Showing posts with label рд╕ुрдиिрд▓рдХुрдоाрд░ рдкрд░рдоाрд░. Show all posts
Showing posts with label рд╕ुрдиिрд▓рдХुрдоाрд░ рдкрд░рдоाрд░. Show all posts

рдк्рд░рд╡ाрдж-рдкрд░्рд╡ рдЦंрдбрдХाрд╡्рдп рдоें рдЖрдзुрдиिрдХ рдмोрдз

рдбॉ. рд╕ुрдиीрд▓ рдкрд░рдоाрд░

рд╕ुрдиिрд▓рдХुрдоाрд░ рдкрд░рдоाрд░

рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ (рд╣िрди्рджी), рдо्рдпुрдиिрд╕िрдкрд▓ рдЖрд░्рдЯ्рд╕ рдПंрдб рдЕрд░्рдмрди рдмेंрдХ рд╕ाрдпंрд╕ рдХॉрд▓ेрдЬ, рдорд╣ेрд╕ाрдгा


рдирд░ेрд╢ рдоेрд╣рддा рд░рдЪिрдд ‘рдк्рд░рд╡ाрдж-рдкрд░्рд╡’ 1977 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рдЦंрдбрдХाрд╡्рдп рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ рдРрд╕ा рдХाрд╡्рдп рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╕рдордХाрд▓ीрди рдЬीрд╡рди рдХे рдЬ्рд╡рд▓ंрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╕рди 1975-76 рдХे рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдЙрдаे рд╣ुрдП рдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рдоाрдирд╡ीрдп рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдоें рд╕рдоाрдзाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдкाँрдЪ рд╕рд░्рдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ै- (1) рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рдк्рд░рддिрдЗрддिрд╣ाрд╕ (2) рдк्рд░рддिрдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рддंрдд्рд░ (3) рд╢рдХ्рддि рдПрдХ рд╕ंрдмंрдз: рдПрдХ рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд (4) рдк्рд░рддिрдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рдиिрд░्рдгрдп (5) рдиिрд░्рд╡ेрдж рд╡िрджा। рд░ाрдо рдХे рдЕंрддрд░्рдж्рд╡рди्рдж्рд╡ рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд╡ि рдиे рдЖрдзुрдиिрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХिрдпा рд╣ै।

рдЗрд╕ рдХाрд╡्рдп рдХा рд╕ृрдЬрди 1975 рдоें рд╣ो рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рддрднी рджेрд╢ рдоें рдЖрдкाрддрд╕्рдеिрддि рд▓ाрдЧू рд╣ुрдИ рдеी। рдпрд╣ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдХрд╡ि рдиे рд░ाрдоाрдпрдг рдХे рдПрдХ рдоाрд░्рдоिрдХ рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдХी рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдЖрдзुрдиिрдХ рдмोрдз рд╕े рдЬोреЬрдХрд░ рдХी рд╣ै। рдЬрдм рд░ाрдо рд░ाрд╡рдг рдХा рд╡рдз рдХрд░рдХे рдЕрдпोрдз्рдпा рдЖрдХрд░ рд╢ाрд╕рди рднрд░ рд╕ंрднाрд▓ рд▓ेрддे рд╣ैं, рдЙрдирдХी рдк्рд░рдЬा рдХा рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рдзोрдмी рд╕ीрддा рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдкрд░ рдЕंрдЧुрд▓ी рдЙрдаा рджेрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЦрдг्рдб-рдХाрд╡्рдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЙрд╕े рд░ाрдЬрдж्рд░ोрд╣ी рдХрд░ाрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ीं рдк्рд░рд╡ाрдж рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд╕ाрдзाрд░рдг рд╡्рдпрдХ्рддि рд░ाрдо рдХी рдиिрдЧाрд╣ рдоें рди рддो рдЕрдкрд░ाрдзी рд╣ै, рди рд░ाрдЬрдж्рд░ोрд╣ी рдХिрди्рддु рд░ाрдЬ्рдп-рдкрд░िрд╖рдж рдХी рджृрд╖्рдЯि рдоें рд╡рд╣ рдЕрдкрд░ाрдзी рд╣ै। рд░ाрдо рдк्рд░рд╢्рди рдоें рдЙрдаे рд╣ाрде рдХो рдк्рд░рддिрдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХрд╣рддे рд╣ै рдЬो рд╕рджा рдЕрд▓िрдЦिрдд рд░рд╣рддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рд╕ाрдзाрд░рдг рдЬрди рдХा рд╕ंрдХेрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рддрд░्рдЬрдиी рдХिрд╕ी рдХी рднी рдоौрди рд╡ाрдгी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рддो рд░ाрдо рд▓рдХ्рд╖्рдордг рд╕े рдк्рд░рд╢्рди рдХрд░рддे рд╣ै рдХि- 
“рд╕рдд्рддा рдХे рдЧोрдоुрдЦ рдкрд░ рдмैрдардХрд░
рдЙрд╕рдХे рд╕ाрд░े рд╢рдХ्рддि-рдЬाрд▓ों рдХो
рдЕрдкрдиे рд╣ी рдЕрднिрд╖ेрдХ рдХे рд▓िрдП
рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиा
рдпрд╣ рдХौрди рд╕ा рджрд░्рд╢рди рд╣ै рд▓рдХ्рд╖्рдордг?”1

рдЖрдЬ рдХी рд╕्рдеिрддि рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдкрджाрдзिрдХाрд░ी рд░ाрдЬрдХीрдп рдмрд▓ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЕрдкрдиे рд╕ुрдЦ рд╕ुрд╡िрдзा рдЬुрдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд░рддे рд╣ै рдФрд░ рди्рдпाрдп рдХा рдоुрдЦ рднी рд╢рдХ्рддिрдмрд▓ рдЕрдкрдиी рдУрд░ рдоोреЬ рд▓ेрддे рд╣ै। рд╢ाрд╕рдХ рдХिрддрдиा рд╣ी рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рдпा рдорд╣ाрди рд╣ो рд╡рд╣ рд╢ाрд╕рдХ рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬिрд╕ рджिрди рд╢ाрд╕рдХ рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоाрди рд▓िрдпा рдЬाрдпेрдЧा рдЙрд╕ी рджिрди рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрдпेрдЧा। рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдпा рд░ाрдЬा рдХा рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоाрди рд▓ेрдиा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдЧрд▓рдд рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╣ै। рдХрд╡ि рдиे рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рд╣ै рдХि рд░ाрдЬ-рдкुрд░ुрд╖,рд░ाрдЬ्рдп рдФрд░ рд╕ाрдзाрд░рдг рдордиुрд╖्рдп рдХे рдмीрдЪ рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╕ंрдмрдз рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдХрд╡ि рдХी рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХे рдк्рд░рддि рдЖрд╕्рдеा рдпрд╣ी рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै рдХि рд░ाрдЬрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдоाрдирд╡-рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рдорд╣рдд्рддा рдХा рдкूрд░्рдг рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╕ाрдзाрд░рдг рдордиुрд╖्рдп рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рднी рдХुрдЫ рдЕрд╣рдо рд░рдЦрддा рд╣ै। рдХрд╡ि рдХी рдиिрдЧाрд╣ рдоें рдоाрдирд╡ीрдпрддा рджेрд╢рдХाрд▓ рд╕े рднी рдКрдкрд░ рд╣ै- 
“рд╡्рдпрдХ्рддि рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рд░ाрдЬрдкुрд░ुрд╖ рд╣ो рдпा
рдЗрддिрд╣ाрд╕-рдкुрд░ुрд╖ рдЕрдерд╡ा
рдкुрд░ाрдг-рдкुрд░ुрд╖
рдоाрдирд╡ीрдп рджेрд╢-рдХाрд▓ рд╕े рдКрдкрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддा
рд░ाрдо!”2

рдХрд╡ि рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╕्рд╡ाрддंрдд्рд░्рдп рдХे рдк्рд░рд╢्рди рдж्рд╡ाрд░ा рд╡्рдпрдХ्рддि рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдХ рдХे рд╕ंрдмрдз рдХो рдЬोреЬрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ै। рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕ंрджрд░्рднों рдоें рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХो рдХुрдЪрд▓ा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕ी рднрд╡ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╡ाрдж-рдкрд░्рд╡ рдХा рдХрде्рдп рд░рдЪा рдЧрдпा рд╣ै। рдордиुрд╖्рдп рд╕े рдпрджि рднाрд╖ा рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рддो рдпрд╣ рд╕ृрд╖्рдЯि рдИрд╢्рд╡рд░рд╣ीрди рд╣ो рдЬाрдпेрдЧी। рдХрд╡ि рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдпрд╣ рднी рдХрд╣рддा рд╣ै рдХि-
“рдРрд╕े рд╣ी рдмोрд▓рддे рд╣ुрдП
рдПрдХ рджिрди рдордиुрд╖्рдп
рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ी рдИрд╢्рд╡рд░ рд╣ो рдЬाрдпेрдЧा।”3

рдпрд╣ाँ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдордиुрд╖्рдп рдХी рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдоूрд▓्рдпрд╡ाрди рдеाрддी рд╣ै। рдХिрди्рддु рдпрд╣ рд╕рдд्рдп рдХे рд╕ाрде рдЬुреЬрдХрд░ рд╣ी рдЕрдкрдиा рдоूрд▓्рдп рдкाрддी рд╣ै। рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╡िрд╡ेрдХрд╢ूрди्рдп рдк्рд░рд▓ाрдк рдХो рд╕рдорд░्рдерди рдирд╣ीं рдоिрд▓рдиा рдЪाрд╣िрдП рдХ्рдпोрдХि- 
“рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рдЕрд░्рде
рдЕрд░ाрдЬрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ोрддा
рдЕрд░ाрдЬрдХрддा
рдЕрдкрд░ाрдз рд╕े рднी рдЧंрднीрд░ рд╣ोрддी рд╣ै
рдХ्рдпोंрдХि
рд╡рд╣ рд░ाрдЬрдж्рд░ोрд╣ рдХी рдЬрдирдиी рд╣ै।”4

рдк्рд░рд╡ाрдж рдкрд░्рд╡ рдХे рддीрд╕рд░े рдЦंрдб рдоें рд░ाрдо рдХी рдЪिंрддिрдд рдорди:рд╕्рдеिрддि рдХो рджेрдЦрдХрд░ рд╕ीрддा рдЙрдж्рд╡िрдЧ्рди рд╣ोрдиे рдХा рдХाрд░рдг рдкूрдЫрддी рд╣ै। рд░ाрдо рдХрд╣рддे рд╣ै рдХि рд╢рдХ्рддि рдХा рдЙрдд्рддрд░ рддो рдк्рд░рддिрд╢рдХ्рддि рд╕े рджिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдкрд░рди्рддु рдЗрд╕ рд╕ाрдзाрд░рдг рдЕрдиाрдо рдзोрдмी рдХा рдХ्рдпा рдЙрдд्рддрд░ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕ीрддा рдФрд░ рд░ाрдо рдХा рдЗрд╕ рдЦंрдб рдоें рдЖрдпा рд╕ंрд╡ाрдж рди рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдо рдХी рд╕ाрдзाрд░рдгрдЬрдиों рдХे рдк्рд░рддि рдордордд्рд╡ рднрд░ी рджृрд╖्рдЯि рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै।  рд╕ीрддा рдХा рддाрд░्рдХिрдХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдЗрддрдиा рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрдХрд░ рдЖрдпा рд╣ै рдХि рд░ाрдо рднी рд╡िрд╕्рдоिрдд рд╣ो рдЙрдарддे рд╣ै।  рдХрд╡ि рдиे рд╕ीрддा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЖрдЬ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░, рдЕрдиैрддिрдХрддा рдХी рдоाрдиों рдкुंрдЬ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै , рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХा рджाрд╡ा рдХрд░рдиेрд╡ाрд▓े рдЗрддрдиे рдиिрдЪрд▓े рд╕्рддрд░ рддрдХ  рдЧिрд░ рдЪूрдХे рд╣ै рдХि рдЙрдирд╕े рдХुрдЫ рднी рдЖрд╢ा рд░рдЦрдиा рд╡्рдпрд░्рде рд╣ै। рдХрд╡ि рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд░ाрдЬрдиीрддि рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рджेрддे рд╣ुрдП рд▓ोрдХ рддрдеा рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рдордз्рдп рд╕ंрдмंрдзों рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рддे рд╣ै- 
“рд░ाрдЬ्рдп, рди्рдпाрдп рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░
рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рддрдеा
рд╕ंрдмंрдзों рд╕े рдКрдкрд░ рд╣ोрдиे рд╣ी рдЪाрд╣िрдП
рдЙрд╕ рдЕрдиाрдо рдк्рд░рдЬा рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी
рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП।”5

рдХрд╡ि рдХी рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХे рдк्рд░рддि рдЖрд╕्рдеा рдпрд╣ी рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै рдХि рд░ाрдЬрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдоाрдирд╡ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рдорд╣рдд्рддा рдХा рдкूрд░्рдг рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╕ाрдзाрд░рдг рдЬрди рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рднी рдХुрдЫ рдЕрд╣рдо рд░рдЦрддा рд╣ै।

рдЪौрдеे рдЦंрдб рдоें рд░ाрдЬ-рджрд░рдмाрд░ рдХा рдЪिрдд्рд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд▓рдХ्рд╖्рдордг рдзोрдмी рдХे рдХृрдд्рдп рдХो рд░ाрдЬрдж्рд░ोрд╣ рдХी рд╕ंрдЬ्рдЮा рджेрддे рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рд░ाрдо рдЗрд╕े рд░ाрдЬрдж्рд░ोрд╣ рдирд╣ीं рдоाрдирддे рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд░ाрдЬрдж्рд░ोрд╣ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рдирд╣ीं рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдХिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдХрд░्рдо рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд░ाрдо рд▓ोрдЧों рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдмрдирдХрд░ рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдЦреЬे рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ै। рд░ाрдо рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдПрдХ рди्рдпाрдпрдк्рд░िрдп рдФрд░ рд╕्рд╡ाрддंрдд्рд░्рдп рдХा рд╕рдорд░्рдердХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд╣ै। рд╡े рдоाрдирддे рд╣ै рдХि- 
“рд╕्рд╡ाрдзीрдирддा рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा
рдХा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ
рдпрджि рдЕрдиुрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡ाрдЪाрд▓рддा рд╣ै
рддो рдорд╣ाрдиुрднाрд╡ों
рдХाрдпрд░рддाрдкूрд░्рдг рд╕рд╣рдорддि
рдЙрд╕рд╕े рднी рдмреЬा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рд╣ै
рдЕрд╕рд╣рдорддि рдХा рдЕрд░्рде
рдиिрд░ंрдХुрд╢рддा рдЕрд░ाрдЬрдХрддा рдпा рд░ाрдЬрдж्рд░ोрд╣ рдирд╣ीं рд╣ोрддा
рдФрд░ рд╡рд╣ рд╕ाрдзाрд░рдг рдЬрди
рдХ्рдпा рдиिрд░ंрдХुрд╢ рд╣ै?
рдХ्рдпा рдЕрд░ाрдЬрдХ рд╣ै?
рдХ्рдпा рд░ाрдЬрдж्рд░ोрд╣ी рд╣ै?”6

рдХाрд╡्рдп рдХा рдЕंрддिрдо рд╕рд░्рдЧ рдоें рд╕ूрд░्рдпोрджрдп рдХे рд╕рдордп рд▓рдХ्рд╖्рдордг рд╕ीрддा рдХो рд░рде рдоें рд▓ेрдХрд░ рдк्рд░рд╕्рдеाрди рдХрд░рддे рд╣ै। рдПрдХ рддрд░рдл рд░ाрдо рд╕ीрддा рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░ेрдо рд╕े рдУрддрдк्рд░ोрдд рд╣ै рддो рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЙрд╕ рдЕрдорди рдзोрдмी рдХी рд╢ंрдХा рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдФрд░ рд░ाрдЬрдкुрд░ुрд╖ рд╣ोрдиे рдХे рдиाрддे рдХрд░्рддрд╡्рдп рдкाрд▓рди рдХो рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рджेрддे рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрднी рдРрд╕ी рдХрд▓्рдкрдиा рдирд╣ीं рдХी рдеी рд╕ीрддा рдХो рдлिрд░ рд╕े рд╡рд▓्рдХрд▓ рдкрд╣рдиाрдХрд░ рд╡िрджा рджेрдиी рд╣ोрдЧी। рд╡े рд╕ोрдЪрддे рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрд╕े рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдХ्рдпों рдиिрд╖्рдХाрд╕िрдд рдХिрдпा? рдЙрди्рд╣ें рд╕ीрддा рдХी рдмाрдд рдпाрдж рдЖрддी рд╣ै рдХि рдЬрдм рд╡्рдпрдХ्рддि рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рддрдм рдРрд╕ी рдд्рд░ाрд╕рджी рдХी рдШрдЯрдиा рднी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рд╡े рд╕ोрдЪрддे рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ाрдЬ्рдп рддो рдХिрдпा рд╣ी рдирд╣ीं рдЬीрд╡рдирднрд░ рд╡рдирд╡ाрд╕ рд╣ी рддो рдкाрдпा। рдмाрд░-рдмाрд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдПрдХ рд╣ी рдиाрдЯрдХ рджोрд╣рд░ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдЬ рднी рд╕ंрджрд░्рдн рдоुрдж्рд░ा рдмрджрд▓ рдЧрдИ рд╣ै рдкрд░рди्рддु рдиाрдЯрдХ рд╡рд╣ी рд╣ै। рдоुрдЦ्рдп рдкाрдд्рд░ рд░ाрдо, рд▓рдХ्рд╖्рдордг рдФрд░ рд╕ीрддा рд╡рд╣ी рд╣ैं рдкрд░рди्рддु рдХिрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдпрд╣ рдд्рд░ाрд╕рджी рдЦेрд▓ी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै рдХोрдИ рдирд╣ीं рдЬाрдирддा।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖рдд: рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ै рдХि рдирд░ेрд╢ рдоेрд╣рддा рдиे рдЬрди-рд╕ाрдзाрд░рдг рдХी рддрд░्рдЬрдиी рдХी рдорд╣рдд्рддा рджрд░्рд╢ाрдХрд░ рд▓рдШु рдоाрдирд╡ рдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдХी рд╣ै। рдХрд╡ि рдпुрдЧрдмोрдз рдФрд░ рд╕рдорд╕ाрдордпिрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рд╕े рдЬूрдЭрддा рд╣ुрдЖ рдоाрдирд╡ीрдп рдЪेрддрдиा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдк्рд░рдЬ्рдЮा рдк्рд░рддीрдХ рд░ाрдо рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдоें рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕рдорд░्рде рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдоें рдХрд╡ि рдХा рдордд рд╣ै рдХि- “рд╕ाрдоंрддрд╡ाрджी рддрдеा рдЬрдирд╡ाрджी рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮ рдпрд╣ рднूрд▓ рдЧрдпे рдХि рд░ाрдо рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рди рддो рджрд╢рд░рдердиंрджрди рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╣ै рдФрд░ рди рд╣ी рдЕрдпोрдз्рдпा рдХे рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпाрдзिрдкрддि рд╣ोрдиे рдоें рд╣ै। рд░ाрдо рдоाрдирд╡ рдоूрд▓्рдпों рдХे рдЬाрддीрдп рдк्рд░рдЬ्рдЮा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै। рдРрд╕ा рдЬाрддीрдп рдк्рд░рдЬ्рдЮा-рдк्рд░рддीрдХ, рд╕ाрдоंрддрд╡ाрдж рдФрд░ рдЬрдирд╡ाрдж рджोрдиों рдХे рдКрдкрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рд░ाрдо рдХी рдпрд╣ рдк्рд░рдЬ्рдЮा рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рдкूрд░ी рд░ाрдоाрдпрдг рдХी рдШрдЯрдиाрдд्рдордХрддा рдХे рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрдиे рдкрд░ рднी рдпрдеाрд╡рдд рдмрдиी рд░рд╣ेрдЧी।”7

рд╕ंрджрд░्рдн-рдЧ्рд░рди्рде рд╕ूрдЪी- 
1. рдк्рд░рд╡ाрдж-рдкрд░्рд╡, рдирд░ेрд╢ рдоेрд╣рддा, рдкृрд╖्рда рд╕ंрдЦ्рдпा 40 
2. рдк्рд░рд╡ाрдж-рдкрд░्рд╡, рдирд░ेрд╢ рдоेрд╣рддा, рдкृрд╖्рда рд╕ंрдЦ्рдпा 35  
3. рдк्рд░рд╡ाрдж-рдкрд░्рд╡, рдирд░ेрд╢ рдоेрд╣рддा, рдкृрд╖्рда рд╕ंрдЦ्рдпा 53 
4. рдк्рд░рд╡ाрдж-рдкрд░्рд╡, рдирд░ेрд╢ рдоेрд╣рддा, рдкृрд╖्рда рд╕ंрдЦ्рдпा 92  
5. рдк्рд░рд╡ाрдж-рдкрд░्рд╡, рдирд░ेрд╢ рдоेрд╣рддा, рдкृрд╖्рда рд╕ंрдЦ्рдпा 80  
6. рдк्рд░рд╡ाрдж-рдкрд░्рд╡, рдирд░ेрд╢ рдоेрд╣рддा, рдкृрд╖्рда рд╕ंрдЦ्рдпा 101  
7. рдирд░ेрд╢ рдоेрд╣рддा рдХा рдХाрд╡्рдп рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдФрд░ рд╢िрд▓्рдк, рдЕрдоिрдпрдЪंрдж्рд░ рдкрдЯेрд▓, рдкृрд╖्рда рд╕ंрдЦ्рдпा  81

рдЕँрдзेрд░ों рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдоुрдХ्рддि рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ - ‘рд░ाрдд рдХा рд╕реЮрд░’

рд╕ुрдиिрд▓рдХुрдоाрд░ рдкрд░рдоाрд░

рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ (рд╣िрди्рджी), рдо्рдпुрдиिрд╕िрдкрд▓ рдЖрд░्рдЯ्рд╕ рдПंрдб рдЕрд░्рдмрди рдмेंрдХ рд╕ाрдпंрд╕ рдХॉрд▓ेрдЬ, рдорд╣ेрд╕ाрдгा

рд╕ाрд░ांрд╢ рдФрд░ рдмीрдЬ рд╢рдм्рдж
   рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдЖрдзुрдиिрдХ рдХрдеा-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд░ाрдорджрд░рд╢ рдоिрд╢्рд░ рдПрдХ рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиे рдЬाрддे рд╣ै। ‘рд░ाрдд рдХा рд╕реЮрд░’ рд░ाрдорджрд░рд╢ рдоिрд╢्рд░рдЬी рдХा рд▓рдШु рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै, рдЬो 1976 рдоें рд░ाрдзाрдХृрд╖्рдг рдк्рд░рдХाрд╢рди, рджिрд▓्рд▓ी рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ै। рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рдХрд╣ाрдиी рдХेрд╡рд▓ рдЛрддु рдХी рдХрд╣ाрдиी рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЙрди рд╕ाрд░ी рд▓реЬрдХिрдпों рдХे рд╕реЮрд░ рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рдЬिрди्рд╣ें рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдмाрдж рдПрдХ рд▓рдо्рдмी рдЕँрдзेрд░ी рд░ाрдд рд╕े рдЧुрдЬрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै рдФрд░ рдШुрдЯ-рдШुрдЯ рдХрд░ рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП рдордЬрдмूрд░ рд╣ोрдиा рдкреЬрддा рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рдиे рджिрдиेрд╢ рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЖрдзुрдиिрдХ рдХрд╣े рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЖрдЬ рдХे рдпुрд╡ा рдкुрд░ुрд╖ рд╡рд░्рдЧ рдХे рдШिрдиौрдиे рдЪेрд╣рд░े рдХो рдмेрдирдХाрдм рдХिрдпा рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рднूрдоिрдХा рдоें рд▓िрдЦрддे рд╣ै рдХि- “ рд╣рдоाрд░े рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рдЬीрд╡рди-рдпाрдд्рд░ा рд░ाрдд рдХा рд╕реЮрд░ рд╣ी рд╣ै। рдоैं рд▓рдЧाрддाрд░ рд░ाрдд рдХा рд╕реЮрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рдпाрддрдиा рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХрд░рддा рд░рд╣ा рд╣ूँ рдФрд░ рддिрд▓рдоिрд▓ाрддा рд░рд╣ा рд╣ूँ। рдмрдЪрдкрди рдоें рдоैंрдиे рдЕрдкреЭ рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рдпाрддрдиा рджेрдЦी рдеी (рдЕрдм рднी рджेрдЦ рд░рд╣ा рд╣ूँ) рдФрд░ рдмाрдж рдоें рдкреЭे-рд▓िрдЦे рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЙрдирдХी рдд्рд░ाрд╕рджी рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХिрдпा। рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд░рд╣ा рдХि рдЗрд╕ рдпाрддрдиा рдХा рдХाрд░рдг рдЕрд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ै рдФрд░ рдоैं рдЖрд╢ा рдХрд░рддा рд░рд╣ा рдХि рд╕рдоाрдЬ рдХे рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд▓ोрдЧ рдкреЭी-рд▓िрдЦी рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдо्рдоाрди рдкूрд░्рдг рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддे рд╣ोंрдЧे рдХिрди्рддु рдпрд╣ рдкреЭा-рд▓िрдЦा рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЕрд░्рде-рдкिрд╢ाрдЪ рдФрд░ рдХ्рд░ूрд░ рдиिрдХрд▓ा। рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдХी рдмрд╣ू-рдмेрдЯिрдпों рдХे рд╕ाрде рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЕрдоाрдирд╡ीрдп рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХिрдпा।”1

рдбॉ. рд╕ुрдиीрд▓ рдкрд░рдоाрд░
  рдЛрддु рджिрд▓्рд▓ी рдХे рдПрдХ рдордЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рд░ाрдХेрд╢рдЬी рдХी рдПрдХрдоाрдд्рд░ рд╕ंрддाрди рд╣ै। рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдоें рдоाँ-рдмाрдк рдХे рджुрд▓ाрд░ рдХी рдЫाрдпा рдоें рдкрд▓ рд░рд╣ी рдеी। рдЙрд╕рдХी рд╢ाрджी рдЕрд▓ीрдЧреЭ рдХे рд╡рдХीрд▓ рдХे рдкुрдд्рд░ рджिрдиेрд╢ рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै। рджिрдиेрд╢ рдПрдордмीрдмीрдПрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕ाрдоाрди्рдп рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдЬрди्рдоे рджिрдиेрд╢ рдХो рдЛрддु рдХे рдкिрддा рдиे рджрд╣ेреЫ рдоें рдЦूрдм рджिрдпा рдеा, рд▓ेрдХिрди рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдкрд╣рд▓ी рд░ाрдд рд╣ी рдЛрддु рдХे рдЬीрд╡рди рдХी рдЕрдоाрд╡рд╕ рдХी рд░ाрдд рдмрди рдЬाрддी рд╣ै। рдкрддि рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рд╕ुрд╣ाрдЧрд░ाрдд рдХे рджिрди рдоें рднी рдкाрд╕ рдирд╣ीं рдЖрддे рдФрд░ рдмाрдж рдоें рднी рдХрднी рдирд╣ीं рдЖрдпे। рджो рдирдирджें рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рд╕ोрддी рд╣ै। рдкрддि рдХे рддिрд░рд╕्рдХाрд░ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╣ी рдШрд░рд╡ाрд▓ों рдХी рдиिрд░्рдордорддा рднी рдЙрд╕े рд╕рд╣рдиी рдкреЬрддी рд╣ै। рджिрдиेрд╢ рдХे рдкिрддा рдиे рджрд╣ेреЫ рдХे рд▓िрдП рд╣ी рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХी рд╢ाрджी рдХी рдеी। рдЫрд╣ рджिрди рддрдХ рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рдоें рд░рд╣рдиे рдХे рдмाрдж рднी рдкрддि рд╕े рдЕрд╕्рдкрд░्рд╢िрдд рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХे рд╕ाрде рджिрд▓्рд▓ी рдЪрд▓ी рдЬाрддी рд╣ै।

  рдЛрддु рдПрдордП реЮाрдЗрдирд▓ рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЫрд╣ рдорд╣ीрдиे рджिрд▓्рд▓ी рдоें рд░рд╣рддी рд╣ै। рджिрдиेрд╢ рднी реЮाрдЗрдирд▓ рдХे рдмाрдж рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдЪрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЫрд╣ рдорд╣ीрдиे рдХे рдмाрдж рджेрд╡рд░ рдЖрдХрд░ рдЛрддु рдХो рд▓े рдЬाрддे рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рдЖрдХрд░ рдЙрд╕рдХा рдЬीрд╡рди рдоाрдирд╕िрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдоें рдлँрд╕ рдЧрдпा рдеा। рд╕рднी рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдЕрдкрдиे рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдЙрд╕рдХा рдХोрдИ рдЕрдкрдиा рдирд╣ीं рдеा। рджрд╕ рдорд╣ीрдиों рдХे рдмाрдж рдЛрддु рдХो рдЙрд╕рдХी рджेрд╡рд░ाрдиी рдмрддाрддी рд╣ै рдХि- “рдЬीрдЬी, рддुрдо рдмрд╣ुрдд рднोрд▓ी рд╣ो, рдирд╣ीं рдЬाрдирддी рдЗрд╕ рдШрд░ рдоें рдХ्рдпा-рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै। рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдЕрдХाрд░рдг рдирд╣ीं рд╣ै, рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдЬрдЧрд╣ рдХिрд╕ी рдФрд░ рдиे рд▓े рд░рдЦी рд╣ै। рдХोрдИ рдирд░्рд╕ рд╣ै, рдЙрд╕े рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╕ाрд╣рдм рд░рдЦे рд╣ुрдП рд╣ैं।”2 рдпрд╣ рд╕ुрдирдХрд░ рдЛрддु рдХो рдмрд╣ुрдд рдЖрдШाрдд рд▓рдЧрддा рд╣ै।

  рдорд╣ीрдиों рдХे рдмाрдж рдЛрддु рдХे рдкिрддा рдмेрдЯी рдХो рджेрдЦрдиे рдЖрддे рд╣ै। рд╕ाрд░ा рдоाрдорд▓ा рдЛрддु рд╕े рдЬाрдирдХрд░ рдХि рдЙрд╕рдХा рдкрддि рдХिрд╕ी рдирд░्рд╕ рдХे рдЪрдХ्рдХрд░ рдоें рдлँрд╕ा рд╣ै рддो рдмेрдЯी рдХो рдЕрдкрдиे рдШрд░ рд▓े рдЬाрддे рд╣ै। рдЛрддु рдХे рдкिрддा рджिрдиेрд╢ рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рд╕े рджिрд▓्рд▓ी рдмुрд▓ाрддे рд╣ै। рдбॉ. рджिрд▓्рд▓ी рдЖрддे рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕ी рд░ाрдд рджोрдиों рдиे рд╕ुрд╣ाрдЧрд░ाрдд рдордиाрдИ рдеी। рдЪाрд░ рджिрди рдЛрддु рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рд╡рд╕ंрдд рдмрдирдХрд░ рдЖрддे рд╣ै рдФрд░ рдЪाрд░ рджिрди рдХा рд╡ाрджा рджेрдХрд░ рджिрдиेрд╢ рдЪрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рд╡ाрджा рд╡ाрджा рд╣ी рд░рд╣ рдЬाрддा рд╣ै।

рд░ाрдорджрд░рд╢ рдоिрд╢्рд░
 рдЛрддु рдкिрддाрдЬी рдХे рд╕ाрде рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдЬाрддी рд╣ै। рд╕ाрд░ी рдмाрддें рдЬाрдирдХрд░ рд░ाрдХेрд╢ рдЬी рджिрдиेрд╢ рд╕े рдХрд╣рддे рд╣ै рдХि- “рдЖрдкрдХो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдПрдХ рд▓реЬрдХी рдХा рдЬीрд╡рди рдмрд░्рдмाрдж рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдеा? рдЖрдк рдирдпे рдпुрдЧ рдХे рдкреЭे-рд▓िрдЦे рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै। рдЖрдкрдоें рдЗрддрдиा рд╡िрд╡ेрдХ рдФрд░ рд╕ाрд╣рд╕ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рднрд▓े рдФрд░ рдмुрд░े рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓े рд╕рдХे। рдпрд╣ рдЧुрдб्рдбे-рдЧुреЬिрдпा рдХा рдм्рдпाрд╣ рддो рдирд╣ीं рдеा। рдЖрдкрдиे рдм्рдпाрд╣ рдХिрдпा рд╣ी рди рд╣ोрддा рдФрд░ рдпрджि рдХрд░ рд▓िрдпा рддो рдЖрдкрдоें рдЗрддрдиी рдоाрдирд╡рддा рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП рдХि рдЗрд╕ рд╕ंрдмंрдз рдХो рдиिрднाрдпें।”3 рд╣рдо рд╕ोрдЪрддे рд╣ै рдХि рдиाрд░ी рдХी рджुрд░्рджрд╢ा рдХा рдХाрд░рдг рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЕрднाрд╡ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ाँ рдкрддि-рдкрдд्рдиी рджोрдиों рд╣ी рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╣ै।

  рдбॉ. рджिрдиेрд╢ рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рдХे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рд╣ोрддी рд╣ै। рдлिрд░ рднी рджिрдиेрд╢ рдиौрдХрд░ी рдЫोреЬрдХрд░ рдоुрд╣्рдж्рджीрдкुрд░ рдоें рд░рд╣рддा рд╣ै рдФрд░ рдмрдЦ्рд╢ीрдкुрд░ рдоें рдбिрд╕्рдкेंрд╕рд░ी рдЦोрд▓рддा рд╣ै। рдбिрд╕्рдкेंрд╕рд░ी рд╕े рджो-рджो рджिрдиों рддрдХ рдШрд░ рдирд╣ीं рдЖрддा। рд╕рдЪ рддो рдпрд╣ рдеा рдХि рдбॉрдХ्рдЯрд░ рджिрдиेрд╢ рд╢्рдпाрдоा рдирд░्рд╕ рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиी рд░ंрдЧрд░ेрд▓िрдпाँ рдордиाрддा рдеा рдФрд░ рдЛрддु рдХे рд╕ाрде рдЦेрд▓ рдЦेрд▓рддा рд░рд╣ा। рдПрдХ рджिрди рдЛрддु рдкेрдЯрджрд░्рдж рдХा рдмрд╣ाрдиा рдмрдиाрдХрд░ рдбिрд╕्рдкेंрд╕рд░ी рдЪрд▓ी рдЬाрддी рд╣ै рддрдм рд╕ाрд░ी рдЕрд╕рд▓िрдпрдд рдХा рдкрддा рдЪрд▓ рдЬाрддा рд╣ै। рдЛрддु рдХो рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рдХी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд░्рде рд╣ै। рдЕрдкрдиी рдкреЬोрд╕िрди рдоिрд╕ेрдЬ рд╢рд░्рдоा рдЙрд╕рд╕े рдХрд╣рддी рд╣ै рдХि- “рдк्рд░ेрдо рдХे рд╢рд╡ рдХो рдвोрдиे рд╕े рдХोрдИ рдлाрдпрджा рдирд╣ीं рдЛрддु! рдЬीрд╡рди рдЕрдоूрд▓्рдп рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЬрдм рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХा рдоूрд▓्рдп рдЪुрдХ рдЬाрдпे рддो рдЫोреЬ рд╣ी рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЬीрд╡рди рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╣рд░ рд╡рд╕्рддु рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдФрд░ рдиिрд░рд░्рдердХрддा рдХी рдкрд╣рдЪाрди рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рдоाрд░ी рдоोрд╣рд╡ृрддि рд╣ै рдХि рд╣рдо рдЕрдкрдиे рд╕े рдЬुреЬी рдиिрд░рд░्рдердХ рд╕े рдиिрд░рд░्рдердХ рд╡рд╕्рддु рдХो рдЪिрдкрдХाрдпे рдШूрдорддे рд╣ैं। рдЬрдм рд╣рдо рдиिрд░्рдордорддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдЙрд╕े рдЫोреЬ рджेрддे рд╣ै рддрдм рднी рдХुрдЫ рджिрдиों рддрдХ рдЙрд╕рдХे рд▓рдЧाрд╡ рдХा рджंрд╢ рд╣рдоें рд╕ाрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЬीрд╡рди-рд╢рдХ्рддि рдЙрд╕े рдкрдЪा рд▓ेрддी рд╣ै।”4

  рдоिрд╕ेрдЬ рд╢рд░्рдоा рдЛрддु рдХे рдкिрддा рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рдЛрддु рдХो рд▓े рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣рддी рд╣ै। рдкिрддाрдЬी рдЖрддे рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдЪрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣рддे рд╣ै। рдЬाрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЛрддु рдкрддि рдХो рдмрддाрдХрд░ рдЬाрдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै। рдЛрддु рдкिрддा рдХे рд╕ाрде рдбिрд╕्рдкेंрд╕рд░ी рдкрд╣ुँрдЪрддी рд╣ै। рдкрддि рд╕े рд╕рджा-рд╕рджा рдХे рд▓िрдП рдЬाрдиे рдХी рдмाрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рд╢्рдпाрдоा рдХो рднी рдЙрд╕рдХी рдШрдЯिрдпा рд╣рд░рдХрддों рдХो рдмрддाрддी рд╣ै। рддрдм рдкрддि рд╢्рдпाрдоा рдХे рд▓िрдП рдЛрддु рдХो рджंрд╢िрдд рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै, рддो рдЛрддु рдХा рд╣ाрде рдЙрда рдЬाрддा рд╣ै। рдЪाрдЯा рдоाрд░рдХрд░ рдЛрддु рдкिрддा рдХे рд╕ाрде рдЪрд▓ рджेрддी рд╣ै। рдЬрдм рд░ेрд▓ рдпाрдд्рд░ा рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै рдЙрд╕े рдЫрд╣ рд╕ाрд▓ рдХी рдЬिрди्рджрдЧी рдпाрдж рдЖрддी рд╣ै। рд░ेрд▓ рдмрдиाрд░рд╕ рдкрд╣ुँрдЪी рддो рдЛрддु рдиे рдЦिреЬрдХी рд╕े рдмाрд╣рд░ рджेрдЦा, рд▓рдЧा рдХि- “рд░ाрдд рдХे рдлैрд▓ाрд╡ рдХो рдлाреЬрдХрд░ рдзीрд░े-рдзीрд░े рдирдИ рд╕ुрдмрд╣ рдХा рдЖрднाрд╕ рдЬрди्рдо рд▓े рд░рд╣ा рд╣ै। рдХिрддрдиी рд▓рдо्рдмी рд░ाрдд рдеी- рдЫрд╣ рд╡рд░्рд╖ों рдХी рд▓рдо्рдмी рд░ाрдд।” 5 рдЗрд╕ी рдШрдЯрдиा рдХे рд╕ाрде рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдкूрд░ा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।

  рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рдХрдеा рдкूрд░्рд╡-рджीрдк्рддि рд╢ैрд▓ी рдоें рдХрд╣ी рдЧрдпी рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдЕрдкрдиे рд╕ृрдЬрдиाрдд्рдордХ рдХौрд╢рд▓ рд╕े рд░ेрд▓ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХो рдЬीрд╡рди-рдпाрдд्рд░ा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै। рдЧाреЬी рдХा рд╕ीрдЯी рджेрдиा, рд▓ाрдЗрди рдмрджрд▓рдиा, рд╕्рдЯेрд╢рди рдХा рдЫूрдЯрдиा, рдЙрд╕рдХा рдард╣рд░рдиा, рдордЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдЪेрдХिंрдЧ, рднिрдЦाрд░ी рдмрдЪ्рдЪों рдж्рд╡ाрд░ा рднीрдЦ рдоांрдЧрдиा рдЖрджि рд╕рднी рд╕ंрджрд░्рдн рдЕрдкрдиी рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХрддा рд╕े рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рдоूрд▓ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рд╕े рдЬुреЬрдХрд░ рдЙрд╕े рдЧрд╣рд░ाрддे рд╣ै। рдХрдеा рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рднी рдЪрд▓рддी рд╣ै; рдФрд░ рдЕрддीрдд рдоें рднी рдФрд░ рдЕрддीрдд рдХे рднी рдЕрддीрдд рдоें рднी।

  рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖рдд: рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ै рдХि рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдЛрддु рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдкрд░िрдд्рдпрдХ्рддा рдХी рдкीреЬा рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХिрдпा рд╣ै। рдоिрд╢्рд░ рдЬी рдХा рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдПрдХ рднिрди्рди рдЖрд╕्рд╡ाрдж рд╡ाрд▓ा рдкрдардиीрдп рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै। рдбॉ. рдЕंрдЬрд▓ि рддिрд╡ाрд░ी рд▓िрдЦрддी рд╣ै- “рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдиाрд░ी рдХी рд╡्рдпрдеा-рдХрдеा рдмрдирдХрд░ рдирд╣ीं рд░рд╣ рдЧрдпा рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рдХी рдЖрдзुрдиिрдХ рдФрд░ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ी рджृрд╖्рдЯि рдиे рдиाрд░ी рдЪрд░िрдд्рд░ рдХा рдПрдХ рдирдпा рдЖрдпाрдо - рдКрд░्рдЬा рдХा рдЖрдпाрдо - рдЙрдж्рдШाрдЯिрдд рдХрд░ рдЙрд╕рдХी рдЕрд╕्рдоिрддा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХी рд╣ै, рдЙрд╕े рддाрдХрдд рджी рд╣ै।” 6 

рд╕ंрджрд░्рдн-рдЧ्рд░рди्рде рд╕ूрдЪी
1. рд░ाрдд рдХा рд╕реЮрд░, рд░ाрдорджрд░рд╢ рдоिрд╢्рд░, рдкूрдирдо рдкुрд╕्рддрдХ рднрд╡рди, рджिрд▓्рд▓ी, рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг- 2013, рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХी рднूрдоिрдХा рд╕े 
2. рд░ाрдд рдХा рд╕реЮрд░, рд░ाрдорджрд░рд╢ рдоिрд╢्рд░,рдкूрдирдо рдкुрд╕्рддрдХ рднрд╡рди, рджिрд▓्рд▓ी, рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг- 2013, рдкृрд╖्рда рд╕ंрдЦ्рдпा  35 
3. рд░ाрдд рдХा рд╕реЮрд░, рд░ाрдорджрд░рд╢ рдоिрд╢्рд░, рдкूрдирдо рдкुрд╕्рддрдХ рднрд╡рди, рджिрд▓्рд▓ी, рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг- 2013, рдкृрд╖्рда рд╕ंрдЦ्рдпा  64 
4. рд░ाрдд рдХा рд╕реЮрд░, рд░ाрдорджрд░рд╢ рдоिрд╢्рд░, рдкूрдирдо рдкुрд╕्рддрдХ рднрд╡рди, рджिрд▓्рд▓ी, рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг- 2013, рдкृрд╖्рда рд╕ंрдЦ्рдпा  92 
5. рд░ाрдд рдХा рд╕реЮрд░, рд░ाрдорджрд░рд╢ рдоिрд╢्рд░, рдкूрдирдо рдкुрд╕्рддрдХ рднрд╡рди, рджिрд▓्рд▓ी, рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг- 2013, рдкृрд╖्рда рд╕ंрдЦ्рдпा  96 
6. рд░ाрдд рдХा рд╕реЮрд░, рд░ाрдорджрд░рд╢ рдоिрд╢्рд░, рдкूрдирдо рдкुрд╕्рддрдХ рднрд╡рди, рджिрд▓्рд▓ी, рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг- 2013, рдкृрд╖्рда рд╕ंрдЦ्рдпा  101-102