों рд╕рд░рдмрд╕ рджीрди्рд╣ी।।“5
рднрдХ्рддि рдХा рдПрдХ рд░ूрдк рдХा рдиाрдо рд╕्рдорд░рдг рднी рд╣ै। ‘рд╕ुрдорд░рди рдХा рдЕंрдЧ’ рдоें рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдиे рдЕрдкрдиे рдЗрд╖्рдЯ рдХा рдЕрдиेрдХ рд░ूрдкों рдоें рд╕्рдорд░рдг рдХिрдпा рд╣ै। рд╡рд╣ рдЕрд╡िрд░्рдЧрдд, рдЕрдиाрджि, рдЕрдирди्рдд, рдЕрдкाрд░, рдЕрдоोрд▓, рдЕрдЪрд▓, рд╢ाрд╢्рд╡рдд рд╣ै। рдХाрджрд░, рдХрд░ीрдо, рд╕рдмрдХा рдоाрд▓िрдХ рд░рдорддा рд░ाрдо рд╣ै। рд╡рд╣ рдиिрд░्рдЧुрдг-рд╕рдЧुрдг рд╕े рдкрд░े рд╢рдм्рджрддीрдд рд╣ै। рд╡рд╣ рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ै। рдЙрд╕рдиे рдЕрдиेрдХ рднрдХ्рддों рдХा рдЙрдж्рдзाрд░ рдХिрдпा рд╣ै। рд╡рд╣ рдЙрди्рд╣ीं рдХे рд▓िрдП рд╕рджा рдк्рд░рдЧрдЯ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдИрд╢्рд╡рд░ीрдп рд╕्рдорд░рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрди्рд╣ें рдоाрдирд╡ рдХो рдиैрддिрдХрддा, рд╕рджाрдЪाрд░ рдПрд╡ं рднाрдИрдЪाрд░े рдХा рдкाрда рдкреЭाрдпा рд╣ै-
”рд░ाрдо рд░рд╕ाрдЗрди рдкीрдЬिрдП, рдпौрд╣ рдФрд╕рд░ рдпौрд╣ рджाрд╡।
рдлिрд░ рдкीрдЫे рдкрдЫрддाрдЗрдЧा, рдЪрд▓ा рдЪрд▓ी рд╣ोрдИ рдЬाрд╡।
рд░ाрдо рд░рд╕ाрдЗрди рдкीрдЬिрдП, рдЪैрдмा рдлूрд▓ рдЪुрд╡ाрдИ।।
рд╕ुрдиि рд╕рд░ोрд╡рд░ рд╣ंрд╕ рдорди, рдкीрдпा рдк्рд░ेрдо рдЕрдзाрдИ।।“6
рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдХी рд╡ाрдгी рдоें рдЬ्рдЮाрди, рдпोрдЧ рдХे рд╕ाрде рднрдХ्рддि рдЕрди्рд░्рдзाрд░ा рд╕ी рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ै। рднाрдЧрд╡рдд рдоें рд╢्рд░рд╡рдг, рдХीрд░्рддрди, рд╕्рдорд░рдг, рдкाрдж рд╕ेрд╡рди, рдЕрд░्рдЪрдиा рд╡ंрджрди, рджाрд╕्рдп, рд╕рдЦ्рдп рдЖрджि рднрдХ्рддि рдХे рдиौ рдк्рд░рдХाрд░ рдмрддрд▓ाрдпे рдЧрдпे рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоाрдирд╡ рдХो рднрдХ्рддि рдХे рд╕्рдорд░рдг рдХрд░рдиे рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा-
”рд░ाрдо рд░рдЯрдд рдирд╣िं рдвीрд▓ рдХрд░, рд╣рд░ рджрдо рдиाрдо рдЙрдЪाрд░।
рдЕрдоी рдорд╣ाрд░рд╕ рдкीрдЬिрдП, рдпो рддрдд рдмाрд░ंрдмाрд░।।“7
рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдкрд░ोрдкрдХाрд░ рдХो рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рдкुрдг्рдп рдХрд░्рдо рдоाрдирддे рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкрд░ोрдкрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╕рдордп рдкाрдд्рд░-рдЕрдкाрдд्рд░ рдХा рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиा рд╡्рдпрд░्рде рд╣ै। рдоेрдШ рдмрд░рд╕рддे рд╕рдордп рдпрд╣ рдирд╣ीं рджेрдЦрддे рдХि рдЕрдоुрдХ рднूрдоि рдЙрдкрдЬाрдК рд╣ै рдпा рдЕрдиुрдкрдЬाрдК, рд╡рд╣ рджोрдиों рдХो рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрдЪिрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЧंрдЧा рдХा рдкрд╡िрдд्рд░ рдкाрдиी рдЙрдд्рддрдо рдФрд░
рдЕрдзрдо рдХा рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдП рдмिрдиा рд╕рдмрдХी рдк्рдпाрд╕ рдмुрдЭाрддा рд╣ै-
”рдиाрд╣ी рд╡िрдЪाрд░ीрдд। рдоेрдШ рд╣ाрдЧрдгрджाрд░ी рд╕ेрдд
рдирдпे рдкाрд╣े рдд्рдпाрдЪा рдЕंрдд। рдаेрд╡ी рдХाрд░рдгाрдЪे рдЪिрдд्рдд।
рд╡рд░्рдЬीрдд рдЧंрдЧा। рдиाрд╣ी рдЙрдд्рддрдо рдЕрдзрдо рдЬрдЧा।।“8
рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдиे рдИрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░ाрдк्рддि рдХा рдЖрд╕ाрди рдоाрд░्рдЧ рднрдХ्рддि рдХो рдмрддाрдпा рд╣ै। рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рдк्рд░ेрдо рдХे рдпोрдЧ рд╕े рднрдХ्рддि рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै। рдИрд╢्рд╡рд░ рдХो рдк्рд░ेрдо рдХे
рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
”рдк्рд░ेрдо рддेрдеे рд╡ाрд╕ рдХрд░ी। рд╕ुрдЦी рдЙрдЪ्рдЪाрд░िрддा рд╣рд░ी।
рдк्рд░ेрдо рдкाрддि рд▓ाрдЧे рдмрд▓े। рднрдХ्рдд рджेрдЦाрдиिрдпा рднोрд▓े।।“9
рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдиे рдоाрдпा рд╕े рдЫुрдЯрдХाрд░ा рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдЪ्рдЪे рдЧुрд░ु рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै рдЬो рд╕ाрдзрдХ рдХो рдоाрдпा рд░ूрдк рд╡िрд╖рдоाрди рдХрд░рдиे рд╕े рджूрд░ рд░рдЦ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕рдж्рдЧुрд░ु рдХे рдмिрдиा рд╕ाрдзрдХ рдХी рдЬ्рдЮाрди рд░ूрдкी рдЖँрдЦें рдЕрдЬ्рдЮाрди рд░ूрдкी рд╡िрд╖ рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рд╡िрд╖рдп рд╡िрдХाрд░ рд░ूрдкी рдЕрди्рдзрдд्рд╡ рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддी-
”рдЧрд░ीрдм рдоाрдпा рдХा рд░рд╕ рдкीрдп рдХрд░, рдлूрдЯि рдЧрдпे рджो рдиैрди।
рдРрд╕ा рд╕рддрдЧुрд░ु рд╣рдо рдоिрд▓्рдпा, рд╡ाрд╕ рджिрдпा, рд╕ुрдЦ рдЪैрди।।
рдЧрд░ीрдм рдоाрдпा рдХा рд░рд╕ рдкीрдп рдХрд░, рд╣ो рдЧрдпे рднूрдд рдЦрдмीрд╕।।
рдРрд╕ा рд╕рддрдЧुрд░ु рд╣рдо рдоिрд▓्рдпा, рднрдХ्рддि рджрдИ рдмрдЦрд╕ीрд╕।
рдЧрд░ीрдм рдоाрдпा рдХा рд░рд╕ рдкीрдпрдХрд░, рд╣ो рдЧрдП рдбाрдоा рдбोрд▓।
рдРрд╕ा рд╕рддрдЧुрд░ु рд╣рдо рдоिрд▓्рдпा, рдЬ्рдЮाрди рдпोрдЧ рджिрдпा рдЦोрд▓।।“10
рдХोрдИ рднी рд╕ंрдд рдмुрд░े рдоाрд░्рдЧ рдкрд░ рдЬाрдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рдирд╣ीं рджेрддा рд╣ै। рд╕рдоाрдЬ рдоें рдордиुрд╖्рдп рдХो рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рд╕ाрде рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдиेрдХ рдЖрдЪрд░рдг рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╕рджाрдЪाрд░ी рдордиुрд╖्рдп рд╣ी рдИрд╢्рд╡рд░ рдХो рд╕рдмрд╕े рдк्рд░िрдп рд▓рдЧрддा рд╣ै। рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдЬी рдиे рд╕рджाрдЪрд░рдг рдХे рд▓िрдП рдХрдердиी рдФрд░ рдХрд░рдиी рдоें рд╕ाрдо्рдп рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдоाрдиा рд╣ै। рд▓ोрдЧ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рдкूрдЬा рдЕрд░्рдЪрдиा рдХрд░рддे рд╕рдордп рдмाрд╣्рдпाрдЪाрд░ рддрдеा рдХрд░्рдордХांрдб рдХрд░рддे рд╣ैं рдкрд░рди्рддु рдЙрд╕рдоें рд╕рджाрдЪाрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рд╕рджाрдЪाрд░ी рдордиुрд╖्рдп рд╕рдмрдХे рд╕ाрде рд╕рдд्рдп рддрдеा рдк्рд░ेрдордкूрд░्рд╡рдХ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЖрдЬ рдХे рдЗрд╕ рдЖрдкाрдзाрдкी рднौрддिрдХрд╡ाрджी рдпुрдЧ рдоें рдордиुрд╖्рдп рдХी рдХрдердиी-рдХрд░рдиी рдоें рднिрди्рдирддा рдкैрджा рд╣ो рдЧрдИ। рд▓ेрдХिрди рдРрд╕े рд▓ोрдЧ рд╕рджाрдЪाрд░ рдПрд╡ं рдИрд╢्рд╡рд░ рд╕े рдХोрд╕ों рджूрд░ рдЬाрддे рд╣ैं। рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдЬी рдиे рдЕрдкрдиे рдпुрдЧ рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рддрдеा рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдЬрдЧ рд░рд╣े। рдЙрдирдХे рдЙрдкрджेрд╢ рд╢ाрд╢्рд╡рдд рдЬीрд╡рди рдоूрд▓्рдпों рд╕े рдЕрдиुрдк्рд░ाрдгिрдд рд╣ै। рдЙрдирдХे рдЙрдкрджेрд╢ рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рд╕рдд्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рд░्рд╡рдЧ्рд░ाрд╣्рдп рд╣ै। рдоाрдирд╡ рдзрд░्рдо рд╕े рдмреЭрдХрд░ рдЕрди्рдп рдХो рдзрд░्рдо рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдпрд╣ рдирд╕ीрд╣рдд рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рдордЧ्рд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдХो рджी рд╣ै। рдЬिрдирдХी рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।
(1) рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдиे рдордиुрд╖्рдпों рдоें рдиीрддि рдоूрд▓्рдпों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा।
(2) рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдЬी рдиे рдк्рд░ेрдо, рджрдпा, рд╢ांрддि, рд╕рдд्рдп рдХो рдИрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░ाрдк्рддि рдХा рдоाрд░्рдЧ рдмрддाрдпा рд╣ै। рдЗрди्рд╣ीं рддрдд्рдд्рд╡ों рд╕े рдордиुрд╖्рдп рдоें рд╕ंрдЪिрдд рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
(3) рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдЬी рдиे рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЕрдЪ्рдЫे рд▓ोрдЧों рдХा рд╕ंрдЧ рдХрд░рдХे рдЙрдирдХे рд╕рдж्рдЧुрдгों рдХो рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджी рд╣ै।
(4) рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдЬी рдиे рдЕрд╣िंрд╕ा рдХो рдордиुрд╖्рдп рдХा рдкрд░рдо рдзрд░्рдо рдоाрдирддे рд╣ुрдП рд╣िंрд╕ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा।
рд╕ाрд░ांрд╢ рд░ूрдк рдоें рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдХी рд╡ाрдгी рдиे рд▓ोрдЧों рдХो рдиैрддिрдХрддा рдХा рдкाрда рдкреЭाрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдИрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рд▓िрдП рднрдХ्рдд рдЬрдиों рдХो рдиीрддि рдоूрд▓्рдпों рдХा рдЖрд╕рди рдоाрд░्рдЧ рдмрддाрдпा рдЬो рдЙрдирдХी рд╡ाрдгी рдХा рд╡िрд╖рдп рдмрди рдЧрдпा। рдк्рд░ेрдо, рд╕рдд्рдп, рджрдпा, рджाрди, рд╕рд╣рдирд╢ीрд▓рддा, рдЕрд╣िंрд╕ा, рд╕рджाрдЪाрд░, рдкрд░ोрдкрдХाрд░, рдиिंрджा рдХा рд╡िрд░ोрдз рдЬैрд╕े рдоूрд▓्рдпों рдХा рдкाрда рдкреЭाрдпा। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╕ंрдд рд╕ुंрджрд░рджाрд╕ рдЬी рдиे рдиैрддिрдХ-рдиिрдпрдоों рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд░ीрддि рд╕े рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣рддे рд╣ैं-
”рдк्рд░рдердо рдЕрд╣िंрд╕ा рд╕рдд्рдп, рд╣ि рдЬाрдиि рд╕ोрдп рд╕ुрди्рдпाрдЧै।
рдм्рд░рд╣्рдордЪрд░्рдп рджृреЭ рдЧрд╣ै рдХ्рд╖рдоा, рдзृрддि рд╕ों рдЕрдиुрд░ाрдЧै।।
рджрдпा рдмреЬो рдЧрдиु рд╣ोрдЗ, рдоाрдЬ्рд░्рдЬрд╡ рд╣ृрджрдп рд╕ुрдЖрдиे।
рдоिрддाрд╣ाрд░ рдкुрдиि рдХрд░ै, рд╢ौрдЪ рдиीрдХी рд╡िрдзि рдЬाрдиें।।“11
рд╕ंрддों рдХी рд╡ाрдгी рдоें рд╡рд╣ рдЕрд▓ौрдХिрдХ рд╢рдХ्рддि рдПрд╡ं рдк्рд░ेрд░рдгा рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд░рд╣рддी рд╣ै рдЬो рдЕрдкрд╡िрдд्рд░ рд╣ृрджрдпों рдХो рднी рдкрд╡िрдд्рд░ рдХрд░ рджेрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд░рдЦрддी рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдХी рд╡ाрдгी рд╕ंрдд рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХो рд╕рдоृрдж्рдз рдФрд░ рдкुрд╖्рдЯ рдХрд░рддी рд╣ै। рдЙрдирдХी рд╡ाрдгी рдзрд░्рдо рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХी рдПрдХрддा рдПрд╡ं рд╡िрд╢्рд╡рдмंрдзुрдд्рд╡ рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджे рд░рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рдиीрддि рдХे рдоाрд░्рдЧ рдкрд░ рдЪрд▓рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджे рд░рд╣ी рд╣ै।
рд╕ंрджрд░्рдн-
1. рдЬ्рдЮाрди рдЪंрдж рд╢рд░्рдоा, рдЖрдЪाрд░्рдп рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдХी рд╡ाрдгी, рдкृрд╖्рда 9
2. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 12
3. рдбॉ. рд░рдгрдзीрд░ рд╕िंрд╣, рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рджрд░्рд╢рди рдФрд░ рд░рд╣рд╕्рдпрд╡ाрдж, рдкृрд╖्рда 122
4. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 122
5. рдЬ्рдЮाрдирдЪंрдж рд╢рд░्рдоा, рдЖрдЪाрд░्рдп рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рдФрд░ рдЙрдирдХी рд╡ाрдгी, рдкृрд╖्рда 13-14
6. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 23
7. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 25
8. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 27
9. рд╡рд╣ी, рдкृрд╖्рда 36
10. рдбॉ. рд░рдгрдзीрд░ рд╕िंрд╣, рд╕ंрдд рдЧрд░ीрдмрджाрд╕ рджрд░्рд╢рди рдФрд░ рд░рд╣рд╕्рдпрд╡ाрдж, рдкृрд╖्рда 126
11. рдбॉ. рд╕ुрдиीрддा рдзाрдиुрдХा рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓, рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рд╕ंрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рдоाрди рд╡ рдоूрд▓्рдп, рдкृрд╖्рда 105
