Showing posts with label 202007H. Show all posts
Showing posts with label 202007H. Show all posts

ЁЯЩП рд╕ेрддु рдХा рдЕрд░्рдж्рдзрд╢рддрдХ (рдкрдЪाрд╕рд╡ाँ рдЕंрдХ)

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдЖрдЬ 31 рдЬुрд▓ाрдИ рдХो рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХा рдЬрди्рдоोрдд्рд╕рд╡ рдордиाрддे рд╕рдордп рдоुрдЭे рдпрд╣ рдмрддाрддे рд╣ुрдпे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдк्рд░рд╕рди्рдирддा рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рд╕ेрддु рдкрдд्рд░िрдХा рдиे рдЖрдЬ рдЕрдкрдиा рдЕрд░्рдж्рдзрд╢рддрдХ рдкूрд░्рдг рдХрд░ рд▓िрдпा рд╣ै। рдЬी рд╣ाँ, рд╕ेрддु рдХे рдкрдЪाрд╕рд╡ें рдЕंрдХ рдоें рдЖрдк рдоें рдЖрдк рд╕рдм рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै। рдЖрдкрдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े  рд╕ेрддु рдиे рд╕िрдж्рдз рдХिрдпा рдХि рд╣िंрджी рдоें рд╕рдд्рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдкाрдардХ рдФрд░ рд▓ेрдЦрдХ рджोрдиों рд╣ी рд╕ंрд╕ाрд░ рднрд░ рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ैं। рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЙрдирдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рдордЮ्рдЪ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХी рд╣ै।

рдЗрд╕ рд╢ुрдн рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдоैं рд╕ेрддु рдХे рд╕्рддрдо्рднрдХाрд░ рдоेрд╣ेрд░рд╡ाрди рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрднाрд░ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдЬो рдЗрд╕ рд▓рдо्рдмी рдпाрдд्рд░ा рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднाрд░рддीрдп рддрдеा рд╡िрджेрд╢ी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХे рдкрдд्рд░-рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдХे рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХ्рд╖рдгों рдХे рд╕ाрде, рд╡े рдиिрд░ंрддрд░ рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдмрдиे рд░рд╣े рд╣ैं। ЁЯЩП

рд╢्рд░ाрд╡рдгी рдкूрд░्рдгिрдоा, рдЕрд░्рдеाрдд рд░рдХ्рд╖ा рдмंрдзрди рднाрд░рдд рднूрдоि рдХे рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рдкрд░्рд╡ों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै। рдзрд░्рдо рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рдЗрд╕ рдкрд░्рд╡ рдкрд░ рд╕рднी рдкाрдардХों рдХो, рд╕рднी рднाрдЗрдпों рдФрд░ рдмрд╣рдиों рдХो рд╣ाрд░्рджिрдХ рдмрдзाрдИ। ЁЯЩП

рднाрд░рдд рдФрд░ рднाрд░рддेрддрд░ рд▓ेрдЦрдХों рдХी рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд░рдЪрдиाрдУं рдХे рд╕ाрде рдпрд╣ рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ рдЖрдкрдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ै। рдЖрдкрд╕े рдЕрдиुрд░ोрдз рд╣ै рдХि рдкреЭрдиे рдХे рдмाрдж рдХुрдЫ рд╕рдордп рджेрдХрд░ рд░рдЪрдиाрдУं рдФрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдкрд░ рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдЕрд╡рд╢्рдп рд╕ाрдЭा рдХрд░ें рддाрдХि рдЖрдкрдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдЖрдЧाрдоी рдЕंрдХ рдкрд╣рд▓े рд╕े рдмेрд╣рддрд░ рдмрди рд╕рдХें। рдЖрдкрдХी рдоौрд▓िрдХ рд╡ рдЕрдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд░рдЪрдиाрдУं рдХा рд╕рджैрд╡ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै।

рдЖрдкрдХा рдЖрднाрд░ी,







рд╕ेрддु, рдкिрдЯ्рд╕рдмрд░्рдЧ 
31 рдЬुрд▓ाрдИ 2020 ✍️

рдЕрдиुрдХ्рд░рдордгिрдХा, рдЬुрд▓ाрдИ 2020

рд╕ेрддु рд╡рд░्рд╖ 5, рдЕंрдХ 2, рдЬुрд▓ाрдИ 2020

рд╕рдо्рдкाрджрдХीрдп

рдХрдеा рд╕ाрд╣िрдд्рдп

рд╕рдоीрдХ्рд╖ा

рд╕्рдеाрдпी рд╕्рддрдо्рдн

рдЖрд▓ेрдЦ, рд╡िрдорд░्рд╢, рд╡ рд╢ोрдз

рдмрд╣ुрднाрд╖ी рдХाрд╡्рдп

рдХाрд╡्рдп-рдЧीрдд-рдкрдж्рдп

рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░

рдЕрдиुрд╡ाрдж

рдзрд░ोрд╣рд░

рдХрд▓ा

рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдоाрдЪाрд░



Ps-Fs :: Sunil Sharma
Paco's Atlas And Other Poems
By John Thieme
India as an IT Superpower
Anurag Sharma
рдЕрдиुрд░ाрдЧी рдорди рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ :: рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдЖрдЧ рд╕े рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рддрдХ :: рдЕреЫीреЫ рд░ाрдп
Basic Hindi 2 Workbook :: Sonia Taneja
She Spoke in Tongues :: Coming soon
Women, Nurturing Outlook and Ecology

рдХुрдЫ рдФрд░ рд╕ुंрджрд░, рд░ोрдЪрдХ, рдЙрдкрдпोрдЧी, рдд्рд░ुрдЯिрд╣ीрди рдкुрд╕्рддрдХें рд╢ीрдШ्рд░ рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं
More books coming soon

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा рдж्рд╡ाрд░ा рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░


рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा рд╕े рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा рдХी рд╡ाрд░्рддा


рдбॉ. рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा
рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдмрд╣ुрдд рд╕ी рдШрдЯрдиाрдУं рдХे рдШाрдд-рд╕ंрдШाрдд рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рднाрд╡ рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░ рд╕े рдмрдирддी рд╣ैं рдФрд░ рд▓ेрдЦ рдХिрд╕ी реЫрд░ूрд░рдд рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддे рд╣ैं।
рд▓ेрдЦрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣рдоेрд╢ा рдЕрд╡рдЪेрддрди рдоें рд╣ी рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ोрддी рд╣ै। рднीрддрд░ рдХी рдЖँрдЦॆं рдЬрдм рддрдХ рдХрд░ुрдгा, рдк्рд░ेрдо рдХे рдЖँрд╕ुрдУं рд╕े рднीрдЧрддी рдирд╣ीं рддрдм рддрдХ рдХрд╣ाँ рд╕ोрдЪрдиा рд╣ो рдкाрддा рд╣ै! рдЙрд╕ рдЖँрдЦ рдоें рдХрднी рд░ोрд╖ рддो рдХрднी рдк्рд░ेрдо рдЬрдоा рд╣ोрддा рд░рд╣рддा рд╣ै рдЬो рд╕рд╣ी рдоौрдХा рдкा рдХрд░ рдЪेрддрдиाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдХрд▓рдо рдкрдХреЬा рджेрддा рд╣ै। рдоैं рд▓ेрдЦ рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдХрднी рд▓िрдЦрдиे рдХे рдиिрдпрдо рд╕े рдмँрдз рдХрд░ рдирд╣ीं рдмैрда рдкाрдИ, рдЬрдм рднीрддрд░ рдХा рдЖрд▓ोреЬрди рдмाрд╣рд░ рдЖрдиे рдХो рддैрдпाрд░ рд╣ुрдЖ рддрднी рд▓िрдЦा, рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдХрднी-рдХрднी рдХोрдИ рд╡िрдЪाрд░ рдорд╣ीрдиों рддрдХ рд╣ी рджिрдоाрдЧ рдоें рд░рд╣рдиे рдХे рдмाрдж рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдП। рдХрд╡िрддा рдХी рд░рдЪрдиा-рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рдЬीрд╡рди рдХाрд▓ рдЫोрдЯा рд░рд╣рддा рд╣ै। (рдбॉ. рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा)



рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рд╡ рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рдмрддाрдЗрдпे, рдХुрдЫ рдпाрджें, рдХोрдИ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдмाрдд?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рдЕрдиेрдХ рдмाрддें рд╣рдо рд╕рднी рдХे рдмрдЪрдкрди рдоें рд╣ोрддी рд╣ैं рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी, рдоेрд░े рдмрдЪрдкрди рдоें рднी рд╣ुрдИं। рдоेрд░ी рджाрджी рдХो рдкреЭाрдиे рдХा рдмрд╣ुрдд рд╢ौрдХ рдеा рд╕ो рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╣ी рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЬ्рдЮाрди рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдкрд╣ाреЬे рдЖрджि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕िрдЦा рджिрдП рдеे। рджो рдХрдорд░ों рдХे рдмीрдЪ рдЭूрд▓ा рдбाрд▓ рдХрд░ рд╡े рдЙрд╕ рдкрд░ рдоुрдЭे рдФрд░ рдоेрд░ी рдЫोрдЯी рдмрд╣рди рдХो рдмिрдаा рдХрд░, рдорд▓ाрдИ рдмрд░्рдл рдЦिрд▓ाрдиे рдФрд░ рдЧंрдЧा рдЬी рджिрдЦाрдиे рд▓े рдЬाрдиे рдХा рд▓ाрд▓рдЪ рджेрдХрд░ рджोрдкрд╣рд░ рднрд░ рдкреЭाрддी рдеीं। рдЗрд╕ी рдХे рдЪрд▓рддे рдоैं рдЖрдпु рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд╕्рдХूрд▓ рдЬाрдиे рд▓рдЧी рдФрд░ рд╡рд╣ рднी рд╕ीрдзे рдХрдХ्рд╖ा рджो рдоें, рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдмाрдж рдоें рдХрдо рдЖрдпु рдХे рдХाрд░рдг рдХрдХ्рд╖ा рджрд╕ рдоें рдоुрдЭे рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рджेрдиे рд╕े рд░ोрдХा рдЧрдпा। рд▓िрдЦрдиा рдоैंрдиे рд╕ाрддрд╡ीं рдХрдХ्рд╖ा рд╕े рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдФрд░ рдкрд╣рд▓ी рдХрд╡िрддा рдЕрдкрдиी рдЕрдз्рдпाрдкिрдХा рдХे рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рдкрд░ рдкूрд░े рд╕्рдХूрд▓ рдХे рд╕ाрдордиे рдбрд░рддे рд╣ुрдП рд╕ुрдиाрдИ। рдЕрдиेрдХ рдХिрд╕्рд╕े рд╣ैं рд╡िрд╢ेрд╖ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे, рд╡ाрдж-рд╡िрд╡ाрдж рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддाрдУं, рднाрд╖рдг рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा рдЖрджि рдХे, рдпे рд╕рдм рдоेрд░े рдЬीрд╡рди рдХो рдмрдиाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд░рд╣े।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдХ्рдпा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдпा рд╣िंрджी рдХा рдЖрдкрдХी рдЖрдЬीрд╡िрдХा рд╕े рдХोрдИ рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╣ै?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рдЬी, рдоैंрдиे рджिрд▓्рд▓ी рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рд╣िрди्рджी рдоें рдкी.рдПрдЪрдбी. рдХी рдЙрдкाрдзि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рд╣ै рдФрд░ рд╢ोрдз рдХрд░рдиे рдХे рд╕рдордп рд╕े рд╣ी рдкрд╣рд▓े рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рд░рд╡िрд╡ाрд░ीрдп рдХрдХ्рд╖ाрдПँ рджिрд▓्рд▓ी рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдЬीрд╕рд╕ рдПंрдб рдоैрд░ी рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рд▓ीं рдлिрд░ 1989 рд╕े рд▓рдЧрднрдЧ рдиौ рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдоैंрдиे рдЬाрдирдХी рджेрд╡ी рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рдкреЭाрдпा, рддो рд╣िрди्рджी рдиे рд╕ोрдЪрдиे рдХी рддрдоीреЫ рджेрдиे рдХे рд╕ाрде рдоेрд░े рд▓िрдП рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдХा рдзрди рднी рджिрдпा। 1998 рдоें рд╡рд╣ рдиौрдХрд░ी рдЫोреЬрдиे рдХे рдмाрдж рд╕े рд╣िрди्рджी рдоेрд░ी рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдирд╣ीं рд░рд╣ी। рд╣्рдпूрд╕्рдЯрди рдФрд░ рдпрд╣ाँ рдХрдиाрдбा рдоें рдоैंрдиे рд╕्рд╡ैрдЪ्рдЫिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╣िрди्рджी рдкреЭाрдИ।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि, рдФрд░ рд▓ेрдЦрди рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдЗрдпे। 

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рдоेрд░े рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдХोрдИ рд▓ेрдЦрдХ рдирд╣ीं рд╣ै рдкрд░ рдХिрддाрдмें рдкреЭрдиे рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рд░рд╣ी рд╣ै। рдоेрд░े рддाрдКрдЬी, рддाрдИрдЬी рдордеुрд░ा рдоें рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдеे, рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдкреЭрддे рдеे рдФрд░ рд╣рд░ рддीрди-рдЪाрд░ рдорд╣ीрдиे рдоें рджिрд▓्рд▓ी рд╕े рдордеुрд░ा рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдЬाрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓рддा, рдЙрдирдХे рдШрд░ рдХी рд▓ाрдпрдм्рд░ेрд░ी рдЦंрдЧाрд▓рддी। рдпрд╣ी рдирд╣ीं рдкреЭे рд╣ुрдП рдкрд░ рдмाрддрдЪीрдд рд╣ोрддी। рдкाрдд्рд░, рдХрдеाрдирдХ, рднाрд╖ा, рд╡िрдЪाрд░, рдЙрдкрдоाрдУं рдЖрджि рдХी рдЪрд░्рдЪा рд╣ोрддी। рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдмрд╣ुрдд рдкреЭрдиा рдФрд░ рдХिрддाрдмों рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрдд рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓рддा рдеा।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЖрдк рдХ्рдпों рд▓िрдЦрддी рд╣ैं? рдк्рд░рдоुрдЦ рдЙрдд्рдк्рд░ेрд░рдХ рдХ्рдпा рд╣ैं? рд╕ाрдоाрди्рдп рд░рдЪрдиा рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рдЬीрд╡рди-рдЪрдХ्рд░ рдХ्рдпा рд╣ै? рдпрд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХिрддрдиी рдЪेрддрди рд╣ै, рдХिрддрдиी рдЕрдЪेрддрди?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдХोрдИ рдПрдХ рдЙрдд्рддрд░ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा। рдЬрдм рдХोрдИ рднी рд▓िрдЦрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░рддा рд╣ै рддрдм рдХाрд░рдг рдпрд╣ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдХिрди्рд╣ीं рдШрдЯрдиाрдУं рдФрд░ рдмाрддों рдХा рдорди рдкрд░ рдЗрддрдиा рдЧрд╣рд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рдкреЬрддा рд╣ै рдХि рднाрд╡ों рдХे рдЖрд▓ोреЬрди рдХे рдмीрдЪ рд╕े рдХрд╡िрддा рдк्рд░рд╕्реЮुрдЯिрдд рд╣ो рд╣ी рдЬाрддी рд╣ै, рдХрд╣рдиे рдХो рдЕрдзिрдХ рд╣ुрдЖ рддो рдХрд╣ाрдиी рдФрд░ рд▓ेрдЦ рдЬрди्рдо рд▓ेрддे рд╣ैं। рд░рдЪ рдХрд░ рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдХрд╣ рджेрдиे рдХा рдЖрдиंрдж, рдпाрдиि рд╕्рд╡ाрди्рдд:рд╕ुрдЦाрдп рд╣ी рдЙрд╕ рд╕рдордп рдкрд░рдо рдз्рдпेрдп рд╣ोрддा рд╣ै। рдоेрд░ा рд▓ेрдЦрди рднी рдРрд╕े рд╣ी рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ। рд╕рди 1975-85 рдоें рдЬрдм рдоैं рдмреЬी рд╣ो рд░рд╣ी рдеी, рджिрд▓्рд▓ी рдоें ’рдИрд╡-рдЯीреЫिंрдЧ’ рдЪрд░рдо рдкрд░ рдеी। рд╕реЬрдХ рдкрд░, рдмрд╕ों рдоें, рд▓реЬрдХिрдпाँ рдХрд╣ीं рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдирд╣ीं рдеीं рдмрд╕, рдРрд╕े рдХрд▓рдо рдЙрдаी, рд╕ाрддрд╡ीं рдХрдХ्рд╖ा рд╕े рд▓िрдЦ рдХрд░ рдХрд╣ рджेрдиे рдХा рдорди рд╣ोрддा рдеा। рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рд▓िрдЦрдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдмреЭी рдФрд░ рдХрд▓рдо рдХे рдк्рд░рддि рдПрдХ реЫिрдо्рдоेрджाрд░ी рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ुрдЖ। рд▓рдЧा, рдпрд╣ рдоेрд░ा рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ै рдХि рдЬो рдХुрдЫ рдЖрд╕-рдкाрд╕ рджेрдЦ рд░рд╣ी рд╣ूँ, рдЙрд╕े рдХрд╣ूँ। рдХрд╣ рд╕рдХрддी рд╣ूँ рдХि рдоेрд░े рдЙрдд्рдк्рд░ेрд░рдХ рддрдд्рд╡ рднी рд╡рд╣ी рд╣ैं рдЬो рдк्рд░ाрдп: рдЕрди्рдп рдХрд╡िрдпों рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं, рднाрд╡ рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░! рдХрд╡िрддाрдПँ рдХिрд╕ी рдЖрджрд░्рд╢ рдХी рдХрд▓्рдкрдиा-рдХ्рд░िрдпा рд░ूрдк рдоें, рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЕрдиंрдд рдкाрдард╢ाрд▓ा рд╕े, рддो рдХрднी рдШрдЯрдиाрдУं рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рд░ूрдк рдоें рдЖрддी рд╣ैं, рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдмрд╣ुрдд рд╕ी рдШрдЯрдиाрдУं рдХे рдШाрдд-рд╕ंрдШाрдд рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рднाрд╡ рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░ рд╕े рдмрдирддी рд╣ैं рдФрд░ рд▓ेрдЦ рдХिрд╕ी реЫрд░ूрд░рдд рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддे рд╣ैं।

рд▓ेрдЦрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣рдоेрд╢ा рдЕрд╡рдЪेрддрди рдоें рд╣ी рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ोрддी рд╣ै। рднीрддрд░ рдХी рдЖँрдЦॆं рдЬрдм рддрдХ рдХрд░ुрдгा, рдк्рд░ेрдо рдХे рдЖँрд╕ुрдУं рд╕े рднीрдЧрддी рдирд╣ीं рддрдм рддрдХ рдХрд╣ाँ рд╕ोрдЪрдиा рд╣ो рдкाрддा рд╣ै! рдЙрд╕ рдЖँрдЦ рдоें рдХрднी рд░ोрд╖ рддो рдХрднी рдк्рд░ेрдо рдЬрдоा рд╣ोрддा рд░рд╣рддा рд╣ै рдЬो рд╕рд╣ी рдоौрдХा рдкा рдХрд░ рдЪेрддрдиाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдХрд▓рдо рдкрдХреЬा рджेрддा рд╣ै। рдоैं рд▓ेрдЦ рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдХрднी рд▓िрдЦрдиे рдХे рдиिрдпрдо рд╕े рдмँрдз рдХрд░ рдирд╣ीं рдмैрда рдкाрдИ, рдЬрдм рднीрддрд░ рдХा рдЖрд▓ोреЬрди рдмाрд╣рд░ рдЖрдиे рдХो рддैрдпाрд░ рд╣ुрдЖ рддрднी рд▓िрдЦा, рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдХрднी-рдХрднी рдХोрдИ рд╡िрдЪाрд░ рдорд╣ीрдиों рддрдХ рд╣ी рджिрдоाрдЧ рдоें рд░рд╣рдиे рдХे рдмाрдж рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдП।

рдХрд╡िрддा рдХी рд░рдЪрдиा-рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рдЬीрд╡рди рдХाрд▓ рдЫोрдЯा рд░рд╣рддा рд╣ै। рднाрд╡ рдЙрдореЬे рдФрд░ рд▓िрдЦрдиे рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ो рдкाрдИ рддो рд▓िрдЦ рд▓ेрддी рд╣ूँ рдкрд░ рд╡े рдмрд╣ुрдд рд╕рдордп рддрдХ рдбाрдпрд░ी рдоें рдмंрдж рд░рд╣рддे рд╣ैं, рдЬрдм рддрдп рдХрд░ рд▓ेрддी рд╣ूँ рдХि рдпे рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХे рд▓ाрдпрдХ рд╣ैं рддрднी рдмाрд╣рд░ рдиिрдХाрд▓рддी рд╣ूँ। рдЗрдзрд░ рдПрдХ рдЖрдзुрдиिрдХ рдЦंрдб рдХाрд╡्рдп рддीрди рд╕ाрд▓ों рдХे рдмाрдж рдкूрд░ा рд╣ो рдкा рд░рд╣ा рд╣ै। рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдХुрдЫ рд╣реЮ्рддे рддो рд▓ेрддी рд╣ैं, рдмाрдХी рдмрд╣ुрдд рд╕े рднाрд╡ рддो рдкाрдиी рдХेрд░ा рдмुрджрдмुрджा рдХा рд╕ा рдЫोрдЯा рдЬीрд╡рди рдкा рдХрд░, рд╡्рдпрд╕्рддрддा рдХे рдЪрд▓рддे рдкрди्рдиों рддрдХ рдЖрддे-рдЖрддे рджрдо рддोреЬ рджेрддे рд╣ैं… рдХрднी рдЗрд╕ рддрд░реЮ рдмрд╣ुрдд рдз्рдпाрди рд╕े рд╕ोрдЪा рдирд╣ीं рдеा, рдЕрдм рд▓рдЧ рд░рд╣ा рд╣ै, рд▓рдЧ рдХрд░ рд▓िрдЦрдиे рдмैрдардиा рдЪाрд╣िрдП рдеा। рдЦैрд░!


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЖрдкрдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдХा рдкाрдардХрд╡рд░्рдЧ рдХ्рдпा рд╣ै? рдХौрди рдЖрдкрдХो рдкреЭрддा рд╣ै?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рд▓ेрдЦрдХों рдХो рдпрд╣ рд╢िрдХाрдпрдд рд╣ै рдХि рдЙрдирдХा рдкाрдардХрд╡рд░्рдЧ рд╕िрдордЯрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬो рдХि рд╕рдЪ рднी рд╣ै рд╕ो рдРрд╕े рдоें рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рд▓ेрдЦрди рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдпा реЫрд░ूрд░рдд рдХे рдмिंрджु рдкрд░ рд▓ाрдХрд░ рдЦреЬा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै।

рдЖрдпुрд╡рд░्рдЧ рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рджेрдЦें рддो рдоेрд░े рдкाрдардХ рд╡рд░्рдЧ рдоें рдпुрд╡ा рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдк्рд░ौреЭ рд╕рднी рд╣ैं। рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд▓ेрдЦрди рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджेрдЦें рддो рдПрдХ рдмреЬा рд╕рдоुрджाрдп рд╣ै рдЬिрди्рд╣ें рдоेрд░ी рдХрд╡िрддाрдУं рдоें рдЕрдкрдиा рдЬीрд╡рди рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рдоेрд░ी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рджुрдиिрдпा рдХे рдЕрди्рдп рдк्рд░рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рдЬीрд╡рди рдХो рдФрд░ рдЙрдирдХी реЫрдоीрди рдХो рджिрдЦाрдиे рдХी рдЪेрд╖्рдЯा рднी рд╣ै рдЗрд╕ рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ реЫрдоीрди рд╣ै рдоेрд░े рдкाрд╕ рд▓िрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдФрд░ рдкाрдардХों рдХो рднी рдЕрдкрдиे рдЬैрд╕े рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдХे рдк्рд░рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рдЬीрд╡рди рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓рддी рд╣ै рдФрд░ рд╡े рдпे рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдкрд╕ंрдж рдХрд░рддे рд╣ैं। рднाрд░рддीрдпों рдХे рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдЬीрд╡рди рдкрд░ рд▓िрдЦी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рддो рдЕрд╕ंрдЦ्рдп рд╣ैं, рдЙрдирдоें рдпे рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдЕрдкрдиा рдЕрд▓рдЧ рд╕्рдеाрди рдмрдиा рд░рд╣ी рд╣ैं। рдоेрд░े рд▓ेрдЦ рдкреЭрдиे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЗрдзрд░-рдЙрдзрд░ рдЫाрдкрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рдХाрд╢рдХों/ рдкाрдардХों рдоें рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдХे рд╢ोрдзाрд░्рдеिрдпों рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдмрд╣ुрдд рд╕े рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдк्рд░ेрдоी рд▓ोрдЧ рд╣ैं। рдЗрди рд▓ेрдЦों рдФрд░ рд╕рдоीрдХ्рд╖ाрдУं рдоें ’рдЖрдЬ’ рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдФрд░ рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдПँ рдХेंрдж्рд░ рдоें рд╣ोрдиे рд╕े рдкाрдардХों рдХो рдпे рдкрд╕рди्рдж рдЖрддे рд╣ैं।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдЖрдкрдХो рдХौрди рд╕ी рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдк्рд░िрдп рд╣ै, рдФрд░ рдХ्рдпों?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рдХрдаिрди рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै, рд╡ैрд╕े рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рд╕े рд╣ाрд╕िрд▓ рдХुрдЫ рд╣ोрдЧा рдирд╣ीं। рд▓ेрдЦрдХ рдХो рдЪाрд╣े рдЬो рдкрд╕ंрдж рд╣ो, рдХрд╕ौрдЯी рддो рдкाрдардХ рдХे рд╣ाрде рдоें рд╣ै рдкрд░ рдЖрдкрдиे рдкूрдЫा рд╣ै рддो рдЙрдд्рддрд░ рджेрдиे рдХी рдЪेрд╖्рдЯा рдХрд░рддी рд╣ूँ। рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें ’рдеोреЬी рджेрд░ рдФрд░’ рдХрд╣ाрдиी, рд▓ेрдЦрди рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдоें рд╡िрдЪिрдд्рд░ рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдк्рд░िрдп рд╣ै। рд▓ेрдмрдиॉрди рдХी рднूрдоि рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдпрд╣ рдХрд╣ाрдиी 1912 рдХे рд╕рдордп рдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдкрд░ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕्рдеाрди рд╡рд░्рдгрди рдЖрджि  рдЬैрд╕े рд╕्рд╡рдк्рди рдХी рддрд░рд╣ рдЪрд▓рддे рд╣ुрдП рдоेрд░े рд╕ाрдордиे рдЖрдП।

рдк्рд░िрдп рдХрд╡िрддाрдУं рдоें рдоेрд░ा рдЕрдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдЖрдзुрдиिрдХ рдЦंрдб рдХाрд╡्рдп рд╣ै рдЬो рднीрд╖्рдо рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рд╡рд╣ рдЬैрд╕े рдкिрдЫрд▓े рддीрди рд╕ाрд▓ों рд╕े рдоुрдЭ рдоें рдЧूँрдЬ рд░рд╣ा рд╣ै। рднीрд╖्рдо рдоें рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рджोрдиों рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдеे, рдЙрдирдоें рдорд╣ाрдиाрдпрдХ рдмрдирдиे рдХे рд╕рднी рдЧुрдг рдеे рдкрд░ рд╡े рдорд╣ाрдиाрдпрдХ рдирд╣ीं рдмрди рдкाрдП। рдоृрдд्рдпु рд╢рдп्рдпा рдкрд░ рдЙрдирдХा рдпрд╣ рдЪिंрддрди рдФрд░ рдЪिंрддा рджोрдиों рд╕рдордЭрдиे рдХी рдЪेрд╖्рдЯा рдоें рдоुрдЭे рдЙрдирдХे рдорди рдоें рдЕрдиेрдХ рдмाрд░ рдШुрд╕рдиा рдкреЬा.., рдпрд╣ рдПрдХ рдкीреЬाрднрд░ी рдкрд░ рд░ोрдЪрдХ рдХ्рд░िрдпा рдеी, рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдоुрдЭॆ рдкрд╕рди्рдж рд╣ै।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЖрдкрдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд╕рдмрд╕े реЫ्рдпाрджा рд╣рд▓рдЪрд▓ рдХिрд╕рдиे рдордЪाрдИ рдФрд░ рдХ्рдпों?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рдХрд╡िрддाрдУं рдоें ’рдоाँ’ рдХрд╡िрддा рд▓ोрдЧों рдХो рдкрд╕ंрдж рдЖрдИ। ’рдЯेрд▓िрдлोрди рдХे рдЙрд╕ рдкाрд░ рддुрдо рд╣ो, рдоेрд░ा рдмрдЪрдкрди рд╣ै, рдоेрд░ा рдЕрддीрдд рд╣ै, рдЯेрд▓िрдлोрди рдХे рдЗрд╕ рдкाрд░ рдоैं рд╣ूँ, рдоेрд░ा рд╡рд░्рддрдоाрди рд╣ै, рдоेрд░ा рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд╣ै…’ рдЗрд╕рдоें рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП, рдоाँ рдФрд░ рдмेрдЯी рдХे рдЬीрд╡рди рдХी рд╕рдоाрдирддा-рднिрди्рдирддा рдФрд░ рдЕंрддрдд: ’рддрд╕рд▓्рд▓ी рдмрд╕ рдпрд╣ी рд╣ै рдХि рдЯेрд▓िрдлोрди рдХे рдЙрд╕ рдкाрд░ рддुрдо рд╣ो, рдоेрд░ा рдмрдЪрдкрди рд╣ै, рдоैं рдЬाрдирддी рд╣ूँ’!

рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें ’рд╢ाрд░्рдд्рд░’ рдХрд╣ाрдиी рд▓ोрдЧों рдХो рдмрд╣ुрдд рдкрд╕ंрдж рдЖрдИ। рдпрд╣ рдпुрдЧांрдбा рд╕े рдЖрдИ рдПрдХ рд▓реЬрдХी рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рдЬो рдХрдиाрдбा рдоें рдХाрдо рдвूँрдврддे рд╣ुрдП, рдоाँ рдХे рдЕрд▓्реЫाрдЗрдорд░ рдХे рдХाрд░рдг рдЙрд╕рдХे рдЬीрд╡рди рдХो рдЬाрди рдкाрддी рд╣ै рдФрд░ рдлिрд░ рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рдЬीрд╡рди рджрд░्рд╢рди рдмрдирддा рд╣ै рдЙрд╕рдХा।

рд▓ेрдЦों рдоें ’рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХ्рдпों?’ ’рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХ्рдпा?’ рдкрд╕ंрдж рдХिрдП рдЧрдП рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдХुрдЫ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों, рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдиे рд╕्рд╡рдпं рд▓ेрдХрд░ рдЫाрдкा। рдЗрдирдоें рдЖрдЬ рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕्рдеिрддि рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें рд▓िрдЦा рдЧрдпा। рдЗрди्рд╣ें рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдвँрдЧ рд╕े рдирд╣ीं, рд▓рд▓िрдд рдиिрдмंрдз рдХी рд╢ैрд▓ी рдоें рд▓िрдЦा рдЧрдпा рд╣ै, рд╢ाрдпрдж рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдЗрд╕рдХी рдкрдардиीрдпрддा рдЕрдзिрдХ рд░рд╣ी। ’рдЕंрддिрдо рдЕрд░рдг्рдп рдХे рдмрд╣ाрдиे рдиिрд░्рдорд▓ рд╡рд░्рдоा рдкрд░ рдПрдХ рджृрд╖्рдЯि’ рд▓ेрдЦ рджिрд▓्рд▓ी рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдиे рдЕрдкрдиी рдИ рд▓рд░्рдиिंрдЧ рдоें рд▓िрдпा рдеा।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЕрдкрдиी рдХिрд╕ी рдРрд╕ी рд░рдЪрдиा рдХे рдмाрд░े рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдмрддाрдЗрдпे рдЬिрд╕े рдкूрд░ा рдХрд░рдиा рдХрдаिрди рд░рд╣ा рд╣ो?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: ’рднीрд╖्рдо’ рдЦंрдб рдХाрд╡्рдп рдоें рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рд╕рдордп рд▓рдЧा рдФрд░ рдЬрдм рддрдХ рд╡рд╣ рдк्рд░рдХाрд╢рди рдоें рдирд╣ीं рдЪрд▓ा рдЬाрддा, рдоेрд░े рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡рд╣ рд╕рдоाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। рднीрд╖्рдо рдХी рдкीреЬा рдХ्рдпा рдеी, рдЗрд╕рдХो рд╕рд╣ी рддрд░рд╣ рдкрдХреЬ рдкाрдиे рдФрд░ рдЙрд╕ी рддीрд╡्рд░рддा рд╕े рдЙрддाрд░ рдкाрдиे рдоें рд▓рдЧाрддाрд░ рдмेрдЪैрдиी рд░рд╣ी। рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдЬрдм рдЖрдк рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдпा рдоिрдердХ рд╕े рдХिрд╕ी рдкाрдд्рд░ рдХो рд▓ेрддे рд╣ैं рддो рдЕрдиेрдХ рд╕ाрд╡рдзाрдиिрдпाँ рдмрд░рддрдиी рд╣ोрддी рд╣ैं, рдЗрд╕ी рдХे рдЪрд▓рддे рдХрд╣ूँрдЧी рдХि рдпрд╣ी рд╕рдм рд╕े рдХрдаिрди рд░рдЪрдиा рд░рд╣ी।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рд▓ेрдЦрдХ рди рд╣ोрддीं рддो рдХ्рдпा рд╣ोрддीं?
рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рдоैंрдиे рдЬाрдирдХी рджेрд╡ी рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рдиौ рд╡рд░्рд╖ рдкрдвाрдпा рдеा, рд╡рд╣ी рдХрд░рддी рд░рд╣рддी। рдЕрдз्рдпाрдкрди рдХा рд╣ी рдХाрдо рдХрд░рддी рд░рд╣рддी। рд╡ैрд╕े рд▓िрдЦрдиे рд╕े реЫ्рдпाрджा рдкреЭрдиे рдФрд░ рдкреЭाрдиे рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ोрддा рд╣ै। рд╣рдо рд╕рд╣ी рдвँрдЧ рд╕े рдкреЭ рд╕рдХें, рд╡рд╣ рднी рдмрд╣ुрдд рдмреЬा рдХाрдо рд╣ो।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЖрдкрдХा рдк्рд░िрдп рд▓ेрдЦрдХ рдХौрди рд╣ै рдФрд░ рдХ्рдпों? 

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рдмрд╣ुрдд рд╕े рд▓ेрдЦрдХ рдоेрд░े рдк्рд░िрдп рд╣ैं, рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рддुрд▓рд╕ी рдмाрдмा, рдлिрд░ рдоुрдХ्рддिрдмोрдз, рдЕрдЬ्рдЮेрдп, рд╣реЫाрд░ीрдк्рд░рд╕ाрдж рдж्рд╡िрд╡ेрджी, рдЕрдоृрддрд▓ाрд▓ рдиाрдЧрд░, рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдХोрд╣рд▓ी, рд╢िрд╡ाрдЬी рд╕ाрд╡ंрдд, рдиिрд░्рдорд▓ рд╡рд░्рдоा, рдЪिрдд्рд░ा рдоुрдж्рдЧрд▓ рдЖрджि рдмрд╣ुрдд рд╕े рд▓ेрдЦрдХ рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рдкрд╕ंрдж рд╣ैं। рдмрд╣ुрдд рд╕े рдиाрдо рдЫूрдЯ рдЧрдП рд╣ोंрдЧे... рдРрд╕ा рд╕рд╡ाрд▓ рдирд╣ीं рдкूрдЫрдиा рдЪाрд╣िрдП।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЬो рдЖрдЬ्рдЮा। рд▓ेрдЦрдХ рди рд╕рд╣ी, рдЕрдкрдиी рдк्рд░िрдп рдкुрд╕्рддрдХ рд╣ी рдмрддा рджीрдЬिрдпे। рдХौрди рд╕ी рдФрд░ рдХ्рдпों?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рд░ाрдордЪрд░िрдд рдоाрдирд╕ рдоेрд░ी рдмेрд╣рдж рдк्рд░िрдп рдкुрд╕्рддрдХ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд░ाрдо рдХрдеा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдХोрд╣рд▓ी рдЬी рдХा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рднी рдмрд╣ुрдд рдкрд╕ंрдж рдЖрдпा। рд╡ैрд╕े рд╣рд░ рдХिрддाрдм рдоें рдПрдХ рдЬीрд╡рди рд╣ै рдФрд░ рд╣рд░ рдЬीрд╡рди рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕ी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╣ैं, рдкीреЬा рдФрд░ рд╕ाрд╣рд╕ рдХे рдЕрдж्рднुрдд рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं рдЬो рд╕рднी рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рдк्рд░िрдп рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рдЬैрд╕े рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХрд╣рддे рд╣ैं рди,
’рдоुрдЭे рдн्рд░рдо рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡ाрдгी рдоें рдорд╣ाрдХाрд╡्рдп рдкीреЬा рд╣ै/ рдкрд▓рднрд░ рдоें рд╕рдм рд╕े рдЧुреЫрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ/ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЙрд░ рдоें рд╕े рддिрд░ рдЖрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ’ рдЙрд╕ी рднाрд╡, рдЙрдд्рд╕ुрдХрддा рдФрд░ рдЖрджрд░ рд╕े рд╣рд░ рдХिрддाрдм рдЦोрд▓рддी рд╣ूँ।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЖрдкрдХी рджृрд╖्рдЯि рдоें рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд▓ेрдЦрди рдХी рд╡рд░्рддрдоाрди рдк्рд░рдЧрддि рдХैрд╕ी рд╣ै?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд▓ेрдЦрди рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рдмрд╣ुрдд рд╕ी рд╡िрдзाрдУं рдоें, рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд▓िрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рддрдеा рддрдХрдиीрдХ рдХे рдмреЭрдиे рд╕े рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд▓ेрдЦрди рдХे рд╕्рддрд░ рдоें рднी рд╕ुрдзाрд░ рд╣ुрдЖ рд╣ै рдФрд░ рдЕрдЪ्рдЫे рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд▓ेрдЦрди рдХा рджुрдиिрдпा рдХो рднी рдкрддा рдЪрд▓ा рд╣ै।

рд▓ेрдХिрди рдПрдХ рдмाрдд рдЕрд╡рд╢्рдп рдХрд╣рдиा рдЪाрд╣ूँрдЧी рдХि рд╣рдо ’рдк्рд░рд╡ाрд╕ी’ рд╢рдм्рдж рдоें рднाрд░рдд рдХे рдмाрд╣рд░ рдХी рд╡िрд╢ाрд▓ рджुрдиिрдпा рдХो рд╕рдоेрдЯ рд▓ेрддे рд╣ैं। рдЕрдм рд╣рд░ рджेрд╢ рдоें рд▓ेрдЦрди рдХा рд╕्рддрд░ рдПрдХ рдЬैрд╕ा рддो рд╣ोрдЧा рдирд╣ीं। рдХुрдЫ рджेрд╢ рдЬрд╣ाँ рднाрд░рддीрдп рдмाрдж рдоें рдкрд╣ुँрдЪे, рд╡рд╣ाँ рдЕрдЧрд░ рдиॉрд╕्рдЯेрд▓िрдЬिрдХ рддрд░ीрдХे рдХा рд▓ेрдЦрди рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рддो рд╡рд╣ीं рдЬिрди рджेрд╢ों рдоें рднाрд░рддीрдп рдмрд╣ुрдд рдкрд╣рд▓े рд╕े рдкрд╣ुँрдЪे рд╣ुрдП рд╣ैं рд╡рд╣ाँ рдХे рд╡िрд╖рдп рдЕрдзिрдХ рд╕्рдеाрдиीрдп рд╣ो рдЧрдП рд╣ैं। рдРрд╕े рд╣ी рдЕрдЧрд░ рд▓ेрдЦрдХ 25-30 рд╕ाрд▓ों рд╕े рдЙрд╕ рджेрд╢ рдоें рд░рд╣ рд░рд╣ा рд╣ै рддो рд╡рд╣ рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдиॉрд╕्рдЯेрд▓िрдЬिрдХ рджौрд░ рд╕े рдиिрдХрд▓ рдХрд░ реЫрдоीрдиी рд╕рдЪ рдХो рд╕्рд╡рд░ рджेрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджेрддा рд╣ै рдкрд░ рдЙрд╕ी рджेрд╢ рдоें рдирдпा рдЖрдпा рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬрдм рдХрд╡िрддा рд▓िрдЦрддा рд╣ै рддो рдоिрдЯ्рдЯी рдЫोреЬрдиे рдХी рдкीреЬा рдЙрд╕рдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдЙрднрд░ рдХрд░ рдЖрддी рд╣ै।рдРрд╕ा рдкрд╣рд▓े рднी рд╣ुрдЖ рд╣ै рдФрд░ рдРрд╕ा рд╣ी рд╣ोрддा рд░рд╣ेрдЧा। рдпрд╣ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХी рдпाрдд्рд░ा рд╣ै, рдЬрдм рд╣рдо рдЗрд╕ рд╕рдЪ рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рдХे рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд░рдЪрдиाрдХाрд░ों рдХी рд░рдЪрдиा-рдпाрдд्рд░ा рджेрдЦрддे рд╣ैं рддो рд╣рдо рдЙрдирдХे рд╕ाрде рди्рдпाрдп рдХрд░ рдкाрддे рд╣ैं।

рд╡ैрд╕े рд╣рд░ рджेрд╢ рдоें рдЖрдкрдХो рдмрд╣ुрдд рд╕े рдЕрдЪ्рдЫे рд▓ेрдЦрдХ рдоिрд▓ेंрдЧे। рдоॉрд░ीрд╢рд╕, рдЕрдорд░ीрдХा, рдХрдиाрдбा, рд╕िंрдЧाрдкुрд░, рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рдФрд░ рдпू.рдХे..рдЖрдк рдЬाрдирддे рд╣ी рд╣ैं рдХि рдХुрдЫ рд▓ोрдЧों рдХे рд▓ेрдЦрди рдкрд░ рддो рдЕрдм рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп рднी рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдк्рд░рд╡ाрд╕िрдпों рдХो рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдоुрдЦ्рдп рдзाрд░ा рдоें рд╕्рдеाрди рджेрдиे рдХी рдЕрдиेрдХ рдХोрд╢िрд╢ों рд╕े рдпрд╣ рджूрд░ी рдкрдЯी рд╣ै рдФрд░ рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд▓ेрдЦрди рдЗрд╕ рдк्рд░рдЪाрд░ рдХे рдХाрд░рдг рдмреЭी рд╣ुрдИ реЫिрдо्рдоेрджाрд░ी рдХे рд╕ाрде рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рд╕ाрд╡рдзाрди рдФрд░ рд╕рдоृрдж्рдз рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िंрджी рд▓ेрдЦрди рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдЪुрдиौрддिрдпाँ рдХ्рдпा рд╣ैं?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рддीрди рдорд╣ीрдиे рдкрд╣рд▓े рдпाрдиि рдХोрд░ोрдиा рд╕े рдкрд╣рд▓े рдмрд╣ुрдд рд╕े рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдЕрдкрд░िрдЪрдп рдХे рдЕंрдзрдХाрд░ рдоें рдеे। рдХुрдЫ рдиाрдо рд╣рд░ рдЬрдЧрд╣ рдЪрд▓ рд░рд╣े рдеे, рджिрдЦ рд░рд╣े рдеे, рдкреЭे рдФрд░ рд╕ुрдиे рдЬा рд░рд╣े рдеे, рдмुрд▓ाрдП рдЬा рд░рд╣े рдеे, рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рд╣ो рд░рд╣े рдеे рдФрд░ рдЕрдиेрдХ рд▓ोрдЧ рдРрд╕े рдеे рдЬो рдЕрдЪ्рдЫा рд▓िрдЦ рдХрд░ рднी рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рдХाрд╢ рдоें рдирд╣ीं рдЖ рдкा рд░рд╣े рдеे। рдХोрд░ोрдиा рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрдирдХी рдпрд╣ рдмреЬी рдЪुрдиौрддी рдеी рдХि рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиी рдоेрд╣рдирдд рдФрд░ рдк्рд░рддिрднा рдХा рдкूрд░ा рджेрдп рдирд╣ीं рдоिрд▓ рд░рд╣ा рдеा рдкрд░ рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рд╕рдордп рд╕े рд╡्рд╣ाрдЯ्рд╕рдПрдк рдФрд░ рдЕрдм реЫूрдо рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдмрд╣ुрдд рд╕े рд▓ोрдЧ рдШрд░ рдмैрдаे рдЬुреЬ рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рдоुрдЭे рдкूрд░ी рдЖрд╢ा рд╣ै рдЖрдЧे рднी рдЗрд╕ рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдмрд╣ुрдд рд╕े рд▓ोрдЧ рдЬुреЬेंрдЧे।

рдПрдХ рдФрд░ рдмреЬी рдЪुрдиौрддी рдЕрдм рднी рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ै рд╡рд╣ рд╣ै рдХिрддाрдмों рдХा рдЕрдиुрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрдиा। рдпрдж्рдпрдкि рдИ-рдкुрд╕्рддрдХें рдЖрдИं рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдЕрднी рднी рдмреЬी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдкाрдардХ рдФрд░ рд▓ेрдЦрдХ рдХिрддाрдмें рди рдоिрд▓рдиे рд╕े рдкрд░ेрд╢ाрди рд░рд╣рддे рд╣ैं।

рддीрд╕рд░ी рдЪुрдиौрддी рд╣ै рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХा рдЕрднाрд╡। рднाрд░рдд рдоें рд▓ेрдЦрдХों рдХो рдЖрдкрд╕ рдоें рдмाрдд рдХрд░рдХे рдПрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдоाрд╣ौрд▓ рдоिрд▓рддा рд╣ै рдкрд░ рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдоें рдЖрдк рд╡рд╣ рдоाрд╣ौрд▓ рдмрдиाрддे рд╣ैं рдЬिрд╕рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕ा рд╕рдордп рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рдЬाрддी рд╣ै рдЬो рдЖрдкрдХे рд▓ेрдЦрди рдоें рдХाрдо рдЖ рд╕рдХрддी рдеी। рдирдИ реЫрдоीрди рдХे рдЕрдкрдиे рд╕ंрдШрд░्рд╖, рд░ोреЫी-рд░ोрдЯी-рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рдкाрд▓рддे рд╣ुрдП рд▓ेрдЦрди рдХे рдХाрд░्рдпों рдоें рд▓рдЧрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िंрджी рдХे рдк्рд░рдЪाрд░-рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХे рдХाрдоों рдоें рд╕्рд╡рдпं рдХो рдЦрдкा рджेрддे рд╣ैं рддрдм рднी рд╡рд╣ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдирд╣ीं рдоिрд▓ рдкाрддा рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдП рд╡े рддрд░рд╕рддे рд╣ैं। рдЖрд╢ा рд╣ै рддрдХрдиीрдХ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рд╕े рдпрд╣ рд╕рдорд╕्рдпा рднी рд╕ुрд▓рдЭेрдЧी।

рдПрдХ рдФрд░ рдЪुрдиौрддी рдЬो рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд╕ाрдордиे рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рднाрд░рдд рдоें рднी рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрдЧрд▓ी рдкीреЭी рдХो рд╣िрди्рджी рдоें рд░ुрдЪि рдЬрдЧाрдиे рдХी, рд╣िंрджी рдХी рдзрд░ोрд╣рд░ рдХो рдЕрдЧрд▓ी рдкीреЭी рдХो рд╕ौंрдкрдиे рдХी! рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдЗрддрдиा рдмреЭ рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िंрджी рдк्рд░ेрдоी рд▓ोрдЧों рдХे рд╕ाрдордиे рдпрд╣ рдПрдХ рдмреЬी рдЪुрдиौрддी рд╣ै рдХि рд╣िंрджी рдХी рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдХ्рдпा рд╕्рдеिрддि рд╣ोрдЧी!


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд╡िрд╡िрдз рд╡िрдорд░्рд╢ों (рдпрдеा, рдиाрд░ी, рджрд▓िрдд, рдЖрджि) рдХे рдмाрд░े рдоें рдЖрдкрдХे рдХ्рдпा рд╡िрдЪाрд░ рд╣ैं?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा:  рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдоें рд╣рд░ рд╡рд░्рдЧ рдФрд░ рд╡рд░्рдг рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬрдм рдиिрд░ाрд▓ा рдиे рд▓िрдЦा, ’рд╡ो рддोреЬрддी рдкрдд्рдерд░, рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдХे рдкрде рдкрд░’ рддрдм рд╡ो рд╕्рдд्рд░ी рдФрд░ рдореЫрджूрд░ рд╕्рдд्рд░ी рдХी рдмाрдд рдмिрдиा рдХिрд╕ी рд╡िрдорд░्рд╢ рдХो рд▓ाрдП рд╣ुрдП рдХрд░ рд░рд╣े рдеे, рдЙрдирдХा ’рдЪрддुрд░ी рдЪрдоाрд░’ рднी рдмिрдиा рд╡рд░्рдг рдХा рдвोрд▓ рдкीрдЯे рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдХрд╣ рд░рд╣ा рдеा। рдХрд╣рдиे рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдХि рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдиреЫрд░рдЕंрджाреЫ рдХрд░ рджिрдпे рд▓ोрдЧों рдХी рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдмрд╣ुрдд рдкुрд░ाрдиी рд╣ै рдкрд░ рджрд▓िрдд рд╡िрдорд░्рд╢ рдФрд░ рдиाрд░ी рд╡िрдорд░्рд╢ рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХे рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдЖрдпाрдо рдХो рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рд╣ैं, рд╡рд╣ рдЖрдпाрдо рд╣ै рд╡рд░्рдЧ рд╡िрд╢ेрд╖, рд╡рд░्рдг рд╡िрд╢ेрд╖ рдХा рд╕рдЪ рдЙрди्рд╣ीं рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдЦा рдЬाрдиा рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиा!

рдЗрди рд╡िрдорд░्рд╢ों рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рдХे рдкैрд░ реЮрдЯрддे рд╣ैं, рд╡рд╣ рд╣ी рдмिрд╡ाрдИ рдХा рджрд░्рдж рд╕рдордЭ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЖрдк рджрд▓िрдд рд▓ेрдЦрдХों, рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рд▓ेрдЦрдХों рдХे рд▓ेрдЦрди рдоें рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рдХो рдЬрдм рдкреЭрддे рд╣ैं рддो рдЕрдЪंрднिрдд рд░рд╣ рдЬाрддे рд╣ैं рдХि рд╣рдоाрд░े рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЧрд░ीрдмी рдХा, рдЙрдд्рдкीреЬрди рдХा рдРрд╕ा рд╡िрдХрд░ाрд▓ рд░ूрдк рднी рд╣ै? рдЬрдм рддрдХ рд╣рдо рд╕्рд╡рдпं рд╡рд╣ рджुрдЦ рдирд╣ीं рд╕рд╣рддे рддрдм рддрдХ рд╡рд╣ рджुрдЦ рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдПрдХ рдЦрдмрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै рдкрд░ рдЬрдм рд╣рдо рдкрд░ рд╡рд╣ рджुрдЦ рдкреЬрддा рд╣ै рддрдм рд╡рд╣ рдЕрдиुрднрд╡ рдХी рд╕рдЪाрдИ рдмрдирддा рд╣ै, рдорди рдХो рддाрд░-рддाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЙрди рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХोрдИ рдЖрдЧे рдЖ рдХрд░ рд▓िрдЦрдиे рдХी рдЪेрд╖्рдЯा рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдпрд╣ рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдмреЬे рд╕ाрд╣рд╕ рдХी рдмाрдд рд╣ै। реЫрд░ा рд╕ोрдЪिрдП рдХि рдЬрдм рдХोрдИ рд╕्рдд्рд░ी рдЕрдкрдиे рд╡рд░्рдЧ рдкрд░ рд╣ुрдП рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ों рдХो рд▓िрдЦрддी рд╣ै рддो рд╡рд╣ рдкुрд░ुрд╖ рд╕рдоाрдЬ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдкैрджा рдХिрдП рд╣ुрдП рдбрд░ рдХो рдЬीрдиे рдХे рдмाрдж, рдХिрддрдиे рд╕ाрд╣рд╕ рд╕े рдЙрд╕ рджрд░्рдж рдХे рднाрд░ी рд▓рдмाрджे рдХो рдЙрддाрд░ рдХрд░ рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рд╣ोрдЧी! рдРрд╕े рд▓ेрдЦрди рдХो рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рджिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдкुрд░ुрд╖ рд▓ेрдЦрдХ рд╕्рдд्рд░ी рдХी рд╕्рдеिрддि рдХो рд╕ंрд╡ेрджрдиा рд╕े рд▓िрдЦ рд╕рдХे рд╣ैं рдкрд░ рдЕрдиेрдХ рдРрд╕े рдоुрдж्рджे рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рдоूрд▓рдд: рд╕्рдд्рд░ी рд╣ी рд▓िрдЦ рд╕рдХрддी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╕्рдд्рд░ी рдЙрди्рд╣ें рднोрдЧрддी рд╣ै, рдаीрдХ рд╡ैрд╕े рд╣ी рдЬैрд╕े рджрд▓िрдд рдЕрд╕рдоाрдирддा рдХे рдЕрди्рдпाрдп рдХो рджिрди-рд░ाрдд рднोрдЧрддे рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдпे рдкीреЬाрдПँ рдЙрдирдХे рддрди-рдорди рдоें рд╡्рдпाрдкी рд╣ुрдИ рд╣ैं। рдХोрдИ рдФрд░ рдЙрдирдХे рджрд░्рдж рдХो рд▓िрдЦ рдХрд░ рдЗрд╕рд▓िрдП рдЫрдк рдЬाрдП рдХि рд╡рд╣ рдиाрдоी рд▓ेрдЦрдХ рд╣ै рдпा рдмреЬे рдиाрдоों рдХो рдкрд╣рдЪाрдирддा рд╣ै рдпा рдмрд╣ुрдд рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рд▓िрдП рд╣ुрдП рд╣ै рддो рдпрд╣ рдЙрд╕ рд╡рд░्рдЧ рдФрд░ рд╡рд░्рдг рдХे рд╕ाрде рджोрд╣рд░ा рдЕрди्рдпाрдп рд╣ोрдЧा। рдоैं рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХрд╣ рд░рд╣ी рдХि рдкुрд░ुрд╖ рдпा рд╕рд╡рд░्рдг рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╡ेрджрдиा рд╕े рд╕्рдд्рд░ी рдпा рджрд▓िрдд рд╕ंрдЪेрддрдиा рдХो рдЦाрд░िрдЬ рдХрд░ рджे, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдХि рд╕ंрдкाрджрдХ рдХो рджрд▓िрдд рд▓ेрдЦрдХ рдФрд░ рд▓ेрдЦिрдХाрдУं рдХो рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдХрд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рдФрд░ рдЫрдкрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рдеाрди рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрди рд╕рдм рд╡िрдорд░्рд╢ों рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╣ाрд╢िрдпे рдкрд░ рд░рд╣ рдЧрдП рд▓ोрдЧों рдХे рдЬीрд╡рди рдХी рдЕрдиेрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдФрд░ рд╡िрднीрд╖िрдХाрдУं рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдоाрдЬ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдмрдиे। рдпрд╣ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рднोрдЧे рд╣ुрдП рд╕рдЪ рдФрд░ рдкूрд░े рд╕рдЪ рдХे рдЙрдЬाрдЧрд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╣ी рдЖрдПрдЧी। рдЗрд╕ рд╕ंрджрд░्рднों рдоें рд╡िрдорд░्рд╢ों рдиे рдЗрд╕ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХो рдЬрдЧाрдпा рд╣ै, рдмреЭाрдпा рд╣ै। рдХрдИ рдмाрд░ рд╕рдЪ рдЖрдкрдХे рдоुँрд╣ рдХे рдЖрдЧे рд╣ोрддा рд╣ै рдкрд░ рдЬрдм рддрдХ рдХोрдИ рдЖрдХрд░ рдЙрд╕े рд░ेрдЦांрдХिрдд рдирд╣ीं рдХрд░рддा рддрдм рддрдХ рд╡рд╣ рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддा। рд╡िрдорд░्рд╢ों рдХो рднी рдЙрд╕ी рд░ेрдЦांрдХрди рдХी рддрд░рд╣ рд╕рдордЭрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдЕрдм рдпे рд╕рдЪ рд▓ोрдЧों рдХो рджिрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рднी рдЬाрдЧрдиी рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै рддो рдпрд╣ рдХाрдо рдЪрд▓рддे рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП। рд▓ेрдХिрди рд╣ाँ, рдЗрд╕े рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рдмрдЪाрдиा рднी рдмрд╣ुрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХो рдЦा рдЬाрддी рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рдиिрдпрдо рд╣ृрджрдп рдХे рдиिрдпрдо рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рд╢рдХ्рддि рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрд╡рд╕рд░рд╡ाрджिрддा рдХे рдиिрдпрдо рд╣ोрддे рд╣ैं, рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдмреЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬрдиीрддि рдХी рдирд╣ीं, рднाрд╡рдиीрддि рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЖрдкрдХी рджृрд╖्рдЯि рдоें рд╣िंрджी рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рдЕрди्рдп рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рд╕े рдХैрд╕ा рд╣ै, рдЗрд╕े рдХैрд╕ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рд╣िंрджी рдиे рдЕрди्рдп рднाрд╖ाрдУं рдХो рд╣рдоेрд╢ा рдоाрди рджिрдпा рд╣ै। рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдоैंрдиे рдмंрдЧाрд▓ी, рддрдоिрд▓, рдорд▓рдпाрд▓рдо рдЖрджि рднाрд╖ाрдУं рдХी рдХिрддाрдмों рдХे рдЕрдиुрд╡ाрдж рдкреЭे рд╣ैं। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдХाрджрдоी рдХी рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХाрд░्рдп-рдпोрдЬрдиाрдУं рд╕े рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рд░ुрдЪि рдФрд░ рдЪेрддрдиा рджोрдиों рдЬрдЧे рд╣ैं। рджूрд╕рд░ी рднाрд╖ाрдУं рдоें рднी рд╣िंрджी рдкुрд╕्рддрдХों рдХे рдЕрдиुрд╡ाрдж рд╣ुрдП рд╣ैं рдкрд░ рдиि:рд╕ंрджेрд╣ рджोрдиों рд╣ी рджिрд╢ाрдУं рдоें рдмрд╣ुрдд рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।

рджूрд╕рд░ी рдмреЬी рдмाрдд рдЬिрд╕рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдоुрдЭॆ рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрддी рд╣ै, рд╡рд╣ рд╣ै рд╕ंрд╡ाрдж рдХी। рдЕрди्рдп рднाрд╖ाрдУं рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рд╕े рд╣िंрджी рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрд╡ाрдж, рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдиिрдордп рд╣ोрдиा рдмрд╣ुрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рддाрдХि рдЙрди рднाрд╖ाрдУं рдХी рд╕्рдеिрддिрдпों рдФрд░ рдЪुрдиौрддिрдпों рдХो рднी рдЬाрдиा рдЬा рд╕рдХे। рднाрд╖ाрдПँ рдЬрдм рдЕрдкрдиी рдЧुрдЯрдмाреЫी рдЫोреЬेंрдЧी, рдпा рдХрд╣ें рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдЕрдкрдиे рдЕрд╣ं рдХो рдкीрдЫे рд░рдЦ рдХрд░ рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдХी рддрд░рд╣ рдЖрдЧे рдЖрдпेंрдЧे рддрднी рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдХे рдмीрдЪ рд╕рд╢рдХ्рдд рд╕ेрддु рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो рд╕рдХेрдЧा рдФрд░ рдЗрд╕ рд╕рдм рдХे рдмीрдЪ рд╕े рднाрд╖ा рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рддो рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╣рдЯाрдиा рдкреЬेрдЧा। рд░ाрдЬрдиीрддि рдХे рдЪрд▓рддे рднाрд╖ाрдУं рдХे рдмीрдЪ рджूрд░िрдпाँ рдШрдЯрдиे рдХी рдмрдЬाрдП рдмреЭी рд╣ैं।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдХ्рдпा рдЖрдкрдХो рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि 'рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рдХा рдЕрднाрд╡' рднी рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХा рдПрдХ рдмреЬा рд╕ंрдХрдЯ рд╣ै? 

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХे рджो рддрд░ीрдХे рдХे рдЙрдд्рддрд░ рдмрдирддे рд╣ैं। рдПрдХ рддो рдпрд╣ рдХि рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдкрд░ рдм्рд▓ॉрдЧ рдФрд░ рдЦुрдж рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдмрд╣ुрдд рд╕ी рд╡ेрдмрдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдмрд╣рдд рдХुрдЫ рд╕ूрдЪрдиाрдУं рдЬैрд╕ा рдПрдХ рд╕ाрде рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЦोрдЬрдиे рдФрд░ рд╕ोрдЪрдиे рдХा рдХाрдо рдкाрдардХों рдХे рд▓िрдП рдЫोреЬ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рддो рдРрд╕े рдоें рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рдХ्рдпा рдХрд░ेрдЧी? рдЙрд╕рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкрд░ рд╣ी рдк्рд░рд╢्рди рдЪिрд╣्рди рд╣ै। рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХा рд╣ाрд▓ рддो рдФрд░ рднी рдмुрд░ा рд╣ै। рд╕рдм рдЬрдЧрд╣ рдоाрдд्рд░ рдЕрдкрдиे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХा рдк्рд░рдЪाрд░ рд╣ी рд╣ै। рдЗрди рд╕рдм рдкрд░ рд░ोрдХ рд▓рдЧा рдХрд░ рдПрдХ рдоाрдирдХ рдмрдиाрдиा рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ी рд╣ै।

рджूрд╕рд░ी рдмाрдд рдпрд╣ рдХि рдЖрдк рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рдХा рдЕрднाрд╡ рдХрд╣ рд░рд╣े рд╣ैं, рдкрд░ рдпрд╣ाँ рддो рд╣рд░ рдХोрдИ рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै! рдЕрднाрд╡ рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдмрд╣ुрддाрдпрдд рдХे рдХाрд░рдг рд╕рдорд╕्рдпा рдЕрдзिрдХ рд╣ै। рдЦैрд░! рдпрд╣ рддो рд╣ँрд╕ी рдХी рдмाрдд рдеी। рдХрдоी рддो рд╣ै рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдЕрдиेрдХ рдЖрдпाрдоों рдоें рдкुрд░ाрдиे рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХे рдЦाрд▓ी рдкреЬे рд╕िंрд╣ाрд╕рди рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं। рдкрд░ рдПрдХ рдмाрдд рдФрд░ рд╣ै рдХि рд╕рд╣ी рд▓ोрдЧ рд╕рд╣ी рддрд░рд╣ рд╕े рд╕ाрдордиे рдирд╣ीं рдЖ рдкा рд░рд╣े рд╣ैं। рдмрд╣ुрдд рд╕े рд╡िрдж्рд╡ाрди рд╣ैं рдЬो рд╡िрднिрди्рди рд╡िрдзाрдУं рдФрд░ рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рд░рдЦрддे рд╣ैं, рд╡े рд▓िрдЦ рдФрд░ рдЫрдк рднी рд░рд╣े рд╣ैं рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдоें рдЙрддрдиे рдирд╣ीं, рдпा рдЙрдирдХी рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рдХो рдЙрддрдиा рдоाрди рдирд╣ीं рдоिрд▓ рд░рд╣ा рдЬिрддрдиा рдоिрд▓рдиा рдЪाрд╣िрдпे। рд╣рдо рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдХो рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдоाрди рдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рднी рддो рдХрд░ें! рдЬो рдЬैрд╕ा рд▓िрдЦ рд░рд╣ा рд╣ै, рдЫрдкрдиे рдХी рдЬрд▓्рджी рдоें рд╣ै। рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдРрд╕े-рдРрд╕े рд▓ेрдЦ рдЫрдкрддे рд╣ैं рдЬो рдоाрдЗрдХ्рд░ोрд╕ॉреЮ्рдЯ рд╡рд░्рдб рдХे рдХॉрдкी-рдкेрд╕्рдЯ рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं। рдРрд╕े рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХों рдХो рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХी рд╕рд╣ी рдкрд░िрднाрд╖ा рддрдХ рдкрддा рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी рдкрд░ рдХ्рдпोंрдХि рд╡े рдмрд░ाрдмрд░ рдРрд╕े рд▓ेрдЦ рд▓िрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं рддो рдЫрдк рднी рд░рд╣े рд╣ैं। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдирдП рдЖрдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рднी ’рдХौрди рдХिрд╕ рдХो рдЬाрдирддा рд╣ै, рдХौрди рдХिрд╕ рд╕े рдЕрдкрдиा рдХ्рдпा рд╣िрдд рд╕ाрдз рд╕рдХрддा рд╣ै’ рдЗрд╕рдоें рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиे рдоें рд▓ाрдн рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।

рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХो рд╕ुрдзाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рд╣рдо рдЬाрдиें рдХि рдХौрди рд▓ोрдЧ рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдирдХी рд░ाрдп рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рджें рддрднी рд╕рд╣ी рджिрд╢ा рдоें рднी рдоुреЬेंрдЧे рд╕ाрде рд╣ी рдирдИ рдкीрдвी рдХा рдз्рдпाрди рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдУрд░ рднी рдЦींрдЪ рд╕рдХेंрдЧे।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдоेрд░ा рдЕрдиुрднрд╡ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХрддा рдХी рдХрдоी рднी рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХी рдПрдХ рдмреЬी рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ै। рдЖрдк рдХ्рдпा рдХрд╣рддी рд╣ैं?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рд╣िंрджी рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХी рдмाрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдЖрдЬрдХрд▓ рд╣рд░ рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдПрдХ рдЪौंрдХाрдиे рд╡ाрд▓ी, рджрд╣рд▓ाрдиे рд╡ाрд▓ी, рд▓ोрдЧों рдХे ’рдиैрдЧेрдЯिрд╡ рд╕ेंрдЯीрдоेंрдЯ्рд╕’ рдпाрдиि рдХि рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рдЬрдЧाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬрд▓्рджрдмाреЫी рдоें, рдмिрдиा рдкूрд░ी рдХрд╣ाрдиी рдЬाрдиे, рдЙрд╕े рдмाрдХी рдЪैрдирд▓ों рд╕े рдпा рдЕрдЦрдмाрд░ों рд╕े рдкрд╣рд▓े рдкрд░ोрд╕рдиे рдХी рд╣ोреЬ рдоें рд▓рдЧी рд╣ुрдИ рд╣ै, рдРрд╕े рдоें рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХрддा рдХे рд▓िрдП рдХрд╣ाँ рд╕्рдеाрди рдмрдЪрддा рд╣ै? рд╡ैрд╕े рднी рд░ाрдИ рдЬैрд╕ी рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХрддा рдХो рдкрд╣ाреЬ рдЬैрд╕ा рдордирдЧрдвंрдд рдмрдиा рдХрд░ рдХрд╣рдиा рдкрдд्рд░рдХाрд░ों рдХा рдХाрдо рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рд╣िंрджी рдкрдд्рд░рдХाрд░ рднी рд╡рд╣ी рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдХिрд╕ी реЫрдоाрдиे рдоें рдХोрдИ рдЭूрдаी рдмाрдд рдЫрдк рдЬाрддी рдеी рддो рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЦрдмрд░ рдЫाрдкрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рдХाрд╢рдХ рдХ्рд╖рдоा рдоाँрдЧрддे рдеे, рдЕрдм рдЙрд╕ рдЭूрда рдХो рд╕рдЪ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЭूрдаे рд╕рдмूрдд рдЬुрдЯाрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рднाрд╖ा рдФрд░ рдХрде्рдп рджोрдиों рдХा рд╕ंрдпрдо рднी рдХрдо рд╣ै, рдЗрди्рд╣ीं рдХाрд░рдгों рд╕े рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдХी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдпрддा рдмреЭी рдеी рдкрд░ рдЕрдм рд╡рд╣ाँ рднी рд╡्рд╣ाрдЯ्рд╕рдПрдк рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдЭूрда, рдЭूрдаे рдк्рд░рдоाрдгों рд╕े рд╕рдЬा-рдзрдЬा рдмिрдХрддा рд╣ै। рдкрдд्рд░рдХाрд░ों рдХो рд▓рдЧрддा рд╣ै, рдЬрдирддा рдХो рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рдХрд╣ाрдиी рдирд╣ीं, рд░ोрдоांрдЪрдХ рдХрд╣ाрдиी рдЪाрд╣िрдП рдЬो рдХि рд╕рдЪ рдирд╣ीं। рд╢्рд░ोрддा рдФрд░ рдкाрдардХ рднी рдЕрдм рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЗрд╕ рдЭूрда рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдЪेрдд рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं рдкрд░ рдХैрд╕ी рджुрдЦ рдХी рдмाрдд рд╣ै рдХि рд╣рдордиे рд░ोрдоांрдЪ рдХो рднी рдШृрдгिрдд рд░ोрдоांрдЪ рдоें рдмрджрд▓ рдХрд░ рдмेрдЪрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै।

рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕрдм рднी рдХिрд╕ी рд╕ीрдоा рддрдХ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХрддा рдХो рд╕ँрднाрд▓рдиे рдХी рдЪेрд╖्рдЯा рдоें рд▓рдЧा рд╣ै, рдХрдо рд╕े рдХрдо рдЕрдЪ्рдЫे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рддो рдХुрдЫ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ рдХे рд╣ी рдЕрдкрдиी рдмाрдд рд░рдЦрдиे рдХी рдЪेрд╖्рдЯा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдкрд░ рдпрд╣ рднी рд╕рдЪ рд╣ै рдХि рдкुрд░ाрдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдЬैрд╕ी рдЦोрдЬी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдЕрдм рдХрдо рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдЕрдиेрдХ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдпों рдФрд░ рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдпों рдоें рдЬा рдХрд░ рдкुрд╕्рддрдХों рдХो рджेрдЦрдиे рдХी рдмрдЬाрдп рд▓ेрдЦрдХों рдХो рдпрд╣ рд╕ुрд╡िрдзाрдЬрдирдХ рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдкрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХो рд╣ी рд╕рд░рд╕рд░ा рд╕ा рджेрдЦ рд▓िрдпा рдЬाрдП। рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХो рдмрджрд▓рдиे рдХे рджो рд╣ी рд░ाрд╕्рддे рд╣ैं рдХि рдпा рддो рд▓ेрдЦрдХ рдЕрдкрдиे рддрде्рдпों рдХी рдЦोрдЬ рдХрд░рдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ें рдпा рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХी рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗ्рдЯ्рд╕ рдкрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ों рддाрдХि рд▓ेрдЦрдХ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдкाрдардХ рднी рдЙрдирдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рддрде्рдпों рдХी рдЬाँрдЪ рдХрд░ рд╕рдХें рдФрд░ рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рд╣ी рд╕्рд╡ीрдХृрддि рджें।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рд╣िрди्рджी рдХे рдХुрдЫ рддрдеाрдХрдеिрдд рд╕ेрд╡рдХ, рдпा рд╕ाрдзрдХ рдХрд╡ि рдФрд░ рдХрдкि рдоें рдЕंрддрд░ рдирд╣ीं рд╕рдордЭрддे, рд╕ाрдоाрди्рдп рд╢рдм्рджों рдХो рдаीрдХ рд╕े рдХрд╣-рд▓िрдЦ рдирд╣ीं рд╕рдХрддे, рдлूрд╣реЬ рдЪुрдЯрдХुрд▓ों рдХो рдХрд╡िрддा рдпा рд▓рдШुрдХрдеा рдмрдиाрдХрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдХ्рдпा рдЖрдкрдиे рдХрднी рдРрд╕ा рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд╣िрди्рджी рдХा рдПрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдЯрдХे рд╕ेрд░ рднाрдЬी, рдЯрдХे рд╕ेрд░ рдЦाрдЬा рдХा рднी рд╣ै?

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рдЖрдк рд╕рд╣ी рдХрд╣ рд░рд╣े рд╣ैं। рд╣िрди्рджी рдХे рдРрд╕े рддрдеाрдХрдеिрдд рд╕ेрд╡рдХ рд╣िрди्рджी рдХा рдмрд╣ुрдд рдиुрдХрд╕ाрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рд╕ाрд░ी рдмाрдд рдмрд╣ुрдд рдмреЬी рдФрд░ рдЧрд╣рд░ी рднी рд╣ै। рдЗрд╕ рдкूрд░ी рд╕рдорд╕्рдпा рдоें рддीрди рдЖрдпाрдо рд╣ैं, рдПрдХ рдмिंрджु рдкрд░ рддो рдЗрд╕ рддрд░ीрдХे рдХे рдХрд╡ि рд╕्рд╡рдпं рд╣ै рдЬिрди्рд╣ें рд╕्рд╡рдпं рдЕрдЪ्рдЫे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЬ्рдЮाрди рдирд╣ीं рд╣ै, рджूрд╕рд░े рдкрд░ рд╣рдоाрд░ी рд╣िрди्рджी рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै рдЬрд╣ाँ рд╡рд░्рддрдиी рдХी рд╢ुрдж्рдзрддा рдХрдо рд╕े рдХрдорддрд░ рд╣ोрддी рдЪрд▓ी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै, рдЕрдЪ्рдЫे рд▓ेрдЦрди рдХो рдХрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рдкреЭाрдиे рдФрд░ рд╕िрдЦाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкрдХों рдХी рдХрдоी рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै, рддीрд╕рд░े рдкрд░ рд╣рдоाрд░े рджрд░्рд╢рдХ рдпा рд╢्рд░ोрддाрдЧрдг рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рдХрд╡ि рдирд╣ीं, рд╕्рдЯैंрдб-рдЕрдк рдХॉрдоेрдбिрдпрди рдЪाрд╣िрдП। рдЪुрдЯрдХुрд▓ों рдпा рд╡्рдпрд░्рде рдХी рдмाрддों рдХो рдЗрди рджрд░्рд╢рдХों рдиे рдХрд╡ि рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХा реЫрд░ूрд░ी рд╣िрд╕्рд╕ा рдоाрди рд▓िрдпा рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рд╡िрд░ोрдз рдЕрдЧрд░ рдпे рдХрд░рддे рддो рд╢ाрдпрдж рдмाрдд рдХрд╣ीं рд░ुрдХ рдЬाрддी рдкрд░ рд╣рдоाрд░ी рд╣рд░ рдмाрдд рдкрд░ рд╡ाрд╣-рд╡ाрд╣ рдХрд░рдиे рдХी рдЖрджрдд рдФрд░ рд╣рд░ рдЪीреЫ рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рдЪрд▓े рдЬाрдиे рдХी рдЖрджрдд рдХे рдЪрд▓рддे, рдЗрди рдоंрдЪीрдп рд╕рдоाрд░ोрд╣ों рдХा рд╕्рддрд░ рдЧिрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕्рд╡рд╕्рде рдЖрд▓ोрдЪрдиा рд▓ेрдиा рднी рд╣рдо рдирд╣ीं рдЬाрдирддे, рд╕ो рд╡рд░िрд╖्рда рдХрд╡ि рднी рдЕрдм рдирдпे рдХрд╡िрдпों рдХो рдХुрдЫ рдХрд╣рддे рд╕ंрдХोрдЪ рдоें рдкреЬрддे рд╣ैं। рдкुрд░ाрдиे реЫрдоाрдиे рдХी рдЧुрд░ु-рд╢िрд╖्рдп рдкрд░ंрдкрд░ा рдпा рдЙрд╕्рддाрдж рд╡ाрд▓ी рдкрд░ंрдкрд░ा рдЕрдм рд▓рдЧрднрдЧ рдЦ़рдд्рдо рд╣ै।

рджो-рддीрди рджрд╢рдХों рдкрд╣рд▓े рддो рд╕ंрдкाрджрдХ рднी рдХрд╡िрдпों рдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдХो рд╕ुрдзрд░рд╡ाрддे рдеे рдпा рдмрд╣ुрдд рдЧрд▓्рддिрдпों рд╡ाрд▓ी рд░рдЪрдиाрдУं рдХो рдЫाрдкрдиे рд╕े рдордиा рдХрд░рдХे рдХрд╡िрдпों рдХो рдмेрд╣рддрд░ рд▓िрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рддे рдеे, рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рддो рдХोрдИ рдЕрдЪ्рдЫा рд╕ंрдкाрджрдХ рдЕрдЧрд░ рдХिрд╕ी рдХो рдЯोрдХрддा рд╣ै рддो рд╡рд╣ рдХрд╡ि рдХिрд╕ी рдФрд░ рдкрдд्рд░िрдХा рдоें рдпा рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рдЬा рдХрд░ рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиा рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░ рджेрддा рд╣ै। рдЕрдиेрдХ рд╕ंрдкाрджрдХ рд╕ंрдкाрджрди рдХा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдХाрд░्рдп рдирд╣ीं рдХрд░рддे рдФрд░ рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд╡рд░्рддрдиी рдХे рдЕрдиेрдХ рджोрд╖ рд░рдЪрдиा рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рдкрд░ рдкाрдардХ рдЙрд╕े рджेрдЦ рдХрд░ рд╡िрд░рдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЗрди рд╕рдм рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдмाрддों рдХे рдмाрдж рдПрдХ рдмाрдд рдоैं рдЕрд╡рд╢्рдп рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХрд░ूँрдЧी рдХि рдоंрдЪ рдХी рдлूрд╣реЬ рдХрд╡िрддाрдУं рдкрд░ рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд░рдЪрдиाрдУं рдХे рд╕्рддрд░ рдФрд░ рд╡рд░्рддрдиी рджोрд╖ рдХी рдУрд░ рдЕрдм рджрд░्рд╢рдХ рдФрд░ рдкाрдардХ рд╕рдЬрдЧ рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं। рд╣реЫाрд░ों рдмाрд░ рдХे рд╕ुрдиाрдП рдкुрд░ाрдиे рдЪुрдЯрдХुрд▓ों рдХी рджुрдХाрдиों рдХो рд╕рдордЭ рдоें рдЖ рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдХुрдЫ рдЕрдЪ्рдЫा рдирд╣ीं рд╕ुрдиाрдпा рддो рд╕рдо्рдоेрд▓рди рд╕реЮрд▓ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕рд╕े рд╕рдо्рдоेрд▓рдиों рдХे рд╕्рддрд░ рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХी рдЖрд╢ा рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣ी рд╣ै। рдЕрдЪ्рдЫी рдФрд░ рд╢्рд░ेрд╖्рда рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХी рдкрд╣рдЪाрди рднी рд╕ाрдордиे рдЖ рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬैрд╕े рдХि рдЖрдкрдХी рдкрдд्рд░िрдХा ’рд╕ेрддु’ рд╣ै, рдХрдиाрдбा рд╕े рд╕ुрдорди рдХुрдоाрд░ рдШрдИ рдЬी рдХी рдкрдд्рд░िрдХा ’рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХुंрдЬ.рдиेрдЯ’ рдпा рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि, рдЕрдиुрднूрддि рдЖрджि рдХुрдЫ рдЕрдЪ्рдЫी рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдЖрдк рд▓ोрдЧ рд░рдЪрдиाрдУं рдХे рд╕्рддрд░ рдФрд░ рд╡рд░्рддрдиी рджोрд╖ рдХी рдУрд░ рдмрд╣ुрдд рд╕рдЬрдЧ рд╣ैं। рдЖрд╢ा рд╣ै рдкाрдардХों рдХी рдпрд╣ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХрд╡िрдпों рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХे рдХाрдо рдЖрдпेрдЧी। рд╣ाँ, рд╡рд░्рддрдиी рджोрд╖ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рдХूрд▓ों рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХाрдо рдХिрдпा рдЬाрдиा рдмрд╣ुрдд реЫрд░ूрд░ी рд╣ै।


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рд╣िंрджी рдХे рд╕ाрде рдХ्рдпा рджोрдпрдо рджрд░्реЫे рдХी рднाрд╖ा рдЬैрд╕ा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै? рдмीрдмीрд╕ी рдЬैрд╕ी рдЦ्рдпाрдд рд╕ंрд╕्рдеा рднी рдЕрдкрдиी рд╣िंрджी рд╕ाрдЗрдЯ рдкрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпिрдХрддा рдФрд░ рдиिрдкुрдгрддा рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдмेрд╣рдж рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ рджिрдЦрддी рд╣ै। рдЬрдм рдХрднी рднी рдХिрд╕ी рдоिрдд्рд░ рдХे рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдЖрджि рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ाँ рдХुрдЫ рдкреЭрдиे рдЧрдпा, рд╣рдоेрд╢ा рд╡्рдпाрдХрд░рдг, рд╡рд░्рддрдиी рдЖрджि рдХी рдд्рд░ुрдЯिрдпाँ рд░рд╕рднंрдЧ рдХрд░рддी рд╣ुрдИ рдоिрд▓ीं। рдХрдИ рд╡ाрдХ्рдп рдЕрдзूрд░े рд╣ी рдЫोреЬ рджिрдпे рдЧрдпे рд╣ोрддे рд╣ैं рддो рдХрдИ рдЗрддрдиे рдмेрддुрдХे рдвंрдЧ рд╕े рд▓िрдЦे рдЧрдпे рд╣ोрддे рд╣ैं рдХि рд╡े рд▓рдЧрднрдЧ рд╡िрдкрд░ीрддाрд░्рдердХ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рд╣िंрджी рдХे рдк्рд░рддि рдЗрд╕ рджुрд░्рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рдХ्рдпा рдХाрд░рдг рд╣ैं? 

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा: рд╣िंрджी рдпा рдХिрд╕ी рднी рднाрд╖ा рдХे рдк्рд░рддि рджुрд░्рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдЙрдирдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рдХाрд░рдг рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै। рднाрд╖ा рдХे рдк्рд░рддि рдЧрд░्рд╡, рдЬाрддीрдп рдЧрд░्рд╡ рд╕े рдЬुреЬी рдмाрдд рд╣ै। рд╣рдоें рдЕрдкрдиे рднाрд░рддीрдп рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЧрд░्рд╡ рд╣ोрдЧा рддो рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдк्рд░рддि рдЧрд░्рд╡ рд╣ोрдЧा। рдЕрдЧрд░ рднाрд╖ा рдХे рдк्рд░рддि рдЧрд░्рд╡ рд╣ोрдЧा рддो рд╣рдо рдЙрд╕рдХे рд╢ुрдж्рдз рдФрд░ рдЕрд╢ुрдж्рдз рд░ूрдк рдХे рдк्рд░рддि рднी рд╕рдЪेрдд рд░рд╣ेंрдЧे। рд╣рдо рдЧрд▓рдд рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдмोрд▓рддे рдпा рд▓िрдЦрддे рд╣ुрдП рд▓рдЬ्рдЬिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं рдкрд░ рдЧрд▓рдд рд╣िंрджी рдмोрд▓рддे рдФрд░ рд▓िрдЦрддे рд╣ुрдП рд▓рдЬ्рдЬिрдд рдЕрдиुрднрд╡ рдирд╣ीं рдХрд░рддे рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдХрд╣рдиे рдоें рдЧрд░्рд╡ рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рд╣рдоें рд╣िंрджी рдирд╣ीं рдЖрддी। рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдХा рд▓рдЧрднрдЧ рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪा рдХрдо рд╕े рдХрдо рдЖрдард╡ीं рдХрдХ्рд╖ा рддрдХ рддो рд╣िंрджी рдкреЭрддा рд╣ी рд╣ै, рдЗрд╕ рднाрд╖ा рдоें рд╡рд╣ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рдмाрд╣рд░ рдоें рдмोрд▓рддा рднी рд╣ै рддрдм рд╣िंрджी рди рдЖрдиे рдХी рдмाрдд рдЧрд░्рд╡ рд╕े рдмрддाрдиे рдХी рдмाрдд рдоुрдЭे рдХрднी рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдЖрдИ। рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдХे рдк्рд░рддि рднाрд░рддीрдпों рдХी рдпрд╣ рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдмी.рдмी.рд╕ी., рдоीрдбिрдпा рдХे рдЕрди्рдп рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдпा рдЕрди्рдп рд╕рдоाрдЪाрд░-рдкрдд्рд░ों рдоें рднी рдлैрд▓ेрдЧी рд╣ी! рд╣рд░ рдЬрдЧрд╣ рд╣िंрджी рдХे рдк्рд░рддि рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╣ो, рдЧ़рд▓рдд рдк्рд░рдпोрдЧ рдкрд░ рдЯोрдХрдиे рд╡ाрд▓ा рдХोрдИ рдирд╣ीं рд╣ो рддрдм рднाрд╖ा рдХे рдк्рд░рддि рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ी рдЖрдиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै।

рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рджुрд░्рднाрдЧ्рдпрдкूрд░्рдг рд╕्рдеिрддि рд╣ै। рджेрд╢ рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे 70 рд╡рд░्рд╖ों рдоें рд╣рдо рдЪाрд╣े рдмाрдХी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЖрдЧे рдмреЭे, рдкрд░ рднाрд╖ा рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдкрдиी рдиिрд╖्рдаा рдоें рдмрд╣ुрдд рдкिрдЫреЬ рдЧрдП рд╣ैं, рдпрд╣ рддрде्рдп рд╣рд░ рддрд░реЮ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рд╣िंрджी рдпा рдЕрди्рдп рдк्рд░ाрджेрд╢िрдХ рднाрд╖ाрдУं рдкрд░ рдЬो рдпрд╣ рдЧрд╣рд░ा рд╕ंрдХрдЯ рд╣ै, рдЙрд╕े рд╕рдордЭ рдХрд░ рд╣рдо рджुрдЦी рддो рд╣ैं рдкрд░ рдЬो рд╕рдордп рдЗрд╕ рдЧрд▓рддी рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЧрд▓рддी рдХो рдмреЭाрдиे рдоें рдЪрд▓ा рдЧрдпा, рдЙрд╕े рд▓ौрдЯाрдпा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा, рдпрд╣ рднी рдХреЬрд╡ा рд╕рдЪ рд╣ै।

рдЗрд╕ рджрд╢ा рдХो рд╕ुрдзाрд░рдиे рдоें рдмрд╣ुрдд рддेреЫी рд╕े рдФрд░ рдмрд╣ुрдд рд╕ा рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рддो рд╣рдоें рдЕрдкрдиा рд░рд╡ैрдпा рдмрджрд▓рдиा рдкрдбेрдЧा। рдЬрд╣ाँ рдРрд╕े рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ों, рд╡рд╣ाँ рдкрдд्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкрдиा рд╡िрд░ोрдз рджрд░्рдЬ рдХрд░ाрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рдЕрд╢ुрдж्рдз рдк्рд░рдпोрдЧों рдкрд░ рд░ोрдХ рд▓рдЧाрдиे рдХा рджूрд╕рд░ा рддрд░ीрдХा рдпрд╣  рд╣ै рдХि рд╣िंрджी рдХा рд╕рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рдЗрддрдиा рдмреЭाрдпा рдЬाрдП рдХि рдЕрд╢ुрдж्рдз рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рд╕рдЬрдЧ рдФрд░ рд╕рдЪेрдд рд╣ों। рд╡рд░्рддрдиी рдФрд░ рд╢рдм्рдж рджोрд╖ рд╕े рд╣िрди्рджी рдХो рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рдХूрд▓ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рд╕реЩ्рддी рд╕े рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХा рд╕рдордп рдЖ рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХो рд╣рдоें рдкूрд░ी рдиिрд╖्рдаा рдФрд░ рдиिрд░ंрддрд░рддा рдХे рд╕ाрде реЫोрд░ рд╕े рдмोрд▓рдиा рд╣ोрдЧा।

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा:  рдзрди्рдпрд╡ाрдж, рдФрд░ рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПँ!

рд╢ैрд▓рдЬा рд╕рдХ्рд╕ेрдиा:  рдзрди्рдпрд╡ाрдж

рдЖрдУ рд╣िंрджी рд╕ीрдЦें - рднाрдЧ 14

рдбॉ. рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣

рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣

рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЖрдЪाрд░्рдп (рд╣िंрджी); рд▓ा. рдм. рд╢ा. рд░ाрдЬрдХीрдп рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдХोрдЯрдкूрддрд▓ी (рдЬрдпрдкुрд░) 303108, рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди, рднाрд░рдд
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 979 996 4305; рдИрдоेрд▓: drsatyavirsingh@gmail.com

рд╡िрд▓ोрдоाрд░्рдеी рд╢рдм्рдж

рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╡िрдкрд░ीрдд рдпा рдЙрд▓्рдЯा рдЕрд░्рде рджेрдиे рд╡ाрд▓े рд╢рдм्рдж рд╡िрд▓ोрдо рдпा рд╡िрдкрд░ीрддाрд░्рдердХ рд╢рдм्рдж рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рд╡िрдкрд░ीрддाрд░्рдердХ, рд╡िрдкрд░्рдпाрдп, рд╡िрд▓ोрдоाрд░्рдердХ,  рдк्рд░рддिрд▓ोрдоाрд░्рдердХ рдЖрджि рд╡िрд▓ोрдо рд╢рдм्рдж рдХे рдкрд░्рдпाрдпрд╡ाрдЪी рд╣ैं।

рд╣िंрджी рдоें рдЬिрди рд╡िрд▓ोрдо рд╢рдм्рджों рдХा рдк्рд░рдЪрд▓рди рд╣ै, рд╡े рдоूрд▓рддः рдЪाрд░ рдкाँрдЪ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╣ैं। рдкрд╣рд▓े рд╡े рд╢рдм्рдж рдЬो рдЕрдкрдиे рдоूрд▓ рд░ूрдк рдоें рд╣ी рд╡िрдкрд░ीрддाрд░्рдердХ рд╣ै। рдЬैрд╕े - рд╣ाрдиि рдХा рд▓ाрдн, рд╕ुрдЦ рдХा рджुрдЦ, рджिрди рдХा рд░ाрдд। рджूрд╕рд░े рд╡े рд╡िрд▓ोрдо рд╢рдм्рдж рд╣ै, рдЬो рдЙрдкрд╕рд░्рдЧों рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े рдмрдиाрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рдЬैрд╕े - рдХрд░्рдо рдХा рдЕрдХрд░्рдо, рдзрд░्рдо рдХा рдЕрдзрд░्рдо, рд╕ंрддोрд╖ рдХा рдЕрд╕ंрддोрд╖, рд╣िंрд╕ा рдХा рдЕрд╣िंрд╕ा рдЖрджि।  рддीрд╕рд░े рд╡े рд╢рдм्рдж рдЬो рдЙрдкрд╕рд░्рдЧों рдоें рдЖрдкрд╕ी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╕े рдмрдирддे рд╣ैं। рдЬैрд╕े - рдЕрдЧ्рд░рдЬ рдХा рдЕрдиुрдЬ, рдЕрдХाрд▓ рдХा рд╕ुрдХाрд▓,  рдЗрд╣рд▓ोрдХ рдХा рдкрд░рд▓ोрдХ, рд╕्рд╡рджेрд╢ी рдХा рд╡िрджेрд╢ी рдЖрджि। рдЪрддुрд░्рде рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд╡े рд╡िрд▓ोрдо рд╢рдм्рдж рдЖрддे рд╣ैं, рдЬो рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЬैрд╕े - рдкाрдк - рдкुрдг्рдп, рдЬрди्рдо - рдорд░рдг, рд╕्рд╡рд░्рдЧ - рдирд░рдХ рдЗрди рд╢рдм्рджों рдХो рдЪाрд╣े рддो рд╣рдо рдк्рд░рдердо рд╢्рд░ेрдгी рдоें рднी рд░рдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдкंрдЪрдо рдПрд╡ं рдЕंрддिрдо рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд╡े рд╡िрд▓ोрдо рд╢рдм्рдж рдЖрддे рд╣ैं, рдЬो рд▓िंрдЧ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╕े рд╡िрд▓ोрдо рдЕрд░्рде рдзाрд░рдг рдХрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं। рдЬैрд╕े: рдиाрдиा-рдиाрдиी, рд╕्рдд्рд░ी-рдкुрд░ुрд╖, рдпुрд╡рдХ-рдпुрд╡рддी, рдирд░-рдиाрд░ी рдЖрджि।

рдХрддिрдкрдп рд╡िрд▓ोрдоाрд░्рдеी рд╢рдм्рджों рдХी рд╕ूрдЪी рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ै -

(рдЕ - рдФ рд╕рднी рд╕्рд╡рд░)
рдЕрде - рдЗрддि
рдЕрдгु - рдкрд░рдоाрдгु
рдЕрдоृрдд - рд╡िрд╖
рдЕрдиेрдХ - рдПрдХ
рдЕрд░्рде - рдЕрдирд░्рде
рдЕрдзрдо - рдЙрдд्рддрдо
рдЕрдиुрд▓ोрдо - рдк्рд░рддिрд▓ोрдо
рдЕрд▓्рдкрдЬ्рдЮ - рдмрд╣ुрдЬ्рдЮ
рдЕंрддрд░ंрдЧ - рдмрд╣िрд░ंрдЧ
рдЕрд▓्рдкрдк्рд░ाрдг - рдорд╣ाрдк्рд░ाрдг
рдЕрдорд░ - рдорд░्рдд्рдп
рдЕрд╕्рдд - рдЙрджрдп
рдЕрд╣िंрд╕ा - рд╣िंрд╕ा
рдЕрдХाрд▓ - рд╕ुрдХाрд▓
рдЕрдЧ्рд░ - рдкрд╢्рдЪ
рдЕрдиाрде - рд╕рдиाрде/рдиाрде
рдЕрдХ्рд╖рдо - рд╕рдХ्рд╖рдо
рдЕрд╕ीрдо - рд╕рд╕ीрдо
рдЕрдЬेрдп - рдЬेрдп
рдЕрдиैрдХ्рдп - рдРрдХ्рдп
рдЕрджेрдп - рджेрдп
рдЕंрддрд░्рдж्рд╡ंрдж्рд╡ - рдмрд╣िрд░्рдж्рд╡ंрдж्рд╡
рдЕрдиुрд░ाрдЧ - рд╡िрд░ाрдЧ
рдЕрдЬ्рдЮ - рд╡िрдЬ्рдЮ
рдЕрдкрдоाрди - рд╕рдо्рдоाрди
рдЕрдиुрдЬ - рдЕрдЧ्рд░рдЬ
рдЕрдкрдиा - рдкрд░ाрдпा
рдЕрдЧрдо - рд╕ुрдЧрдо
рдЕрд░्рд╡ाрдЪीрди - рдк्рд░ाрдЪीрди
рдЕрдЪрд░ - рдЪрд░
рдЕрд╡рдирдд - рдЙрди्рдирдд
рдЕрддिрд╡ृрд╖्рдЯि - рдЕрдиाрд╡ृрд╖्рдЯि
рдЕंрдд - рдЕрдиंрдд
рдЕрд░्рдеी - рдк्рд░рдд्рдпрд░्рдеी
рдЕрдоाрд╡рд╕्рдпा - рдкूрд░्рдгिрдоा
рдЕрдиुрдЧ्рд░рд╣ - рд╡िрдЧ्рд░рд╣
рдЕрдиाрд╣ूрдд - рдЖрд╣ूрдд
рдЕрд╡рдиि - рдЕंрдмрд░
рдЕрдШ - рдЕрдирдШ
рдЕрдЪрд░ - рд╕рдЪрд░ / рдЪрд░
рдЕंрдзрдХाрд░ - рдк्рд░рдХाрд╢
рдЕрддрд▓ - рд╡िрддрд▓
рдЕрддि - рдЕрд▓्рдк
рдЕрдЧ्рд░ - рдкрд╢्рдЪ
рдЕрдиैрдХ्рдп - рдРрдХ्рдп
рдЕрдиेрдХ - рдПрдХ
рдЕрд╡рдирдд - рдЙрди्рдирдд
рдЕंрдзेрд░ा - рдЙрдЬाрд▓ा
рдЕрднिрдоाрди - рдирдо्рд░рддा
рдЕрд▓्рдкाрдпु - рджीрд░्рдШाрдпु
рдЕрдЯрд▓ - рдвुрд▓рдоुрд▓
рдЕрд▓्рдкрдк्рд░ाрдг - рдорд╣ाрдк्рд░ाрдг
рдЕрд╡рд░ - рдк्рд░рд╡рд░
рдЕрд╢рди - рдЕрдирд╢рди
рдЕрд╕ूрдпा - рдЕрдирд╕ूрдпा
рдЕрд░्рдЬрди - рд╡्рдпрдп
рдЖрд╢ा - рдиिрд░ाрд╢ा
рдЖрд░्рдп - рдЕрдиाрд░्рдп
рдЖрджाрди - рдк्рд░рджाрди
рдЖрдЧ्рд░рд╣ - рджुрд░ाрдЧ्рд░рд╣
рдЖрдоिрд╖ - рдиिрд░ाрдоिрд╖
рдЖрдХाрд╢ - рдкाрддाрд▓
рдЖрдЬ - рдХрд▓
рдЖрдзाрд░ - рдиिрд░ाрдзाрд░
рдЖрджि - рдЕрдиाрджि/рдЕंрдд
рдЖрджрд░ - рдиिрд░ाрджрд░/рдЕрдиाрджрд░
рдЖрд╢्рд░िрдд - рдиिрд░ाрд╢्рд░िрдд
рдЖрд╡ृрдд - рдЕрдиाрд╡ृрдд
рдЖрд╕्рддिрдХ - рдиाрд╕्рддिрдХ
рдЖрдд्рдоा - рдкрд░рдоाрдд्рдоा
рдЖрдзुрдиिрдХ - рдк्рд░ाрдЪीрди
рдЖрд╣ाрд░ - рдиिрд░ाрд╣ाрд░
рдЖрд╡िрд░्рднूрдд - рддिрд░ोрднूрдд
рдЖрдХрд░्рд╖рдг - рд╡िрдХрд░्рд╖рдг
рдЖрдп - рд╡्рдпрдп
рдЖрд╕्рдеा - рдЕрдиाрд╕्рдеा
рдЖрд░ोрд╣ - рдЕрд╡рд░ोрд╣
рдЖрддुрд░ - рдЕрдиाрддुрд░
рдЖрд░्рдж्рд░ - рд╢ुрд╖्рдХ
рдЖрдпाрдд - рдиिрд░्рдпाрдд
рдЖрдЪ्рдЫाрджिрдд - рдЕрдиाрдЪ्рдЫाрджिрдд
рдЖрдЧाрдоी - рд╡िрдЧрдд
рдЖрдоिрд╖ - рдиिрд░ाрдоिрд╖
рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ - рд╕ांрд╕ाрд░िрдХ
рдЖрд╣ूрдд - рдЕрдиाрд╣ूрдд
рдЖрдмाрд▓ - рд╡ृрдж्рдз
рдЖрдЬाрдж - рдЧुрд▓ाрдо
рдЖрджिрд╖्рдЯ - рдиिрд╖िрдж्рдз
рдЖрдн्рдпंрддрд░ - рдмाрд╣्рдп
рдЖрд╕्рдеा - рдЕрдиाрд╕्рдеा
рдЖрд░ोрд╣ - рдЕрд╡рд░ोрд╣
рдЖрдЧрдд - рдЕрдиाрдЧрдд
рдЖрд╡िрд░्рднूрдд - рддिрд░ोрднूрдд
рдЖрдХुंрдЪрди/рд╕ंрдХुрдЪрди - рдк्рд░рд╕ाрд░рдг
рдЖрд╕рдХ्рдд - рдЕрдиाрд╕рдХ्рдд
рдЖрдЧрдорди - рдиिрд░्рдЧрдорди
рдЖрд╣्рд╡ाрди - рд╡िрд╕рд░्рдЬрди
рдИрд╢्рд╡рд░ - рдЕрдиीрд╢्рд╡рд░
рдЗрдЪ्рдЫा - рдЕрдиिрдЪ्рдЫा
рдЗрд╣рд▓ोрдХ - рдкрд░рд▓ोрдХ
рдЗрд╖्рдЯ - рдЕрдиिрд╖्рдЯ
рдИрдж - рдоुрд╣рд░्рд░рдо
рдЗрддि - рдЕрде
рдЗрдирдХाрд░ - рд╕्рд╡ीрдХाрд░
рдИрдк्рд╕िрдд - рдЕрдиीрдк्рд╕िрдд
рдИрд░्рд╖्рдпा - рд╕ंрддोрд╖
рдЙрдд्рдХрд░्рд╖ - рдЕрдкрдХрд░्рд╖
рдЙрдд्рдеाрди - рдкрддрди
рдЙрдкрдХाрд░ - рдЕрдкрдХाрд░
рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ - рдиिрдХृрд╖्рдЯ
рдЙрдкрд╕рд░्рдЧ - рдкрд░рд╕рд░्рдЧ/рдк्рд░рдд्рдпрдп
рдЙрдкрдЪाрд░ - рдЕрдкрдЪाрд░
рдЙрд╖्рдг - рд╢ीрдд
рдЙрдд्рддрд░ - рдк्рд░рд╢्рди
рдЙрдд्рддрдо - рдЕрдзрдо
рдЙрджрдпाрдЪрд▓ - рдЕрд╕्рддाрдЪрд▓
рдКрд░्рдз्рд╡ - рдиीрдЪे
рдЙрдж्рдзрдд - рд╡िрдиीрдд
рдЙрдд्рд╕ाрд╣ - рдиिрд░ुрдд्рд╕ाрд╣
рдЙрди्рдирддि - рдЕрд╡рдирддि
рдЙрдкрдоेрдп - рдЕрдиुрдкрдоेрдп
рдЙрдЧ्рд░ - рд╕ौрдо्рдп
рдЙрдзाрд░ - рдирдХрдж
рдЙрдж्рдШाрдЯрди - рд╕рдоाрдкрди
рдЙрдд्рддрд░ाрдпрдг - рджрдХ्рд╖िрдгाрдпрди
рдЙрд░्рд╡рд░ - рдКрд╕рд░
рдЙрдкрдд्рдпрдХा - рдЕрдзिрдд्рдпрдХा
рдЙрдж्рднрд╡ - рдкрд░ाрднрд╡
рдЙрд╖ा - рд╕ंрдз्рдпा
рдЙрди्рдирдд - рдЕрд╡рдирдд
рдЙрди्рдирддि - рдЕрд╡рдирддि
рдЙрди्рдоुрдЦ - рд╡िрдоुрдЦ
рдЙрди्рдоूрд▓рди - рд░ोрдкрдг
рдКрд░्рдз्рд╡рдЧाрдоी - рдЕрдзोрдЧाрдоी
рдЙрдкрдоाрди - рдЙрдкрдоेрдп
рдЙрдж्рдпрдо - рдЖрд▓рд╕्рдп
рдЙрдкрдЬाрдК - рдЕрдиुрдкрдЬाрдК
рдЙрд▓्рд▓ाрд╕ - рд╡िрд╖ाрдж
рдЙрдкрд░िрд▓िрдЦिрдд - рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд
рдЙрдЪ्рдЫ्рд╡ाрд╕ - рдиिःрд╢्рд╡ाрд╕
рдЙрддाрд░ - рдЪреЭाрд╡
рдЙрдд्рдеाрди - рдкрддрди
рдЙрдЛрдг - рдЛрдг
рдЙрдЪिрдд - рдЕрдиुрдЪिрдд
рдЙрди्рдоीрд▓рди - рдиिрдоिрд▓рди
рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ - рдиिрдХृрд╖्рдЯ
рдЙрджाрдд्рдд - рдЕрдиुрджाрдд्рдд
рдЙрдЪ्рдЪ - рдиिрдо्рди
рдЙрдд्рддрд░ाрдпрдг - рджрдХ्рд╖िрдгाрдпрди
рдЛрдЬु - рд╡рдХ्рд░
рдЛрдд - рдЕрдиृрдд
рдЛрдгाрдд्рдордХ - рдзрдиाрдд्рдордХ
рдЛрдг - рдзрди
рдЛрдгрдЧ्рд░рд╕्рдд - рдЛрдгрдоुрдХ्рдд
рдПрдХрд▓ - рдмрд╣ुрд▓
рдПрдХрддा - рдЕрдиेрдХрддा
рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ - рдЕрдиैрддिрд╣ाрд╕िрдХ
рдПрдХрдд्рд░ - рд╕рд░्рд╡рдд्рд░
рдПрдХाрдЧ्рд░ - рдЪंрдЪрд▓
рдРрд╣िрдХ - рдкाрд░рд▓ौрдХिрдХ
рдПрдХ - рдЕрдиेрдХ
рдРрд╢्рд╡рд░्рдп - рдЕрдиैрд╢्рд╡рд░्рдп
рдРрдЪ्рдЫिрдХ - рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп
рдПреЬी - рдЪोрдЯी
рдПрдХाрдЧ्рд░ - рдЪंрдЪрд▓
рдПрдХрддंрдд्рд░ - рдмрд╣ुрддंрдд्рд░
рдУрдЬрд╕्рд╡ी - рдиिрд╕्рддेрдЬ
рдФрдкрди्рдпाрд╕िрдХ - рдЕрдиौрдкрди्рдпाрд╕िрдХ
рдФрдЪिрдд्рдп - рдЕрдиौрдЪिрдд्рдп
рдФрдкрдЪाрд░िрдХ - рдЕрдиौрдкрдЪाрд░िрдХ
рдФрджाрд░्рдп - рдЕрдиौрджाрд░्рдп
рдФрдШрдЯ - рд╕ुрдЧрдо

(рдХ рд╡рд░्рдЧ)
рдХृрдд्рд░िрдо - рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ/рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ/ рдк्рд░рдХृрдд
рдХोрдк - рдХृрдкा
рдХोрдорд▓ - рдХрдаोрд░
рдХрдаिрди - рд╕рд░рд▓
рдХ्рд░рдо - рд╡्рдпрддिрдХ्рд░рдо
рдХрд▓्рдпाрдг - рдЕрдХрд▓्рдпाрдг
рдХाрд░्рдп - рдЕрдХाрд░्рдп
рдХाрд▓ा - рдЧोрд░ा
рдХ्рд░рдп - рд╡िрдХ्рд░рдп
рдХрдиिрд╖्рда - рдЬ्рдпेрд╖्рда
рдХрдЯु - рдордзु
рдХीрд░्рддि - рдЕрдкрдХीрд░्рддि
рдХुрдХीрд░्рддि - рд╕ुрдХीрд░्рддि
рдХुрдЦ्рдпाрдд - рд╡िрдЦ्рдпाрдд
рдХрджाрдЪाрд░ - рд╕рджाрдЪाрд░
рдХ्рд░ूрд░ - рдЕрдХ्рд░ूрд░
рдХрдкूрдд - рд╕рдкूрдд
рдХाрдпрд░ - рдиिрдбрд░
рдХ्рд░ोрдз - рдХ्рд╖рдоा
рдХृрд╖्рдг - рд╢ुрдХ्рд▓
рдХुрдЯिрд▓ - рдЛрдЬु
рдХрд▓ - рдЖрдЬ
рдХрд░्рдордг्рдп - рдЕрдХрд░्рдордг्рдп
рдХुрд╕ुрдо - рд╡рдЬ्рд░
рдХृрд╖्рдг - рд╢ुрдХ्рд▓
рдХोрд▓ाрд╣рд▓ - рд╢ांрддि
рдХुрд░ूрдк - рд╕ुंрджрд░
рдХрдбुрд╡ा - рдоीрдаा
рдХृрддрдЬ्рдЮ - рдХृрддрдШ्рди
рдХृрдкрдг - рджाрддा
рдХृрд╢ - рдкीрди, рдк्рд░рд╡ृрдж्рдз, рд╕्рдеूрд▓
рдХрд░्рдХрд╢ - рд╕ुрд╢ीрд▓
рдХрд░ुрдг - рдиिрд╖्рдаुрд░
рдХрд▓्рдкिрдд - рдпрдеाрд░्рде
рдХुрд▓рдЯा - рдкрддिрд╡्рд░рддा
рдХाрдкुрд░ुрд╖ - рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рдеी
рдХ्рд░िрдпा - рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा
рдХрдкрдЯ - рдиिрд╖्рдХрдкрдЯ
рдЦрд░ा - рдЦोрдЯा
рдЦрдЧोрд▓ - рднूрдЧोрд▓
рдЦрд▓ - рд╕рдЬ्рдЬрди
рдЦाрдж्рдп - рдЕрдЦाрдж्рдп
рдЦंрдбрди - рдоंрдбрди
рдЦेрдж - рдк्рд░рд╕рди्рдирддा
рдЦुрд╢ी - рдЧрдо
рдЦाрд╕ - рдЖрдо
рдЦुрд╢рдмू - рдмрджрдмू
рдЧрд░्рдоी - рд╕рд░्рджी
рдЧ्рд░ाрд╣्рдп - рдЕрдЧ्рд░ाрд╣्рдп
рдЧрдгрддंрдд्рд░ - рд░ाрдЬрддंрдд्рд░
рдЧंрднीрд░ - рд╡ाрдЪाрд▓
рдЧрд░рд▓ - рд╕ुрдзा
рдЧृрд╣рд╕्рде - рд╕ंрди्рдпाрд╕ी
рдЧрдж्рдп - рдкрдж्рдп
рдЧрдЧрди - рдкृрде्рд╡ी
рдЧोрдЪрд░ - рдЕрдЧोрдЪрд░
рдЧुрд░ु - рд▓рдШु
рдЧрдд - рд╡िрдЧрдд
рдЧृрд╣ी - рдд्рдпाрдЧी
рдЧрдЧрди - рдкृрде्рд╡ी
рдЧुрдк्рдд - рдк्рд░рдХрдЯ
рдЧौрдг - рдк्рд░рдоुрдЦ
рдЧ्рд░рд╕्рдд - рдоुрдХ्рдд
рдЧрд░ीрдм - рдзрдиी / рдЕрдоीрд░
рдЧ्рд░ाрдо्рдп - рд╢िрд╖्рдЯ
рдЧौрд░рд╡ - рд▓ाрдШрд╡
рдШрд░ - рдмाрд╣рд░
рдШाрдд - рдк्рд░рддिрдШाрдд
рдШрд░ेрд▓ू - рдмрдиैрд▓ा
рдШृрдгा - рдк्рд░ेрдо
рдШोрд╖ - рдЕрдШोрд╖
рдШрди - рддрд░рд▓

(рдЪ рд╡рд░्рдЧ)
рдЪрд░ - рдЕрдЪрд░
рдЪेрддрди - рдЬреЬ
рдЪрд▓ - рдЕрдЪрд▓
рдЪрдкрд▓ - рдЧंрднीрд░
рдЪрддुрд░ - рдоूреЭ
рдЪिрд░ंрддрди - рдирд╢्рд╡рд░
рдЪोрд░ - рд╕ाрд╣ / рд╕ाрдзु
рдЪिрд░ - рдирд╡ीрди
рдЫрд▓ी - рдиिрд╢्рдЫрд▓
рдЫрдж्рдо - рд╡्рдпрдХ्рдд
рдЫाँрд╣ - рдзूрдк
рдЫूрдд - рдЕрдЫूрдд
рдЬाрдЧрд░рдг - рд╕ुрд╖ुрдк्рддि / рдиिрдж्рд░ा
рдЬाрд░рдЬ - рдФрд░рд╕
рдЬंрдЧрдо - рд╕्рдеाрд╡рд░
рдЬीрд╡рди - рдорд░рдг
рдЬीрд╡ - рдм्рд░рд╣्рдо
рдЬीрдд - рд╣ाрд░
рдЬрди्рдо - рдоृрдд्рдпु
рдЬрд▓ - рдерд▓
рдЬрдп - рдкрд░ाрдЬрдп
рдЬ्рдпोрддि - рддрдо
рдЬрд╡ाрдиी - рдмुреЭाрдкा
рдЬ्рдпोрддिрд░्рдордп - рддрдоोрдордп
рдЬ्рд╡ाрд░ - рднाрдЯा
рдЬ्рдпेрд╖्рда - рдХрдиिрд╖्рда
рдЬोреЬ - рдмाрдХी
рдЭूрда - рд╕рдЪ
рдЭोрдкреЬी - рдорд╣рд▓

(рдЯ рд╡рд░्рдЧ)
рдбрд░рдкोрдХ - рдиिрдбрд░
рдвीрда - рдирдо्рд░
рдЯोрдЯा - рдирдлा
рдЯूрдЯрдиा - рдЬुреЬрдиा
рдЯिрдХाрдК - рдЕрд╕्рдеिрд░
рдаीрдХ - рдЧрд▓рдд

(рдд рд╡рд░्рдЧ)
рддрд░ुрдг - рд╡ृрдж्рдз
рддृрд╖्рдгा - рд╡िрддृрд╖्рдгा
рддाрдорд╕िрдХ - рд╕ाрдд्рд╡िрдХ
рддृрдк्рдд - рдЕрддृрдк्рдд
рддाрдиा - рдмाрдиा
рддाрдк - рд╢ीрдд
рддाрд░ीрдл - рд╢िрдХाрдпрдд
рддिрдоिрд░ - рдк्рд░рдХाрд╢
рддुрдХांрдд - рдЕрддुрдХांрдд
рддीрдХ्рд╖्рдг - рдХुंрдаिрдд
рдд्рдпाрдЬ्рдп - рдЧ्рд░ाрд╣्рдп
рддृрд╖ा - рддृрдк्рддि
рддुрдЪ्рдЫ - рдорд╣ाрди
рддीрд╡्рд░ - рдоंрдж
рдеोрдХ - рдлुрдЯрдХрд░
рдерд▓рдЪрд░ - рдирднрдЪрд░ / рдЬрд▓рдЪрд░
рдеोреЬा - рдмрд╣ुрдд
рджिрди - рд░ाрдд
рджाрдиी - рдХंрдЬूрд╕
рджाрдирд╡ - рджेрд╡
рджрдпाрд▓ु - рдиिрд░्рджрдп
рджुрд░्рдЬрди - рд╕рдЬ्рдЬрди
рджाрддा - рд╕ूрдо
рджीрд░्рдШрдХाрдп - рдХृрд╢рдХाрдп
рджुрд░्рдЧंрдз - рд╕ुрдЧंрдз
рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ - рд╕рджुрдкрдпोрдЧ
рдж्рд╡ेрд╖ - рд╕рдж्рднाрд╡рдиा
рджूрд╖िрдд - рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ
рджाрдЧ - рдмेрджाрдЧ
рджंрдб - рдкुрд░рд╕्рдХाрд░
рджрдХ्рд╖िрдг - рд╡ाрдо / рдЙрдд्рддрд░
рджेрд╢рднрдХ्рдд - рджेрд╢рдж्рд░ोрд╣ी
рджीрд░्рдШ - рд▓рдШु / рд╣ृрд╕्рд╡
рдж्рд╡ैрдд - рдЕрдж्рд╡ैрдд
рджोрд╖ - рдЧुрдг
рджेрд╢ - рд╡िрджेрд╢
рдж्рд╡ंрдж्рд╡ - рдиिрд░्рдж्рд╡ंрдж्рд╡
рджुрд╖рдХрд░ - рд╕ुрдХрд░
рджुрд░ाрд╢рдп - рд╕рджाрд╢рдп
рдзрдиी - рдиिрд░्рдзрди
рдзाрд░्рдоिрдХ - рдЕрдзाрд░्рдоिрдХ
рдзीрд░ - рдЕрдзीрд░
рдз्рд╡ंрд╕ - рдиिрд░्рдоाрдг
рдзृрд╖्рдЯ - рд╡िрдиीрдд
рдзрд░्рдо - рдЕрдзрд░्рдо
рдзрд░ा - рдЧрдЧрди
рдзूрдк - рдЫाँрд╣
рдзрд╡рд▓ - рдХृрд╖्рдг
рдзाрд░рдХ - рдк्рд░ेрд╖рдХ
рдирдЦ - рд╢िрдЦ
рдирд░ - рдиाрд░ी
рдирдордХ рд╣рд░ाрдо - рдирдордХ рд╣рд▓ाрд▓
рдиिрдж्рд░ा - рдЬाрдЧрд░рдг
рдирд╡ीрди - рдк्рд░ाрдЪीрди
рдиूрддрди - рдкुрд░ाрддрди
рдиेрдХी - рдмрджी
рдиिंрджा - рд╕्рддुрддि
рдирдХрдж - рдЙрдзाрд░
рдиिрд░्рджрдп - рд╕рджрдп
рдирд░рдХ - рд╕्рд╡рд░्рдЧ
рдиिрд░्рдорд▓ - рдорд▓िрди
рдиीрд░рд╕ - рд╕рд░рд╕
рдиिрд╖िрдж्рдз - рд╡िрд╣िрдд
рдиिрд░ाрдХाрд░ - рд╕ाрдХाрд░
рдиिрд░्рдЧुрдг - рд╕рдЧुрдг
рдиाрд╕्рддिрдХ - рдЖрд╕्рддिрдХ
рдиिрд░рдХ्рд╖рд░ - рд╕ाрдХ्рд╖рд░
рди्рдпूрди - рдЕрдзिрдХ
рдирдЧрд░ - рдЧ्рд░ाрдо
рдиिрд░्рднीрдХ - рднрдпрднीрдд
рдиिрд░рд░्рдердХ - рд╕ाрд░्рдердХ
рдиिंрдж्рдп - рд╡ंрдж्рдп
рдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ - рд╕ाрдкेрдХ्рд╖
рдиिрд░्рдпाрдд - рдЖрдпाрдд
рдиेрдХी - рдмрджी
рдирдХрд▓ी - рдЕрд╕рд▓ी
рдирд╢्рд╡рд░ - рд╢ाрд╢्рд╡рдд
рди्рдпाрдп - рдЕрди्рдпाрдп

(рдк рд╡рд░्рдЧ)
рдкрдХ्рд╖ - рд╡िрдкрдХ्рд╖
рдкाрд╢्рдЪाрдд्рдп - рдкौрд░्рд╡ाрдд्рдп
рдкुрдг्рдо - рдкाрдк
рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि - рдиिрд╡ृрдд्рддि
рдкंрдбिрдд - рдоूрд░्рдЦ
рдк्рд░рдоुрдЦ - рдЧौрдг
рдкрд░рдХीрдп - рд╕्рд╡рдХीрдп
рдкрддрди - рдЙрдд्рдеाрди
рдкूрд░्рд╡рд╡рд░्рддी - рдкрд░рд╡рд░्рддी
рдкрд░рддंрдд्рд░ - рд╕्рд╡рддंрдд्рд░
рдкрдаिрдд - рдЕрдкрдаिрдд
рдкрджрд╕्рде - рдЕрдкрджрд╕्рде
рдкрд░िрдгीрдд - рдЕрдкрд░िрдгीрдд
рдк्рд░рд╕ाрдж - рд╡िрд╖ाрдж
рдкाрд░्рдеिрд╡ - рдЕрдкाрд░्рдеिрд╡
рдкूрд░्рд╡ - рдкрд╢्рдЪ
рдк्рд░рдЦрд░ - рдоंрдж
рдк्рд░рд╡рд░ - рдЕрд╡рд░
рдк्рд░рд▓рдп - рд╕ृрд╖्рдЯि
рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ - рдЕрдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ
рдкрд░िрддोрд╖ - рджंрдб
рдкрджोрди्рдирдд - рдкрджрд╡рдирдд
рдк्рд░рдЬ्рдЮ - рдоूреЭ
рдкाрд▓рдХ - рд╕ंрд╣ाрд░рдХ
рдкрддिрд╡्рд░рддा - рдХुрд▓рдЯा
рдкूрд░्рдгिрдоा - рдЕрдоाрд╡рд╕्рдпा
рдкुрд░ाрддрди - рдирд╡ीрди
рдлрд▓ - рдиिрд╖्рдлрд▓
рдлूрд╣реЬ - рд╕ुрдШреЬ
рдлрд▓ाрд╣ाрд░ी - рдЕрдиाрдЬी
рдлूрд▓рдиा - рдоुрд░्рдЭाрдиा
рдмंрдзрди - рдоुрдХ्рддि
рдмैрд░ - рдк्рд░ीрддि
рдмрдж्рдз - рдЕрдмрдж्рдз
рдмंрдЬрд░ - рдЙрд░्рд╡рд░
рдмрдж - рдиेрдХ
рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ - рд╕्рд╡ीрдХाрд░
рдмрд░्рдмрд░ - рд╕рдн्рдп
рднौрддिрдХ - рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ
рднрдп - рдиिрд░्рднрдп
рднोрдЧी - рдпोрдЧी
рднрдж्рд░ - рдЕрднрдж्рд░
рдн्рд░ांрдд - рдиिрд░्рднांрдд
рднूрд╖рдг - рджूрд╖рдг
рднूрд▓ोрдХ - рдж्рдпुрд▓ोрдХ
рднाрд╡ी - рдЕрддीрдд
рдоूрд▓्рдпрд╡ाрди - рдоूрд▓्рдпрд╣ीрди
рдоंрдж - рдж्рд░ुрдд
рдоंрдЧрд▓ - рдЕрдоंрдЧрд▓
рдорд╣ाрдд्рдоा - рджुрд░ाрдд्рдоा
рдорд╕ृрдг - рд░ुрдХ्рд╖
рдордиुрдЬ - рджрдиुрдЬ
рдоिрде्рдпा - рд╕рдд्рдп
рдоाрди - рдЕрдкрдоाрди
рдоाрдирд╡ - рджाрдирд╡
рдоिрдд्рд░ - рд╢рдд्рд░ु
рдоिрд▓рди - рд╡िрд░рд╣
рдорд░рдг - рдЬीрд╡рди
рдоूрдХ - рд╡ाрдЪाрд▓
рдоीрдаा - рдХрдбुрд╡ा
рдоेрд╣рдирддी - рдЖрд▓рд╕ी
рдоिрде्рдпा - рд╕рдд्рдп
рдорд╣рдд्рддा - рд▓рдШुрддा
рдорд░्рдд्рдп - рдЕрдорд░्рдд्рдп
рдоोрдХ्рд╖ - рдмंрдзрди
рдоेрд▓ - рд╡ैрдордирд╕्рдп
рдоूреЭ - рдЬ्рдЮाрдиी

(рдп, рд░, рд▓, рд╡)
рдпрд╢ - рдЕрдкрдпрд╢
рдпрдеाрд░्рде - рдХрд▓्рдкिрдд
рдпोрдЧ - рд╡िрдпोрдЧ
рдпौрд╡рди - рд╡ाрд░्рдзрдХ्рдп
рдпुрдЧрд▓ - рдПрдХрд▓
рд░рдд - рд╡िрд░рдд
рд░ाрдХ्рд╖рд╕ - рджेрд╡рддा
рд░ंрдХ - рд░ाрдЬा
рд░ाрдЧ - рд╡िрд░ाрдЧ
рд░ुрдЪि - рдЕрд░ुрдЪि
рд░рдж्рдж - рдмрд╣ाрд▓
рд░рд╕िрдХ - рдЕрд░рд╕िрдХ
рд░ुрджрди - рд╣ाрд╕्рдп
рд▓рдШु - рдЧुрд░ु
рд▓ेрди - рджेрди
рд▓ाрдШрд╡ - рдЧौрд░рд╡
рд▓ुрдк्рдд - рд╡्рдпрдХ्рдд
рд▓рд▓िрдд / рд╕ुрд░ूрдк - рдХुрд░ूрдк
рд▓ुрдк्рдд - рдк्рд░рдХрдЯ
рд▓ोрдХ - рдкрд░рд▓ोрдХ
рд▓рдЬीрд▓ा - рдиिрд░्рд▓рдЬ्рдЬ / рдмेрд╢рд░्рдо / рдмेрд╣рдпा
рд▓ौрдХिрдХ - рдЕрд▓ौрдХिрдХ
рд╡िрдкрдд्рддि - рд╕ंрдкрдд्рддि
рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг - рд╕ंрд╢्рд▓ेрд╖рдг
рд╡ृрд╖्рдЯि - рдЕрдиाрд╡ृрд╖्рдЯि / рд╕ूрдЦा
рд╡्рдпाрд╕ - рд╕рдоाрд╕
рд╡िрдкрди्рди - рд╕ंрдкрди्рди
рд╡िрдХीрд░्рдг - рд╕ंрдХीрд░्рдг
рд╡िрдХाрд╕ - рд╣्рд░ाрд╕
рд╡ाрджी - рдк्рд░рддिрд╡ाрджी
рд╡ैрднрд╡ - рджाрд░िрдж्рд░рдп
рд╡िрд╕рд░्рдЬрди - рдЕрд╡рдЧाрд╣рди
рд╡्рдпрд╖्рдЯि - рд╕рдорд╖्рдЯि
рд╡ैрддрдиिрдХ - рдЕрд╡ैрддрдиिрдХ
рд╡ैрдордирд╕्рдп - рд╕ौрдордирд╕्рдп
рд╡िрдзрд╡ा - рд╕рдзрд╡ा
рд╡ृрдж्рдзीрдХрд░рдг - рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рддीрдХрд░рдг
рд╡िрдЬ्рдЮ - рдЕрдЬ्рдЮ
рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ - рд╕ाрдоाрди्рдп
рд╡рд╕ंрдд - рдкрддрдЭреЬ
рд╡िрд╖ - рдЕрдоृрдд
рд╡िрдоुрдЦ/рд╕рдо्рдоुрдЦ - рдЙрди्рдоुрдЦ
рд╡ृрд╣рдд् - рд▓рдШु
рд╡рди - рдорд░ु
рд╡िрд╢ेрд╖ - рд╕ाрдоाрди्рдп
рд╡िрдпोрдЧ - рд╕ंрдпोрдЧ
рд╡्рдпрд╕्рдд - рдЕрдХрд░्рдордг्рдп
рд╡्рдпрдп - рдЖрдп
рд╡рдХ्рд░ - рдЛрдЬु
рд╡िрд╕рд░्рдЬрди - рд╕рд░्рдЬрди
рд╡िрд╕्рддृрдд - рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд
рд╡िрдиीрдд - рдЙрдж्рдзрдд
рд╡िрдзि - рдиिрд╖ेрдз
рд╡рд░ - рд╡рдзू
рд╡ीрд░ - рдХाрдпрд░
рд╡िрджाрдИ - рд╕्рд╡ाрдЧрдд

(рд╢, рд╖, рд╕, рд╣)
рд╢ुрдХ्рд▓ - рдХृрд╖्рдг
рд╢ाрд╕рдХ - рд╢ाрд╕िрдд
рд╢ोрд╖рдХ - рдкोрд╖рдХ / рд╢ोрд╖िрдд
рд╢्рд╡ेрдд - рд╢्рдпाрдо
рд╢्рдпрди - рдЬाрдЧрд░рдг
рд╢рд╣рд░ी - рджेрд╣ाрддी
рд╢ाрдк - рд╡рд░рджाрди
рд╢ीрдд - рдЙрд╖्рдг
рд╢िрд╡ - рдЕрд╢िрд╡
рд╢ुрд╖्рдХ - рдЖрд░्рдж्рд░
рд╢ोрдХ - рд╣рд░्рд╖
рд╢ीрд░्рд╖ - рддрд▓
рд╢ुрдн - рдЕрд╢ुрдн
рд╢ूрд░ - рднीрд░ू
рд╢ुрдЪि - рдЕрд╢ुрдЪि
рд╢्рдпाрдоा - рдЧौрд░ी
рд╢्рд▓ाрдШा - рдиिंрджा
рд╢िрдЦ - рдирдЦ
рд╢ोрд╣рд░рдд - рдмрджрдиाрдоी
рд╢्рд▓िрд╖्рдЯ - рдЕрд╢्рд▓िрд╖्рдЯ
рдиि:рд╢्рд╡ाрд╕ - рдЙрдЪ्рдЫ्рд╡ाрд╕
рд╕्рд╡рд░्рдЧ - рдирд░рдХ
рд╕ृрд╖्рдЯि - рдк्рд░рд▓рдп
рд╕рдХाрдо - рдиिрд╖्рдХाрдо
рд╕ुрдХрд░ - рджुрд╖्рдХрд░
рд╕рдмрд▓ - рдиिрд░्рдмрд▓
рд╕्рдеिрд░ - рдЪंрдЪрд▓
рд╕्рд╡рд▓्рдкाрдпु - рдЪिрд░ाрдпु
рд╕рдорд╖्рдЯि - рд╡्рдпрд╖्рдЯि
рд╕рд░рд▓ - рдХрдаिрди
рд╕ंрд╕्рдХृрддि - рд╡िрдХृрддि
рд╕рд░рд╕ - рдиीрд░рд╕
рд╕्рдеाрд╡рд░ - рдЬंрдЧрдо
рд╕ुрдмोрдз - рджुрд░्рдмोрдз
рд╕्рдеैрд░्рдп - рдЕрд╕्рдеैрд░्рдп
рд╕्рд╡рд╕्рде - рд░ुрдЧ्рдг
рд╕ृрдЬрди - рд╡िрдиाрд╢
рд╕ृрд╖्рдЯि - рдк्рд░рд▓рдп
рд╕ूрдо - рджाрддा
рд╕्рд╡ाрд╡рд▓ंрдмी - рдкрд░ाрд╡рд▓ंрдмी
рд╕्рд╡рдХीрдпा - рдкрд░рдХीрдпा
рд╕ुрд▓рдн - рджुрд░्рд▓рдн
рд╕ंрдШрдЯрди - рд╡िрдШрдЯрди
рд╕ंрджेрд╣ - рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕
рд╕ंрднाрд╖рдг - рдЕрд╕ंрднाрд╖рдг
рд╕ूрдХ्рд╖्рдо - рд╡िрд╢ाрд▓
рд╕ुрдЧрддि - рджुрд░्рдЧрддि
рд╕рд╡рд░्рдг - рдЕрд╕рд╡рд░्рдг
рд╕ुрдХृрддि - рд╡िрдХृрддि
рд╕ाрдд्рд╡िрдХ - рддाрдорд╕िрдХ
рд╕ंрдзि - рд╡िрдЧ्рд░рд╣
рд╕्рд╡рдЬाрддि - рд╡िрдЬाрддि
рд╕्рдпाрд╣ - рд╕рдлेрдж
рд╕ंрди्рдпाрд╕ी - рдЧृрд╣рд╕्рде
рд╕рдо - рд╡िрд╖рдо
рд╕ुрдмрд╣ - рд╢ाрдо
рд╕рдоाрд╕ - рд╡्рдпाрд╕
рд╕ुрд╢ीрд▓ - рджुःрд╢ीрд▓
рд╕рдЪ्рдЪрд░िрдд्рд░ - рджुрд╢्рдЪрд░िрдд्рд░
рд╣рд░्рд╖ - рд╡िрд╖ाрдж / рд╢ोрдХ
рд╣ाрд╕्рдп - рд░ूрджрди
рд╣рдпा - рдмेрд╣рдпा
рд╣рдорджрд░्рдж - рдмेрджрд░्рдж
рд╣्рд░ाрд╕ - рд╡ृрдж्рдзि
рд╣ाрд░ - рдЬीрдд
рд╣िंрд╕ा - рдЕрд╣िंрд╕ा
рд╣ेрдп - рдк्рд░ेрдп
рд╣िрдд - рдЕрд╣िрдд
рд╣ृрд╕्рд╡ - рджीрд░्рдШ
(рдХ्рд╖, рдд्рд░, рдЬ्рдЮ, рд╢्рд░, рдж्рдп)
рдХ्рд╖рдгिрдХ - рд╢ाрд╢्рд╡рдд
рдХ्рд╖рд░ - рдЕрдХ्рд╖рд░
рдХ्рд╖рдоा - рджंрдб / рдХ्рд░ोрдз
рдХ्рд╖ुрдм्рдз - рд╢ांрдд
рдХ्рд╖рдгिрдХ - рд╢ाрд╢्рд╡рдд
рдХ्рд╖ुрдж्рд░ - рдорд╣рдд्
рдХ्рд╖рд░ - рдЕрдХ्рд╖рд░
рдХ्рд╖рдо - рдЕрдХ्рд╖рдо
рдЬ्рдЮाрди - рдЕрдЬ्рдЮाрди
рдЬ्рдЮेрдп - рдЕрдЬ्рдЮेрдп
рдЬ्рдЮाрдиेंрдж्рд░िрдп - рдХрд░्рдоेंрдж्рд░िрдп
рд╢्рд░ांрдд - рдЕрд╢्рд░ांрдд
рд╢्рд░ीрдЧрдгेрд╢ - рдЗрддि
рд╢्рд░рд╡्рдп - рджृрд╢्рдп

рд▓ोрдХрдЧीрдд, рд▓ोрдХोрдХ्рддि, рдоिрдердХ рдФрд░ рдХрдЯु рдпрдеाрд░्рде: рдПрдХ рдЕрдиुрднрд╡

рдЪंрдж्рд░ рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी
рдШुрдШूрддी рдмाрд╕ूрддी 
рдХे рдЦाрд▓े, рджूрдз-рднाрддी?

рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рд╕рднी рдЕंрдЪрд▓ों, рдЦाрд╕рдХрд░ рдХुрдоाрдКँ рдЕंрдЪрд▓ рдоें рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдХोрдИ рд╣ोрдЧा рдЬो рдЗрди рдкंрдХ्рддिрдпों рдХा рд╕्рд╡ाрдж рди рд▓े рдЪुрдХा рд╣ो, рдХрднी рд╢िрд╢ु рдХे рд░ूрдк рдоें рдФрд░ рдХрднी рдоाрддा, рдкिрддा рдпा рдХिрд╕ी рд╕рдпाрдиे рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬो рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдШुрдЯрдиों рдХा рдЭुрд▓рдиा рдЭुрд▓ाрддे рд╣ुрдП рдЙрд╕े рд╕ुрд▓ाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै рдЧीрдд рдХी рдЗрд╕ рдкंрдХ्рддि рдХो рджोрд╣рд░ाрддे рд╣ुрдП। рдЕрдзिрдХрддрд░ рд▓ोрд░ी рдХी рддрд░рд╣ рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЗрд╕ рд▓ोрдХोрдХ्рддि рдпा рд▓ोрдХрдЧीрдд рдХे рдХрдИ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд╣ैं; рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдоें рдПрдХ рдирд╡-рд╡िрд╡ाрд╣िрддा рджूрд░ рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рдоें рд░рд╣рддे рдоाрдпрдХे рдХी рдпाрдж рдХрд░рддी рд╣ै: рдШूрд░ рдШुрдШूрддी рдШूрд░ рдШूрд░, рдоैрдд рдоेрд░ो рджूрд░। рдкрд░ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд╡рд╣ी рд╣ै рд▓ोрд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рдкैрд░ों рдХा рдЭुрд▓рдиा рдЭुрд▓ाрддे рдмрдЪ्рдЪे рдХो рд╕ुрд▓ाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕। рдЗрд╕ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдХुрдЫ рдЕрдЪ्рдЫे рдм्рд▓ाрдЧ [1] рднी рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рдЬрдм рдлिрд▓्рдоों рдоे рднी рд▓ोрд░ी рдХा рдк्рд░рдЪрд▓рди рд╣ुрдЖ рддрдм рд╡рд╣ рдк्рдпाрд░ा рд╕ा рдЧीрдд рд╕ुрдирдиे рдХो рдоिрд▓ा: рдЪंрджрди рдХा рдкрд▓рдиा, рд░ेрд╢рдо рдХी рдбोрд░ी, рдЭुрд▓рдиा рдЭुрд▓ाрдКँ рдоैं рдиिрджिрдпा рдХो рддेрд░ी। рд╕ंрджрд░्рдн рд╡рд╣ी рд╣ै рдЕрдиुрднूрддि рднी рд╡рд╣ी, рдХ्рдпा рдлрд░्рдХ рдкреЬрддा рд╣ै рдкрд▓рдиा рдШुрдЯрдиों рдХा рд╣ो рдпा рдЪंрджрди рдХा। рд╡ैрд╕े рдЧौрд░ рдХрд░ें рддो рдлрд░्рдХ рд╣ै рднी, рдЬो рдЕрдиूрднूрддि  рдкрд╣рд▓े  рд╕े рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै  рд╡рд╣ рджूрд╕рд░ा рджे рд╣ी рдирд╣ीं рд╕рдХрддा। рдкрд╣рд▓े рдЬрдм рдЬीрд╡рди рд╕рд░рд▓ рдеा рдФрд░ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╕ीрдоिрдд рдеा рд▓ोрдХрдЧीрдд рдФрд░ рд▓ोрдХ рдХрдеाрдПँ рдЬीрд╡рди рд╕े рдЕंрддрд░ंрдЧ рд░ूрдк рдоें рдЬुреЬी рдеीं рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХी рдЧрд╣рди рдЕрдиुрднूрддिрдпों рдХो рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдоें рди рдХेрд╡рд▓ рд╕рдХ्рд╖рдо рдеीं рдЕрдкिрддु рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рдХрдаिрди рджौрд░ों рдоें рдПрдХ рдорд░рд╣рдо рдХी рддрд░рд╣ рднी рдХाрдо рдХрд░рддीं рдеीं। рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдорд░рд╣рдо рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЗрди рдЕрдиुрднूрддिрдпों рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдХी рддुрд▓рдиा рдПрдХ рд╣िрдордирдж рдпाрдиि рдЧ्рд▓ेрд╢िрдпрд░ рд╕े рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै рдЬो рдЧрд░्рдоी рдмреЭрдиे рдкрд░ рдзीрд░े-рдзीрд░े рдкिрдШрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рдЬीрд╡рдирджाрдпी рддрд░рд▓ рддрдм рд╣рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрддा рд╣ै рдЬрдм рдЙрд╕рдХी рдмрд╣ुрдд рдЬ्рдпाрджा рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ो। рд╕рдм рдоिрд▓ाрдХрд░ рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдШुрдШूрддी рдкрд░्рд╡рддीрдп рдХूрд░्рдоांрдЪрд▓ рдХी рдПрдХ рдЪिреЬिрдпा рд╣ै, рдЬो рд▓ोрдХोрдХ्рддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкिрдЫрд▓े рдЬрди्рдо рдоें рдПрдХ рдХрди्рдпा рдеी рдЬिрд╕рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдХрдеा [1] рдЬुреЬी рд╣ै, рдЬो рдХрдИ рд▓ोрд░िрдпों рд╡ рд▓ोрдХोрдХ्рддिрдпों рдХा рдЖрд░рдо्рдн рдмिंрджु рд╣ै। рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рд╕рдЦा рд╣ै рджु:рдЦ-рд╕ुрдЦ рдмांрдЯрдиे рдХो; рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡рд╣ рдПрдХ рдоिрдердХ рдЬैрд╕ा рд╣ै рдЬो рдЙрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд▓ोрдЧों рдХो рдЕрдЪेрддрди рдХी рдЧрд╣рд░ाрдЗрдпों рддрдХ рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░ рд╕рдХрддा рдеा рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рд╣рд░ рдЕंрдЪрд▓ рдХे рд▓ोрдЧों рдХे рдЬीрд╡рди рд╕े рдЕंрддрд░ंрдЧ рд░ूрдк рдоें рдЬुреЬрддे рдЖрдпे рд╣ैं। рдХрдИ рдЕंрдЪрд▓ों рдоें рдХाрдЧा рдПрд╡ं рдкрдкीрд╣ा рдЧрд╣рди рдЕрдиुрднुрддिрдпों рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╕े рдЬुреЬрддे рд░рд╣े рд╣ैं।  рдЖрдЬ рдпрд╣ рд╕рдм рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै рдЬрдм рд╣рд░ рддрд░рд╣ рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ै рдкрд░ рд╡рд╣ рдЕंрддрд░ंрдЧ рдкрд▓ рдирд╣ीं рд╣ैं рдЬो рд╕ंрднрд╡рдд: рдЖрдЬ рдХी рдЕрдиेрдХ рд╡िрдХृрддिрдпों, рддрдиाрд╡ों рдПрд╡ं рдЙрд▓рдЭрдиों рдХे рдоूрд▓ рдоें рд╣ैं।   

рдмрдЪрдкрди рдоें рдШुрдШूрддी рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рд╕ुрдиी рдеी рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдмрд╕ंрдд рдПрд╡ं рдЧ्рд░ीрд╖्рдо рдЛрддु рдоें। рдЗрд╕े рдкрд░्рд╡рддीрдп рдЕंрдЪрд▓ рдХी рдХोрдпрд▓ рдХрд╣ूँ рддो рдЕрди्рдпोрдХ्рддि рди рд╣ोрдЧी। рджोрдиों рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдПрдХ рдЬैрд╕ी рдирд╣ीं рдлिрд░ рднी рдоिрдаाрд╕ рджोрдиों рдоें рд╣ै। рд╢ाрдпрдж рдШुрдШूрддी рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдоें рдПрдХ рджрд░्рдж рднी рд╣ै। рдоेрд░ा рдЕрдиुрдоाрди рд╣ै рдХि рдмाрд╕ूрддी рд╢рдм्рдж рдмोрд▓рдиे рдХे рдЕрд░्рде рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ुрдЖ рд╣ै рд╡ैрд╕े рд╣ी рдЬैрд╕े рдХोрдпрд▓ рдХी рдХुрд╣ुрдХ। рдЬрдм рдПрдХ рд▓рдо्рдмे рдЕंрддрд░ाрд▓ рдХे рдмाрдж рдкрд░्рд╡рддीрдп рдЕंрдЪрд▓ рдХा рдн्рд░рдордг рдХिрдпा рддрдм рдирд╣ीं рд╕ुрдиाрдИ рджी рд╡рд╣ рдордзुрд░ рдЖрд╡ाрдЬ। рдШुрдШूрддी рд╣ी рдХ्рдпों рдЕрдм рддो рд╡рд╣ рдЬाрдиी-рдкрд╣рдЪाрдиी  рдЧौрд░ैрдпा рднी рдХрдо рд╣ी рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै। рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рдХाрдЧा рднी рдЕрдм рдХрдо рд╣ी рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рдпाрдж рдЖрддा рд╣ै рдХाрд▓े рдХрд╡्рд╡ा рдиाрдо рдХा рд╡рд╣ рдмाрд▓-рдд्рдпोрд╣ाрд░ рдЬो рдордХрд░-рд╕ंрдХ्рд░ांрддि рдХे рдаीрдХ рдЕрдЧрд▓े рджिрди рдордиाрдпा рдЬाрддा рдеा рдЬрдм рдмрдЪ्рдЪे рдХाрдЧा рдХो рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддे рдЧрд▓े рдоें рдоाрд▓ा рд╕े рд▓рдЯрдХी рдЦाрдж्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХा рдк्рд░рд▓ोрднрди рджेрддे। рдпрд╣ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдЬो рд╕рджिрдпों рд╕े рдЪрд▓ी рдЖрдпी рдеी рдЕрдм рдЙрд╕ рдЕंрдЪрд▓ рдоें рднी рд╡िрд▓ुрдк्рддрдк्рд░ाрдп рд╣ी рд╣ै।

рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдЦोрддे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं рд╣рдо рдФрд░ рдПрдХ рдЕрдЬीрдм рдКрд╣ाрдкोрд╣ рдоें рд╣ै рдЗंрд╕ाрди рдХि рдХैрд╕े рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рдЬीрд╡рди рдХी рдЕрдЪ्рдЫाрдЗрдпों рдХो рднी рд▓ेрдХрд░ рдЪрд▓ा рдЬा рд╕рдХे। рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рддो рд╣ोрдиा рд╣ी рд╣ै рдкрд░ рдЙрд╕рдХी рджрд╢ा рдФрд░ рджिрд╢ा рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдоें рд╣рдоाрд░ी рдХोрдИ рд╕ाрд░्рдердХ рднूрдоिрдХा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै рдпрд╣ рд╕рд╡ाрд▓ рдоैं рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЦुрдж рд╕े рдкूрдЫрддा рд░рд╣рддा рд╣ूँ। рддрдм рдоेрд░े рдорди рдЕрдн्рдпंрддрд░ рдоें рдПрдХ рдШुрдШूрддी рдмोрд▓ рдЙрдарддी рд╣ै рдзीрдоी рдЖрд╡ाрдЬ рдоें, рдФрд░ рдХुрдЫ рдХрд╣ рдЬाрддी рд╣ै,  рдХрд╡ि рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж [2] рдХी рдЗрди рдкंрдХ्рддिрдпों рдХी рддрд░рд╣ рдЬрд╣ाँ рд╕ंрджрд░्рдн рджूрд╕рд░ा рд╣ै।  рдХрд╡िрддा рдоें рдпрд╣ी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рд╢рдм्рдж рдмрд╣ुрдЕрд░्рдеी рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдХрд╣ी рдЧрдИ рдмाрдд рдЕрди्рдпрдд्рд░ рднी рд╕ाрд░्рдердХ рдЬाрди рдкреЬрддी рд╣ै।
рдЗрддрдиा рди рдЪрдордд्рдХृрдд рд╣ो рдмाрд▓े*
рдЕрдкрдиे рдорди рдХा рдЙрдкрдХाрд░ рдХрд░ो
рдоैं рдПрдХ рдкрдХреЬ рд╣ूँ рдЬो рдХрд╣рддी
рдард╣рд░ो рдХुрдЫ рд╕ोрдЪ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ो।
(рдмाрд▓े рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдоाрдирд╡)

рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рдЦूрдм рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рд▓ेрдЦ рд▓िрдЦे рдЬाрддे рд╣ैं рдЧोрд╖्рдаिрдпाँ рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ोрддी рд╣ैं, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдо्рдоेрд▓рдиों рдХी рднрд░рдоाрд░ рд╣ै рд╣рд░ рдЬрдЧрд╣, рдкрд░ рдЬрдоीрдиी рд╣рдХीрдХрдд рдоें рдХोрдИ рдЦाрд╕ рдлрд░्рдХ рдирд╣ीं рджीрдЦ рд░рд╣ा। рдмाрдд рдЖрдЦिрд░ рд╣ै рдХ्рдпा? рдоैंрдиे рдлिрд░ рдЕंрджрд░ рдХा рд░ुрдЦ рдХिрдпा рдФрд░ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдХि рдХुрдЫ рдЧрд╣рди рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ рдмाрдд рдХी рддрд╣ рддрдХ рдкрд╣ुрдЪ рд╕рдХूं। рдоुрдЭे рд▓рдЧा рдоेрд░ी рдмाрддों рдХा рдЖंрд╢िрдХ рдЙрдд्рддрд░ рдКрдкрд░ рдХрд╣ी рдЧрдИ рдмाрддों рдоें рд╣ी рдЫिрдкा рд╣ै рдЦोрдЬрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рддो рдХрд░ो। рд╕ोрдЪा рдШुрдШूрддी рд╕े рд╣ी рдкूрдЫूँ, рдкрд░ рд╡рд╣ рдмेрдЪाрд░ी рдХ्рдпा рдмрддा рдкाрдпेрдЧी рдЬो рд╕्рд╡рдпं рдЕрдкрдиे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡рдЬрдиिрдд рд╕ंрдХрдЯ рд╕े рдЬूрдЭ рд░рд╣ी рд╣ै। рд╡рд╣ी рдХ्рдпा рдЕрди्рдп рдкрдХ्рд╖ी рднी рдмेрд╣ाрд▓ рд╣ैं рдФрдж्рдпोрдЧीрдХрд░рдг рдЬрдиिрдд рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдоें। рдЗрдирдоें рдЪीрд▓ рдФрд░ рдЧिрдж्рдз рдЬैрд╕े рд╕рдмрд▓ рдкрдХ्рд╖ी рднी рд╣ैं рдЬो рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рд╡िрд▓ुрдк्рдд рд╣ोрддे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं।

рд▓ोрд░िрдпों рдХा рдЬिрдХ्рд░ рд╣ुрдЖ рдеा рдкрд╣рд▓े рдХी рдкंрдХ्рддिрдпों рдоें рдЬिрдирдоें рджो рдкрд▓рдиों рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдХिрдпा рдЧрдпा- рдЪंрджрди рдХा рдкрд▓рдиा рдФрд░ рдШुрдЯрдиों рдХा। рдЪंрджрди рдХा рдкрд▓рдиा рд╣рд░ рдПрдХ рдХो рдирд╕ीрдм рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा рдЬрдмрдХि рджूрд╕рд░ा рд╣рд░ рдПрдХ рдХो рдирд╕ीрдм рд╣ोрддा рдЖрдпा рд╣ै рд╕рджिрдпों рд╕े; рдоुрдЭे рд▓рдЧा рдХि рдШुрдШूрддी рд╡ाрд▓ी рд▓ोрд░ी рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдХ्рд░िрдпाрди्рд╡рдпрди рдХिрд╕ी рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХी рджрд░рдХाрд░ рдирд╣ीं рд░рдЦрддा, рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рдо्рдкрди्рдирддा рдХी рднी рдирд╣ीं। рдХिрд╕ी рдХो рдХрд╣ीं рднी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै рд╣ोрддा рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдЧрд░ рдЪाрд╣ें рддो рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдФрд░ рдЗрд╕рдоें рдЖрдд्рдоीрдп рдХा рдЬो рд╕्рдкрд░्рд╢ рд╕ुрдЦ рд╣ै рд╡рд╣ рднी рдмोрдирд╕ рдХी рддрд░рд╣ рдоिрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдЖрдзुрдиिрдХीрдХрд░рдг рдХे рд╕ाрде рд╣рдоाрд░ी  рд╕ोрдЪ рднी рдмрджрд▓ी рд╣ै рдЬрдм рд╣рдо рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдЙрдкрдпोрдЧी рдФрд░ рд╕ाрд░्рдердХ рдмाрддों рдХो рдкुрд░ाрдиा рдХрд╣рдХрд░ рдЫोреЬ рджेрддे рд╣ैं। рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ рдХ्рдпा рдЗрд╕ी рд╕ंрджрд░्рдн рдХो рдЬीрд╡рди рдХे рдЕрди्рдп рдорд╕рд▓ों рдкрд░ рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा? рдХ्рдпा рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдЕрд░्рде рдХेрд╡рд▓ рдоाрдирд╡ рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╣ी рд▓िрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे? рдХ्рдпा рдоाрдд्рд░ рдирдпा рдпा рдЖрдзुрдиिрдХ рд╣ोрдиा рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рдд рд╣ै? рдХ्рдпा рд╡िрдХाрд╕ рдХा рд╕рд╣ी рдЕрд░्рде рд╣рдо рд╕рдордЭ рд░рд╣े рд╣ैं? рд╕рд╡ाрд▓ों рдХे рд╣ुрдЬूрдо рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдирджाрд░рдж।

рдзрд░рддी рдкрд░ рдЬीрд╡рди рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдоें рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпाँ рдФрд░ рдХрд░ोреЬों рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЬीрд╡ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдП। рдпрд╣ рдЬैрд╡िрдХ-рд╡िрдХाрд╕-рдХрдеा рдХा рд╕ाрд░ рд╣ै। рдЕрдм рдмाрдд рдЖрддी рд╣ै рдоाрдирд╡-рдЬीрд╡ рдХे рддрдеाрдХрдеिрдд рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХी। рдоाрдирд╡ рдХी рд╡िрдХाрд╕-рдЧाрдеा рдЖрдЬ рдЬिрд╕ рдоोреЬ рдкрд░ рд╣ै рд╡рд╣ рдзрд░рддी рдкрд░ рдоाрдирд╡ рдХे рдПрдХाрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдЙрдкрднोрдЧी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЧाрдеा рдоाрдд्рд░ рдмрдирддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдХ्рдпा рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा рдХि рдзрд░рддी рдПрд╡ं рдЙрд╕рдХे рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рд╕ाрде рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдпे рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдЖрдЧे рдХी рдпाрдд्рд░ा рддрдп рдХी рдЬाрдп? рд╕рдм рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдкрд░ рдХрд░ेрдЧा рдХौрди? рдмिрд▓्рд▓ी рдХे рдЧрд▓े рдоें рдШंрдЯी рдмांрдзेрдЧा рдХौрди?

рдоेрд░े рдорди рдХी рдШुрдШूрддी рдмाрд░-рдмाрд░ рдк्рд░рддीрдХों рдоें рдЗрд╕ी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░рддी рд░рд╣ी рд╣ै: рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдЬिрддрдиी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो, рдкрд░ рдЗрддрдиा рди рдЪрдордд्рдХृрдд рд╣ोрд╡ें рдЙрд╕рд╕े рдХि рд╡рд╣ рдПрдХ рдирд╢ा рдмрдирдХрд░ рд░рд╣ рдЬाрдп। рдорди рдХा рдЙрдкрдХाрд░ рдПрд╡ं рдЙрдкрдЪाрд░ рджोрдиों рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдЕрдзिрдХ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ी рд╕рдорд╕्рдпा рдХे рдоूрд▓ рдоें рд╣ै। рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдХा рдХрдерди, рдХि рдк्рд░рдХृрддि рдоें рд╣рдоाрд░ी рдЬрд░ूрд░рдд рдХे рд▓िрдпे рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै рдкрд░ рд╣рдоाрд░ी рд▓ाрд▓рд╕ा рдХे рд▓िрдпे рдирд╣ीं, рдПрдХ рдЗрд╢ाрд░ा рд╣ै рджिрдиोंрджिрди рдмрдв рд░рд╣ी рдЙрдкрднोрдХ्рддा-рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рддрд░рдл, рдФрд░ рдЬाрдиे-рдЕрдирдЬाрдиे рдмреЭрддी рдЬाрддी рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХी। рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдХि рд╣рдо рдмेрдЦрдмрд░ рд╣ैं рдЗрди рд╕рдм рдмाрддों рд╕े। рдЗрди рдмाрддों рдкрд░ рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рд╣ोрддा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдк्рд░рдХृрддि рдХा рд╕ंрддुрд▓рди рдмिрдЧреЬрддा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рдкрд░िрд╡ेрд╢, рд╡рд╣ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдЬो рдоेрд░े рдмाрд▓्рдпрдХाрд▓ рддрдХ рдкрд░्рд╡рддीрдп рдЕंрдЪрд▓ рдоें рджीрдЦрддा рдеा рдЖрдЬ рд╡рд╣ाँ рднी рдХ्рд╖рддिрдЧ्рд░рд╕्рдд рд▓рдЧрддा рд╣ै рдФрд░ рд╣ो рднी рдХ्рдпों рди; рдмреЭрддी рдЖрдмाрджी, рдмреЭрддी рдЬрд░ूрд░рддें, рдмреЭрддी рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा, рдмреЭрддा рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдЗрди рд╕рдмрд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджрдмाрд╡। рдЖрдЬ рдХे рд╡िрд╢्рд╡рд╡्рдпाрдкी рд╕ंрдХ्рд░рдордг рдХो рд╣ी рд▓ेрд▓ें, рдХिрддрдиा рдХुрдЫ рдмрджрд▓ рдЧрдпा рд╣ै рдХुрдЫ рд╣ी рдорд╣ीрдиों рдХे рдЕंрддрд░ाрд▓ рдоें। рдЗрд╕ рд╕ंрдХ्рд░рдордг-рдХाрд▓ рдоें рддो рд░िрд╢्рддे рднी рдмрджрд▓рддे рджिрдЦाрдИ рджिрдпे। рд╣рд░ рдХोрдИ рд╣рд░ рдХिрд╕ी рдХे рд▓िрдпे рдЦрддрд░ा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдмрдЪрддे рд░рд╣рдиा рд╣ै рдмрд╕ рдЬिंрджा рд░рд╣рдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХिрд╕ी рднी рдХीрдордд рдкрд░। рд╢ाрдпрдж рдпрд╣ рднी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ-рд╡िрдХाрд╕-рдпाрдд्рд░ा рдХा рдПрдХ рдкреЬाрд╡ рд╣ै।

рд▓ेрдХिрди рд╡рд╣ рдЬो рд╣िрдоाрд▓рдп рд╣ै рд╕ाрдордиे рдмिрдирд╕рд░ рдоें рдЦреЬा рдоैं рджेрдЦ рд░рд╣ा рд╡ैрд╕ा рд╣ी рджिрдЦрддा рд╣ै рдЬैрд╕ा рдмрдЪрдкрди рдоें рджिрдЦा рдХрд░рддा рдеा। рдЗрд╕ рдзрд░ा рдХे рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдЗрд╕рдХी рднूрдоिрдХा। рдЗрд╕ीрдХे рд╣िрдордирджों рд╕े рд╕िंрдЪिрдд рдпे рдирджिрдпाँ рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдПрд╡ं рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдоूрд▓ рдХो рд╕िंрдЪिрдд рдХрд░рддी рд░рд╣ी рд╣ैं рд╣рдЬाрд░ों рд╕ाрд▓ों рд╕े। рдХрд╡ि рдк्рд░рд╕ाрдж рдХे рд╣ी рд╢рдм्рджों рдоें:
рдЕрдо्рдмрд░-рдЪुрдо्рдмी рд╣िрдо-рд╢्рд░ंрдЧों рд╕े
рдХрд▓рд░рд╡-рдХोрд▓ाрд╣рд▓ рд╕ाрде рд▓िрдпे
рд╡िрдж्рдпुрдд рдХी рдк्рд░ाрдгрдордпी рдзाрд░ा
рдмрд╣рддी рдЬिрдирдоें рдЙрди्рдоाрдж рд▓िрдпे।

рд╡рд╣ рдк्рд░ाрдгрдордпी рдзाрд░ा рдЕрдм рдХ्рд╖ीрдг рд╣ो рдЪुрдХी। рдЖрдЬ рдХोрд╕ी рдХे рдХिрдиाрд░े рдЦреЬा рджेрдЦ рд░рд╣ा рдеा рдХि рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рдХ्рд╖ीрдг рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै। рдпрд╣ рдирджी рддो рд╡ैрд╕े рднी рд╣िрдордирджों рд╕े рд╕िंрдЪिрдд рдирд╣ीं рдкрд░ рдЬो рд╣िрдордирджों рд╕े рдЕрд╡рддрд░िрдд рд╣ैं рд╡े рднी рдмेрд╣ाрд▓ рд╣ैं। рд╣िрдорд░ेрдЦाрдПँ рд╕िрдХुреЬрддी рдЬाрддी рд╣ैं рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рддाрдкрд╡ृрдж्рдзि рдХे рдХाрд░рдг рдЬो рдЗंрд╕ाрди рдХी рдХрд░рддूрддों рдХा рдк्рд░рддिрдлрд▓ рд╣ै। рдмाрдд рд╕िрд░्рдл рдЕрдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд╡िрдХाрд╕ рдХी рд╣ी рдирд╣ीं, рдмाрдд рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдХी рднी рд╣ै। рдмाрдд рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдоाрдирд╡ рдХी рдЖрдХांрдХ्рд╖ाрдУं, рдХुंрдаाрдУं, рд╡िрдХृрддिрдпों рдФрд░ рд▓ाрд▓рд╕ाрдУं рдХी рд╣ै рдЬिрд╕े рд╣рдо рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХे рд╣рд░ рдкाрдд्рд░ рдоें рджेрдЦрддे рдЖрдпे рд╣ैं рдФрд░ рдЬिрд╕рдХे рдЕंрд╢ рд╣рдордоें рд╕े рд╣рд░ рдПрдХ рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ैं рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд░ूрдкों, рдЕрдиुрдкाрддों рдПрд╡ं рдкрд░िрдоाрдгों рдоें।

рдЖрдЬ рдмिрдирд╕рд░ рд╕े рд╣िрдоाрд▓рдп рджрд░्рд╢рди рдХрд░рддे рд╕ोрдЪ рд░рд╣ा рд╣ूँ рдЖрдЬ рднी рдЙрддрдиा рд╣ी рд╕ुंрджрд░, рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдФрд░ рднрд╡्рдп рд▓рдЧрддा рд╣ै рдкрд░ рд╕ुрд▓рдЧ рд░рд╣ा рд╣ै рдЕंрджрд░ рд╣ी рдЕंрджрд░। рдкреЬोрд╕ी рджेрд╢ рдХी рдмреЭрддी рдорд╣рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░рд╡ाрджी рдиीрддि рдиे рддिрдм्рдмрдд рддрдХ рдХी рд╡िрдЬрдп рд╕े рдЙрд╕े рд╕ंрддुрд╖्рдЯ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЕрдм рд╡рд╣ рд╕ाрд░े рд╣िрдоाрд▓рдп рдХो рд░рдгрднूрдоि рдоे рддрдм्рджीрд▓ рдХрд░рдиे рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ рдоें рд╣ै। рдмाрдд рд╕िрд░्рдл рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рд░рдгрднूрдоि рдХी рд╣ो рддрдм рднी рд╡рд╣ рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХे рд▓िрдпे рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рдоाрдиी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै рдкрд░ рдЬो рдЖрдЬ рдЙрд╕ рджेрд╢ рдХी рдиीрддि рд╣ै рд╡рд╣ рдоाрдЙंрдЯ рдПрд╡рд░ेрд╕्рдЯ рддрдХ рдЕрдкрдиी рдоाрдЗрдХ्рд░ोрд╡ेрд╡ рдЯाрд╡рд░ рд▓рдЧा рд░рд╣ा, рд╕рдбрдХें рдмрдиा рд░рд╣ा рдирджिрдпों рдХा рд░ुрдЦ рдоोрдбрдиे рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдпाрдиि рд╣िрдоाрд▓рдп рдЬैрд╕ी рд╡िрд░ाрдЯ рдЧिрд░ि-рд╢्рд░ंрдЦрд▓ा рдХा рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЦрддрд░े рдоें рд╣ै рдФрд░  рдЬिрд╕рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрд╕рд░ рд╣рдоाрд░े рджेрд╢ рдоें рд╣ी рд╣ोрдиा рд╣ै। рдЪीрди рдХी рдиीрддिрдЧрдд рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рднी рдЬ्рдпाрджा рд╣ाрдиिрдХрд░ рд╣ै рдоाрдирд╡-рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдпा рдЗंрд╕ाрдиी рдлिрддрд░рдд, рдЬो рдЗрди рд╕рдмрдХे рд▓िрдпे рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ै। рдЖрдЬ рд╣рд░ рдЪीрдЬ рдХे рдмाрдЬाрд░ीрдХрд░рдг рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпीрдХрд░рдг рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╕ाрдл рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै। рд╣рдордоें рд╕े рдмрд╣ुрддों рдиे рдХुрдЫ рд╕рдордп рдкрд╣рд▓े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╡рд╣ рдлोрдЯो рдЬрд░ूрд░ рджेрдЦा рд╣ोрдЧा рдЬिрд╕рдоें рдоाрдЙंрдЯ рдПрд╡рд░ेрд╕्рдЯ рдкрд░ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХी рд▓рдо्рдмी рд▓ाрдЗрди рд▓рдЧी рдеी рдХ्рдпोंрдХि рд╢िрдЦрд░ рдкрд░ рдПрдХ рдмाрд░ рдоें рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рд╣ी рдЬा рд╕рдХрддे рдеे рдФрд░ рд╢िрдЦрд░ рд╕े рдХुрдЫ рдиीрдЪे рджрд░्рдЬрдиों рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиी рдмाрд░ी рдХे рдЗंрддрдЬाрд░ рдоें рдЦреЬे рдеे। рдпрд╣ рднी рдПрдХ рдмिрдЬрдиेрд╕ рд╕ा рдмрди рдЧрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдХुрдЫ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдкрд░्рд╡рддाрд░ोрд╣ी рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рдо्рдкрди्рди рдЙрдд्рд╕ाрд╣ी рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд╕ाрдоाрди्рдп рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рдмाрдж рдРрд╕े рдЕрднिрдпाрдиों рдкрд░ рд▓े рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рдЕрднिрдпाрди рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рд▓िрдпे рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдоें рдЕрдЧ्рд░рдгी рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдШूрдШूрддी рдлिрд░ рдмोрд▓ рдЙрдаी- рдард╣рд░ो, рдХुрдЫ рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ो।

рд╣рдоें рдкрдЧ-рдкрдЧ рдкрд░ рд╕ाрде рджेрддी рд╣рдоाрд░े рдЕंрддрд░्рдорди рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рд╣ी рдШुрдШूрддी рд╣ै рдХрднी рд╡рд╣ рдЪिреЬिрдпा рд░ूрдк рдоें рд╕ाрдордиे рдЖрддी рд╣ै рдХрднी рдПрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬिрд╕рд╕े рдирд╡-рд╡िрд╡ाрд╣िрддा рдоाрдпрдХे рдХी рдпाрдж рдХा рджुрдЦ рдмांрдЯ рджिрд▓ рд╣рд▓рдХा рдХрд░ рд▓ेрддी рд╣ै рдпा рдмрдЪ्рдЪे рдШुрдЯрдиों рдХा рдЭूрд▓ा рдЭूрд▓рддे рджूрдз-рднाрддी рдХा рд╕्рд╡ाрдж рд▓ेрддे рд╣ैं рдкрд░ рдоेрд░े рдЬैрд╕े рдмрд╣ुрддों рдХे рд▓िрдпे рд╡ो рдЗрд╕рдХे рднी рдЖрдЧे рд╣ै рдПрдХ рдЕंрддрд░्рдорди рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдЬिрд╕рдХी рдЙреЬाрди рд╣рдоाрд░े рд╡िрдЪाрд░-рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХे рд╕ाрде рдЪрд▓рддी рд╣ै। рд╡рд╣ рд╡िрдЪाрд░-рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХो рдЧрддि рджेрддी рд╣ै рдФрд░ рджिрд╢ा рднी, рдЬिрд╕рдоें рдЖрдзुрдиिрдХ рдПрд╡ं рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рдЕрдиुрднूрддिрдпों рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рд▓ेрдХрд░ рдмреЭ рд╕рдХें। ‘рдард╣рд░ो, рдХुрдЫ рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ो’, рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рдк्рд░рдХृрддि рдХे рд╕ंрддुрд▓рди рдХो рд╕ाрде рд▓ेрдХрд░ рдЪрд▓рдиे рдХी рдмाрдд рдХрд░ो। рдпрд╣ी рдПрдХ рд╕ाрде рд▓ेрдХрд░ рдЪрд▓рдиे рдХी рдмाрдд рд╡рд╣ рдХрд╣рддी рд╣ै।

рдЧौрд░ рдХрд░ें рддो рд▓рдЧрддा рд╣ै рд╣рдоाрд░ी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХрдеा рдЗрд╕ी рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рдХी рдХрдеा рд╣ै рдЙрд╕рдХा рд╣ी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рд╣ै। рдФрд░ рд╡рд╣ рдЬो рдЗрдХाрдИ рд╣рдоें рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддी рд╣ै рдЗंрд╕ाрди рдХा рдорд╕्рддिрд╖्рдХ – рд╡рд╣ рдХुрджрд░рдд рдХा рдХрдоाрд▓ рд╣ै рдпा рдЙрд╕рдХी рднूрд▓- рдпрд╣ рдоैं рдЕрднी рддрдХ рддрдп рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХा। рд▓ेрдХिрди рдЬो рдФрд░ рдЬैрд╕ा рднी рд╣ो рд╡рд╣ рдоूрд▓ рдоें рд╣ै рд╕ाрд░े рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ-рд╡िрдХाрд╕ рдХे। рдЗрд╕ рдЗрдХाрдИ рдХी рдмрдиाрд╡рдЯ рд▓ाрдЬрд╡ाрдм рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ी рд╡рдЬрд╣ рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдЗंрд╕ाрди рдХुрджрд░рдд рдХे рд░рд╣рд╕्рдпों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рдЗрд╕ рдХрджрд░ рд╕рдлрд▓ рд╣ो рд╕рдХा। рд▓ेрдХिрди рдпे рдкिрдЯाрд░ा рдЗंрд╕ाрди рдХो рдЕрдкрдиी рдЬрдХреЬ рдоें рд▓ेрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд░рдЦрддा рд╣ै рдЙрд▓рдЭाрдпे рд░рдЦрддा рд╣ैं। рддрднी рддो рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХा рдпुрдж्рдз рд╣ुрд╡ा, рд╡िрд╢्рд╡-рдпुрдж्рдз рдФрд░ рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рдХी рдоाрдирд╡-рдиिрд░्рдоिрдд рдд्рд░ाрд╕рджिрдпाँ। рдоाрдирд╡ рдХे рдорд╕्рддिрд╖्рдХ  рдХी рдмौрдж्рдзिрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдиिрд░्рд╡िрд╡ाрдж рд╣ै рдкрд░ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡рд╣ рдЕрднी рдЕрд╢рдХ्рдд рдПрд╡ं рдЕрдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рд╣ै। 

рд╣рдордоें рд╕े рдЕрдзिрдХрддрд░ рд▓ोрдЧ рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЪीрдЬें рдмрджрд▓ें рдФрд░ рд╕рд╣ी рджिрд╢ा рдоें рдмрджрд▓ें рдкрд░ рдЬрдоीрдиी рд╣рдХीрдХрдд рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдирд╣ीं рдЖрддा। рд╣рдоाрд░ी рд╣ाрд▓рдд рдЙрд╕ рдирд╢ेреЬिрдпे рдХी рддрд░рд╣ рд╣ै рдЬो рдирд╢े рдХा рдЗрд╕ рдХрджрд░ рдЖрджी рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै рдХि рдЪाрд╣рддे рднी рдЙрд╕े рдЫोреЬ рдирд╣ीं рд╕рдХрддा। рд╣рдо рднी рдзीрд░े-рдзीрд░े рдПрдХ рдЕрд╕рд╣рдЬ, рджिрдЦाрд╡े рдХी рдЬिंрджрдЧी рдЬीрдиे рдХे рдЖрджी рд╣ोрддे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рдпрд╣ рд▓рдЧрднрдЧ рднूрд▓ рдЪुрдХे рд╣ैं рдХि рд╕्рд╡рд╕्рде, рд╕рд╣рдЬ рд╡ рддрдиाрд╡рд░рд╣िрдд рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХैрд╕ा рд╣ोрддा рд╣ै। рдмाрдд рдХेрд╡рд▓ рдмाрд╣рд░ी рднौрддिрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХी рд╣ी рдирд╣ीं рдЕрдкिрддु рдорди рдХे рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХी рднी рд╣ै рд╣рдо рди рдХेрд╡рд▓ рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рд╕े рдШिрд░े рд╣ैं рд╣рдоाрд░े рдЪाрд░ों рдУрд░ рдПрдХ рд╕ूрдЪрдиा-рдоंрдбрд▓ рднी рдШेрд░े рд╣ै рдФрд░ рд╣рд░ рдПрдХ рдорди рджूрд╕рд░े рд╕ैрдХреЬों рд╡ैрд╕े рд╣ी рдордиों рдХे рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рдЖрдмрдж्рдз рд╣ै। рдпрд╣ рджूрд╕рд░ा рдкрд░िрд╡ेрд╢ рднी рдк्рд░рджूрд╖िрдд рд╣ोрдиे рдХे рдХрдЧाрд░ рдкрд░ рд╣ै। рдХुрдЫ рд▓ोрдЧों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд▓рдЧрднрдЧ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдк्рд░рджूрд╖िрдд рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै рд╣рдо рдЬिрд╕ рд╕ूрдЪрдиा-рдоंрдбрд▓ рдоे рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं рд╡рд╣ рдПрдХ рднाрдиुрдорддी рдХा рдкिрдЯाрд░ा рд╣ै рдЬो рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдкैंрдбोрд░ा рдХा рдкिрдЯाрд░ा (Pandora’s Box) рдХी рд╣ी рддрд░рд╣ рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЧ्рд░ीрдХ рдкौрд░ाрдгिрдХ рдХрдеा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкैंрдбोрд░ा рдХो рдПрдХ рд╕ंрджूрдХ рдЙрдкрд╣ाрд░ рдоें рдоिрд▓ा, рдЬिрд╕рдоें рддाрд▓ा рд▓рдЧा рдеा рдФрд░ рдПрдХ рдЪाрднी рднी рдеी। рд╕ाрде рд╣ी рдпрд╣ рд╣िрджाрдпрдд рднी рдХि рдЗрд╕े рдЦोрд▓рдиा рдирд╣ीं। рдПрдХ рдмाрд░ рдкैंрдбोрд░ा рдЕрдкрдиी рдЙрдд्рд╕ुрдХрддा рдХो рди рд░ोрдХ рд╕рдХी рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рдЪाрднी рд▓рдЧा рдХрд░ рд╕ंрджूрдХ рдЦोрд▓ рджिрдпा। рдЙрд╕рдХा рдЦुрд▓рдиा рдеा рдХि рд╕рдм рддрд░рд╣ рдХी рдмु्рд░ी рдФрд░ рдЕрд╡ांрдЫिрдд рдЪीрдЬें- рдж्рд╡ेрд╖, рдирдлрд░рдд, рд▓ाрд▓рдЪ, рдХ्рд░ोрдз рдЖрджि- рд╕рднी рдиिрдХрд▓ рдмाрд╣рд░ рдЖ рдЧрдпे। рдкैंрдбोрд░ा рдХे рдкिрдЯाрд░े рдЬैрд╕ा рд╣ी рд╣ै рд╣рдоाрд░ा рдорд╕्рддिрд╖्рдХ [3, 4] рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдХ्рд░िрдпा-рдХрд▓ाрдк рдпाрдиि рдорди, рд▓ेрдХिрди рдПрдХ рдлрд░्рдХ рдЬрд░ूрд░ рд╣ै; рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХे рдкिрдЯाрд░े рд╕े рд╕िрд░्рдл рдмुрд░ी рдЪीрдЬें рд╣ी рдмाрд╣рд░ рдирд╣ीं рдЖрддी рдХрднी-рдХрднाрд░ рдЕрдЪ्рдЫी рдЪीрдЬें рднी рдирдЬрд░ рдЖ рдЬाрддी рд╣ैं। рдЗрд╕ी рдкिрдЯाрд░े рдХा рдЙрдкрдХाрд░ рд╡ рдЙрдкрдЪाрд░ рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рддाрдХि рдмाрд╣рд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрддों рдХा рдк्рд░рддिрд╢рдд рдмреЭाрдпा рдЬा рд╕рдХे।

рдШुрдШूрддी рдлिрд░ рдХुрдЫ рдХрд╣ рд░рд╣ी рд╣ै рдЬрд░ा рд╕ुрдиूँ: 
рд╕ंрдХ्рд░рдордг-рдХाрд▓ рдоें рдЬो рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рд╢ाрдпрдж рдЙрд╕ рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рд╣ै рдЗрд╕ рдмाрд░। рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдкрд╣рд▓े рднी рдорд╣ाрдоाрд░िрдпों рдиे рджрд╕्рддрдХ рджी рдФрд░ рддрдмाрд╣ी рдордЪाрдИ рдкрд░ рдЗрд╕ рдмाрд░ рдоाрдорд▓ा рдХुрдЫ рдЙрд▓рдЭा рд╕ा рд▓рдЧрддा рд╣ै рдоुрд╢्рдХिрд▓ рджौрд░ рдоें рдХिрд╕ी рдЕрдкрдиे рдХा рд╕्рдкрд░्рд╢ рдЬो рд╕рд╣ाрд░ा рджेрддा рд╣ै рд╡рд╣ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा-рдХрд╡рдЪ рд╣ुрдЖ рдХрд░рддा рд╣ै। рдЖрдЬ рд╡рд╣ рд╡िрд▓ुрдк्рдд рд╕ा рд╣ो рдЪрд▓ा рд╣ै рдЦाрд╕рдХрд░ рдЗрд╕ рд╕ंрдХ्рд░рдордг (5) рдХे рдоाрдорд▓े рдоें। рдХрд▓ рдЬрдм рд╣ाрд▓ाрдд рд╕ाрдоाрди्рдп рд╣ो рдЬाрдпें рддрдм рдХ्рдпा рд╡ैрд╕ा рд╣ी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा-рдХрд╡рдЪ рдлिрд░ рд╣ाрд╕िрд▓ рд╣ो рд╕рдХेрдЧा рдпा рдирд╣ीं рдХुрдЫ рдХрд╣рдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ै।

рд╣рдордиे рд╣िрдоाрд▓рдп рдХे рд╕ुрд▓рдЧрдиे рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╕ंрддुрд▓рди рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдХिрдпा рдеा। рдкрд░ рд╡рд╣ рд╢ांрддि рдХा рдЖрднाрд╕ рджेрддा рд╣िрдоाрд▓рдп рдЦुрдж рдХिрддрдиा рдЕрд╢ांрдд рдФрд░ рдЕрдзीрд░ рд╣ै рдЗрд╕ рдУрд░ рдШुрдШूрддी рдиे рдЗрд╢ाрд░ा рдХिрдпा। рдоुрдЭे рдпाрдж рдЖ рдЧрдпा рдкूрд░ा рд╡ाрдХрдпा рдХि рдХैрд╕े рдзрд░рддी рдХी рдЯैрдХ्рдЯोрдиिрдХ рдк्рд▓ेрдЯों рдоें рд╣рд▓рдЪрд▓ рд╣ोрддी рд░рд╣рддी рд╣ै рдФрд░ рд╡े рд╕्рдеिрд░ рди рд╣ोрдХрд░ рдЧрддिрд╢ीрд▓ рд╣ैं। рднाрд░рддीрдп рднूрднाрдЧ 50 рдХрд░ोреЬ рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рдеा рдЖрдЬ рдХे рдПрд╢िрдпा рд╕े рдЕрд▓рдЧ, рдФрд░ рд╢ेрд╖ рдПрд╢िрдпा рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рднूрдЦंрдб। рдкрд╣рд▓ा рднूрдЦंрдб рдЙрдд्рддрд░ рдХी рдУрд░ рдЧрддिрдоाрди рдеा рдФрд░ рд╡рд╣ рдЬा рдЯрдХрд░ाрдпा рддिрдм्рдмрдд рдХे рдкाрд╕ рд╡ाрд▓े рд╣िрд╕्рд╕े рд╕े। рдЗрд╕ рдЕрдд्рдпंрдд рд╡िрд░ाрдЯ рдЯрдХ्рдХрд░ рдХा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдеा рдордз्рдпрд╡рд░्рддी рднूрднाрдЧ рдХा рдКрдкрд░ рдЙрдардиा рдФрд░ рд╣िрдоाрд▓рдп рдЖ рдЧрдпा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें। рд╣िрдоाрд▓рдп рдХे рдКँрдЪे рд╣िрд╕्рд╕ों рдоें рд╕рдоुрдж्рд░ी рдЬीрд╡ों рдХे рдЕрд╡рд╢ेрд╖ рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рдоाрдг рд╣ैं рдФрд░ рд╣िрдоाрд▓рдп рдХे рдКрдкрд░ рдЙрдардиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЖрдЬ рднी рдЬाрд░ी рд╣ै। рдЯрдХ्рдХрд░ рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡िрдз्рд╡ंрд╕ рдФрд░ рд╣िрдоाрд▓рдп рд╢्рд░ंрдЦрд▓ा рдХा рдЬрди्рдо। рд▓рдЧрддा рд╣ै рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХा рдирдЯрд░ाрдЬ рд░ूрдк рд╕ृрд╖्рдЯि рдПрд╡ं рд╡िрдиाрд╢ рдХी рдЬिрд╕ рдиिрд░рди्рддрд░рддा рдХो рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै рд╡рд╣ рд╣рд░ рдХрд╣ीं рджेрдЦрдиे рдХि рдоिрд▓рддा рд╣ै рд╕ाрдордиे рдХे рд╣िрдоाрд▓рдп рдоें рд╣ो рдпा рд╣рдоाрд░े рдЕंрддрд░्рдорди рдХी рдкрд░рддों рдоें। 

рдЖрдЬ рд▓рдЧрддा рд╣ै рдШुрдШूрддी рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдоें рдЬो рдоिрдаाрд╕ рдФрд░ рджрд░्рдж рд╕ाрде рдЫрд▓рдХрддे рд╣ैं рд╡े рдХрд╣ीं рд╣िрдоाрд▓рдп рдХी рдЗрд╕ рдЧाрдеा рд╕े рдЬुреЬ рдЬाрддे рд╣ैं। рджрд░्рдж рдЙрд╕ рдЯрдХ्рдХрд░ рдХा рд╣ै рдЬो рд╡िрдиाрд╢ рдХो рдЪिрдд्рд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ै рдФрд░ рдоिрдаाрд╕  рдЙрд╕ рд╕ृрдЬрди рдХे рд▓िрдпे рдЬो рд╣िрдоाрд▓рдп рд╢्рд░ंрдЦрд▓ा рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХे рд▓िрдпे рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ै। рджोрдиों рдЕंрддрд░ंрдЧ рд░ूрдк рд╕े рдЬुреЬे рд╣ैं рд╕ृрд╖्рдЯि-рд╡िрдз्рд╡ंрд╕ рдХा рдж्рд╡ैрдд рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рдоुрдЭे рдпाрдж рдЖрддे рд╣ैं рдПрд▓्рдбो рд▓िрдпोрдкोрд▓्рдб [6] рдХे  рд╢рдм्рдж:
Wilderness is the raw material out of which man has hammered for himself the artefact known as civilisation.

рдиिрд░्рдЬрди рд╡рди-рдк्рд░ांрддрд░ рд╡рд╣ рдХрдЪ्рдЪा рдоाрд▓ рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЗंрд╕ाрди рдиे рдЕрдкрдиे рд▓िрдпे рдаोрдХ рдкीрдЯ рдХрд░ рдПрдХ рд╢िрд▓्рдк рдиिрд░्рдоाрдг рдХिрдпा рдЬिрд╕े рд╕рдн्рдпрддा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

рдХैрд╕ी рдЕрдЬीрдм рдмाрдд рд╣ै рдпрд╣ рд╡рди-рдк्рд░ांрддрд░ рд╣ी рдЬीрд╡рди рдХा рдоूрд▓ рд╣ै рдУрд░ рд▓िрдпोрдкोрд▓्рдб рдХी рдоाрдиें рддो рд╕рдн्рдпрддा рдХा рднी; рд▓ेрдХिрди рд╕рдн्рдпрддा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдЙрд╕े рд╣рд░ рдкрд▓ рджूрд░ рд▓िрдпे рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдЙрд╕ рдЗрдХाрдИ рд╕े рдЬो рдЙрд╕рдХे рдЬрди्рдо рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдХाрд░рдг рд░рд╣ी। рдХुрдЫ рд╡ैрд╕ी рд╣ी рдмाрдд рд╣рдо рджूрд╕рд░े рд░ूрдкों рдоें рднी рджेрдЦрддे рдЖ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЖрдЬ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЗंрд╕ाрди рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुँрдЪा рд░рд╣ा рд╣ै рд╡рд╣ рднी рдЗрд╕ी рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╣िрдоाрд▓рдп рдлिрд░ рдЪрд░्рдЪा рдоें рд╣ै рдоेрд░े рдЕंрддрд░्рдорди рдХी рдкрд░рддों рдХे рдмीрдЪ рдЯрдХрд░ाрд╣рдЯ рд╕े рдЬрди्рдоे рддрдиाрд╡ рдХे рд░ूрдк рдоें рдФрд░ рд╕ृрдЬрди рдХे рд░ूрдк рдоें; рд╣िрдоाрд▓рдп рдоेрд░े рдорди рдоें рд╣ै рд╣рд░ рдПрдХ рдорди рдоें рд╣ै рд╡ैрд╕े рд╣ी рдЬैрд╕े рдШुрдШूрддी рдХे рдмोрд▓ рдЕंрддрд░्рдорди рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣рд░ рдорди рдоें рд╣ैं। рд╕ृрд╖्рдЯि-рд╡िрдиाрд╢ рдХा рдж्рд╡рди्рдж, рд╡рди-рдк्рд░ांрддрд░ рдФрд░ рд╕рдн्рдпрддा рдХा рдж्рд╡рди्рдж, рдоाрдирд╡ рдорди рдХी рд╡िрдз्рд╡ंрд╕ाрдд्рдордХрддा-рд░рдЪрдиाрдд्рдордХрддा рдХा рдж्рд╡рди्рдж। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рдж्рд╡ैрдд рд╣рдоाрд░े рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рд╣ै рдЬिрд╕े рдирдХाрд░ा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा рдФрд░ рдЬिрд╕рдХा рдк्рд░рднाрд╡ी рд╡ рдХुрд╢рд▓ рдк्рд░рдмंрдзрди рдЖрдЧे рдХी рд╡िрдХाрд╕-рдпाрдд्рд░ा рдХा рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдХрд░ेрдЧा।

рд╕ंрджрд░्рдн:

[1] рдШुрдШूрддी рдмाрд╕ूрддी рдХा рдм्рд▓ाрдЧ:  http://ghughutibasuti.blogspot.com/2007/02/blog-post_25.html
[2] рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж, рдХाрдоाрдпрдиी, рд▓рдЬ्рдЬा рд╕рд░्рдЧ, рдХрд╡िрддा рдХोрд╢।
[3] рд╡ी. рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░рди, The Emerging Mind, Profile Books Ltd., 2003.
[4] рдЪрди्рдж्рд░рдоोрд╣рди рднंрдбाрд░ी, рдЕंрдз-рдЧुрдлाрдУं рдХा рдХैрджी, рд╕ेрддु рдкрдд्рд░िрдХा, рд╕िрддрдо्рдмрд░ 2019.
[5] рдЪрди्рдж्рд░рдоोрд╣рди рднंрдбाрд░ी, рджेрдЦि рджिрдирди рдХो рдлेрд░, рд╕ेрддु рдкрдд्рд░िрдХा, рдордИ 2020.
Aldo Leopold, Sand County Almanac, Oxford University Press, London, 1949

рдкрдЫрддाрд╡ा (рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж)

рдзрд░ोрд╣рд░

рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж 
(31 рдЬुрд▓ाрдИ 1880 – 8 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1936)

рдкрдг्рдбिрдд рджुрд░्рдЧाрдиाрде рдЬрдм рдХाрд▓ेрдЬ рд╕े рдиिрдХрд▓े рддो рдЙрди्рд╣ें рдЬीрд╡рди-рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рдХी рдЪिрди्рддा рд╣ुрдИ। рд╡े рджрдпाрд▓ु рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдеे। рдЗрдЪ्рдЫा рдеी рдХि рдРрд╕ा рдХाрдо рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬिрд╕рд╕े рдЕрдкрдиा рдЬीрд╡рди рднी рд╕ाрдзाрд░рдгрддः рд╕ुрдЦрдкूрд░्рд╡рдХ рд╡्рдпрддीрдд рд╣ो рдФрд░ рджूрд╕рд░ों рдХे рд╕ाрде рднрд▓ाрдИ рдФрд░ рд╕рджाрдЪрд░рдг рдХा рднी рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓े। рд╡े рд╕ोрдЪрдиे рд▓рдЧे- рдпрджि рдХिрд╕ी рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдоें рдХ्рд▓рд░्рдХ рдмрди рдЬाрдКँ рддो рдЕрдкрдиा рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдХिрди्рддु рд╕рд░्рд╡рд╕ाрдзाрд░рдг рд╕े рдХुрдЫ рднी рд╕рдо्рдмрди्рдз рди рд░рд╣ेрдЧा। рд╡рдХाрд▓рдд рдоें рдк्рд░рд╡िрд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрдКँ рддो рджोрдиों рдмाрддें рд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै, рдХिрди्рддु рдЕрдиेрдХाрдиेрдХ рдпрдд्рди рдХрд░рдиे рдкрд░ рднी рдЕрдкрдиे рдХो рдкрд╡िрдд्рд░ рд░рдЦрдиा рдХрдаिрди рд╣ोрдЧा। рдкुрд▓िрд╕-рд╡िрднाрдЧ рдоें рджीрди-рдкाрд▓рди рдФрд░ рдкрд░ोрдкрдХाрд░ рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓рддे рд░рд╣рддे рд╣ैं; рдХिрди्рддु рдПрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдФрд░ рд╕рдж्рд╡िрдЪाрд░-рдк्рд░िрдп рдордиुрд╖्рдп рдХे рд▓िрдП рд╡рд╣ाँ рдХी рд╣рд╡ा рд╣ाрдиिрдк्рд░рдж рд╣ै। рд╢ाрд╕рди-рд╡िрднाрдЧ рдоें рдиिрдпрдо рдФрд░ рдиीрддिрдпों рдХी рднрд░рдоाрд░ рд░рд╣рддी рд╣ै। рдХिрддрдиा рд╣ी рдЪाрд╣ो рдкрд░ рд╡рд╣ाँ рдХрдб़ाрдИ рдФрд░ рдбाँрдЯ-рдбрдкрдЯ рд╕े рдмрдЪे рд░рд╣рдиा рдЕрд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдмрд╣ुрдд рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиिрд╢्рдЪрдп рдХिрдпा рдХि рдХिрд╕ी рдЬ़рдоींрджाрд░ рдХे рдпрд╣ाँ 'рдоुрдЦ्рддाрд░ рдЖрдо' рдмрди рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╡ेрддрди рддो рдЕрд╡рд╢्рдп рдХрдо рдоिрд▓ेрдЧा; рдХिрди्рддु рджीрдирдЦेрддिрд╣рд░ों рд╕े рд░ाрдд-рджिрди рд╕ंрдмрди्рдз рд░рд╣ेрдЧा, рдЙрдирдХे рд╕ाрде рд╕рдж्рд╡्рдпрд╣ाрд░ рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ेрдЧा। рд╕ाрдзाрд░рдг рдЬीрд╡рди-рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рд╣ोрдЧा рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░ рджृрдв़ рд╣ोंрдЧे।

рдХुँрдЕрд░ рд╡िрд╢ाрд▓рд╕िंрд╣рдЬी рдПрдХ рд╕рдо्рдкрдд्рддिрд╢ाрд▓ी рдЬ़рдоींрджाрд░ рдеे। рдкрдг्рдбिрдд рджुрд░्рдЧाрдиाрде рдиे рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдЬाрдХрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी рдХि рдоुрдЭे рднी рдЕрдкрдиी рд╕ेрд╡ा рдоें рд░рдЦрдХрд░ рдХृрддाрд░्рде рдХीрдЬिрдП। рдХुँрдЕрд░ рд╕ाрд╣рдм рдиे рдЗрди्рд╣ें рд╕िрд░ рд╕े рдкैрд░ рддрдХ рджेрдЦा рдФрд░ рдХрд╣ा- рдкрдг्рдбिрддрдЬी, рдЖрдкрдХो рдЕрдкрдиे рдпрд╣ाँ рд░рдЦрдиे рдоें рдоुрдЭे рдмрдб़ी рдк्рд░рд╕рди्рдирддा рд╣ोрддी, рдХिрди्рддु рдЖрдкрдХे рдпोрдЧ्рдп рдоेрд░े рдпрд╣ाँ рдХोрдИ рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рджेрдЦ рдкрдб़рддा।

рджुрд░्рдЧाрдиाрде рдиे рдХрд╣ा- рдоेрд░े рд▓िрдП рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рдеाрди рдХी рдк्рд░ाрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै। рдоैं рд╣рд░ рдПрдХ рдХाрдо рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ूँ। рд╡ेрддрди рдЖрдк рдЬो рдХुрдЫ рдк्рд░рд╕рди्рдирддाрдкूрд░्рд╡рдХ рджेंрдЧे, рдоैं рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ूँрдЧा। рдоैंрдиे рддो рдпрд╣ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХрд░ рд▓िрдпा рд╣ै рдХि рд╕िрд╡ा рдХिрд╕ी рд░рдИрд╕ рдХे рдФрд░ рдХिрд╕ी рдХी рдиौрдХрд░ी рди рдХрд░ूँрдЧा। рдХुँрд╡рд░ рд╡िрд╢ाрд▓рд╕िंрд╣ рдиे рдЕрднिрдоाрди рд╕े рдХрд╣ा- рд░рдИрд╕ рдХी рдиौрдХрд░ी рдиौрдХрд░ी рдирд╣ीं, рд░ाрдЬ्рдп рд╣ै। рдоैं рдЕрдкрдиे рдЪрдкрд░ाрд╕िрдпों рдХो рджो рд░ुрдкрдпा рдоाрд╣рд╡ाрд░ рджेрддा рд╣ूँ рдФрд░ рд╡े рддंрдЬ़ेрдм рдХे рдЕँрдЧрд░рдЦे рдкрд╣рдирдХрд░ рдиिрдХрд▓рддे рд╣ैं। рдЙрдирдХे рджрд░рд╡ाрдЬों рдкрд░ рдШोрдб़े рдмँрдзे рд╣ुрдП рд╣ैं। рдоेрд░े рдХ़ाрд░िрди्рджे рдкाँрдЪ рд░ुрдкрдпे рд╕े рдЕрдзिрдХ рдирд╣ीं рдкाрддे, рдХिрди्рддु рд╢ाрджी-рд╡िрд╡ाрд╣ рд╡рдХीрд▓ों рдХे рдпрд╣ाँ рдХрд░рддे рд╣ैं। рди рдЬाрдиे рдЙрдирдХी рдХрдоाрдИ рдоें рдХ्рдпा рдмрд░рдХрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдмрд░рд╕ों рддрдирдЦ्рд╡ाрд╣ рдХा рд╣िрд╕ाрдм рдирд╣ीं рдХрд░рддे। рдХिрддрдиे рдРрд╕े рд╣ैं рдЬो рдмिрдиा рддрдирдЦ्рд╡ाрд╣ рдХे рдХाрд░िрди्рджрдЧी рдпा рдЪрдкрдЧрдордЧीрд░ी рдХो рддैрдпाрд░ рдмैрдаे рд╣ै। рдкрд░рди्рддु рдЕрдкрдиा рдпрд╣ рдиिрдпрдо рдирд╣ीं। рд╕рдордЭ рд▓ीрдЬिрдП, рдоुрдЦ्рддाрд░ рдЖрдо рдЕрдкрдиे рдЗрд▓ाрдХे рдоें рдПрдХ рдмрдб़े рдЬрдоींрджाрд░ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд░ोрдм рд░рдЦрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХा рдаाрдЯ-рдмाрдЯ рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд╣ुрдХूрдордд рдЫोрдЯे рдЫोрдЯे рд░ाрдЬाрдУं рд╕े рдХрдо рдирд╣ीं। рдЬिрд╕े рдЗрд╕ рдиौрдХрд░ी рдХा рдЪрд╕рдХा рд▓рдЧ рдЧрдпा рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рд╕ाрдордиे рддрд╣рд╕ीрд▓рджाрд░ी рдЭूрдаी рд╣ै।

рдкрдг्рдбिрдд рджुрд░्рдЧाрдиाрде рдиे рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХी рдмाрддों рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХिрдпा, рдЬैрд╕ा рдХि рдХрд░рдиा рдЙрдирдХो рд╕рдн्рдпрддाрдиुрд╕ाрд░ рдЙрдЪिрдд рдеा। рд╡े рджुрдиिрдпाрджाрд░ी рдоें рдЕрднी рдХрдЪ्рдЪे рдеे, рдмोрд▓े- рдоुрдЭे рдЕрдм рддрдХ рдХिрд╕ी рд░рдИрд╕ рдХी рдиौрдХрд░ी рдХा рдЪрд╕рдХा рдирд╣ीं рд▓рдЧा рд╣ै। рдоैं рддो рдЕрднी рдХाрд▓ेрдЬ рд╕े рдиिрдХрд▓ा рдЖрддा рд╣ूँ। рдФрд░ рди рдоैं рдЗрди рдХाрд░рдгों рд╕े рдиौрдХрд░ी рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдЬिрдирдХा рдХि рдЖрдкрдиे рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा। рдХिрди्рддु рдЗрддрдиे рдХрдо рд╡ेрддрди рдоें рдоेрд░ा рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рди рд╣ोрдЧा। рдЖрдкрдХे рдФрд░ рдиौрдХрд░ рдЕрд╕ाрдоिрдпों рдХा рдЧрд▓ा рджрдмाрддे рд╣ोंрдЧे। рдоुрдЭрд╕े рдорд░рддे рд╕рдордп рддрдХ рдРрд╕े рдХाрд░्рдп рди рд╣ोंрдЧे। рдпрджि рд╕рдЪ्рдЪे рдиौрдХрд░ рдХा рд╕рдо्рдоाрди рд╣ोрдиा рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ै, рддो рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдмрд╣ुрдд рд╢ीрдШ्рд░ рдЖрдк рдоुрдЭрд╕े рдк्рд░рд╕рди्рди рд╣ो рдЬाрдпँрдЧे।

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдиे рдмрдб़ी рджृрдв़рддा рд╕े рдХрд╣ा- рд╣ाँ, рдпрд╣ рддो рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ै рдХि рд╕рдд्рдпрд╡ाрджी рдордиुрд╖्рдп рдХा рдЖрджрд░ рд╕рдм рдХрд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै, рдХिрди्рддु рдоेрд░े рдпрд╣ाँ рддрдирдЦ्рд╡ाрд╣ рдЕрдзिрдХ рдирд╣ीं рджी рдЬाрддी।

рдЬрдоींрджाрд░ рдХे рдЗрд╕ рдк्рд░рддिрд╖्рдаाрд╢ूрди्рдп рдЙрдд्рддрд░ рдХो рд╕ुрдирдХрд░ рдкрдг्рдбिрддрдЬी рдХुрдЫ рдЦिрди्рди рд╣ृрджрдп рд╕े рдмोрд▓े- рддो рдлिрд░ рдордЬ़рдмूрд░ी рд╣ै। рдоेрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рд╕рдордп рдХुрдЫ рдХрд╖्рдЯ рдЖрдкрдХो рдкрд╣ुँрдЪा рд╣ो рддो рдХ्рд╖рдоा рдХीрдЬिрдПрдЧा। рдХिрди्рддु рдоैं рдЖрдкрд╕े рдХрд╣ рд╕рдХрддा рд╣ूँ рдХि рдИрдоाрдирджाрд░ рдЖрджрдоी рдЖрдкрдХो рдЗрддрдиा рд╕рд╕्рддा рди рдоिрд▓ेрдЧा।

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдиे рдорди рдоें рд╕ोрдЪा рдХि рдоेрд░े рдпрд╣ाँ рд╕рджा рдЕрджाрд▓рдд-рдХрдЪрд╣рд░ी рд▓рдЧी рд╣ी рд░рд╣рддी рд╣ै, рд╕ैрдХрдб़ों рд░ुрдкрдпे рддो рдбिрдЧрд░ी рдФрд░ рддрдЬрд╡ीрдЬों рддрдеा рдФрд░ рдФрд░ рдЕँрдЧрд░ेрдЬी рдХाрдЧрдЬों рдХे рдЕрдиुрд╡ाрдж рдоें рд▓рдЧ рдкाрддे рд╣ैं । рдПрдХ рдЕँрдЧрд░ेрдЬी рдХा рдкूрд░्рдг рдкрдг्рдбिрдд рд╕рд╣рдЬ рд╣ी рдоें рдоिрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕ो рднी рдЕрдзिрдХ рддрдирдЦ्рд╡ाрд╣ рдирд╣ी рджेрдиी рдкрдб़ेрдЧी। рдЗрд╕े рд░рдЦ рд▓ेрдиा рд╣ी рдЙрдЪिрдд рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдкрдг्рдбिрддрдЬी рдХी рдмाрдд рдХा рдЙрдд्рддрд░ рджेрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдеा, рдЕрддः рдХрд╣ा- рдорд╣ाрд╢рдп, рд╕рдд्рдпрд╡ाрджी рдордиुрд╖्рдп рдХो рдХिрддрдиा рд╣ी рдХрдо рд╡ेрддрди рджिрдпा рдЬाрдпे, рд╡рд╣ рд╕рдд्рдп рдХो рди рдЫोрдб़ेрдЧा рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рд╡ेрддрди рдкाрдиे рд╕े рдмेрд╣рдоाрди рд╕рдЪ्рдЪा рдирд╣ीं рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХा рд░ुрдкрдпे рд╕े рдХुрдЫ рд╕рдо्рдмрди्рдз рдирд╣ीं। рдоैंрдиे рдИрдоाрдирджाрд░ рдХुрд▓ी рджेрдЦे рд╣ैं рдФрд░ рдмेрд╣рдоाрди рдмрдб़े-рдмрдб़े рдзрдиाрдв्рдп рдкुрд░ुрд╖। рдкрд░рди्рддु рдЕрдЪ्рдЫा, рдЖрдк рдПрдХ рд╕рдЬ्рдЬрди рдкुрд░ुрд╖ рд╣ैं। рдЖрдк рдоेрд░े рдпрд╣ाँ рдк्рд░рд╕рди्рдирддाрдкूрд░्рд╡рдХ рд░рд╣िрдП। рдоैं рдЖрдкрдХो рдПрдХ рдЗрд▓ाрдХे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ी рдмрдиा рджूंрдЧा рдФрд░ рдЖрдкрдХा рдХाрдо рджेрдЦрдХрд░ рддрд░рдХ्рдХी рднी рдХрд░ рджूंрдЧा।

рджुрд░्рдЧाрдиाрдердЬी рдиे рдмीрд╕ рд░ुрдкрдпे рдоाрд╕िрдХ рдкрд░ рд░рд╣рдиा рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा। рдпрд╣ाँ рд╕े рдХोрдИ рдвाрдИ рдоीрд▓ рдкрд░ рдХрдИ рдЧाँрд╡ों рдХा рдПрдХ рдЗрд▓ाрдХा рдЪाँрджрдкाрд░ рдХे рдиाрдо рд╕े рд╡िрдЦ्рдпाрдд рдеा। рдкрдг्рдбिрддрдЬी рдЙрд╕ी рдЗрд▓ाрдХे рдХे рдХाрд░िрди्рджे рдиिрдпрдд рд╣ुрдП।

***

рдкрдг्рдбिрдд рджुрд░्рдЧाрдиाрде рдиे рдЪाँрджрдкाрд░ рдХे рдЗрд▓ाрдХे рдоें рдкрд╣ुँрдЪрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдиिрд╡ाрд╕рд╕्рдеाрди рдХो рджेрдЦा рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХे рдХрдерди рдХो рдмिрд▓рдХुрд▓ рд╕рдд्рдп рдкाрдпा। рдпрдеाрд░्рде рдоें рд░िрдпाрд╕рдд рдХी рдиौрдХрд░ी рд╕ुрдЦ-рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдХा рдШрд░ рд╣ै। рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ुрди्рджрд░ рдмँрдЧрд▓ा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдмрд╣ुрдоूрд▓्рдп рдмिрдЫौрдиा рдмिрдЫा рд╣ुрдЖ рдеा, рд╕ैрдХрдб़ों рдмीрдШे рдХी рд╕ौрд░, рдХрдИ рдиौрдХрд░-рдЪाрдХрд░ рдХिрддрдиे рд╣ी рдЪрдкрд░ाрд╕ी, рд╕рд╡ाрд░ी рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕ुрди्рджрд░ рдЯाँрдЧрди, рд╕ुрдЦ рдФрд░ рдаाрдЯ рдмाрдЯ рдХे рд╕ाрд░े рд╕ाрдоाрди рдЙрдкрд╕्рдеिрдд। рдХिрди्рддु рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╕рдЬाрд╡рдЯ рдФрд░ рд╡िрд▓ाрд╕ рдХी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рджेрдЦрдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЙрддрдиी рдк्рд░рд╕рди्рдирддा рди рд╣ुрдИ। рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ी рд╕рдЬे рд╣ुрдП рдмँрдЧрд▓े рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ рдХिрд╕ाрдиों рдХे рдЭोрдкрдб़े рдеे। рдлूрд╕ рдХे рдШрд░ों рдоें рдоिрдЯ्рдЯी рдХे рдмрд░्рддрдиों рдХे рд╕िрд╡ा рдФрд░ рд╕ाрдоाрди рд╣ी рдХ्рдпा рдеा! рд╡рд╣ाँ рдХे рд▓ोрдЧों рдоें рд╡рд╣ рдмँрдЧрд▓ा рдХोрдЯ рдХे рдиाрдо рд╕े рд╡िрдЦ्рдпाрдд рдеा। рд▓рдб़рдХे рдЙрд╕े рднрдп рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджेрдЦрддे। рдЙрд╕рдХे рдЪрдмूрддрд░े рдкрд░ рдкैрд░ рд░рдЦрдиे рдХा рдЙрди्рд╣ें рд╕ाрд╣рд╕ рди рдкрдб़рддा। рдЗрд╕ рджीрдирддा рдХे рдмीрдЪ рдоें рдЗрддрдиा рдмрдб़ा рдРрд╢्рд╡рд░्рдпрдпुрдХ्рдд рдкृрд╢्рдп рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╣ृрджрдп-рд╡िрджाрд░-рдХрдпा। рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдпрд╣ рджрд╢ा рдеी рдХि рд╕ाрдордиे рдЖрддे рд╣ुрдП рдерд░рдерд░ рдХाँрдкрддे рдеे। рдЪрдкрд░ाрд╕ी рд▓ोрдЧ рдЙрдирд╕े рдРрд╕ा рд╡рд░्рддाрд╡ рдХрд░рддे рдеे рдХि рдкрд╢ुрдУं рдХे рд╕ाрде рднी рд╡ैрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

рдкрд╣рд▓े рд╣ी рджिрди рдХрдИ рд╕ौ рдХिрд╕ाрдиों рдиे рдкрдг्рдбिрддрдЬी рдХो рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкрджाрд░्рде рднेंрдЯ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдХिрдпे, рдХिрди्рддु рдЕрдм рд╡े рд╕рдм рд▓ौрдЯा рджिрдпे рдЧрдпे рддो рдЙрди्рд╣ें рдмрд╣рдд рд╣ो рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рд╣ुрдЖ। рдХिрд╕ाрди рдк्рд░рд╕рди्рди рд╣ुрдП, рдХिрди्рддु рдЪрдкрд░ाрд╕िрдпों рдХा рд░рдХ्рдд рдЙрдмрд▓рдиे рд▓рдЧा। рдиाрдИ рдФрд░ рдХрд╣ाрд░ рдЦ़िрджрдордд рдХो рдЖрдпे, рдХिрди्рддु рд▓ौрдЯा рджिрдпे рдЧрдпे। рдЕрд╣ीрд░ों рдХे рдШрд░ों рд╕े рджूрдз рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдПрдХ рдордЯрдХा рдЖрдпा, рд╡рд╣ рднी рд╡ाрдкрд╕ рд╣ुрдЖ। рддрдоोрд▓ी рдПрдХ рдвोрд▓ी рдкाрди рд▓ाрдпा, рдХिрди्рддु рд╡рд╣ рднी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рди рд╣ुрдЖ। рдЖрд╕ाрдоी рдЖрдкрд╕ рдоें рдХрд╣рдиे рд▓рдЧे рдХि рдХोрдИ рдзрд░्рдоाрдд्рдоा рдкुрд░ुрд╖ рдЖрдпे рд╣ैं। рдкрд░рди्рддु рдЪрдкрд░ाрд╕िрдпों рдХो рддो рдпे рдирдИ рдмाрддें рдЕрд╕рд╣्рдп рд╣ो рдЧрдИ। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा- рд╣ुрдЬрд░, рдЕрдЧрд░ рдЖрдкрдХो рдпे рдЪीрдЬें рдкрд╕рди्рдж рди рд╣ो рддो рди рд▓ें, рдордЧрд░ рд░рд╕्рдо рдХो рддो рди рдоिрдЯाрдпें। рдЕрдЧрд░ рдХोрдИ рджूрд╕рд░ा рдЖрджрдоी рдпрд╣ाँ рдЖрдпेрдЧा рддो рдЙрд╕े рдирдпे рд╕िрд░े рд╕े рдпрд╣ рд░рд╕्рдо рдмाँрдзрдиे рдоें рдХिрддрдиी рджिрдХ्рдХрдд рд╣ोрдЧी? рдпрд╣ рд╕рдм рд╕ुрдирдХрд░ рдкрдг्рдбिрддрдЬी рдиे рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рджिрдпा-рдЬिрд╕рдХे рд╕िрд░ рдкрд░ рдкрдб़ेрдЧा рд╡рд╣ рднुрдЧрдд рд▓ेрдЧा। рдоुрдЭे рдЗрд╕рдХी рдЪिрди्рддा рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рдпा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा? рдПрдХ рдЪрдкрд░ाрд╕ी рдиे рд╕ाрд╣рд╕ рдмाँрдзрдХрд░ рдХрд╣ा- рдЗрди рдЕрд╕ाрдоिрдпों рдХो рдЖрдк рдЬिрддрдиा рдЧрд░ीрдм рд╕рдордЭрддे рд╣ैं рдЙрддрдиे рдЧрд░ीрдм рдпे рдирд╣ीं рд╣ैं। рдЗрдирдХा рдвंрдЧ рд╣ी рдРрд╕ा рд╣ै। рднेрд╖ рдмрдиाрдпे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рджेрдЦрдиे рдоें рдРрд╕े рд╕ीрдзे рд╕ाрджे рдоाрдиो рдмेрд╕िंрдЧ рдХी рдЧाрдп рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╕рдЪ рдоाрдиिрдП, рдЗрдирдоें рдХा рдПрдХ-рдПрдХ рд╢्рд░ाрджрдоी рд╣ рдИрдХोрд░рдЯ рдХा рд╡рдХीрд▓ рд╣ै।

рдЪрдкрд░ाрд╕िрдпों рдХे рдЗрд╕ рд╡ाрдж-рд╡िрд╡ाрдж рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдг्рдбिрддрдЬी рдкрд░ рдХुрдЫ рди рд╣ुрдЖ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЧृрд╣рд╕्рде рд╕े рджрдпाрд▓ुрддा рдФрд░ рднाрдИрдЪाрд░े рдХा рдЖрдЪрд░рдг рдХрд░рдиा рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХिрдпा। рд╕рдмेрд░े рд╕े рдЖрда рдмрдЬे рддрдХ рддो рдЧрд░ीрдмों рдХो рдмिрдиा рджाрдо рдФрд╖рдзिрдпाँ рджेрддे, рдлिрд░ рд╣िрд╕ाрдм-рдХिрддाрдм рдХा рдХाрдо рджेрдЦрддे । рдЙрдирдХे рд╕рджाрдЪрд░рдг рдиे рдЕрд╕ाрдоिрдпों рдХो рдоोрд╣ рд▓िрдпा। рдоाрд▓рдЧुрдЬाрд░ी рдХा рд░ुрдкрдпा, рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рдХुрд░рдХी рддрдеा рдиीрд▓ाрдо рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рдеी,рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдПрдХ рдЗрд╢ाрд░े рдкрд░ рд╡рд╕ूрд▓ рд╣ो рдЧрдпा। рдХिрд╕ाрдиों рдиे рдЕрдкрдиे рднाрдЧ рд╕рд░ाрд╣े рдФрд░ рд╡े рдордиाрдиे рд▓рдЧे рдХि рд╣рдоाрд░े рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рджिрдиोрджिрди рдмрдв़рддी рд╣ो।

***

рдХुँрд╡рд░ рд╡िрд╢ाрд▓рд╕िंрд╣ рдЕрдкрдиी рдк्рд░рдЬा рдХे рдкाрд▓рди-рдкोрд╖рдг рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдз्рдпाрди рд░рдЦрддे рдеे। рд╡े рдмीрдЬ рдХे рд▓िрдП рдЕрдиाрдЬ рджेрддे рдФрд░ рдордЬрджूрд░ी рдФрд░ рдмैрд▓ों рдХे рд▓िрдП рд░ुрдкрдпे। рдлрд╕рд▓ рдХрдЯрдиे рдкрд░ рдПрдХ рдХा рдбेрдв़ рд╡рд╕ूрд▓ рдХрд░ рд▓ेрддे рдЪाँрджрдкाрд░ рдХे рдХिрддрдиे рд╣ी рдЕрд╕ाрдоी рдЗрдирдХे рдЛрдгी рдеे। рдЪैрдд рдХा рдорд╣ीрдиा рдеा рдл़рд╕рд▓ рдХрдЯ-рдлрдЯрдХрд░ рдЦрд▓िрд╣ाрдиों рдоें рдЖ рд░рд╣ी рдеी। рдЦрд▓िрд╣ाрди рдоें рд╕े рдХुрдЫ рдЕрдиाрдЬ рдШрд░ рдоें рдЖрдиे рд▓рдЧा рдеा। рдЗрд╕ी рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдХुँрд╡рд░рд╕ाрд╣рдм рдиे рдЪाँрджрдкाрд░рд╡ाрд▓ों рдХो рдмुрд▓ाрдпा рдФрд░ рдХрд╣ा- рд╣рдоाрд░ा рдЕрдиाрдЬ рдФрд░ рд░ुрдкрдпा рдмेрдмाрдХ рдХрд░ рджो। рдпрд╣ рдЪैрдд рдХा рдорд╣ीрдиा рд╣ै। рдЬрдм рддрдХ рдХрдб़ाрдИ рди рдХी рдЖрдп, рддुрдо рд▓ोрдЧ рдбрдХाрд░ рдирд╣ीं рд▓ेрддे। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХाрдо рдирд╣ीं рдЪрд▓ेрдЧा। рдмूрдв़े рдорд▓ूрдХा рдиे рдХрд╣ा- рд╕рд░рдХाрд░, рднрд▓ा рдЕрд╕ाрдоी рдХрднी рдЕрдкрдиे рдоाрд▓िрдХ рд╕े рдмेрдмाрдХ़ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдХुрдЫ рдЕрднी рд▓े рд▓िрдпा рдЬाрдп, рдХुрдЫ рдлिрд░ рджे рджेंрдЧे। рд╣рдоाрд░ी рдЧрд░्рджрди рддो рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдоुрдЯ्рдаी рдоें рд╣ै।

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм- рдЖрдЬ рдХौрдб़ी рдХौрдб़ी рдЪुрдХाрдХрд░ рдпрд╣ाँ рд╕े рдЙрдардиे рдкाрдУрдЧे। рддुрдо рд▓ोрдЧ рд╣рдоेрд╢ा рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рд╣ीрд▓ा рд╣рд╡ाрд▓ा рдХिрдпा рдХрд░рддे рд╣ो।

рдорд▓рдХा (рд╡िрдирдп рдХे рд╕ाрде)- рд╣рдоाрд░ा рдкेрдЯ рд╣ै, рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рд░ोрдЯिрдпाँ рд╣ै, рд╣рдордХो рдФрд░ рдХ्рдпा рдЪाрд╣िрдП рдЬो рдХुрдЫ рдЙрдкрдЬ рд╣ै рд╡рд╣ рд╕рдм рд╕рд░рдХाрд░ рд╣ी рдХी рд╣ै।

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рд╕े рдорд▓ूрдХा рдХी рдпрд╣ рд╡ाрдЪाрд▓рддा рд╕рд╣ी рди рдЧрдИ।  рд░ाрдЬा-рд░рдИрд╕ рдард╣рд░े, рдЙрди्рд╣ें рдЗрд╕рдкрд░ рдХ्рд░ोрдз рдЖ рдЧрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдЦрд░ी-рдЦोрдЯी рд╕ुрдиाрдИ рдФрд░ рдХрд╣ा- рдХोрдИ рд╣ै? рдЬрд░ा рдЗрд╕ рдмुрдб्рдвे рдХा рдХाрди рддो рдЧрд░рдо рдХрд░ो, рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рдмрдв़-рдЪрдв़рдХрд░ рдмाрддें рдХрд░рддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддो рдХрджाрдЪिрдд् рдзрдордХाрдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд╕े рдХрд╣ा, рдХिрди्рддु рдЪрдкрд░ाрд╕ी рдХाрджिрд░ рдЦ़ाँ рдиे рд▓рдкрдХрдХрд░ рдмूрдв़े рдХी рдЧрд░्рджрди рдкрдХрдб़ी рдФрд░ рдРрд╕ा рдзрдХ्рдХा рджिрдпा рдХि рд╡ेрдЪाрд░ा рдЬрдоीрди рдкрд░ рдЬा рдЧिрд░ा। рдорд▓ूрдХा рдХे рджो рдЬрд╡ाрди рдмेрдЯे рд╡рд╣ाँ рдЪुрдкрдЪाрдк рдЦрдб़े рдеे। рдмाрдк рдХी рдРрд╕ी рджрд╢ा рджेрдЦрдХрд░ рдЙрдирдХा рд░рдХ्рдд рдЧрд░्рдо рд╣ो рдЙрдаा। рд╡े рджोрдиों рдЭрдкрдЯे рдФрд░ рдХाрджिрд░ рдЦाँ рдкрд░ рдЯूрдЯ рдкрдб़े। рдзрдоाрдзрдо рд╢рдм्рдж рд╕ुрдиाрдИ рдкрдб़рдиे рд▓рдЧा। рдЦ़ाँ рд╕ाрд╣рдм рдХा рдкाрдиी рдЙрддрд░ рдЧрдпा, рд╕ाрдл़ा рдЕрд▓рдЧ рдЖ рдЧिрд░ा। рдЕрдЪрдХрди рдХे рдЯुрдХрдб़े-рдЯुрдХрдб़े рд╣ो рдЧрдпे। рдХिрди्рддु рдЬрдмाрди рдЪрд▓рддी рд░рд╣ी।

рдорд▓ूрдХा рдиे рджेрдЦा, рдмाрдд рдмिрдЧрдб़ рдЧрдИ। рд╡рд╣ рдЙрдаा рдФрд░ рдХाрджिрд░ рдЦ़ाँ рдХो рдЫुрдб़ाрдХрд░ рдЕрдкрдиे рд▓рдб़рдХों рдХो рдЧाрд▓िрдпाँ рджेрдиे рд▓рдЧा। рдЬрдм рд▓рдб़рдХों рдиे рдЙрд╕ी рдХो рдбाँрдЯा рддрдм рджौрдб-рдХрд░ рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХे рдЪрд░рдгों рдкрд░ рдЧिрд░ рдкрдб़ा। рдкрд░ рдмाрдд рдпрдеाрд░्рде рдоें рдмिрдЧрдб़ рдЧрдИ рдеी। рдмूрдв़े рдХे рдЗрд╕ рд╡िрдиीрдд рднाрд╡ рдХा рдХुрдЫ рдк्рд░рднाрд╡ рди рд╣ुрдЖ। рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХी рдЖँрдЦों рд╕े рдоाрдиो рдЖрдЧ рдХे рдЕंрдЧाрд░े рдиिрдХрд▓ рд░рд╣े рдеे। рд╡े рдмोрд▓े-рдмेрдИрдоाрди, рдЖँрдЦों рдХे рд╕ाрдордиे рд╕े рджूрд░ рд╣ो рдЬा, рдирд╣ीं рддो рддेрд░ा рдЦूрди рдкी рдЬाрдКँрдЧा।

рдмूрдв़े рдХे рд╢рд░ीрд░ рдоें рд░рдХ्рдд рддो рдЕрдм рд╡ैрд╕ा рди рд░рд╣ा рдеा, рдХिрди्рддु рдХुрдЫ рдЧрд░्рдоी рдЕрд╡рд╢्рдп рдеी। рд╕рдордЭрддा рдеा рдХि рдпे рдХुрдЫ рди्рдпाрдп рдХрд░ेंрдЧे, рдкрд░рди्рддु рдпрд╣ рдлрдЯрдХाрд░ рд╕ुрдирдХрд░ рдмोрд▓ा- рд╕рд░рдХाрд░, рдмुрдв़ाрдкे рдоें рдЖрдкрдХे рджрд░рд╡ाрдЬे рдкрд░ рдкाрдиी рдЙрддрд░ рдЧрдпा рдФрд░ рддिрд╕рдкрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рд╣рдоी рдХो рдбाँрдЯрддे рд╣ैं। рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдиे рдХрд╣ा- рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдЗрдЬ्рдЬ़рдд рдЕрднी рдХ्рдпा рдЙрддрд░ी рд╣ै, рдЕрдм рдЙрддрд░ेрдЧी।

рджोрдиों рд▓рдб़рдХे рд╕рд░ोрд╖ рдмोрд▓े-рд╕рд░рдХाрд░ рдЕрдкрдиा рд░ुрдкрдпा рд▓ेंрдЧे рдХि рдХिрд╕ी рдХी рдЗрдЬ्рдЬрдд рд▓ेंрдЧे?

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм (рдРंрдардХрд░)- рд░ुрдкрдпा рдкीрдЫे рд▓ेंрдЧे, рдкрд╣рд▓े рджेрдЦेंрдЧे, рдХि рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдЗрдЬ्рдЬ़рдд рдХिрддрдиी рд╣ै।

***

рдЪाँрджрдкाрд░ рдХे рдХिрд╕ाрди рдЕрдкрдиे рдЧाँрд╡ рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪрдХрд░ рдкрдг्рдбिрдд рджुрд░्рдЧाрдиाрде рд╕े рдЕрдкрдиी рд░ाрдордХрд╣ाрдиी рдХрд╣ рд╣ी рд░рд╣े рдеे рдХि рдХुँрдмрд░ рд╕ाрд╣рдм рдХा рджुрдд рдкрд╣ुँрдЪा рдФрд░ рдЦ़рдмрд░ рджी рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЖрдкрдХो рдЕрднी-рдЕрднी рдмुрд▓ाрдпा рд╣ै।

рджुрд░्рдЧाрдиाрде рдиे рдЕрд╕ाрдоिрдпों рдХो рдкрд░िрддोрд╖ рджिрдпा рдФрд░ рдЖрдк рдШोрдб़े рдкрд░ рд╕рд╡ाрд░ рд╣ोрдХрд░ рджрд░рдмाрд░ рдоें рд╣ाрдЬ़िрд░ рд╣ुрдП।

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХी рдЖँрдЦें рд▓ाрд▓ рдеीं। рдоुрдЦ рдХी рдк्рд░ाрдХृрддि рднрдпंрдХрд░ рд╣ो рд░рд╣ी рдеी। рдХрдИ рдоुрдЦ्рддाрд░ рдФрд░ рдЪрдкрд░ाрд╕ी рдмैрдаे рд╣ुрдП рдЖрдЧ рдкрд░ рддेрд▓ рдбाрд▓ рд░рд╣े рдеे। рдкрдг्рдбिрддрдЬी рдХो рджेрдЦрддे рд╣ी рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдмोрд▓े- рдЪाँрджрдкाрд░рд╡ाрд▓ों рдХी рд╣рд░рдХрдд рдЖрдкрдиे рджेрдЦी?

рдкрдг्рдбिрддрдЬी рдиे рдирдо्рд░ рднाрд╡ рд╕े рдХрд╣ा- рдЬी рд╣ाँ, рд╕ुрдирдХрд░ рдмрд╣ुрдд рд╢ोрдХ рд╣ुрдЖ। рдпे рддो рдРрд╕े рд╕рд░рдХрд╢ рди рдеे।

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм- рдпрд╣ рд╕рдм рдЖрдк рд╣ी рдХे рдЖрдЧрдорди рдХा рдлрд▓ рд╣ै। рдЖрдк рдЕрднी рд╕्рдХूрд▓ рдХे рд▓рдб़рдХे рд╣ैं। рдЖрдк рдХ्рдпा рдЬाрдиें рдХि рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рдХैрд╕े рд░рд╣рдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрджि рдЖрдкрдХा рдмрд░्рддाрд╡ рдЕрд╕ाрдоिрдпों рдХे рд╕ाрде рдРрд╕ा рд╣ी рд░рд╣ा рддो рдлिрд░ рдоैं рдЬ़рдоींрджाрд░ी рдХрд░ рдЪुрдХा। рдпрд╣ рд╕рдм рдЖрдкрдХी рдХрд░рдиी рд╣ै। рдоैंрдиे рдЗрд╕ी рджрд░рд╡ाрдЬ़े рдкрд░ рдЕрд╕ाрдоिрдпों рдХो рдмाँрдз рдмाँрдзрдХрд░ рдЙрд▓рдЯे рд▓рдЯрдХा рджिрдпा рд╣ै рдФрд░ рдХिрд╕ी рдиे рдЪूँ рддрдХ рди рдХी। рд╢्рд░ाрдЬ рдЙрдирдХा рдпрд╣ рд╕ाрд╣рд╕ рдХि рдоेрд░े рд╣ी рд╢्рд░ाрджрдоी рдкрд░ рд╣ाрде рдЪрд▓ाрдпें!

рджुрд░्рдЧाрдиाрде (рдХुрдЫ рджрдмрддे рд╣ुрдП)- рдорд╣ाрд╢рдп, рдЗрд╕рдоें рдоेрд░ा рдХ्рдпा рдЕрдкрд░ाрдз? рдоैंрдиे рддो рдЬрдмрд╕े рд╕ुрдиा рд╣ै рддрднी рд╕े рд╕्рд╡рдпं рд╕ोрдЪ рдоें рдкрдб़ा рд╣ूँ।

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм- рдЖрдкрдХा рдЕрдкрд░ाрдз рдирд╣ीं рддो рдХिрд╕рдХा рд╣ै? рдЖрдк рд╣ी рдиे рддो рдЗрдирдХो рд╕рд░ рдЪрдв़ाрдпा। рдмेрдЧाрд░ рдмंрдж рдХрд░ рджी, рдЖрдк рд╣ी рдЙрдирдХे рд╕ाрде рднाрдИрдЪाрд░े рдХा рдмрд░्рддाрд╡ рдХрд░рддे рд╣ै, рдЙрдирдХे рд╕ाрде рд╣ँрд╕ी-рдордЬ़ाрдХ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпे рдЫोрдЯे рдЖрджрдоी рдЗрд╕ рдмрд░्рддाрд╡ рдХी рдХрджрд░ рдХ्рдпा рдЬाрдиें, рдХिрддाрдмी рдмाрддें рд╕्рдХूрд▓ों рд╣ी рдХे рд▓िрдП рд╣ैं। рджुрдиिрдпा рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХा рдХाрдиूрди рджुрд╕рд░ा‌ рд╣ै। рдЕрдЪ्рдЫा, рдЬो рд╣ुрдЖ рд╕ो рд╣ुрдЖ। рдЕрдм рдоैं рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдХि рдЗрди рдмрджрдоाрд╢ों рдХो рдЗрд╕ рд╕рд░рдХрд╢ी рдХा рдордЬ़ा рдЪрдЦाрдпा рдЬाрдп। рдЕрд╕ाрдоिрдпों рдХो рдЖрдкрдиे рдоाрд▓рдЧुрдЬाрд░ी рдХी рд░рд╕ीрджें рддो рдирд╣ीं рджी рд╣ैं?
рджुрд░्рдЧाрдиाрде (рдХुрдЫ рдбрд░рддे рд╣ुрдП)- рдЬी рдирд╣ीं, рд░рд╕ीрджें рддैрдпाрд░ рд╣ै, рдХेрд╡рд▓ рдЖрдкрдХे рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ों рдХी рджेрд░ рд╣ै?

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм (рдХुрдЫ рд╕ंрддुрд╖्рдЯ рд╣ोрдХрд░)- рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ुрдЖ। рд╢рдХुрди рдЕрдЪ्рдЫे рд╣ैं। рдЕрдм рдЖрдк рдЗрди рд░рд╕ीрджों рдХो рдЪिрд░ाрдЧ़рдЕрд▓ी рдХे рд╕िрдкुрд░्рдж рдХीрдЬिрдП। рдЗрди рд▓ोрдЧों рдкрд░ рдмрдХाрдпा рд▓рдЧाрди рдХी рдиाрд▓िрд╢ рдХी рдЬाрдпрдЧी, рдл़рд╕рд▓ рдиीрд▓ाрдо рдХрд░ा рд▓ूँрдЧा। рдЬрдм рднूрдЦे рдорд░ेंрдЧे рддрдм рд╕ूрдЭेрдЧी। рдЬो рд░ुрдкрдпा рдЕрдм рддрдХ рд╡рд╕ूрд▓ рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै, рд╡рд╣ рдмीрдЬ рдФрд░ рдЛрдг рдХे рдЦाрддे рдоें рдЪрдв़ा рд▓ीрдЬिрдП। рдЖрдкрдХो рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рдЧрд╡ाрд╣ी рджेрдиी рд╣ोрдЧी рдХि рдпрд╣ рд░ुрдкрдпा рдоाрд▓рдЧुрдЬाрд░ी рдХे рдордж рдоें рдирд╣ीं, рдХрд░्рдЬ рдХे рдордж рдоें рд╡рд╕ूрд▓ рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдмрд╕!

рджुрд░्рдЧाрдиाрде рдЪिрди्рддिрдд рд╣ो рдЧрдпे। рд╕ोрдЪрдиे рд▓рдЧे рдХि рдХ्рдпा рдпрд╣ाँ рднी рдЙрд╕ी рдЖрдкрдд्рддि рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкрдб़ेрдЧा рдЬिрд╕рд╕े рдмрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрддрдиे рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рдХे рдмाрдж, рдЗрд╕ рд╢ाрди्рддि-рдХुрдЯीрд░ рдХो рдЧ्рд░рд╣рдг рдХिрдпा рдеा? рдХ्рдпा рдЬाрди-рдмूрдЭрдХрд░ рдЗрди рдЧрд░ीрдмों рдХी рдЧрд░्рджрди рдкрд░ рдЫुрд░ी рдлेрд░ूँ, рдЗрд╕рд▓िрдП рдХि рдоेрд░ी рдиौрдХрд░ी рдмрдиी рд░рд╣े? рдирд╣ीं, рдпрд╣ рдоुрдЭрд╕े рди рд╣ोрдЧा। рдмोрд▓े-рдХ्рдпा рдоेрд░ी рд╢рд╣ाрджрдд рдмिрдиा рдХाрдо рди рдЪрд▓ेрдЧा?

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм (рдХ्рд░ोрдз рд╕े)- рдХ्рдпा рдЗрддрдиा рдХрд╣рдиे рдоें рднी рдЖрдкрдХो рдХोрдИ рдЙрдЬ्рд░ рд╣ै? рджुрд░्рдЧाрдиाрде (рдж्рд╡िрд╡िрдзा рдоें рдкрдб़े рд╣ुрдП )-рдЬी, рдпों рддो рдоैंрдиे рдЖрдкрдХा рдирдордХ рдЦाрдпा рд╣ै। рдЖрдкрдХो рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЖрдЬ्рдЮा рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा рдоुрдЭे рдЙрдЪिрдд рд╣ै, рдХिрди्рддु рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдоैंрдиे рдЧрд╡ाрд╣ी рдирд╣ीं рджी рд╣ै। рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдХाрд░्рдп рдоुрдЭрд╕े рди рд╣ो рд╕рдХे рдЕрддः рдоुрдЭे рддो рдХ्рд╖рдоा рд╣ी рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрдп।

рдХँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм (рд╢ाрд╕рди рдХे рдвंрдЧ рд╕े)- рдпрд╣ рдХाрдо рдЖрдкрдХो рдХрд░рдиा рдкрдб़ेрдЧा, рдЗрд╕рдоें 'рд╣ाँ-рдирд╣ीं рдХी рдХोрдИ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं। рдЖрдЧ рдЕрдкрдиे рд▓рдЧाрдИ рд╣ै, рдмुрдЭा- рдпेрдЧा рдХौрди?

рджुрд░्рдЧाрдиाрде (рджृрдв़рддा рдХे рд╕ाрде)- рдоैं рдЭूрда рдХрджाрдкि рдирд╣ीं рдмोрд▓ рд╕рдХрддा, рдФрд░ рди рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╢рд╣ाрджрдд рджे рд╕рдХрддा рд╣ूँ।

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм (рдХोрдорд▓ рд╢рдм्рджों рдоें )-рдХृрдкाрдиिрдзाрди, рдпрд╣ рдЭूрда рдирд╣ीं рд╣ै। рдоैंрдиे рдЭूрда рдХा рд╡्рдпाрдкाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рд╣ै। рдоैं рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХрд╣рддा рдХि рдЖрдк рд░ुрдкрдпे рдХा рд╡рд╕ूрд▓ рд╣ोрдиा рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рджीрдЬिрдП। рдЬрдм рдЕрд╕ाрдоी рдоेрд░े рдЛрдгी рд╣ैं, рддो рдоुрдЭे рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै рдХि рдЪाрд╣े рд░ुрдкрдпा рдЛрдг рдХी рдордж рдоें рд╡рд╕ूрд▓ рдХрд░ूँ рдпा рдоाрд▓рдЧुрдЬाрд░ी рдХी рдордж рдоें। рдпрджि рдЗрддрдиी-рд╕ी рдмाрдд рдХो рдЖрдк рдЭूрда рд╕рдордЭрддे рд╣ैं рддो рдЖрдкрдХी рдЬ़рдмрд░рджрд╕्рддी рд╣ै। рдЕрднी рдЖрдкрдиे рд╕ंрд╕ाрд░ рджेрдЦा рдирд╣ीं। рдРрд╕ी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं। рдЖрдк рдоेрд░े рдпрд╣ाँ рдиौрдХрд░ी рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╕ेрд╡рдХ-рдзрд░्рдо рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХीрдЬिрдП। рдЖрдк рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдФрд░ рд╣ोрдирд╣ाрд░ рдкुрд░ुрд╖ рд╣ै। рдЕрднी рдЖрдкрдХो рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рдмрд╣ुрдд рджिрди рддрдХ рд░рд╣рдиा рд╣ै рдФрд░ рдмрд╣ुрдд рдХाрдо рдХрд░рдиा рд╣ै। рдЕрднी рд╕े рдЖрдк рдпрд╣ рдзрд░्рдо рдФрд░ рд╕рдд्рдпрддा рдзाрд░рдг рдХрд░ेंрдЧे рддो рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЖрдкрдХो рдЖрдкрдд्рддि рдФрд░ рдиिрд░ाрд╢ा рдХे рд╕िрд╡ा рдФрд░ рдХुрдЫ рдк्рд░ाрдк्рдд рди рд╣ोрдЧा। рд╕рдд्рдпрдк्рд░िрдпрддा рдЕрд╡рд╢्рдп рдЙрдд्рддрдо рд╡рд╕्рддु рд╣ै, рдХिрди्рддु рдЙрд╕рдХी рднी рд╕ीрдоा рд╣ै, 'рдЕрддि рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рд╡рд░्рдЬрдпेрдд्। рдЕрдм рдЕрдзिрдХ рд╕ोрдЪ рд╡िрдЪाрд░ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं। рдпрд╣ рдЕрд╡рд╕рд░ рдРрд╕ा рд╣ी рд╣ै।

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдкुрд░ाрдиे рдЦुрд░्рд░ाрдЯ рдеे। рдЗрд╕ рдлैंрдХрдиैрдд рд╕े рдпुрд╡рдХ рдЦिрд▓ाрдб़ी рд╣ाрд░ рдЧрдпा।

***

рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рддीрд╕рд░े рджिрди рдЪाँрджрдкाрд░ рдХे рдЕрд╕ाрдоिрдпों рдкрд░ рдмрдХाрдпा рд▓рдЧाрди рдХी рдиाрд▓िрд╢ рд╣ुрдИ। рд╕рдорди рдЖрдпे। рдШрд░-рдШрд░ рдЙрджाрд╕ी рдЫा рдЧрдИ। рд╕рдорди рдХ्рдпा рдеे, рдпрдо рдХे рджूрдд рдеे। рджेрд╡ी-рджेрд╡рддाрдУं рдХी рдоिрди्рдирддें рд╣ोрдиे рд▓рдЧी। рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рдЕрдкрдиे рдШрд░рд╡ाрд▓ों рдХो рдХोрд╕рдиे рд▓рдЧी, рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ рдЕрдкрдиे рднाрдЧ्рдп рдХो। рдиिрдпрдд рддाрд░ीрдЦ рдХे рджिрди рдЧाँрд╡ рдХे рдЧँрд╡ाрд░ рдХрди्рдзे рдкрд░ рд▓ोрдЯा-рдбोрд░ рд░рдЦे рдФрд░ рдЕंрдЧोрдЫे рдоें рдЪрдмेрдиा рдмांрдзे рдХрдЪрд╣рд░ी рдХो рдЪрд▓े। рд╕ैрдХрдб़ों рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рдФрд░ рдмाрд▓рдХ рд░ोрддे рд╣ुрдП рдЙрдирдХे рдкीрдЫे-рдкीрдЫे рдЬाрддे рдеे। рдоाрдиो рдЕрдм рд╡े рдлिрд░ рдЙрдирд╕े рди рдоिрд▓ेंрдЧे।

рдкрдг्рдбिрдд рджुрд░्рдЧाрдиाрде рдХे рд▓िрдП рдпे рддीрди рджिрди рдХрдаिрди рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХे рдеे। рдПрдХ рдУрд░ рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХी рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓िрдиी рдмाрддें, рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдХिрд╕ाрдиों рдХी рд╣ाрдп-рд╣ाрдп। рдкрд░рди्рддु рд╡िрдЪाрд░-рд╕ाрдЧрд░ рдоें рддीрди рджिрди рдиिрдордЧ्рди рд░рд╣рдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдЙрди्рд╣ें рдзрд░рддी рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рдоिрд▓ рдЧрдпा। рдЙрдирдХी рд╢्рд░ाрдд्рдоा рдиे рдХрд╣ा- рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╣ै। рдпрджि рдЗрд╕рдоें рдЕрдиुрдд्рддीрд░्рдг рд░рд╣े рддो рдлिрд░ рдЖрдд्рдоिрдХ рджुрд░्рдмрд▓рддा рд╣ी рд╣ाрде рд░рд╣ рдЬाрдпрдЧी। рдиिрджाрди рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ो рдЧрдпा рдХि рдоैं рдЕрдкрдиे рд▓ाрдн рдХे рд▓िрдП рдЗрддрдиे рдЧрд░ीрдмों рдХो рд╣ाрдиि рд╣ींрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдКंрдЧा।

рджрд╕ рдмрдЬे рджिрди рдХा рд╕рдордп рдеा। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рд╕ाрдордиे рдоेрд▓ा-рд╕ा рд▓рдЧा рд╣ुрдЖ рдеा। рдЬрд╣ाँ-рддрд╣ाँ рд╢्рдпाрдорд╡рд╕्рдд्рд░ाрдЪ्рдЫाрджिрдд рджेрд╡рддाрдУं рдХी рдкूрдЬा рд╣ो рд░рд╣ी рдеी। рдЪाँрджрдкाрд░ рдХे рдХिрд╕ाрдиों рдХे рдЭुрдг्рдб рдХे рдЭुрдг्рдб рдПрдХ рдкेрдб़ рдХे рдиीрдЪे рдЖрдХрд░ рдмैрдаे। рдЙрдирд╕े рдХुрдЫ рджूрд░ рдкрд░ рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХे рдоुрдЦ्рддाрд░ рдЖрдо рд╕िрдкाрд╣िрдпों рдФрд░ рдЧрд╡ाрд╣ों рдХी рднीрдб़ рдеी। рдпे рд▓ोрдЧ рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╡िрдиोрдж рдоें рдеे। рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдордЫрд▓िрдпाँ рдкाрдиी рдоें рдкрд╣ुँрдЪрдХрд░ рдХрд▓ोрд▓ें рдХрд░рддी рд╣ैं, рдЙрд╕ी рднाँрддि рдпे рд▓ोрдЧ рднी рдЖрдирди्рдж рдоें рдЪूрд░ рдеे। рдХोрдИ рдкाрди рдЦा рд░рд╣ा рдеा। рдХोрдИ рд╣рд▓рд╡ाрдИ рдХी рджुрдХाрди рд╕े рдкूрд░िрдпों рдХी рдкрдд्рддрд▓ рд▓िрдпे рдЪрд▓ा рдЖрддा рдеा। рдЙрдзрд░ рдмेрдЪाрд░े рдХिрд╕ाрди рдкेрдб़ рдХे рдиीрдЪे рдЪुрдкрдЪाрдк рдЙрджाрд╕ рдмैрдаे рдеे рдХि рдмाрдЬ рди рдЬाрдиे рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा, рдХौрди рдЖрдл़рдд рдЖрдпेрдЧी! рднрдЧрд╡ाрди рдХा рднрд░ोрд╕ा рд╣ै। рдоुрдХрджрдоें рдХी рдкेрд╢ी рд╣ुрдИ। рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХी рдУрд░ рдХे рдЧрд╡ाрд╣ рдЧрд╡ाрд╣ी рджेрдиे рд▓рдЧे рдХि рдЕрд╕ाрдоी рдмрдб़े рд╕рд░рдХрд╢ рд╣ैं। рдЬрдм рд▓рдЧाрди рдоाँрдЧा рдЬाрддा рд╣ै рддो рд▓рдб़ाрдИ-рдЭрдЧрдб़े рдкрд░ рддैрдпाрд░ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдЕрдмрдХी рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рдХौрдб़ी рднी рдирд╣ीं рджी।

рдХाрджिрд░ рдЦ़ाँ рдиे рд░ोрдХрд░ рдЕрдкрдиे рд╕िрд░ рдХी рдЪोрдЯ рджिрдЦाрдИ। рд╕рдмрдХे рдкीрдЫे рдкрдг्рдбिрдд рджुрд░्рдЧाрдиाрде рдХी рдкुрдХाрд░ рд╣ुрдИ। рдЙрди्рд╣ीं рдХे рдмрдпाрди рдкрд░ рдиिрдкрдЯाрд░ा рд╣ोрдиा рдеा। рд╡рдХीрд▓ рд╕ाрд╣рдм рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЦूрдм рддोрддे рдХी рднाँрддि рдкрдв़ा рд░рдЦा рдеा,рдХिрди्рддु рдЙрдирдХे рдоुрдЦ рд╕े рдкрд╣рд▓ा рд╡ाрдХ्рдп рдиिрдХрд▓ा рд╣ी рдеा рдХि рдоैрдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдиे рдЙрдирдХी рдУрд░ рддीрд╡्рд░ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджेрдЦा। рд╡рдХीрд▓ рд╕ाрд╣рдм рдмрдЧрд▓ें рдЭाँрдХрдиे рд▓рдЧे। рдоुрдЦ्рддाрд░-рдЖрдо рдиे рдЙрдирдХी рдУрд░ рдШूрд░рдХрд░ рджेрдЦा। рдЕрд╣рд▓рдордж рдкेрд╢-рдХाрд░ рдЖрджि рд╕рдм-рдХे рд╕рдм рдЙрдирдХी рдУрд░ рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджेрдЦрдиे рд▓рдЧे।

рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдиे рддीрд╡्рд░ рд╕्рд╡рд░ рдоें рдХрд╣ा- рддुрдо рдЬाрдирддे рд╣ो рдХि рдоैрдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдХे рд╕ाрдордиे рдЦрдб़े рд╣ो?

рджुрд░्рдЧाрдиाрде (рджृрдв़рддाрдкूрд░्рд╡рдХ)- рдЬी рд╣ाँ, рднрд▓ी рднाँрддि рдЬाрдирддा рд╣ूँ।

рди्рдпाрдпाрдзीрд╢- рддुрдо्рд╣ाрд░े рдКрдкрд░ рдЕрд╕рдд्рдп рднाрд╖рдг рдХा рдЕрднिрдпोрдЧ рд▓рдЧाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рджुрд░्рдЧाрдиाрде- рдЕрд╡рд╢्рдп, рдпрджि рдоेрд░ा рдХрдерди рдЭूрдаा рд╣ो।

рд╡рдХीрд▓ рдиे рдХрд╣ा- рдЬाрди рдкрдб़рддा рд╣ै, рдХिрд╕ाрдиों рдХे рджूрдз, рдШी рдФрд░ рднेंрдЯ рдк्рд░ाрджि рдиे рдпрд╣ рдХाрдпा-рдкрд▓рдЯ рдХрд░ рджी рд╣ै рдФрд░ рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдХी рдУрд░ рд╕ाрд░्рдердХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджेрдЦा।

рджुрд░्рдЧाрдиाрде- рдЖрдкрдХो рдЗрди рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рдЕрдзिрдХ рддрдЬुрд░्рдмा рд╣ोрдЧा। рдоुрдЭे рддो рдЕрдкрдиी рд░ूрдЦी рд░ोрдЯिрдпाँ рд╣ी рдЕрдзिрдХ рдк्рдпाрд░ी рд╣ै।

рди्рдпाрдпाрдзीрд╢- рддो рдЗрди рдЕрд╕ाрдоिрдпों рдиे рд╕рдм рд░ुрдкрдпा рдмेрдмाрдХ рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै?

рджुрд░्рдЧाрдиाрде- рдЬी рд╣ाँ, рдЗрдирдХे рдЬिрдо्рдоे рд▓рдЧाрди рдХी рдПрдХ рдХौрдб़ी рднी рдмाрдХी рдирд╣ीं рд╣ै।

рди्рдпाрдпाрдзीрд╢- рд░рд╕ीрджें рдХ्рдпों рдирд╣ीं рджी?

рджुрд░्рдЧाрдиाрде- рдоेрд░े рдоाрд▓िрдХ рдХी рдЖрдЬ्рдЮा।

***

рдоैрдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдиे рдиाрд▓िрд╢ें рдбिрд╕рдоिрд╕ рдХрд░ рджी। рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХो рдЬ्рдпों рд╣ी рдЗрд╕ рдкрд░ाрдЬрдп рдХी рдЦрдмрд░ рдоिрд▓ी, рдЙрдирдХे рдХोрдк рдХी рдоाрдд्рд░ा рд╕ीрдоा рд╕े рдмाрд╣рд░ рд╣ो рдЧрдИ। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкрдг्рдбिрдд рджुрд░्рдЧाрдиाрде рдХो рд╕ैрдХрдб़ों рдХुрд╡ाрдХ्рдп рдХрд╣े- рдирдордХрд╣рд░ाрдо, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕рдШाрддी, рджुрд╖्рдЯ। рдоैंрдиे рдЙрд╕рдХा рдХिрддрдиा рдЖрджрд░ рдХिрдпा, рдХिрди्рддु рдХुрдд्рддे рдХी рдкूँрдЫ рдХрд╣ीं рд╕ीрдзी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЕрди्рдд рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕рдШाрдд рдХрд░ рд╣ी рдЧрдпा। рдпрд╣ рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ुрдЖ рдХि рдкрдг्рдбिрдд рджुрд░्рдЧाрдиाрде рдоैрдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдХा рдлैрд╕рд▓ा рд╕ुрдирддे рд╣ी рдоुрдЦ्рддाрд░ рдЖрдо рдХो рдХुंрдЬिрдпाँ рдФрд░ рдХाрдЧреЫрдкрдд्рд░ рд╕ुрдкुрд░्рдж рдХрд░ рдЪрд▓рддे рд╣ुрдП। рдирд╣ीं рддो рдЙрди्рд╣ें рдЗрд╕ рдХाрд░्рдп рдХे рдлрд▓ рдоें рдХुрдЫ рджिрди рд╣рд▓्рджी рдФрд░ рдЧुрдб़ рдкीрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкрдб़рддी।

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХा рд▓ेрди-рджेрди рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрдзिрдХ рдеा। рдЪाँрджрдкाрд░ рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ा рдЗрд▓ाрдХा рдеा। рд╡рд╣ाँ рдХे рдЕрд╕ाрдоिрдпों рдкрд░ рдХрдИ рд╕ौ рд░ुрдкрдпे рдмाрдХ़ी рдеे। рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ो рдЧрдпा рдХि рдЕрдм рд░ुрдкрдпा рдбूрдм рдЬाрдпрдЧा। рд╡рд╕ूрд▓ рд╣ोрдиे рдХी рдХोрдИ рдЖрд╢ा рдирд╣ीं। рдЗрд╕ рдкрдг्рдбिрдд рдиे рдЕрд╕ाрдоिрдпों рдХो рдмिрд▓рдХुрд▓ рдмिрдЧाрдб़ рджिрдпा। рдЕрдм рдЙрди्рд╣ें рдоेрд░ा рдХ्рдпा рдбрд░? рдЕрдкрдиे рдХाрд░िрди्рджों рдФрд░ рдоंрдд्рд░िрдпों рд╕े рд╕рдо्рдорддि рд▓ी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднी рдпрд╣ी рдХрд╣ा- рдЕрдм рд╡рд╕ूрд▓ рд╣ोрдиे рдХी рдХोрдИ рд╕ूрд░рдд рдирд╣ीं। рдХाрдЧрдЬ़ाрдд рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдкेрд╢ рдХिрдпे рдЬाрдпँ рддो рдЗрдирдХा рдЯैрдХ्рд╕ рд▓рдЧ рдЬाрдпрдЧा। рдХिрди्рддु рд░ुрдкрдпा рд╡рд╕ूрд▓ рд╣ोрдиा рдХрдаिрди рд╣ै। рдЙрдЬ़рд░рджाрд░िрдпाँ рд╣ोंрдЧी। рдХрд╣ीं рд╣िрд╕ाрдм рдоें рдХोрдИ рднूрд▓ рдиिрдХрд▓ рдЖрдИ рддो рд░рд╣ी-рд╕рд╣ी рд╕ाрдЦ рднी рдЬाрддी рд░рд╣ेрдЧी рдФрд░ рджूрд╕рд░े рдЗрд▓ाрдХों рдХा рд░ुрдкрдпा рднी рдоाрд░ा рдЬाрдпрдЧा।

рджूрд╕рд░े рджिрди рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдкूрдЬा-рдкाрда рд╕े рдиिрд╢्рдЪिрди्рдд рд╣ो рдЕрдкрдиे рдЪौрдкाрд▓ рдоें рдмैрдаे, рддो рдХ्рдпा рджेрдЦрддे рд╣ैं рдХि рдЪाँрджрдкाрд░ рдХे рдЕрд╕ाрдоी рдЭुрдг्рдб рдХे рдЭुрдг्рдб рдЪрд▓े рдЖ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ рджेрдЦрдХрд░ рднрдп рд╣ुрдЖ рдХि рдХрд╣ीं рдпे рд╕рдм рдХुрдЫ рдЙрдкрдж्рд░рд╡ рддो рди рдХрд░ेंрдЧे, рдХिрди्рддु рдХिрд╕ी рдХे рд╣ाрде рдоें рдПрдХ рдЫрдб़ी рддрдХ рди рдеी। рдорд▓ूрдХा рдЖрдЧे-рдЖрдЧे рдЖрддा рдеा। рдЙрд╕рдиे рджूрд░ рд╣ी рд╕े рдЭुрдХрдХрд░ рдмрди्рджрдиा рдХी। рдаाрдХुрд░ рд╕ाрд╣рдм рдХो рдРрд╕ा рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рд╣ुрдЖ, рдоाрдиो рд╡े рдХोрдИ рд╕्рд╡рдк्рди рджेрдЦ рд░рд╣े рд╣ों।

***

рдорд▓ूрдХा рдиे рд╕ाрдордиे рдЖрдХрд░ рд╡िрдирдпрдкूрд░्рд╡рдХ рдХрд╣ा— рд╕рд░рдХाрд░, рд╣рдо рд▓ोрдЧों рд╕े рдЬो рдХुрдЫ рднूрд▓-рдЪूрдХ рд╣ुрдИ рдЙрд╕े рдХ्рд╖рдоा рдХिрдпा рдЬाрдп। рд╣рдо рд▓ोрдЧ рд╕рдм рд╣рдЬूрд░ рдХे рдЪाрдХрд░ рд╣ैं; рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╣рдордХो рдкाрд▓ा-рдкोрд╕ा рд╣ै। рдЕрдм рднी рд╣рдоाрд░े рдКрдкрд░ рдпрд╣ी рдиिрдЧाрд╣ рд░рд╣े।

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХा рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдмрдв़ा। рд╕рдордЭे рдХि рдкрдг्рдбिрдд рдХे рдЪрд▓े рдЬाрдиे рд╕े рдЗрди рд╕рдмों рдХे рд╣ोрд╢ рдаिрдХाрдиे рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЕрдм рдХिрд╕рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓ेंрдЧे। рдЙрд╕ी рдЦुрд░्рд░ाрдЯ рдиे рдЗрди рд╕рдмों рдХो рдмрд╣рдХा рджिрдпा рдеा। рдХрдб़рдХрдХрд░ рдмोрд▓े-рд╡े рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕рд╣ाрдпрдХ рдкрдг्рдбिрдд рдХрд╣ाँ рдЧрдпे? рд╡े рдЖ рдЬाрддे рддो рдЬрд░ा рдЙрдирдХी рдЦ़рдмрд░ рд▓ी рдЬाрддी।
рдпрд╣ рд╕ुрдирдХрд░ рдорд▓ूрдХा рдХी рдЖँрдЦों рдоें рдЖँрд╕ू рднрд░ рдЖрдпे। рд╡рд╣ рдмोрд▓ा- рд╕рд░рдХाрд░, рдЙрдирдХो рдХुрдЫ рди рдХрд╣ें। рд╡े рдЖрджрдоी рдирд╣ीं, рджेрд╡рддा рдеे। рдЬрд╡ाрдиी рдХी рд╕ौрдЧрди्рдз рд╣ै, рдЬो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЖрдкрдХी рдХोрдИ рдиिрди्рджा рдХी рд╣ो। рд╡े рдмेрдЪाрд░े рддो рд╣рдо рд▓ोрдЧों рдХो рдмाрд░-рдмाрд░ рд╕рдордЭाрддे рдеे рдХि рджेрдЦो, рдоाрд▓िрдХ рд╕े рдмिрдЧाрдб़ рдХрд░рдиा рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрдд рдирд╣ीं। рд╣рдорд╕े рдХрднी рдПрдХ рд▓ोрдЯा рдкाрдиी рдХे рд░рд╡ाрджाрд░ рдирд╣ीं рд╣ुрдП। рдЪрд▓рддे-рдЪрд▓рддे рд╣рдорд╕े рдХрд╣ рдЧрдпे рдХि рдоाрд▓िрдХ рдХा рдЬो рдХुрдЫ рддुрдо्рд╣ाрд░े рдЬिрдо्рдоे рдиिрдХрд▓े, рдЪुрдХा рджेрдиा। рдЖрдк рд╣рдоाрд░े рдоाрд▓िрдХ рд╣ैं। рд╣рдордиे рдЖрдкрдХा рдмрд╣ुрдд рдЦाрдпा-рдкिрдпा рд╣ै। рдЕрдм рд╣рдоाрд░ी рдпрд╣ी рд╡िрдирддी рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рд╣ै рдХि рд╣рдоाрд░ा рд╣िрд╕ाрдм-рдХिрддाрдм рджेрдЦрдХрд░ рдЬो рдХुрдЫ рд╣рдоाрд░े рдКрдкрд░ рдиिрдХрд▓े, рдмрддाрдпा рдЬाрдп। рд╣рдо рдПрдХ-рдПрдХ рдХौрдб़ी рдЪुрдХा рджेंрдЧे, рддрдм рдкाрдиी рдкीрдпेंрдЧे।

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рд╕рди्рди рд╣ो рдЧрдпे। рдЗрди्рд╣ीं рд░ुрдкрдпों рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рдмाрд░ рдЦेрдд рдХрдЯрд╡ाрдиे рдкрдб़े рдеे। рдХिрддрдиी рдмाрд░ рдШрд░ों рдоें рдЖрдЧ рд▓рдЧрд╡ाрдИ। рдЕрдиेрдХ рдмाрд░ рдоाрд░-рдкीрдЯ рдХी। рдХैрд╕े рдХैрд╕े рджंрдб рджिрдпे। рдФрд░ рдЖрдЬ рдпे рд╕рдм рдЖрдк-рд╕े-рдЖрдк рд╕ाрд░ा рд╣िрд╕ाрдм-рдХिрддाрдм рд╕ाрдл़ рдХрд░рдиे рдЖрдпे рд╣ैं। рдпрд╣ рдХ्рдпा рдЬाрджू рд╣ै!

рдоुрдЦ्рддाрд░ाрдо рд╕ाрд╣рдм рдиे рдХाрдЧ़рдЬ़ाрдд рдЦोрд▓े рдФрд░ рдЕрд╕ाрдоिрдпों рдиे рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рдкोрдЯрд▓िрдпाँ। рдЬिрд╕рдХे рдЬिрдо्рдоे рдЬिрддрдиा рдиिрдХрд▓ा, рдмिрдиा рдХाрди-рдкूँрдЫ рд╣िрд▓ाрдпे рдЙрддрдиा рдж्рд░рд╡्рдп рд╕ाрдордиे рд░рдЦ рджिрдпा। рджेрдЦрддे рджेрдЦрддे рд╕ाрдордиे рд░ुрдкрдпों рдХा рдвेрд░ рд▓рдЧ рдЧрдпा। рдЫрд╣ рд╕ौ рд░ुрдкрдпा рдмाрдд рдХी рдмाрдд рдоें рд╡рд╕ूрд▓ рд╣ो рдЧрдпा। рдХिрд╕ी рдХे рдЬिрдо्рдоे рдХुрдЫ рдмाрдХी рди рд░рд╣ा। рдпрд╣ рд╕рдд्рдп рдФрд░ рди्рдпाрдп рдХी рд╡िрдЬрдп рдеी। рдХрдаोрд░рддा рдФрд░ рдиिрд░्рджрдпрддा рд╕े рдЬो рдХाрдо рдХрднी рди рд╣ुрдЖ‌ рд╡рд╣ рдзрд░्рдо рдФрд░ рди्рдпाрдп рдиे рдкूрд░ा рдХрд░ рджिрдЦाрдпा।

рдЬрдмрд╕े рдпे рд▓ोрдЧ рдоुрдХрджрдоा рдЬीрддрдХрд░ рдЖрдпे рддрднी рд╕े рдЙрдирдХो рд░ुрдкрдпा рдЪुрдХाрдиे рдХी рдзुрди рд╕рд╡ाрд░ рдеी। рдкрдг्рдбिрддрдЬी рдХो рд╡े рдпрдеाрд░्рде рдоें рджेрд╡рддा рд╕рдордЭрддे рдеे। рд░ुрдкрдпा рдЪुрдХा рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрдЬ्рдЮा рдеी। рдХिрд╕ी рдиे рдмैрд▓, рдХिрд╕ी рдиे рдЧрд╣рдиे рдмрди्рдзрдХ рд░рдЦे। рдпрд╣ рд╕рдм рдХुрдЫ рд╕рд╣рди рдХिрдпा, рдкрд░рди्рддु рдкрдг्рдбिрддрдЬी рдХी рдмाрдд рди рдЯाрд▓ी। рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХे рдорди рдоें рдкрдг्рдбिрддрдЬी рдХे рдк्рд░рддि рдЬो рдмुрд░े рд╡िрдЪाрд░ рдеे рд╡े рд╕рдм рдоिрдЯ рдЧрдпे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рджा рд╕े рдХрдаोрд░рддा рд╕े рдХाрдо рд▓ेрдиा рд╕ीрдЦा рдеा। рдЙрди्рд╣ीं рдиिрдпрдоों рдкрд░ рд╡े рдЪрд▓рддे рдеे। рди्рдпाрдп рддрдеा рд╕рдд्рдпрддा рдкрд░ рдЙрдирдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рди рдеा। рдХिрди्рддु рдЖрдЬ рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рджेрдЦ рдкрдб़ा рдХि рд╕рдд्рдпрддा рдФрд░ рдХोрдорд▓рддा рдоें рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ी рд╢рдХ्рддि рд╣ै।

рдпे рдЕрд╕ाрдоी рдоेрд░े рд╣ाрде рд╕े рдиिрдХрд▓ рдЧрдпे рдеे। рдоैं рдЗрдирдХा рдХ्рдпा рдмिрдЧाрдб़ рд╕рдХрддा рдеा? рдЕрд╡рд╢्рдп рд╡рд╣ рдкрдг्рдбिрдд рд╕рдЪ्рдЪा рдФрд░ рдзрд░्рдоाрдд्рдоा рдкुрд░ुрд╖ рдеा। рдЙрд╕рдоें рджूрд░рджрд░्рд╢िрддा рди рд╣ो, рдХाрд▓-рд╢ाрди рди рд╣ो, рдХिрди्рддु рдЗрд╕рдоें рд╕рди्рджेрд╣ рдирд╣ीं рдХि рд╡рд╣ рдиिःрд╕्рдкृрд╣ рдФрд░ рд╕рдЪ्рдЪा рдкुрд░ुрд╖ рдеा।

***

рдХैрд╕ी рд╣ी рдЕрдЪ्рдЫी рд╡рд╕्рддु рдХ्рдпों рди рд╣ो, рдЬрдм рддрдХ рд╣рдордХो рдЙрд╕рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рддрдм рддрдХ рд╣рдоाрд░ी рджृрд╖्рдЯि рдоें рдЙрд╕рдХा рдЧौрд░рд╡ рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рд╣рд░ी рджूрдз рднी рдХिрд╕ी рд╕рдордп рдЕрд╢рдлि рдЕрд╢рд░्рдлिрдпों рдХे рдоोрд▓ рдмिрдХ рдЬाрддी рд╣ै। рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХा рдХाрдо рдПрдХ рдиिःрд╕्рдкृрд╣ рдордиुрд╖्рдп рдХे рдмिрдиा рд░ुрдХ рдирд╣ीं рд╕рдХрддा рдеा। рдЕрддрдПрд╡ рдкрдг्рдбिрддрдЬी рдХे рдЗрд╕ рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рдХाрд░्рдп рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХिрд╕ी рдХрд╡ि рдХी рдХрд╡िрддा рд╕े рдЕрдзिрдХ рди рд╣ुрдИ। рдЪाँрджрдкाрд░ рдХे рдЕрд╕ाрдоिрдпों рдиे рддो рдЕрдкрдиे рдоाрд▓िрдХ рдХो рдХрднी рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдХрд╖्рдЯ рди рдкрд╣ुँрдЪाрдпा, рдХिрди्рддु рдЕрди्рдп рдЗрд▓ाрдХोंрд╡ाрд▓े рдЕрд╕ाрдоी рдЙрд╕ी рдкुрд░ाрдиे рдвंрдЧ рд╕े рдЪрд▓рддे рдеे। рдЙрди рдЗрд▓ाрдХों рдоें рд░рдЧрдб़-рдЭрдЧрдб़ рд╕рджैрд╡ рдордЪी рд░рд╣рддी рдеी।рдЕрджाрд▓рдд,рдоाрд░-рдкीрдЯ, рдбाँрдЯ-рдбрдкрдЯ рд╕рджा рд▓рдЧी рд░рд╣рддी рдеी। рдХिрди्рддु рдпे рд╕рдм рддो рдЬрдоींрджाрд░ рдХे рд╢ृрдЧाрд░ рд╣ै। рдмिрдиा рдЗрди рд╕рдм рдмाрддों рдХे рдЬ़рдоींрджाрд░ी рдХैрд╕ी? рдХ्рдпा рджिрди- рднрд░ рдмैрдаे-рдмैрдаे рд╡े рдордХ्рдЦिрдпाँ рдоाрд░ें?

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдкुрд░ाрдиे рдвंрдЧ рд╕े рдЕрдкрдиा рдк्рд░рдмрди्рдз рд╕ंрднाрд▓рддे рдЬाрддे рдеे। рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ рд╡्рдпрддीрдд рд╣ो рдЧрдпे। рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрдЗрдм рдХा рдХाрд░ोрдмाрд░ рджिрдиों рджिрди рдЪрдордХрддा рд╣ी рдЧрдпा, рдпрдж्рдпрдкि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкाँрдЪ рд▓рдб़рдХिрдпों рдХे рд╡िрд╡ाрд╣ рдмрдб़ी рдзूрдордзाрдо рдХे рд╕ाрде рдХिрдпे, рдкрд░рди्рддु рддिрд╕ рдкрд░ рднी рдЙрдирдХी рдмрдв़рддी рдоें рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдХрдоी рди рд╣ुрдИ। рд╣ाँ, рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╢рдХ्рддिрдпाँ рдЕрд╡рд╢्рдп рдХुрдЫ-рдХुрдЫ рдвीрд▓ी рдкрдб़рддी рдЧрдИ। рдмрдб़ी рднाрд░ी рдЪिрди्рддा рдпрд╣ी рдеी рдХि рдЗрд╕ рдмрдб़ी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдФрд░ рдРрд╢्рд╡рд░्рдп рдХा рднोрдЧрдиेрд╡ाрд▓ा рдХोрдИ рдЙрдд्рдкрди्рди рди рд╣ुрдЖ। рднाрдирдЬे, рднрддीрдЬे, рдФрд░ рдирд╡ाрд╕े рдЗрд╕ рд░िрдпाрд╕рдд рдкрд░ рджाँрдд рд▓рдЧाрдпे рд╣ुрдП рдеे।

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдХा рдорди рдЕрдм рдЗрди рд╕ांрд╕ाрд░िрдХ рдЭрдЧрдб़ों рд╕े рдлिрд░рддा рдЬाрддा рдеा। рдЖрдЦ़िрд░ рдпрд╣ рд░ोрдиा рдзोрдиा рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП? рдЕрдм рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдиिрдпрдо рдоें рдПрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ुрдЖ। рдж्рд╡ाрд░ рдкрд░ рдХрднी-рдХрднी рд╕ाрдзु-рд╕рди्рдд рдзूрдиी рд░рдоाрдпे рд╣ुрдП рджेрдЦ рдкрдб़рддे। рд╕्рд╡рдпं рднрдЧрд╡рдж्-рдЧीрддा рдФрд░ рд╡िрд╖्рдгुрдкुрд░ाрдг рдкрдв़рддे। рдкाрд░рд▓ौрдХिрдХ рдЪिрди्рддा рдЕрдм рдиिрдд्рдп рд░рд╣рдиे рд▓рдЧी। рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХी рдХृрдкा рдФрд░ рд╕ाрдзु-рд╕рди्рддों рдХे рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рд╕े рдмुрдв़ाрдкे рдоें рдЙрдирдХो рдПрдХ рд▓рдб़рдХा рдкैрджा рд╣ुрдЖ। рдЬीрд╡рди рдХी рдЖрд╢ाрдПँ рд╕рдлрд▓ рд╣ुрдИं, рдкрд░ рджुрд░्рднाрдЧ्рдпрд╡рд╢ рдкुрдд्рд░ рдХे рдЬрди्рдо рд╣ी рд╕े рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╡्рдпाрдзिрдпों рд╕े рдЧ्рд░рд╕्рдд рд░рд╣рдиे рд▓рдЧे। рд╕рджा рд╡ैрдж्рдпों рдФрд░ рдбाрдХ्рдЯрд░ों рдХा рддाँрддा рд▓рдЧा рд░рд╣рддा рдеा। рд▓ेрдХिрди рджрд╡ाрдУं рдХा рдЙрд▓рдЯा рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़рддा рдЬ्рдпों-рдд्рдпों рдХрд░рдХे рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдвाрдИ рд╡рд░्рд╖ рдмिрддाрдпे। рдЕрди्рдд рдоें рдЙрдирдХी рд╢рдХ्рддिрдпों рдиे рдЬрд╡ाрдм рджे рджिрдпा। рдЙрди्рд╣ें рдоाрд▓ूрдо рд╣ो рдЧрдпा рдХि рдЕрдм рд╕ंрд╕ाрд░ рд╕े рдиाрддा рдЯूрдЯ рдЬाрдпрдЧा। рдЕрдм рдЪिрди्рддा рдиे рдФрд░ рдзрд░ рджрдмाрдпा––рдпрд╣ рд╕ाрд░ा рд╣ाрд▓ рдЕрд╕рдмाрдм, рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдХिрд╕рдкрд░ рдЫोрдб़ рдЬाрдКँ? рдорди рдХी рдЗрдЪ्рдЫाрдПँ рдорди рд╣ी рдоें рд░рд╣ рдЧрдИ। рд▓рдб़рдХे рдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рднी рди рджेрдЦ рд╕рдХा। рдЙрд╕рдХी рддोрддрд▓ी рдмाрддें рд╕ुрдирдиे рдХा рднी рд╕ौрднाрдЧ्рдп рди рд╣ुрдЖ। рд╣ाрдп, рдЕрдм рдЗрд╕ рдХрд▓ेрдЬे рдХे рдЯुрдХрдб़े рдХो рдХिрд╕े рд╕ौंрдкूँ рдЬो рдЗрд╕े рдЕрдкрдиा рдкुрдд्рд░ рд╕рдордЭें। рд▓рдб़рдХे рдХी рдоां рд╕्рдд्рд░ी рдЬाрддि, рди рдХुрдЫ рдЬाрдиे рди рд╕рдордЭे। рдЙрд╕рд╕े рдХाрд░рдмाрд░ рд╕ँрднрд▓рдиा рдХрдаिрди рд╣ै। рдоुрдЦ्рддाрд░рдЖрдо, рдЧुрдоाрд╢्рддे, рдХाрд░िрди्рджे рдХिрддрдиे рд╣ै, рдкрд░рди्рддु рд╕рдмрдХे рд╕рдм рд╕्рд╡ाрд░्рдеी-рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕рдШाрддी। рдПрдХ рднी рдРрд╕ा рдкुрд░ुрд╖ рдирд╣ीं рдЬिрд╕ рдкрд░ рдоेрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЬрдоे। рдХोрд░्рдЯ рдСрдл рд╡ाрд░्рдб्‌рд╕ рдХे рд╕ुрдкुрд░्рдж рдХрд░ूँ рддो рд╡рд╣ाँ рднी рдпे рд╣ी рд╕рдм рдЖрдкрдд्рддिрдпाँ। рдХोрдИ рдЗрдзрд░ рджрдмाрдпेрдЧा рдХोрдИ рдЙрдзрд░। рдЕрдиाрде рдмाрд▓рдХ рдХो рдХौрди рдкूрдЫेрдЧा? рд╣ाрдп, рдоैंрдиे рдЖрджрдоी рдирд╣ीं рдкрд╣рдЪाрдиा! рдоुрдЭे рд╣ीрд░ा рдоिрд▓ рдЧрдпा рдеा, рдоैंрдиे рдЙрд╕े рдаीрдХрд░ा рд╕рдордЭा! рдХैрд╕ा рд╕рдЪ्рдЪा, рдХैрд╕ा рд╡ीрд░, рджृрдв़рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮ рдкुрд░ुрд╖ рдеा। рдпрджि рд╡рд╣ рдХрд╣ीं рдоिрд▓ рдЬाрдпे рддो рдЗрд╕ рдЕрдиाрде рдмाрд▓рдХ рдХे рджिрди рдлिрд░ рдЬाрдпँ। рдЙрд╕рдХे рд╣ृрджрдп рдоें рдХрд░ुрдгा рд╣े, рджрдпा рд╣ै। рд╡рд╣ рдЕрдиाрде рдмाрд▓рдХ рдкрд░ рддрд░рд╕ рдЦाрдпрдЧा। рд╣ा! рдХ्рдпा рдоुрдЭे рдЙрд╕рдХे рджрд░्рд╢рди рдоिрд▓ेंрдЧे? рдоैं рдЙрд╕ рджेрд╡рддा рдХे рдЪрд░рдг рдзोрдХрд░ рдоाрдеे рдкрд░ рдЪрдв़ाрддा। рдЖँрд╕ुрдУं рд╕े рдЙрд╕рдХे рдЪрд░рдг рдзोрддा। рд╡рд╣ी рдпрджि рд╣ाрде рд▓рдЧाрдпे рддो рдпрд╣ рдоेрд░ी рдбूрдмрддी рдиाрд╡ рдкाрд░ рд▓рдЧे।

***

рдаाрдХुрд░ рд╕ाрд╣рдм рдХी рджрд╢ा рджिрди рдкрд░ рджिрди рдмिрдЧрдб़рддी рдЧрдИ। рдЕрдм рдЕрди्рддрдХाрд▓ рдЬा рдкрд╣ुँрдЪा। рдЙрди्рд╣ें рдкंрдбिрдд рджुрд░्рдЧाрдиाрде рдХी рд░рдЯ рд▓рдЧी рд╣ुрдИ рдеी। рдмрдЪ्рдЪे рдХा рдоुँрд╣ рджेрдЦрддे рдФрд░ рдХрд▓ेрдЬे рд╕े рдПрдХ рдЖрд╣ рдиिрдХрд▓ рдЬाрддी। рдмाрд░-рдмाрд░ рдкрдЫрддाрддे рдФрд░ рд╣ाрде рдорд▓рддे। рд╣ाрдп! рдЙрд╕ рджेрд╡рддा рдХो рдХрд╣ाँ рдкाрдКँ? рдЬो рдХोрдИ рдЙрд╕рдХे рджрд░्рд╢рди рдХрд░ा рджे, рдЖрдзी рдЬाрдпрджाрдж рдЙрд╕рдХे рди्рдпोрдЫाрд╡рд░ рдХрд░ рджूँ। рдк्рдпाрд░े рдкрдг्рдбिрдд! рдоेрд░े рдЕрдкрд░ाрдз рдХ्рд╖рдоा рдХрд░ो। рдоैं рдЕрди्рдзा рдеा, рдЕрдЬ्рдЮाрдиी рдеा। рдЕрдм рдоेрд░ी рдмाँрд╣ рдкрдХрдб़ो। рдоुрдЭे рдбूрдмрдиे рд╕े рдмрдЪाрдпो। рдЗрд╕ рдЕрдиाрде рдмाрд▓рдХ рдкрд░ рддрд░рд╕ рдЦाрдУ।

рд╣िрддाрд░्рдеी рдФрд░ рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдпों рдХा рд╕рдоूрд╣ рд╕ाрдордиे рдЦрдб़ा рдеा। рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдиे рдЙрдирдХी рдУрд░ рдЕрдзрдЦुрд▓ी рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦा। рд╕рдЪ्рдЪा рд╣िрддैрд╖ी рдХрд╣ीं рджेрдЦ рди рдкрдб़ा। рд╕рдмрдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рд╕्рд╡ाрд░्рде рдХी рдЭрд▓рдХ рдеी । рдиिрд░ाрд╢ा рд╕े рдЖँрдЦें рдоूंрдж рд▓ीं। рдЙрдирдХी рд╕्рдд्рд░ी рдлूрдЯ-рдлूрдЯрдХрд░ рд░ो рд░рд╣ी рдеी। рдиिрджाрди рдЙрд╕े рд▓рдЬ्рдЬा рдд्рдпाрдЧрдиी рдкрдб़ी। рд╡рд╣ рд░ोрддी рд╣ुрдИ рдкाрд╕ рдЬाрдХрд░ рдмोрд▓ी– рдк्рд░ाрдгрдиाрде, рдоुрдЭे рдФрд░ рдЗрд╕ рдЕрд╕рд╣ाрдп рдмाрд▓рдХ рдХो рдХिрд╕ рдкрд░ рдЫोреЬे рдЬाрддे рд╣ो?

рдХुँрд╡рд░ рд╕ाрд╣рдм рдиे рдзीрд░े рд╕े рдХрд╣ा- рдкрдг्рдбिрдд рджुрд░्рдЧाрдиाрде рдкрд░। рд╡े рдЬрд▓्рдж рдЖрдпेंрдЧे। рдЙрдирд╕े рдХрд╣ рджेрдиा рдХि рдоैंрдиे рд╕рдм рдХुрдЫ рдЙрдирдХे рднेंрдЯ рдХрд░ рджिрдпा। рдпрд╣ рдЕрди्рддिрдо рд╡рд╕ीрдпрдд рд╣ै।

рдЬрдм рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे рдЕрдоेрд░िрдХी рдк्рд░рдердо рдорд╣िрд▓ा рд╢्рд░ीрдорддी рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди


рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХो рдХाрдо рдХे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдмोрдЭ рд╕े рджрдмे рдкрддि рдорд╣ोрджрдп рдХी рдиреЫрд░ рдоें рд▓ाрдиा рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рд╕ंрднрд╡ рд╣ोрдЧा।

рдЬрд░्рдордиी рдоें рд╕рди 1933 рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рд╣ी рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХे рд╕рдд्рддाрд╕ीрди рд╣ोрддे рд╣ी рдлाрд╕ीрд╡ाрдж рдХे рд╡िрд░ोрдзिрдпों рдХो рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХрд░рдХे рдЙрдирдкрд░ рджрдорди рдХिрдпा рдЬाрдиा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рддाрдиाрд╢ाрд╣ी рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЙрд╕ рд╕рдордп рдПрдХ рдоुрдЦрд░ рдЪेрд╣рд░ा рдмрди рдЪुрдХे рдеे। 20 рдоाрд░्рдЪ, 1931 рдХो рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдХाрдкुрде рдиाрдордХ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдмрдиे рдПрдХ рдШрд░ рдоें рдиाреЫी рд╕ेрдиा рдиे рдЫाрдкा рдоाрд░ा। рдЬрд░्рдордиी рдХे “рдиेрд╢рдирд▓ рд╕ोрд╢рд▓िрд╕्рдЯ्рд╕” рдиे рдЦाрдХी рдХрдоीреЫ рд╡ाрд▓ी рд╕ेрдиा рдФрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдХो рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдШрд░ рдкрд░ рдЫाрдкा рдоाрд░рдиे рднेрдЬा рдеा। рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдкрд░ рдЖрд░ोрдк рдеा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдоें рд╣рдеिрдпाрд░ों рдФрд░ рдмाрд░ूрдж рдХा рднंрдбाрд░ рдЫुрдкाрдпा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЗрд╕ рдЫाрдкे рдоें рдиाреЫी рдкुрд▓िрд╕ рдХो рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХे рдШрд░ рдоें рд╣рдеिрдпाрд░ों рдЬैрд╕ी рдЬो рд╡рд╕्рддु рдоिрд▓ी, рд╡рд╣ рдеी рдбрдмрд▓-рд░ोрдЯी рдХाрдЯрдиे рд╡ाрд▓ी рдЪाрдХू। рдЗрд╕ рдЫाрдкे рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рди्рдпू-рдпॉрд░्рдХ рдЯाрдЗрдо्рд╕ рдЕрдЦрдмाрд░ рдиे рдЦрдмрд░ рдЫाрдкी рдеी। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╣ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рдЬрд░्рдордиी рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрджिрдпों рдХी рдУрд░ рд╕े рддрдоाрдо рдзрдордХिрдпां рдоिрд▓рдиे рд▓рдЧीं рдФрд░ рд╕рди 1933 рдоें рд╣ी рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рдЬрд░्рдордиी рдЫोреЬрдХрд░ рдЗंрдЧ्рд▓ैрдг्рдб рдХे реЫрд░िрдпे рдЕрдоेрд░िрдХा рдЖрдиा рдкреЬा। рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдЙрди्рд╣ें рд╢рд░рдг рджी рдФрд░ рдиाрдЧрд░िрдХрддा рднी।

рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдпूрд░ोрдк рд╕े рдХाрдлी рд▓ोрдЧ рд╢рд░рдгाрд░्рдеी рдмрдирдХрд░ рдЖрдпे। рд╕рди 1941 рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╡िрд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ोрдХрд░ рдЖрдпे рд╢рд░рдгाрд░्рдеिрдпों рдХो рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рдиिрдпрдоों рдоें рдХुрдЫ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдпोрдЬрдиा рдмрди рд░рд╣ी рдеी। рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬрдм рдЕрд▓рдмрд░्рдЯ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдХो рдкрддा рдЪрд▓ा рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдл्рд░ेंрдХрд▓िрди рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ рдХी рдкрдд्рдиी рд╢्рд░ीрдорддी рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ рдХो рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा। рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╢्рд░ीрдорддी рдЗрд▓िрдпेрдирд░ рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ рдХो рди्рдпाрдп рдХे рд╕рдорд░्рдерди рдоें рдЦреЬे рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рддाрд░ीреЮ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд▓िрдЦा рдеा-


“рдк्рд░िрдп рд╢्рд░ीрдорддी рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ:
рдоैंрдиे рдорд╣ाрди рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдХे рд╕ाрде рджेрдЦा рд╣ै рдХि рдЖрдк рд╣рдоेрд╢ा рди्рдпाрдп рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХे рд╕ाрде рдЦреЬी рд╣ोрддी рд╣ैं, рднрд▓े рд╣ी рд╡рд╣ рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो। рдЕрддः рдЕрдкрдиी рдЗрд╕ рдЧंрднीрд░ рдЪिंрддा рдоें, рдоैं рдЖрдкрдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХिрд╕ी рдФрд░ рдХो рдирд╣ीं рдЬाрдирддा, рдЬिрд╕े рдорджрдж рдХे рд▓िрдП рд▓िрдЦ рд╕рдХूँ।”

рдорд╣ाрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЖрдЗрди्рд╕्рдЯीрди рдиे рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╡िрд╕्рдеाрдкिрддों рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдмрдиाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдиिрдпрдоों рдХा реЫिрдХ्рд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕े рдЕрди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рдХрд╣ा। рд╡рд╣ рдкрдд्рд░ рдоें рдирдП рдиिрдпрдоों рдХे реЫрд░िрдпे рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХो рдпा рд╡ीрдЬा рдкाрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдЕрд╕ंрднрд╡ рдХे рд╕्рддрд░ рддрдХ рдЬрдЯिрд▓ рдмрдиाрдиे рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рддрдХ рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे-
 

“рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрднाрдЧ рдоें рдПрдХ рдРрд╕ी рдпोрдЬрдиा рдХा рдЕрдиुрд╢ीрд▓рди рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬो рдРрд╕े рддрдоाрдо рдпोрдЧ्рдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╢рд░рдг рджेрдиा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдЕрд╕ंрднрд╡ рдмрдиा рджेрдЧी рдЬो рдпूрд░ोрдк рдоें рдлाрд╕िрдЬ्рдо рдХे рд╢िрдХाрд░ рд╣ैं। реЫिрдо्рдоेрджाрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмेрд╢рдХ рдпрд╣ рдЦुрд▓ेрдЖрдо рдирд╣ीं рд╕्рд╡ीрдХाрд░ा рдЬा рд░рд╣ा। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЬो рддрд░ीрдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рд╡िрдз्рд╡ंрд╢рдХ рдФрд░ рдЦрддрд░рдиाрдХ рддрдд्рд╡ों рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рддрдеाрдХрдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣िрдпों рдХी рдмрд╣ुрдд рдКंрдЪी рджीрд╡ाрд░ рдмрдиाрдХрд░ рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХो рдЕрд╕ंрднрд╡ рдмрдиा рджिрдпा рдЬाрдП। рдоेрд░ी рд╕рд▓ाрд╣ рд╣ै рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХे рдмाрд░े рдоें рдХिрд╕ी рдмреЭिрдпा рдЬाрдирдХाрд░ рдФрд░ рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд╡िрдЪाрд░ों рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬैрд╕े рд╢्рд░ी рд╣ेрдоिрд▓्рдЯрди рдлिрд╢ рдЖрд░्рдорд╕्рдЯ्рд░ोंрдЧ рд╕े рдмाрдд рдХрд░ें। рдпрджि рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЖрдк рд╕рд╣рдордд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं рдХि рдПрдХ рд╕рдЪ्рдЪा рдФрд░ рдЧंрднीрд░ рдЕрди्рдпाрдп рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै рддो рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЖрдк рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХो рдЕрдкрдиे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдмोрдЭ рд╕े рджрдмे рдкрддि рдорд╣ोрджрдп (рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдл्рд░ेंрдХрд▓िрди рд░ूрдЬрд╡ेрд▓्рдЯ) рдХी рдиреЫрд░ рдоें рд▓ाрдиा рд╕ंрднрд╡ рдХрд░ рдкाрдПंрдЧी рддाрдХि рдЗрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рдиिрджाрди рд╣ो рд╕рдХे।”

(Letter Courtesy: Digital Collections, FDR Library, USA)


рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЕрдоेрд░िрдХा рдЬैрд╕ा рджेрд╢ рдЕрдкрдиे рдиिрдпрдоों рдоें рдРрд╕े рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा рддाрдХि рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЕрд╕ंрднрд╡ рдХे рд╕्рддрд░ рддрдХ рдЬрдЯिрд▓ рд╣ो рдЬाрдП। рдЬрдм рджुрдиिрдпा рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдЪрд░рдо рдкрд░ рдеा рдФрд░ рджुрдиिрдпा рджूрд╕рд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдХрдорд░ рдХрд╕ рд░рд╣ी рдеी, рдЙрд╕ рд╕рдордп рднी рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХो рд╕ीрдзे рддौрд░ рдкрд░ рд░ोрдХ рд▓рдЧाрдиे рдХे рдЖрджेрд╢ рджेрдиा рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рдеा। рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рджुрдиिрдпा рдиे рдШोрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рд╕े рдЙрднрд░ рдХрд░ “рдЧ्рд▓ोрдмрд▓” рд╣ोрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдирдпी-рдирдпी рдКँрдЪाрдЗрдпाँ рдЫुрдИं। рд╕рдордп рдХा рдЪрдХ्рд░ рдШूрдордХрд░ рдлिрд░ рд╡рд╣ीँ рдЖ рдЦреЬा рд╣ै। рдЖрдЬ рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рддрдоाрдо рджेрд╢ों рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рддेрдЬी рд╕े рдЙрднрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।

рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдЖрдЬ рдФрд░ рднी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ो рдЙрдарддा рд╣ै рдЬрдм рджुрдиिрдпा рднрд░ рдХे рддрдоाрдо рджेрд╢ рдЬрдм рд╡िрджेрд╢ी рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд╡ीрдЬा рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рдХे рдЙрди्рд╣ें рднेрдЬрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рдоें рд╣ैं। рд╣ाрд▓ांрдХि рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рд╕рдордп рд▓ोрдЧ рдоुрдЦ्рдпрддः рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो рд░рд╣े рдеे, рдмрд▓्рдХि рдЖрдЬ рдЬिрди्рд╣ें рддрдоाрдо рджेрд╢ рд╡ाрдкрд╕ рднेрдЬрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рдоें рд╣ैं рд╡рд╣ рдХेрд╡рд▓ рдЕрдкрдиी рд░ोрдЬी-рд░ोрдЯी рдХे рд▓िрдП рджूрд╕рд░े рджेрд╢ों рдоें рдиौрдХрд░िрдпाँ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ рд╣ैं। рд╕рдордп рдмрджрд▓ рдЪुрдХा рд╣ै, рди рдЕрдм рдЕрдоेрд░िрдХा рдЬैрд╕े рджेрд╢ों рдоें рд╡ैрд╕ी рдк्рд░рдердо рдорд╣िрд▓ाрдпें рд╣ैं рдФрд░ рди рд╣ी рдЙрди्рд╣ें рдЕрди्рдпाрдп рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдоुрдЦрд░ рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡ी।
****************************************