Showing posts with label рд▓ेрдЦрди. Show all posts
Showing posts with label рд▓ेрдЦрди. Show all posts

рддा рддा рдердп्рдпा - рддा рдк्рд░рдд्рдпрдп рдХा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ

- рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा


рдЕрд░्рде рдХी рдЬрдЧрд╣ рд╕ाрд░्рдердХрддा рд▓िрдЦрдиे рдоें рдХрдИ рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╡्рдпрд░्рде рд╣ोрддे рд╣ैं।
рд╕ृрдЬрдиाрдд्рдордХ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдоें рд╕ुंрджрд░, рдЕрдиूрдаे, рдФрд░ рдЕрд▓्рдкрдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╢рдм्рджों рдХा рдЕрдкрдиा рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдХрдИ рдмाрд░ рдмाрдд рд╕рд╣ी рд╢рдм्рдж рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рдЕрдЯрдХ рд╕ी рдЬाрддी рд╣ै। рд╕рд╣ी рд╕рдордп рдкрд░ рд╕рд╣ी рд╢рдм्рдж рдпाрдж рди рдЖрдиे рдкрд░ рдХрднी-рдХрднी рдз्рд╡рдиि, рдпा рдЕрд░्рде рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдоिрд▓рддे-рдЬुрд▓рддे рд╢рдм्рджों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ो рдЬाрдиा рд╕ाрдоाрди्рдп рдмाрдд рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рдХрднी-рдХрднाрд░ рдЕрди्рдп рднाрд╖ाрдУं рд╕े рд╢рдм्рдж рдЙрдзाрд░ рд▓े рд▓ेрддे рд╣ैं рдФрд░ рдХрднी-рдХрднी рдирд╡ोрди्рдоेрд╖ рднी рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХрдИ рдмाрд░ рд╣ाрд╕्рдпाрд╕्рдкрдж рд╕्рдеिрддि рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ рджेрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рдмाрдд рдХрд░ेंрдЧे 'рддा' рдкрд░ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдХुрдЫ рдк्рд░рдпोрдЧों рдкрд░।

рдЖрдзुрдиिрдХ рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╣िंрджी рд▓ेрдЦрди рдоें рддा рдкрд░ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╢рдм्рдж рдмрд╣ुрддाрдпрдд рдоें рджिрдЦрддे рд╣ैं। рдХрдИ рддो рдкрд╣рд▓ी рдиреЫрд░ рдоें рд╣ी рдЕрд╕ाрдоाрди्рдп рд╕े рд▓рдЧрддे рд╣ैं, рдФрд░ рдХुрдЫ рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╢ंрдХा рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕ेрддु рдоें рдирд╡ोрджिрдд рд▓ेрдЦрдХों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпे рдЧрдпे рдЖрд▓ेрдЦ 'рдХृрдкрдпा рд╕рд╣ी рд▓िрдЦें' рдоें рд╣िंрджी рдХे рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╢рдм्рджों рдХे рдЕंрдд рдоें рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд░ूрдк рд╕े рддा рдЬोреЬрдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрддि рдХा рдПрдХ рдд्рд╡рд░िрдд рд╕ंрджрд░्рдн рдЖрдпा рдеा। рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕ рдкрд░ рдПрдХ рд╡िрд╕्рддृрдд рдЖрд▓ेрдЦ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдеी, рдЬो рдЕрдм рдпрд╣ाँ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ै।

рдХिрд╕ी рд╢рдм्рдж рдХे рдЕंрдд рдоें 'рддा' рдЬोреЬрдХрд░ рдЙрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рддрдж्рдзिрдд рдк्рд░рдд्рдпрдп 'рддा' рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХिрд╕ी рд╕ंрдЬ्рдЮा, рд╕рд░्рд╡рдиाрдо, рдпा рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдкрдж рдоें рдЬुреЬрдХрд░ рдЙрд╕े рднाрд╡рд╡ाрдЪрдХ рд╕ंрдЬ्рдЮा рдоें рдмрджрд▓ рджेрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдордирдорд░्реЫी рд╕े рди рд╣ोрдХрд░ рдПрдХ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдиिрдпрдоों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рд╕рдо्рдоाрди рд▓ेрдЦрдХों рд╕े рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╣ै। рддा рдХा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рджो рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдкрд╣рд▓ी рд╕्рдеिрддि рд╡рд╣ рдЬрд╣ाँ рдХिрд╕ी рднी рд╢рдм्рдж рдХे рдЕंрдд рдоें 'рддा' рдЪिрдкрдХाрдХрд░ рдПрдХ рдирдпा рдиिрд░рд░्рдердХ рд╢рдм्рдж рдмрдиाрдХрд░ рдХिрд╕ी рд╕ाрд░्рдердХ рд╢рдм्рдж рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдРрд╕ा рдХрд░рдиा рдмिрд▓्рдХुрд▓ реЪрд▓рдд рд╣ै, рдЗрд╕े рддुрд░ंрдд рд░ोрдХिрдпे। рджूрд╕рд░ी рд╕्рдеिрддि рд╡рд╣ рд╣ै рдЬрд╣ाँ рддा рд╡ाрд▓ा рд╢рдм्рдж рддो рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╣ै рдкрд░ंрддु рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ुрдЖ рд╣ै рд╡рд╣ рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै। рдРрд╕े рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рд╕े рднी рд╣рдо рд╕рдмрдХो рд╕ाрдпाрд╕ рдмрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे 'рд╕ंрддुрд╖्рдЯрддा' рдЬैрд╕ा рд╢рдм्рдж рдмрдиाрдиे рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ 'рд╕ंрддोрд╖', 'рддुрд╖्рдЯि', рдпा 'рд╕ंрддुрд╖्рдЯि' рдЬैрд╕े рдХिрд╕ी рд╢рдм्рдж рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЙрдЪिрдд рд╣ै। 'рдорд╣рд╕ूрд╕рддा рд╣ै' рд▓िрдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рд▓ेрдЦрдХ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें 'рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै' рдпा 'рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै' рдЬैрд╕ा рдХुрдЫ рд▓िрдЦрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рд╕्рд╡ाрдмрд▓ंрдмिрддा рдХी рдЬрдЧрд╣ рд╕्рд╡ाрд╡рд▓рдо्рдмрди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрджि рд╕ाрд░्рдердХрддा рдПрдХ рдоाрдирдХ рд╢рдм्рдж рд╣ै рддो рднी, рдЕрд░्рде рдХी рдЬрдЧрд╣ рд╕ाрд░्рдердХрддा рд▓िрдЦрдиा рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै, рдРрд╕ा рдХрд░рдиे рдоें рдХрдИ рдЕрдХ्рд╖рд░ рднी рд╡्рдпрд░्рде рд╣ोрддे рд╣ैं। рдХ्рд╖рдорддा рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╕рдХ्рд╖рдорддा рд▓िрдЦрдиा рдПрдХрджрдо рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рднрд▓े рд╣ी рдХिрд╕ी рд╢рдм्рджрдХोрд╢ рдоें рдпे рджोрдиों рд╢рдм्рдж рд╕рдоाрдиाрд░्рдеी рдХे рд░ूрдк рдоें рджिрдпे рдЧрдпे рд╣ों। рд╕рдд्рдпрддा рд╢рдм्рдж рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рднी рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ рджेрдЦा рд▓ेрдХिрди рдПрдХ рднी рдЙрджाрд╣рд░рдг рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдоिрд▓ा рдЬрд╣ाँ рд╕рдд्рдпрддा рдХो рд╕рдд्рдп рд╕े рд╣рдЯाрдпा рди рдЬा рд╕рдХे। рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рдХि рд╕рдд्рдпрддा рдХे рдЙрди рд╕рднी рдк्рд░рдпोрдЧों рдоें рджрд░рдЕрд╕рд▓ 'рд╕рдд्рдп' рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे рдеा। рд╕рдмрд╕े рдореЫेрджाрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдЙрдЪिрддрддा рдХा рдоिрд▓ा, рдРрд╕ा рдХोрдИ рд╢рдм्рдж рдирд╣ीं, рдЙрд╕рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рднी рдирд╣ीं рд╣ै।

рдиीрдЪे рдХुрдЫ рдРрд╕े рдЕрдЬीрдмोрдЧрд░ीрдм рд╢рдм्рджों рдХे рдФрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг рджिрдпे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рдЗंрдЯрд░рдиैрдЯ рдкрд░ рдмिрдЦрд░े рд╣ुрдП рд╣ैं, рдФрд░ рдХрдИ рдмाрд░ рдЖрд▓рд╕्рдпрд╡рд╢ рд▓ेрдЦрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рднी рдХрд░ рд▓िрдпे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рди рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ै। рдпрджि рдЖрдк рд╕्рд╡рдпं рдХो рдПрдХ рд▓ेрдЦрдХ рдоाрдирддे рд╣ैं, рдпा рдмрдирдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рддो рд╢рдм्рджाрд▓рд╕्рдп рдд्рдпाрдЧрдХрд░ рдЕрдЪ्рдЫा рд▓िрдЦрдиे рдХी рдЖрджрдд рдбाрд▓िрдпे। рдФрд░ рд╣ाँ, рдирдпे рд▓ेрдЦрдХों рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╕ुрдЭाрд╡ рдФрд░: рдЕрдЪ्рдЫा рдкреЭрдиे-рд╕ुрдирдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рд▓िрдпे рдЕрдЪ्рдЫा рд▓िрдЦрдиा рд╕рд░рд▓ рд╣ोрддा рд╣ै। рдХेрд╡рд▓ рдЕрдкрдиा рд╣ी рд▓िрдЦा рдкреЭрдХрд░ рдЕрдЪ्рдЫा рд▓ेрдЦрди рдЕрд╕рдо्рднрд╡ рд╕ी рдмाрдд рд╣ै। рдЖрдкрдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдпे рдЕंрддрд░рдЬाрд▓ рдкрд░ рдкाрдпे рдЧрдпे рдХुрдЫ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕рдо्рднाрд╡िрдд рдоंрддрд╡्рдп рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╡िрдХрд▓्рдк рдиीрдЪे рджिрдпे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं: рдЙрдирдХे рдЙрдкрдпोрдЧी рд╡िрдХрд▓्рдкों рдХे рд╕ुрдЭाрд╡ рднी рд╕ाрде рд╣ी рджे рджिрдпे рдЧрдпे рд╣ैं। рдЗрдирдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЖрдк рд╕ंрджрд░्рдн рдХी рддрд░рд╣ рднी рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдЖрдЗрдпे рджेрдЦें рдХुрдЫ рдЙрджाрд╣рд░рдг
рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдоौрд╕рдо рдХी рдХंрдкрдХंрдкी рдФрд░ рд╢ीрддрд▓рддा рд╕े рд╣рдоाрд░ी рд╕ुрдмрд╣ рдХी рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓рддा рджेрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдоौрд╕рдо рдХी рдХंрдкрдХंрдкी рдФрд░ рд╢ीрдд рдХे рдХाрд░рдг рд╣рдоाрд░ी рд╕ुрдмрд╣ рдХी рдЧрддि рджेрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рджोрдиों рд╣ी рдЕрдиुрдЪिрдд рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдЙрдЪिрддрддा рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдоें рдЧрддिрд╢ीрд▓ рднी
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдЕрдиुрдЪिрдд рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рджोрдиों рдЕрдкрдиा рдФрдЪिрдд्рдп рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдоें рдЧрддिрд╢ीрд▓ рд╣ैं

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рд╕рдордп рдХी рдЙрдЪिрддрддा-рдЕрдиुрдЪिрддрддा рднी рдХुрдЫ рдоाрдпрдиे рд░рдЦрддी рд╣ै
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рд╕рдордп рдХा рдФрдЪिрдд्рдп-рдЕрдиौрдЪिрдд्рдп рднी рдХुрдЫ рдоाрдпрдиे рд░рдЦрддा рд╣ै

рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рд╕ाрд░्рдердХрддा рдХा рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдиीрдЪे рд╕ाрд░्рдердХрддा рдХे рдЗंрдЯрд░рдиैрдЯ рд╕े рд▓िрдпे рдЧрдпे рдХुрдЫ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдФрд░ рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं:

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдЕрдкрдиे рдЕंрджрд░ рдХे рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдоे рд╣ी рджрд╢рд╣рд░ा рдХी рд╕рдЪ्рдЪी рд╕ाрд░्рдердХрддा рд╣ै
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдЕрдкрдиे рдЕंрджрд░ рдХे рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдХे рд╣ी рджрд╢рд╣рд░ा рд╕ाрд░्рдердХ рд╣ै

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдмुрд▓-рдорджрд░ рдлाрд░्рдо рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рддрднी рдЬрдм рдЧाрдпो рдХी рдЙрди्рдирдд рдирд╕्рд▓ рдмрдв़े
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд 1: рдмुрд▓-рдорджрд░ рдлाрд░्рдо рдХी рдЙрдж्рджेрд╢्рдп-рдкूрд░्рддि рдЧाрдпों рдХी рдЙрди्рдирдд рдирд╕्рд▓ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдоें рд╣ी рд╣ै
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд 2: рдЧाрдпों рдХी рдЙрди्рдирдд рдирд╕्рд▓ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рд╣ी рдмुрд▓-рдорджрд░ рдлाрд░्рдо рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ै

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдмाँрдзों рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдмांрдзों рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдЙрд╕рдХे рдмрдпाрди рд╕े рдиिрд╡ेрджрди рдоाрд░्рдЪ рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдк्рд░рдоाрдгिрдд
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдЙрд╕рдХे рдмрдпाрди рд╕े рдиिрд╡ेрджрди рдоाрд░्рдЪ рдХी рд╕рдлрд▓рддा рд╕िрдж्рдз

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдиाрд░ी рджिрд╡рд╕ рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдиाрд░ी рджिрд╡рд╕ рдХा рдЕрд░्рде, рдЙрдж्рджेрд╢्рдп, рдпा рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХрддा

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдк्рд░рд╢्рди рдЕрдиुрдХрд░рдг рдХा рдирд╣ीं, рд╕ाрд░्рдердХрддा рдХा рд╣ै
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдк्рд░рд╢्рди рдЕрдиुрдХрд░рдг рдХा рдирд╣ीं, рдЕрд░्рде/рдФрдЪिрдд्рдп рдХा рд╣ैै

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдХेрд╡рд▓ реЮोрдЯो рдЦींрдЪрдиा рдХिрд╕ी рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдХैрдорд░े рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी рдЗрд╕рд╕े рдЖрдЧे рдмреЭрдХрд░ рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рдЕрдкрдиी рдмेрд╣рддрд░ рд╕ाрд░्рдердХрддा рд╕ाрдмिрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ै।
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдХिрд╕ी рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдХैрдорд░े рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп реЮोрдЯो рдЦींрдЪрдиे рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं। рдЗрд╕рд╕े рдЖрдЧे рдмреЭрдХрд░ рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рдЕрдкрдиा рдмेрд╣рддрд░ рдЙрдкрдпोрдЧ/рдоूрд▓्рдп рд╕ाрдмिрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдпрд╣ рдЕрднिрдпाрди рдЕрдЧрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рдЗрд╕ рдХुрдЯैрд╡ рдкрд░ рд▓рдЧाрдо рд▓рдЧा рдкाрдпा рддो рдЗрд╕рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рд╕िрдж्рдз рд╣ो рдЬाрдпेрдЧी।
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдпрд╣ рдЕрднिрдпाрди рдЕрдЧрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рдЗрд╕ рдХुрдЯैрд╡ рдкрд░ рд▓рдЧाрдо рд▓рдЧा рдкाрдпा рддो рд╣ी рд╕ाрд░्рдердХ рд╕िрдж्рдз рд╣ोрдЧा।
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рд▓ोрдЧों рдХे рдЗрд╕ рдХुрдЯैрд╡ рдкрд░ рд▓рдЧाрдо рд▓рдЧा рдкाрдиे рдкрд░ рд╣ी рдпрд╣ рдЕрднिрдпाрди рд╕ाрд░्рдердХ рд╕िрдж्рдз рд╣ोрдЧा।

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдорджрд░्рд╕ рдбे рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рддрднी рд╣ै рдЬрдм рдЖрдк рдЖрдЬ рд╣ी рд╕े рдЕрдкрдиी рдоाँ рдХी рдоाँ рдмрди рдЬाрдУ।
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдЖрдк рдЖрдЬ рд╕े рд╣ी рдЕрдкрдиी рдоाँ рдХी рдоाँ рдмрди рдЬाрдпें рддрдм рд╣ी рдорджрд░्рд╕ рдбे рд╕ाрд░्рдердХ / рдЕрд░्рдердкूрд░्рдг / рдЕрд░्рдерд╡ाрди рд╣ै।
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдорджрд░्рд╕ рдбे рддрднी рд╕ाрд░्рдердХ рд╣ै рдЬрдм рдЖрдк рдЖрдЬ рд╕े рд╣ी рдЕрдкрдиी рдоाँ рдХी рдоाँ рдмрди рдЬाрдпें।

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдиिрд░рд░्рдердХ рдмाрддों рд╕े рдмрд╡ाрд▓ рдордЪाрдХрд░ рдкोрд╕्рдЯ рдХे рд░рд╕-рдЙрдж्рджेрд╢्рдп, рд╕ाрд░्рдердХрддा рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рд░рд╣ рдЬाрдиेрд╡ाрд▓े рдлुрдл्рдлा рд▓ोрдЧ рдлेрд╕рдмुрдХ рдкрд░ рднी рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ैं।
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдиिрд░рд░्рдердХ рдмाрддों рд╕े рдмрд╡ाрд▓ рдордЪाрдХрд░ рдкोрд╕्рдЯ рдХे рд░рд╕, рдЙрдж्рджेрд╢्рдп, рдФрд░ рдЕрд░्рде рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рд░рд╣ рдЬाрдиेрд╡ाрд▓े рдлुрдл्рдлा рд▓ोрдЧ рдлेрд╕рдмुрдХ рдкрд░ рднी рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ैं।

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдЗрд╕ рдмेрд╣рдж рд╕ुрд▓рдЭे рд╣ुрдП рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХे рдкीрдЫे рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдЗрд╕ рдмेрд╣рдж рд╕ुрд▓рдЭे рд╣ुрдП рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХा рдпрдеाрд░्рде рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдЗрд╕ рдмेрд╣рдж рд╕ुрд▓рдЭे рд╣ुрдП рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рдХ्рдпा рд╣ै?

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдПрдХ рдкूрд░े рдкृрд╖्рда рдкрд░ рдХेрд╡рд▓ рдиाрдо рд▓िрдЦ рдХрд░ рдЫोрдб़ рджेрдиा рд╣ी рдЙрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рд▓िрдЦे рдЬाрдиे рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рд╣ोрдЧी।
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рдПрдХ рдкूрд░े рдкृрд╖्рда рдкрд░ рдХेрд╡рд▓ рдиाрдо рд▓िрдЦ рдХрд░ рдЫोрдб़ рджेрдиे рд╕े рд╣ी рд╡рд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рд╕ाрд░्рдердХ рд╣ो рдЬाрдпेрдЧा।

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдк्рд░рдпाрдЧ рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдФрд░ рдмрдв़ рдЧрдИ рдЬрдм рд╡рд╣ाँ рд╕ंрддो рдХो рд░ाрдордХрдеा рдХी рдк्рд░ेрдордзाрд░ा рдоें рддिрд░рддे рджेрдЦा।
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рд╕ंрддो рдХो рд░ाрдордХрдеा рдХी рдк्рд░ेрдордзाрд░ा рдоें рддрд░рддे рджेрдЦрдХрд░ рдк्рд░рдпाрдЧ рдк्рд░рд╡ाрд╕ рд╕ाрд░्рдердХ рд╣ो рдЧрдпा।

рдоूрд▓ рд╡ाрдХ्рдп: рдЕрдиेрдХ рд▓ेрдЦрдХों рдиे рд╢рдм्рдж рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдоाрд░्рдоिрдХрддा рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдХी рд╣ै।
рд╕ंрд╢ोрдзिрдд: рд╢рдм्рдж рдХा рдорд░्рдо рдФрд░ рдЕрд░्рде рдЕрдиेрдХ рд▓ेрдЦрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдоाрдгिрдд рд╣ै।

рддा рдкрд░ рдЕंрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдХुрдЫ рд╕ोрд╢рд▓-рдоीрдбिрдпा-рдк्рд░िрдп рд╢рдм्рдж рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╡िрдХрд▓्рдкों рдХी рдПрдХ рд╕ीрдоिрдд рд╕ूрдЪी рдиीрдЪे рджी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै рдЬो рдХि рди рддो рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╣ै рдФрд░ рди рд╣рд░ рдоाрдорд▓े рдХे рд▓िрдпे рд╕рдоुрдЪिрдд। рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рднी рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рд╕ीрдоिрдд рдЙрдж्рдзрд░рдгों рдХे рд╕рдо्рдмंрдз рдоें рдЖрдкрдХो рд╕рд╣ी рджिрд╢ा рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै:

рдЕрдиुрдЪिрдд рд╢рдм्рдж рд╕рд╣ी рд╡िрдХрд▓्рдк / рд╕ुрдЭाрд╡
рдоुрдЧ्рдзрддा рдоोрд╣
рд╕ंрдмрдж्рдзрддा рд╕рдо्рдмрди्рдз
рдмрдж्рдзрддा рдмाрдз्рдпрддा
рдЕрднाрд╡рдЧ्рд░рд╕्рддрддा рдЕрднाрд╡
рдЬीрд╡ंрддрддा рдЬीрд╡рди
рдЬीрд╡рдЯрддा рдЬीрд╡рдЯ
рдЙрдж्рд╡िрдЧ्рдирддा рдЙрдж्рд╡ेрдЧ
рдоुрдХ्рддрддा, рдЙрди्рдоुрдХ्рддрддा рдоुрдХ्рддि, рдЙрди्рдоुрдХ्рддि
рд╡िрд░рдХ्рддрддा рд╡िрд░рдХ्рддि
рд░िрдХ्рддрддा рд░िрдХ्рддि
рд╕्рд╡ाрджिрд╖्рдЯрддा рд╕्рд╡ाрдж
рдХ्рд╖ुрдм्рдзрддा рдХ्рд╖ोрдн
рдк्рд░рд╕्рддुрддрддा рдк्рд░рд╕्рддुрддि
рд╕ंрддुрд╖्рдЯрддा рд╕ंрддोрд╖, рд╕ंрддुрд╖्рдЯि, рддुрд╖्рдЯि
рд╕рдд्рдпрддा рд╕рдд्рдп, рд╕рдЪ्рдЪाрдИ
рд╢ृंрдЦрд▓ाрдмрдж्рдзрддा рд╢ृंрдЦрд▓ाрдмंрдзрди
рд╕ाрд░्рдердХрддा рдФрдЪिрдд्рдп, рдЕрд░्рдердкूрд░्рдг, рдЙрдж्рджेрд╢्рдп, рдЕрд░्рде,
рд╕ाрд░्рдердХ, (рдЙрджाрд╣рд░рдг рджेрдЦिрдпे)
рдЕрдЬ्рдЮाрдирддा рдЕрдЬ्рдЮाрди
рдкोрд╖рдХрддा рдкोрд╖рдг
рд╕рдХ्рд╖рдорддा рдХ्рд╖рдорддा
рд╕рддрддрддा рд╕ाрддрдд्рдп, рдиैрд░ंрддрд░्рдп
рдЙрдЪिрддрддा рдФрдЪिрдд्рдп
рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓рддा рдХ्рд░िрдпा, рдпा рдЧрддि
рдЙрд╖्рдгрддा рдКрд╖्рдоा, рдЧрд░्рдоी, рд╣рд░ाрд░рдд
рд╢ीрддрд▓рддा рд╢ीрдд, рдаंрдбрдХ
рдЧुрдк्рддрддा рдЧोрдкрдиीрдпрддा
рд╢्рд╡ेрддрддा рд╢्рд╡िрддि, рд╕реЮेрджी
рдПрдХांрддрддा рдПрдХांрдд, рдПрдХाрдХीрдкрди
рд╕рдорд░्рдерддा рд╕ाрдорд░्рде्рдп, рдХ्рд╖рдорддा
рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯрддा рдЙрдд्рдХрд░्рд╖
рдиिрдХृрд╖्рдЯрддा рдиिрдХрд░्рд╖
рд╡िрд╢िрд╖्рдЯрддा рд╡िрд╢ेрд╖рддा, реЩुрд╕ूрд╕िрдпрдд
рдЕрдкрд░िрдЪिрддрддा рдЕрдкрд░िрдЪрдп

рдЕрд░्рде, рд╕ाрд░्рдеिрдХ, рд╕ाрд░्рдердХ, рдФрд░ рд╕ाрд░्рдердХрддा
рд▓ेрдЦрди рдХा рдЕрд░्рде (рдпрд╣ाँ рдкрд░ рдХрдИ рд▓ोрдЧ рдЕрд░्рде рдХी рдЬрдЧрд╣ рд╕ाрд░्рдердХрддा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे, рдЖрдк рдХृрдкрдпा рдРрд╕ा рди рдХрд░ें) рд▓рдо्рдмे рдЪौреЬे рдиिрд░рд░्рдердХ рдФрд░ рд╕ाрд░рд╣ीрди рд╡ाрдХ्рдп рдЬрдоाрдиे рдоें рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдХрдо рд╕े рдХрдо рд╢рдм्рджों рдоें рдХिрдпे рдЧрдпे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЙрдж्рдЧाрд░ рдоें рд╣ै। рдЖрдкрдХे рд╢рдм्рдж рд╕ाрдорд░्рде्рдп рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди-рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЬिрддрдиे рдЕрдзिрдХ рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣ोंрдЧे, рдЖрдкрдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдЙрддрдиी рд╣ी рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрдЧी। рд╢рдм्рджों рдХे рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рдХे рдЕрдзिрдХांрд╢ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╡े рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рднाрд░ी-рднрд░рдХрдо рд╢рдм्рдж реЫрдмрд░рджрд╕्рддी рдЬрдоाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рджूрд╕рд░े рд╡рд░्рдЧ рдоें рд╡े рдЙрджाрд╣рд░рдг рдЖрддे рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рд▓ेрдЦрдХ рдХो рдкрддा рд╣ी рдирд╣ीं рдХि рд╡рд╣ рдХрд╣рдиा рдХ्рдпा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдпे рд▓िрдЦрдиे рдпा рдХрд╣рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕ोрдЪिрдпे рдХि рдЖрдк рдХ्рдпा рдХрд╣рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं, рдФрд░ рдЙрд╕े рдХрдо рд╕े рдХрдо рд╢рдм्рджों рдоें, рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें, рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рдоें рдХैрд╕े рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
***

“–рддा” рдк्рд░рдд्рдпрдп: рдХрдм рд▓рдЧाрдПँ, рдХрдм рдирд╣ीं

рдЕрдкрдиा рд╢рдм्рджрдЬ्рдЮाрди рдмреЭाрдПँ। рдпрджि рд╣िंрджी рдоें рдЖрдкрдХो рд╕рд╣ी рд╢рдм्рдж рдпाрдж рдирд╣ीं рдЖ рд░рд╣ा рддो рдЕрди्рдп рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рднाрд╖ाрдУं рдкрд░ рдз्рдпाрди рджें। рдЙрджाрд╣рд░рдгाрд░्рде рд╕ाрд░्рде рд╢рдм्рдж рдорд░ाрдаी рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЕрдиेрдХ рд╣िंрджी рднाрд╖ी рдЙрд╕рдХी рдЬрдЧрд╣ рд╕ाрд░्рдердХрддा рдХा рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдиीрдЪे рдХुрдЫ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ैं рдЬो рдЖрдкрдХो "рддा" рдХे рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рд╕े рдмрдЪा рд╕рдХрддे рд╣ैं।

1. рдоूрд▓ рд╕ंрдЬ्рдЮा рд╣ो рддो –рддा рди рд▓рдЧाрдПँ। рд╕ंрдЬ्рдЮा рдкрд╣рд▓े рд╕े рдкूрд░्рдг рд╣ै; “–рддा” рдЬोрдб़рдиा рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

✔ рд╕рд╣ी: рд╕рдд्рдп, рдЕрд░्рде, рдЧрд░िрдоा, рдзрд░्рдо, рди्рдпाрдп
✘ рдЧрд▓рдд: рд╕рдд्рдпрддा, рдЕрд░्рдерддा, рдЧрд░िрдоाрддा, рдзрд░्рдорддा, рди्рдпाрдпрддा

рдиिрдпрдо: рд╕ंрдЬ्рдЮा + рддा = рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ / рдЧрд▓рдд

2. рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╡िрд╢ेрд╖рдг рд╣ो рддो –рддा рди рд▓рдЧाрдПँ। рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдкрд╣рд▓े рд╕े рдЧुрдг рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।

✔ рд╕рд╣ी: рд╕ाрд░्рдердХ рд╡िрдЪाрд░, рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡्рдпрдХ्рддि, рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╕рдоाрдзाрди
✘ рдЧрд▓рдд: рд╕ाрд░्рдердХрддा, рд╡िрд╢िрд╖्рдЯрддा, рд╕ंрдкूрд░्рдгрддा

рдиिрдпрдо: рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ो рддो –рддा рди рдЬोрдб़ें। - рдЬрд╣ाँ рд╕ाрд░्рдердХ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै, рд╡рд╣ाँ рд╕ाрд░्рдердХрддा рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдЕрд░्рде рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै, рд╡рд╣ाँ рднी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рдФрд░ рдЬрдм рд╕ाрд░्рде рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै, рд╡рд╣ाँ рднी рд╕ाрд░्рдердХрддा рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рдпाрдиी рдпрд╣ рд╢рдм्рдж рдЕрдХ्рд╕рд░ рддीрдиों рдХी рдЬрдЧрд╣ рдЧрд▓рддрдл़рд╣рдоी рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рд╣ोрдиे рд▓рдЧा рд╣ै। рдпрджि рдЖрдк meaningfulness рдХो рдПрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдХे рд░ूрдк рдоें рдиाрдо рджेрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ों рддрдм рднी рдоूрд▓्рдп рдпा рдЕрди्рдп рд╢рдм्рдж рдЕрдзिрдХ рд╕рдЯीрдХ рд╕िрдж्рдз рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।

3. –рддा рдЬोрдб़рдиे рд╕े рдЕрд░्рде рдмрджрд▓ рдЬाрдП рддो рди рд▓рдЧाрдПँ। “рдЧुрдг” рд╕े “рдЧुрдг‑рдЕрд╡рд╕्рдеा” рдоें рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░рдиे рд╕े рдмрдЪें।

✔ рд╕рд╣ी: рд╕рдд्рдп, рд╕ाрд░्рдердХ: 
✘ рдЧрд▓рдд: рд╕рдд्рдпрддा, рд╕ाрд░्рдердХрддा

рдиिрдпрдо: рдЬрд╣ाँ рдЕрд░्рде рд╣ी рдмрджрд▓ рдЬाрдП, рд╡рд╣ाँ рдоूрд▓ рд╢рдм्рдж рд╣ी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै

4. рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ/рд╕्рдеाрдкिрдд рд░ूрдкों рдоें –рддा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕рд╣ी рд╣ै, рдЙрд╕े рдЬाрд░ी рд░рдЦें। рдиिрдо्рди рд╢рдм्рдж рд╕рд╣ी рд╣ैं। рдпрдж्рдпрдкि рдЙрдирдХे рд╡िрдХрд▓्рдк рдпा рдкрд░्рдпाрдп рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।

✔ рд╕рд╣ी: рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा, рд╕рдоाрдирддा (рд╕ाрдо्рдп), рдоिрдд्рд░рддा (рдоैрдд्рд░ी), рдкрд╡िрдд्рд░рддा, рд╢ुрдж्рдзрддा, рдХрдаोрд░рддा

рдиिрдпрдо: рд╕्рдеाрдкिрдд рд╢рдм्рджрдХोрд╢ीрдп рд░ूрдкों рдоें –рддा рд╕рд╣ी рд╣ै

5. рдЬрдм “–ness / –hood / –ship” рдЬैрд╕ा рдЕрд░्рде рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рд╕рдЯीрдХ рд╢рдм्рдж рдкрд╣рд▓े рд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рд╣ो — рддрднी –рддा рд▓рдЧाрдПँ।
рдпрд╣ाँ “–рддा” рдПрдХ рдЕрдоूрд░्рдд рдЧुрдг/рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХो рдиाрдо рджेрддा рд╣ै।

✔ рд╕рд╣ी: рдордзुрд░рддा / рдоाрдзुрд░्рдп, рдХрдаोрд░рддा, рдоिрдд्рд░рддा / рдоैрдд्рд░ी, рд╕рдоाрдирддा / рд╕ाрдо्рдп

рдиिрдпрдо: рдЧुрдг‑рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХो рдиाрдо рджेрдиा рд╣ो рддो –рддा рд▓рдЧाрдПँ

6. рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें –рддा рд╕े рдмрдЪें। рдоूрд▓ рд╢рдм्рдж рдЕрдзिрдХ рд╕рдЯीрдХ рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдиुрдХूрд▓ рд╣ैं।

✔ рд╕рд╣ी: рд╕рдд–рдЕрд╕рдд, рд╕рдд्рдп–рдЕрд╕рдд्рдп
✘ рдЧрд▓рдд: рд╕рдд्рдпрддा–рдЕрд╕рдд्рдпрддा

✔ рд╕рд╣ी: рд╕рдд‑рдЕрд╕рдд рдХा рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг
✘ рдЧрд▓рдд: рд╕рдд्рдпрддा‑рдЕрд╕рдд्рдпрддा рдХा рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг

рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдЙрджाрд╣рд░рдгों рдоें “рд╕рдд्рдп” рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рдЧुрдг (quality), рдЕрд╡рдзाрд░рдгा (concept), рдФрд░ рдоूрд▓्рдп (value) - рддीрдиों рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП “рд╕рдд्рдпрддा” рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

рдиिрдпрдо: рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡िрдорд░्рд╢ рдоें рднी рдоूрд▓ рд░ूрдк рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ें। рдирдпे рд╢рдм्рдж рди рдЧреЭें।

7. рднाрд╖ा‑рд╢ैрд▓ी рдХा рдиिрдпрдо: рд╕рд░рд▓рддा рд╣ी рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рд╕рд░рд▓ рд░ूрдк рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ो, рд╡рд╣ाँ –рддा рди рдЬोрдб़ें।

✔ рд╕рд╣ी: рдЙрд╕рдХी рдмाрддों рдоें рд╕рдд्рдп рд╣ै।
✘ рдЧрд▓рдд: рдЙрд╕рдХी рдмाрддों рдоें рд╕рдд्рдпрддा рд╣ै।

✔ рд╕рд╣ी: рдпрд╣ рдпोрдЬрдиा рд╕ाрд░्рдердХ рд╣ै।
✘ рдЧрд▓рдд: рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдоें рд╕ाрд░्рдердХрддा рд╣ै।

рдиिрдпрдо: рд╕рд░рд▓ рд░ूрдк рд╕рджैрд╡ рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु, рд╢िрд░ोрдмिंрджु, рдФрд░ рдкंрдЪрдоाрдХ्рд╖рд░ - рд╣िंрджी рд▓ेрдЦрди рдХे рд╕ाрдоाрди्рдп рдн्рд░рдо

- рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा


рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рд╕рд╣िрдд рдХрдИ рднाрд░рддीрдп рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ाрдУं рдоें рдкंрдЪрдо рдХ्рд░рдо рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рд░्рдг рдЩ, рдЮ, рдг, рди, рддрдеा рдо - рдкंрдЪрдоाрдХ्рд╖рд░ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рдЗрдирдоें рднी рдкрд╣рд▓े рджो (рдЩ, рдЮ) рдХी рд╕्рдеिрддि рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╡े рдкूрд░्рдг рд╡рд░्рдгों рдХी рддрд░рд╣ рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рди рд╣ोрдХрд░ рд╕рджा рдЕрд░्рдзाрдХ्рд╖рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें (рдЕрдХ्рд╕рд░ рджो рд╡рд░्рдгों рдХे рдмीрдЪ) рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬрдмрдХि рдг, рди, рдФрд░ рдо рдЕрд░्рдз рдФрд░ рдкूрд░्рдг рджोрдиों рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпाрдиी рдг, рди, рдпा рдо рдХी рддрд░рд╣ рдоाрдд्рд░ाрдПँ рдЩ, рдФрд░ рдЮ рдоें рдирд╣ीं рд▓рдЧ рд╕рдХрддीं। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे рдЬрд╣ाँ рдкाрдгिрдиि, рд╡िрд╖्рдгु рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдоें рдг рдоें рдХ्рд░рдорд╢ः рдЗ рдФрд░ рдЙ рдХी рдоाрдд्рд░ाрдПँ рд▓рдЧी рд╣ैं, рдпा рдоीрд░ा, рдиीрд░ा рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдоें рдо рдФрд░ рди рдкрд░ рдоाрдд्рд░ाрдПँ рд▓рдЧрддी рд╣ैं, рд╡ैрд╕ा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЩ, рдФрд░ рдЮ рдХा рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЕрдм рд╢िрд░ोрдмिंрджु рдкрд░ рдПрдХ рджृрд╖्рдЯि

1. рдЬрдм рдЕрд░्рдз-рдкрдЮ्рдЪрдоाрдХ्рд╖рд░ों рдХी рд╕्рдеिрддि рджो рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХे рдмीрдЪ рд╣ो рддो рдЙрди्рд╣ें рд╢िрд░ोрдмिंрджु рд╕े рдк्рд░рддिрд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдиिрдо्рди рдпुрдЧ्рдоों рдоें рдПрдХ рд╣ी рд╢рдм्рдж рдХे рджो рд░ूрдк рд╕ूрдЪिрдд рд╣ैं -
рдЧрдЩ्рдЧा - рдЧंрдЧा (рдЧँрдЧा рд▓िрдЦрдиा рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै)
рдЧрдЮ्рдЬा - рдЧंрдЬा (рдЧँрдЬा рд▓िрдЦрдиा рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै)
рдЪрди्рдж्рд░рдоा - рдЪंрдж्рд░рдоा (рдЪँрдж्рд░рдоा рд▓िрдЦрдиा рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै)
рдЧांрдзी - рдЧाрди्рдзी (рдЧाँрдзी рд▓िрдЦрдиा рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै)

2. рд╢рдм्рджों рдХे рдЕंрдд рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдо् рдХो рд╢िрд░ोрдмिंрджु рд╕े рдк्рд░рддिрд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े рд╕рдд्рдпрдо् рд╢िрд╡рдо् рд╕ुंрджрд░рдо् рдХो рд╕рдд्рдпं рд╢िрд╡ं рд╕ुंрджрд░ं рд▓िрдЦрдиा। рдз्рдпाрди рд░рд╣े рдХि рд▓िрдЦрдиे рдоें рдпे рджोрдиों рд░ूрдк рд╕рд╣ी рд╣ोрддे рд╣ुрдпे рднी рдкрд╣рд▓ा рд░ूрдк рдЕрдиुрд╕рд░рдгीрдп рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдоें рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै, рдЬрдмрдХि рд╕рд╣ी рд╢рдм्рдж рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдХे рдЕрдЬ्рдЮाрди рдоें рджूрд╕рд░े рдХो рд╕рдд्рдпँ рд╢िрд╡ँ рд╕ुंрджрд░ँ рдкреЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЖрдЬрдХрд▓ рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рдеोрдХ рдоें рд╣рдЯाрдпे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं, рдЗрд╕ рдХрдерди рдХो рд╡ैрд╕ा рд╣ी рдкреЭा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдпрджि рдЖрдк рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдХे рдЕрдоृрддрдо् рдЧрдордп рдХो рдЕрдоृрддंрдЧрдордп рд▓िрдЦ рджेрддे рд╣ैं рддो рдЙрд╕े рдЕрдоृ-рддрдЩ्рдЧ-рдордп рдкреЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЬिрди्рд╣ें 'рдЕрдоृрддрдо् рдЧрдордп' рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै, рд╡े рдЙрд╕े рдЕрдоृ-рддрдЩ्рдЧ-рдордп рд╣ी рдкреЭेंрдЧे, рдпрд╣ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ै। рдоैंрдиे рд╡ैрд╕ा рд▓िрдЦрддे рд╣ुрдпे рдФрд░ рдкреЭрддे рд╣ुрдП рджेрдЦा рд╣ै।

3. рд╕्рд╡ीрдХृрдд рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╢िрд░ोрдмिंрджु рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ - рдЬрдм рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु (рдЕрдиुрдиाрд╕िрдХ рдз्рд╡рдиि) рд╢िрд░ोрдоाрдд्рд░ाрдУं рдХे рд╕ाрде рдЖрддा рд╣ै рддो рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ेрддु рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╢िрд░ोрдмिंрджु рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╢्рд░ेрдпрд╕्рдХрд░ рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे рдоैं, рдЗрдирдоें, рдирд╣ीं, рдЙрдирдоें, рд╢рдм्рджों, рддрдеा рдЙрди्рд╣ोंрдиे, рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдоें рдЕрдиुрдиाрд╕िрдХ рдз्рд╡рдиि рд╣ोрддे рд╣ुрдпे рднी рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╢िрд░ोрдмिंрджु рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╕े рд╣ोрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрджि рдЖрдк рдЗрди рд╢рдм्рджों рдоें рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рдХी рдз्рд╡рдиि рдкрд╣рдЪाрди рд▓ेंрдЧे рддो рдЕрди्рдп рд╢рдм्рджों рдоें рднी рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕рдордЭрдиा рд╕рд░рд▓ рд╣ो рдЬाрдпेрдЧा। рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░, рдпрд╣ рдз्рдпाрди рд░рд╣े рдХि рдЕрдиुрдиाрд╕िрдХ рдз्рд╡рдиि (рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рдХा рдЪिрд╣्рди) рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╕्рд╡рд░ рдпा рд╡्рдпंрдЬрди рди рд╣ोрдХрд░, рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рд╡рд░्рдг рдХा рдз्рд╡рдиिрдЧुрдг рд╣ै। рдЬैрд╕े рдоैंрдиे рд╢рдм्рдж рдоें рдоैं (рдЕрдиुрдиाрд╕िрдХ = рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु) рдХी рдз्рд╡рдиि рдоैंрдЯрд░ (рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ = рд╢िрд░ोрдмिंрджु) рд╢рдм्рдж рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдоैं рдХी рдз्рд╡рдиि рд╕े рднिрди्рди рд╣ै। рдкрд╣рд▓ा (рдоैंрдиे) рдЕрдиुрдиाрд╕िрдХ (рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु) рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै (рдпрдж्рдпрдкि рдЙрд╕рдоें рдоाрдд्рд░ा рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рди рд▓рдЧाрдХрд░ рд╢िрд░ोрдмिंрджु рд╣ी рд▓рдЧा рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै) рдЬрдмрдХि рдоैंрдЯрд░ рд╢рдм्рдж рдХा рд╕рд╣ी рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоैрдг्рдЯрд░ рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ (рд╢िрд░ोрдмिंрджु) рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै।

рдпांрдХी (рди्рдпू рдпॉрд░्рдХ рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдпे рд╕्рд▓ैंрдЧ)  рдпा рд╣्рдпांрдХी (рдЪौрджांрд╕ рдШाрдЯी рдХा рдПрдХ рдХुрд▓рдиाрдо) рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдХा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдпाрдЩ्рдХी рд╡ рд╣्рдпाрдЩ्рдХी рд╣ै рдЬрдмрдХि рдпाँрдХी рдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдпाँ + рдХी рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдЧाँрдзी рд▓िрдЦрдиे рдХा рдорддрд▓рдм  рдЧाँ рдХो рдЧाँрд╡ рдЬैрд╕े рдмोрд▓рдиा, рдпाрдиी рдЧाँ + рдзी, рдЬрдмрдХि рдЬैрд╕े рд╣рдо рдЧाрди्рдзी рдХрд╣рддे рд╣ैं, рдЧांрдзी (рдпा рдЧाрди्рдзी) рдЙрд╕рдХी рд╕рд╣ी рд╡рд░्рддрдиी рд╣ोрдЧी। рдЪांрдж рд╕рд╣ी, рдЪाँрдж реЪрд▓рдд। реЪрд▓рддिрдпाँ рд╕рд╣ी, реЪрд▓рддिрдпां реЪрд▓рдд।

рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рдФрд░ рд╢िрд░ोрдмिंрджु рдХी рдмाрдд рдЪрд▓рдиे рдкрд░ рдоुрдЦ्рдпрддः рджो рдмिंрджु рдз्рдпाрди рдоें рдЖрддे рд╣ैं। рдкрд╣рд▓ा рддो рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рдХो рд╢िрд░ोрдмिंрджु рд╕े рдк्рд░рддिрд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि, рдФрд░ рджूрд╕рд░ा, рдкंрдЪрдоाрдХ्рд╖рд░ рдХा рд╢िрд░ोрдмिंрджु рд╕े рдк्рд░рддिрд╕्рдеाрдкрди। рджेрдЦрдиे рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕ी рд▓рдЧрдиे рд╡ाрд▓ी рдпрд╣ рджोрдиों рд╣ी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпाँ рдЙрддрдиी рдиिрд░्рджोрд╖ рдирд╣ीं рд╣ैं рдЬिрддрдиी рдПрдХ рджृрд╖्рдЯि рдоें рджेрдЦрдиे рдкрд░ рд▓рдЧрддी рд╣ैं। рдоाрдд्рд░ा рд╡ाрд▓े рдоाрди्рдп рдЙрджाрд╣рд░рдгों рдХो рдЫोреЬрдХрд░ рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рд╣рдЯाрдиा рдХिрд╕ी рднी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдХुрдЫ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рддो рдЕрдирд░्рдердХाрд░ी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд░ोрдорди рдпा реЮाрд░рд╕ी рд▓िрдкि рдоें рд╣िंрджी (рдЙрдирдХी рднाрд╖ा рдоें рд╣िंрджुрд╕्рддाрдиी) рдкреЭрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдзिрдХांрд╢ рдмॉрд▓ीрд╡ुрдб рдЕрднिрдиेрддा, рдЧीрддрдХाрд░, рдЧाрдпрдХ рдЖрджि рд╣िंрджी рддрдеा рдЕрди्рдп рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдХी рдг рд╡ाрд▓ी рдз्рд╡рдиिрдпों рдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдХрд░рдиे рдоें рдкूрд░्рдг рдЕрд╕рдорд░्рде рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди рд▓िрдкिрдпों рдоें рдЗрд╕ рдз्рд╡рдиि рдХो рдаीрдХ рд╕े рд╡्рдпрдХ्рдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рдХे рд╕ाрде рднी рдЕрднाрд░рддीрдп рд▓िрдкिрдпों рдоें рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ै рдпрдж्рдпрдкि рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рдЙрд░्рджू рд▓िрдкि рдоें рднाрд░рддीрдпрддा рдХे рд▓िрдпे рдЪिрд╣्рди рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпे рдЧрдпे рдеे рдкрд░ंрддु рд╡рд╣ाँ рддो рдЕрдм рдоाрдд्рд░ाрдпें рднी реЪाрдпрдм рд╣ोрддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं। реЮिрд▓्рдоों рдоें рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдмोрд▓े рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЧाрдпрдд्рд░ी рдоंрдд्рд░ рдоें рд╡рд░ेрдг्рдпрдо् рдХो рд╡рд░ेрдиिрдпрдо рдЬैрд╕ा рд╣ी рдкреЭा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рд╣ै рдХि рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी, рдЕрд░рдмी, реЮाрд░рд╕ी, рдФрд░ реЮ्рд░ैंрдЪ рдЬैрд╕ी рд╡िрджेрд╢ी рднाрд╖ाрдУं рдХे рд╢рдм्рджों рдХे рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдкрд░ рд▓рдо्рдмी-рд▓рдо्рдмी рдмрд╣рд╕ें рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╡рд░्рдЧ рднाрд░рддीрдп рдоूрд▓ рдХे рд╢рдм्рджों рдХे рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдХे рдк्рд░рддि рдиिрд░्рд▓िрдк्рдд рд╣ै। рдпрдж्рдпрдкि рдЙрд░्рджू рдХी рд▓िрдкि рднाрд░рддीрдХृрдд рдХी рдЧрдпी рдеी рдФрд░ рдЙрд╕рдоें рд░ाрдгा, рдпा рдкाрд╖ाрдг рдЬैрд╕े рд╢рдм्рдж рд▓िрдЦрдиे рдХे рд▓िрдпे рдг рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рднी рдеा  (рдкाрд╖ाрдг рд╢рдм्рдж рдЙрд░्рджू рдоें ┘╛╪з╪┤╪з┌╗), рдХिंрддु рдЙрд░्рджू рдХा рдЕрд░рдмीрдХрд░рдг рд╣ो рдЬाрдиे рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЕрдм рд╡рд╣ाँ рдг рдк्рд░рдЪрд▓рди рдоें рдирд╣ीं рджिрдЦрддा - рди рд▓ेрдЦрди рдоें, рди рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдоें।

рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдоें рдХेрд╡рд▓ рдо् рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдЬैрд╕े рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рд╣िंрджी рдоें рдХिрд╕ी рднी рдкंрдЪрдоाрдХ्рд╖рд░ рдХो рд╢िрд░ोрдмिंрджु рд╕े рдмрджрд▓ा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рд╣ै। рдХрдИ рд▓ेрдЦрдХ рддो рдпрд╣ рдЕंрддрд░ рд╕рдордЭрддे рд╣ी рдирд╣ीं। рдПрдХ рдФрд░ рдмाрдд рдЬो рд╕рджा рдз्рдпाрди рдоें рд░рд╣рдиी рдЪाрд╣िрдпे рдХि рднाрд╖ा рдк्рд░рдзाрди рд╣ोрддी рд╣ै, рд▓िрдкि рдирд╣ीं। рд▓ेрдЦрди рдХे рдпा рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдХे рдиिрдпрдо рдЬрдХреЬрдиे рдФрд░ рдеोрдХ рдоें рджोрд╣рд░ाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХो рдЗрд╕ рдУрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рджेрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। реЪрд▓рдд рд▓िрдЦे рд╢рдм्рдж рд╕े рдЙрд╕рдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг реЪрд▓рдд рдХрд░рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рд╕рд╣ी рдмोрд▓े рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╢рдм्рдж рдХो рд╕рд╣ी рд▓िрдЦрдиे рдХी рдУрд░ рдз्рдпाрди рджिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдФрд░ рдЗрд╕ рд╣ेрддु, рд╕рд╣ी рд▓िрдЦрдиा рднी рдЙрддрдиा рд╣ी рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдЬिрддрдиा рд╕рд╣ी рдмोрд▓рдиा। рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдХिрд╕ी рднी рд╕ंрд╢рдп рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╢рдм्рдж рдХे рд╕рд╣ी рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг, рдЙрд╕рдХे рдЙрдж्рдЧрдо, рдЕрд░्рде, рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╢рдм्рджों рдЖрджि рдкрд░ рдз्рдпाрди рджीрдЬिрдпे - рдХिрддрдиी рдмाрд░ рддो рдЖрдкрдХो рдХिрд╕ी рд╕े рдкूрдЫрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ी рдирд╣ीं рдкреЬेрдЧी।

рдмँрдЯा рдФрд░ рдмंрдЯा рджो рднिрди्рди рд╢рдм्рдж рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рд▓िрдЦा рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдкреЭा рднी рдЕрд▓рдЧ рдЬाрддा рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдмँрдЯा рдоें рдм рдФрд░ рдЯ рдХे рдмीрдЪ рдоें рдХोрдИ рдЕрди्рдп рдз्рд╡рдиि рди рд╣ोрдХрд░ рдиाрд╕िрдХ्рдп рдз्рд╡рдиि рдм рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдоिрд▓ी рд╣ुрдИ рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдмंрдЯा рдХा рд╢ुрдж्рдз рд░ूрдк рдмрдг्рдЯा рд╣ै, рдЕрдг्рдбा, рдШрдг्рдЯा, рдФрд░ рдмрди्рддा рд╕े рдоिрд▓рддा рд╣ुрдЖ, рдЬिрд╕рдоें рдм рдФрд░ рдЯ рдХे рдмीрдЪ рдоें рдг рдХी (рдпрд╣ाँ рдмोрд▓рдиे рдоें рд▓рдЧрднрдЧ рди рдЬैрд╕ी) рдЕрд░्рдз-рдз्рд╡рдиि рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдЭрдг्рдбा рднी рд╕рд╣ी рд╣ै, рдЭंрдбा рднी рд╕рд╣ी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕े рдЭँрдбा рд▓िрдЦрдиा реЪрд▓рдд рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ाँрдк, рдФрд░ рд╕ाँрд╕ рдХो рдХ्рд░рдорд╢ः рд╕ांрдк рдФрд░ рд╕ांрд╕ рд▓िрдЦрдиे рдоें рджोрд╖ рд╣ै।

рдЙрд░्рджू рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд, рди рдкрд░ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдХрдИ рд╢рдм्рджों рдЬैрд╕े рдЬрд╣ाрди, рдЖрд╕рдоाрди, рдоेрд╣рдоाрди, рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рдХे рдХाрд╡्рдпाрдд्рдордХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЬрд╣ाँ, рдЖрд╕рдоाँ, рдоेрд╣рдоाँ, рд╣िंрджोрд╕िрддाँ рдЖрджि рдХे рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд░ूрдкों рдоें рднी рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╣ै। рдРрд╕े рд╢рдм्рджों рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЧрдж्рдп рддрдеा рдкрдж्рдп рджोрдиों рдоें рдоाрди्рдп рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рд╡ाрд▓े рд░ूрдк рдХाрд╡्рдп рдоें, рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкреЬрдиे рдкрд░ рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╣ैं।

рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░िрдпों рдХे рдк्рд░िрдп рд╢рдм्рдж рдЗрдиреШिрд▓ाрдм (рдпा рдЗрди्реШрд▓ाрдм) рдХो рдпрджि рдЖрдк рдЗंрдХрд▓ाрдм рд▓िрдЦेंрдЧे рддो рдЙрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рднाрдЧ рдХो рд╕्рдпाрд╣ी рд╡ाрд▓ी рдЗंрдХ рдХी рддрд░рд╣ рднी рдкреЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬो рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдпे рд╣рд░ рдкंрдЪрдоाрдХ्рд╖рд░ рдХो рд╢िрд░ोрдмिंрджु рд╕े рдк्рд░рддिрд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХी, рдЕрдХрд░्рдордг्рдп рдЫाрдкाрдХाрд░ों рдХी рджुрд╖्рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╕े рдпрдеाрд╕рдо्рднрд╡ рдмрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдпे।

рдзुрдЖँ рдФрд░ рдХुрдЖँ, рдХрдеाрдПँ рдФрд░ рдХрд╡िрддाрдПँ, рдХुँрд╡рд░ рдФрд░ рдХँрд╡рд▓, рдЗрдирдоें рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рд╕рд╣ी рд╣ै। рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рдХो рдЖрдк рдмेрд╢рдХ рдЪрди्рдж्рд░рдмिрди्рджु рд▓िрдЦें рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдХा рд╕рд╣ी рд░ूрдк рд╡рд╣ी рд╣ै। рдХрд╡िрддाрдПँ рдоें рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рд╣ै рдЬрдмрдХि рдРंрдХрд░ (рдРрдЩ्рдХрд░) рдоें рд╢िрд░ोрдмिंрджु। рд╣ुंрдХाрд░ рдоें рд╢िрд░ोрдмिंрджु рд╣ै рдЬрдмрдХि рд╣ूँ (рдоैं рд╣ूँ рди рд╡ाрд▓ा) рдоें рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु।

рдкंрдЪрдоाрдХ्рд╖рд░ों рдХी рдмाрдд рдЪрд▓рдиे рдкрд░ рдпрд╣ рднी рдз्рдпाрди рдоें рд░рд╣े рдХि рдЮ рд╡ рдЩ рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдХे рд░ूрдкों рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдЕрди्рдп рдкंрдЪाрдХ्рд╖рд░ों рдЬैрд╕े рдкूрд░्рдгाрдХ्рд╖рд░ рдирд╣ीं рд╣ैं। рдЕрд░्рдеाрдд рдЙрдирдоें рдоाрдд्рд░ाрдПँ рдирд╣ीं рд▓рдЧрддीं, рдЕ рдХी рдоाрдд्рд░ा рднी рдирд╣ीं। рд╣िंрджी рд╡ рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рдХी рдЪрд░्рдЪा рдоें рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЕрд╖्рдЯाрдз्рдпाрдпी рдХा реЫिрдХ्рд░ рднी рдЖ рдЬाрддा рд╣ै, рдЦाрд╕рдХрд░ рдЮ рд╡ рдЩ рдоें рдоाрдд्рд░ाрдУं рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рджेрдиे рдХे рд▓िрдпे। рдЙрд╕ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा реЫрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рдЙрди рд╕ूрдд्рд░ों рдоें рд▓िрдЦी рдЧрдпी рд╣рд░ рдмाрдд рд╡ैрд╕ी рдирд╣ीं рд╣ै рдЬैрд╕ी рджिрдЦрддी рд╣ै। рдЕрд╖्рдЯाрдз्рдпाрдпी рд╕рд╣िрдд рдЕрди्рдп рд╕ाрдзрдиों рд╡ рд╕ूрдд्рд░ों рдХो рд░рдЯрдиे рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕рдордЭрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рд╡рд╣ाँ рднी рдЮ рд╡ рдЩ рдкрд░ рд▓рдЧी рдоाрдд्рд░ाрдПँ рдЙрди рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдкрд░ рдирд╣ीं рд╣ैं рдмрд▓्рдХि рд╕ूрдд्рд░ рдХी рд╕ंрдзिрдпों рдХे рдХाрд░рдг рдРрд╕ी рджृрд╖्рдЯिрдЧोрдЪрд░ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे 7-2-44 рдоें "рд╕्рд╡рд░рддिрд╕ूрддिрд╕ूрдпрддिрдзूрдЮूрджिрддो рд╡ा" (рдЬिрд╕े "рд╕्рд╡рд░рддिрд╕ूрддिрд╕ूрдпрддिрдзूрдЬूрджिрддो рд╡ा" рднी рд▓िрдЦा рджेрдЦा рд╣ै), рдоें рдЬрд╣ाँ рдЮ рдкрд░ рдоाрдд्рд░ा рдЖрднाрд╕िрдд рд╣ै рд╡рд╣ рдзूрдЮ् ‌‌+ рдЧुрд╣ू + рдЙрджिрддो рд╣ै, рдоाрдд्рд░ा рдЮ рдкрд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рдкंрдЪрдоाрдХ्рд╖рд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдо, рди рдФрд░ рдг рд╣ी рд╣ैं рдЕрди्рдп рджोрдиों (рдЮ рд╡ рдЩ) рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдХे рд╣ी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं рдФрд░ рдЗрдирдХा рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХрдо-рд╕े-рдХрдо рдЖрдзुрдиिрдХ рд╣िंрджी рдоें рдирд╣ीं рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдпे рдЙрдирдХी рдмाрд░рд╣рдЦреЬी рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै।

рдПрдХ рдФрд░ рдмाрдд рд╕рджा рдз्рдпाрди рдоें рд░рд╣рдиी рдЪाрд╣िрдпे рдХि рдПрдХ рдк्рд░рдЪрд▓рди (рдпा рд╡िрдЪрд▓рди) рдХी рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдпрддा, рдХिрд╕ी рджूрд╕рд░े (рдпा рддीрд╕рд░े) рдиिрдпрдо рдХा рдиिрд╖ेрдз рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕрдиेрдХ рд╕рдд्рдп рдПрдХ рд╕ाрде рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдоाрдирдХ рдХा рдЕрд░्рде рднी рдПрдХ рдХो рдЫो‌реЬрдХрд░ рдЕрди्рдпों рдХो рдмंрдж рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЗрд╕рд▓िрдпे рдпрджि 'рд╣िंрджी' рд╢рдм्рдж рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╣ै рддो рдЙрд╕рдХा рдЕрд░्рде 'рд╣िрди्рджी' рд╢рдм्рдж рдХो рдЕрдоाрди्рдп рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै, рди рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдмрд╕ंрдд рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╣ोрдиे рдоाрдд्рд░ рд╕े рд╡рд╕рди्рдд рджोрд╖рдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЕрдкрдиी рд╕ीрдоिрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдмाрд╣рд░ рдХे рд╢рдм्рджों рдХो рдЕрдоाрди्рдп рдХрд░рдиे рдХी рдЬो рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╣िंрджी рднाрд╖िрдпों, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╕्рд╡рд░ूрдкों рдХे рдкрд░िрдЪिрдд рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдоें рджेрдЦी рдЬाрддी рд╣ै, рдЙрд╕рд╕े рдмрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдпे।

рд╕рдд्рдп рдпрд╣ी рд╣ै рдХि рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рд╣िंрджी рдХी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рдпрдеोрдЪिрдд рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ें, рд╕рд╣ी рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдХो рдмрдЪाрдиे рдХा рдк्рд░рдпрдд्рди рдХрд░ें।

рдмрд╣ुрд╡рдЪрди рд╕рдо्рдмोрдзрди рдоें рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ - рд╣िंрджी рджिрд╡рд╕ рд╡िрд╢ेрд╖

** рд╣िंрджी рдЬैрд╕ी рдЖрдзुрдиिрдХ рдФрд░ рд╕рдорд░्рде рднाрд╖ा рдХो рдиिрд░рд░्рдердХ рдЖрдЧ्рд░рд╣ों рдХी рднेреЬрдЪाрд▓ рд╕े рдмрдЪрдиा рд╣ोрдЧा **

- рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा

рд╣िंрджी рдоें рд╕ंрд╡ाрдж рдХрд░рддे рд╕рдордп рдпрджि рдЖрдк рдХिрд╕ी рд╕े рдХрдкाрдЯ рдмंрдж рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдиुрд░ोрдз рдХрд░ें рддो рдж्рд╡ाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рдХे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं, "рднेреЬो।" рд╣िंрджुрд╕्рддाрдиी рдмोрд▓ी рдХे рдПрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХे рдкैрд░ोрдХाрд░ рдЗрд╕ рдЕрдиुрд░ोрдз рдХो рднेреЬ (рдкрд╢ु) рдХे рд╕рдоूрд╣ рдХे рд▓िрдпे рд╕рдо्рдмोрдзрди рдоाрдирдиे рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдЗрд╕ рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХा рд╕्рд░ोрдд рдкुрд░ाрдиी рдЙрд░्рджू/рд╣िंрджुрд╕्рддाрдиी рдХे рдПрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╕्рд╡рд░ूрдк рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдмрд╣ुрд╡рдЪрди рдХो рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╕рдордп рдЙрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдмिंрджु рдХो рд╣рдЯा рд▓ेрдиे рдХी рдмाрдд рдХрд╣ी рдЧрдИ рд╣ै। реЮाрд░рд╕ी рд▓िрдкि рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдирд╕्рддाрд▓िреШ/рдЙрд░्рджू рдоें рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рдРрд╕ा рдХрд░рдиे рдкрд░ рдПрдХ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдиूрди рдЧुрди्рдиा (┌║) рдХी рдмрдЪрдд рд╣ो рдЬाрддी рдеी рдФрд░ рдЙрд╕ рд▓िрдкि рдоें рд╕рдо्рдмोрдзрдирдХाрд░рдХ рдЪिрд╣्рди (!) рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рд╕рдо्рдмोрдзрди рдХो рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХрд░рдиा рднी рд╕рд░рд▓ рд╣ो рдЬाрддा рдеा।

рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╣рдЯाрдиे рдХे рдЗрд╕ рдЖрдЧ्рд░рд╣ рд╕े рд╣िंрджी рдоाрддृрднाрд╖ा рдХे рдмреЬे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдкрд░िрдЪрдп рдирд╣ीं рд╣ै। рдоेрд░े рдЬैрд╕े рд▓ाрдЦों рдоूрд▓ рд╣िंрджीрднाрд╖ी рдмрд╣ुрд╡рдЪрди рдоें рдиिрдпрдоाрдиुрд╕ाрд░ рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд▓рдЧाрддे рд░рд╣े рд╣ैं। "рдР рдоेрд░े рд╡рддрди рдХे рд▓ोрдЧों" рдЬैрд╕ा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рджेрд╢рднрдХ्рддि рдЧीрдд рд╣ो рдпा рдлिрд░ "рдоेрд░े рдкाрд╕ рдЖрдУ, рдоेрд░े рджोрд╕्рддों! рдПрдХ реШिрд╕्рд╕ा рд╕ुрдиो" рдЬैрд╕ा реЮिрд▓्рдоी рдЧीрдд, рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдЕрдкрдиे рд╕рд╣ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै।

рд╣िंрджी/рд╣िंрджुрд╕्рддाрдиी рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдХी 'рдХुрдЫ' рдкुрд╕्рддрдХों рдоें рдЗрд╕ рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХुрдЫ рдХा рдЕрд░्рде рдЧिрдиी-рдЪुрдиी рд╕े рд╣ी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЕрдзिрдХांрд╢ рдкुрд╕्рддрдХों рдоें рдРрд╕े рдХिрд╕ी рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХा рд╕ंрджрд░्рдн рднी рдирд╣ीं рд╣ै। рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░, рд╢िрдХ्рд╖рдг, рдпा рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдмрд╣ुрдордд рдпрд╣ी рд╣ै рдХि рдмрд╣ुрд╡рдЪрди рд╕рдо्рдмोрдзрди рдоें рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд▓рдЧрддा рд╣ै, рд▓рдЧрдиा рднी рдЪाрд╣िрдпे। рддो рднी, рдЪूंрдХि рдХрд╣ीं рддो рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╣рдЯाрдиे рдХा реЫिрдХ्рд░ рд╣ै, рдпрд╣ рдмрд╣рд╕ рдХрдИ рдмाрд░ рд╕ाрдордиे рдЖ рд╣ी рдЬाрддी рд╣ै, рдЦाрд╕рдХрд░ рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЬिрди्рд╣ें рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि, рдЖрд▓ेрдЦ, рдпा рдкुрд╕्рддрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдпा рдпा рдЯोрдХा рдЬा рдЪुрдХा рд╣ै।  рдЗрд╕рд▓िрдпे рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдд्рдпुрдд्рддрд░ рд╕ाрдордиे рд░рдЦрдиा рднी рдоुрдЭे рддाрд░्рдХिрдХ рд▓рдЧрддा рд╣ै।

рдкुрд░ाрдиी рдЙрд░्рджू/рд╣िंрджुрд╕्рддाрдиी рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рднाрд░рддीрдп рдпा рд╡िрджेрд╢ी рднाрд╖ा рдоें рдмрд╣ुрд╡рдЪрди рдХो рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╕рдордп рдРрд╕े рдХिрд╕ी рд░ूрдкांрддрд░рдг рдпा рд╡िрдХृрддि рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ो, рдРрд╕ा рдоेрд░े рд╕ंрдЬ्рдЮाрди рдоें рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рдЕрдЧ्рд░рдгी рднाрд╖ा рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рднी рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рд▓ेрдбी (lady) рдХा рдмрд╣ुрд╡рдЪрди рд▓ेрдбीреЫ (ladies) рдФрд░ рдмॉрдп (boy) рдХा рдмрд╣ुрд╡рдЪрди рдмॉрдпреЫ (boys) рд╣ै рдЬो рдХि рд╕рдо्рдмोрдзрди рдоें рднी рд╕рдоाрди рд╣ी рд░рд╣рддा рд╣ै। рдЧुрдЬрд░ाрддी рдоें рджोрдиों рд╣ी рд░ूрдкों рдоें рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЗрд╕ीрд▓िрдпे рд╡рд░्рддрдоाрди рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоिрдд्рд░ों рдХो рд╕рджा рдоिрддрд░ो рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рд╕ुрдиाрдИ рдкреЬрддे рд╣ैं। рд╣िंрджी рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдХे рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рд╕्рд░ोрддों рдоें рднी рд╕рдо्рдмोрдзрди рдоें рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╣рдЯाрдиे рдХे рдРрд╕े рдХिрд╕ी рдиिрдпрдо рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рддрдХ рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕рдЪ рдпрд╣ी рд╣ै рдХि рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рдЬैрд╕ी рд╡िрдХрд╕िрдд рд▓िрдкि рдоें рд▓िрдЦी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдЖрдзुрдиिрдХ рд╣िंрджी рдХो рдРрд╕े рдЕрдиुрдд्рдкाрджрдХ рдиिрдпрдо рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рднी рдирд╣ीं рд╣ै।

рд╕рдо्рдмोрдзрди рдХрд░рддे рд╕рдордп рдмрд╣ुрд╡рдЪрди рд╕े рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╣рдЯाрдХрд░ рдПрдХ рдирдпा рд╢рдм्рдж рдмрдиाрдиे рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рднाрд╖ा, рд╕рдо्рдмोрдзрди, рдпा рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдоें рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЧुрдгрд╡ृрдж्рдзि рдирд╣ीं рдХрд░рддा, рдЗрд╕ рдиाрддे рдпрд╣ рдиिрд░рд░्рдердХ рд╣ै। рдХेрд╡рд▓ рдиिрд░рд░्рдердХ рд╣ोрддा, рддो рднी рдЕрдзिрдХ рд╣ाрдиि рдирд╣ीं рдеी, рд▓ेрдХिрди рдЕрдХ्рд╕рд░ рдХिрд╕ी рд╢рдм्рдж рд╕े рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╣рдЯाрдиे рдкрд░ рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рд╣ी рд╢рдм्рдж рдмрди рдЬाрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдФрд░ рд╕ंрджрд░्рдн рджोрдиों рд╣ी рднिрди्рди рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдоूрд▓ рдЕрд░्рде рдХो рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯ, рдмрд▓्рдХि рдХрдИ рдмाрд░ рдоंрддрд╡्рдп рдХे рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд░рдЦрддा рд╣ै।
рдЬो рд╕ोрддी рднीрдб़ рдмाрдЗрд╕-рдП-рдЧ़ौрдЧ़ा рдЬрдЧाрдП рдлिрд░
рджрд░рд╡ाрдЬ़ा рдШрд░ рдХा рдЙрд╕ рд╕рдЧ-рдП-рджुрдиिрдпा рдкे рднेрдб़ рддू
- рд╢ेреЩ рдЗрдм्рд░ाрд╣ीрдо реЫौрдХ़

рдПрдХ рд╕рд░рд▓ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे 'рднेреЬ' рд╢рдм्рдж рдХो рд▓ेрддे рд╣ैं। рд╕ंрдЬ्рдЮा рд╢рдм्рдж 'рднेреЬ' рдПрдХ рдкрд╢ु рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдХ्рд░िрдпा рд╢рдм्рдж 'рднेреЬ' рдХा рдЕрд░्рде рдоिрд▓ाрдиा, рдпा рдмंрдж рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े рдХрдкाрдЯ рднेреЬ рджेрдиा, рдпाрдиी рджрд░рд╡ाреЫा рдмंрдж рдХрд░рдиा। рдРрд╕े рдоें рдЬрд╣ाँ рднेреЬों рд╢рдм्рдж рднेреЬ рд╕ंрдЬ्рдЮा рдХे рдмрд╣ुрд╡рдЪрди рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддी рд╣ै, рд╡рд╣ीं рднेреЬो, рднेреЬрдиे рдХी рдХ्рд░िрдпा рдХा рдЖрджेрд╢ाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╣ै। рдпрджि рдЖрдк рдХिрд╕ी рдж्рд╡ाрд░ рд╕े рдиिрдХрд▓рддे рд░ेрд╡реЬ рдХो рд╣рд░ рдмाрд░ рдж्рд╡ाрд░ рдмंрдж рди рдХрд░рдиे рдХी рд╣िрджाрдпрдд рджेрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рддो рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╕рд╣िрдд рд╕рдо्рдмोрдзрди "рднेреЬों, рджрд░рд╡ाреЫा рдордд рднेреЬो" рдоें рдЖрдкрдХा рдЖрд╢рдп рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрджि рдЖрдкрдиे рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╣рдЯाрдпा рддो рд╡ाрдХ्рдп рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯ рдФрд░ рд╡िрдкрд░ीрддाрд░्рдеी рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рднेреЬों рдоें рд╕े рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╣рдЯाрддे рд╣ी рднेреЬ реЪाрдпрдм рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдирдпा рд╡ाрдХ्рдп, "рднेреЬो, рджрд░рд╡ाреЫा рдордд рднेреЬो" рдиिрд░рд░्рдердХ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдоें рдж्рд╡ाрд░ рднेреЬो, рдФрд░ рдордд рднेреЬो, рдпे рджोрдиों рд╣ी рдЕрдиुрд░ोрдз/рдЖрджेрд╢ рдПрдХ рд╕ाрде рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ैं। рднेреЬों рдХे рд╕рд░рд▓ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рднेреЬों (рдПрдХ рдкрд╢ु) рдФрд░ рднेреЬो (рдХрдкाрдЯ рдмंрдж рдХрд░рдиा) рджो рдкूрд░्рдгрддः рдЕрд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╢рдм्рдж рд╣ैं, рдФрд░ рдЗрди्рд╣ें рдПрдХ рджूрд╕рд░े рд╕े рдк्рд░рддिрд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиा реЪрд▓рдд рд╣ै।
“рдЬाрдУ, рдЙрди рд╕े рдХрд╣ो, рд╕ाрд╣рдм рдоिрд▓рдиे рдЖрдП рд╣ैं।” рдЬрдоीрд▓ рдХे рд▓рд╣рдЬे рдоें рдмेрддрдХрд▓्рд▓ुреЮी рдеी। рд▓реЬрдХा рджрд░рд╡ाрдЬ़ा рднेреЬ рдХрд░ рдЕрди्рджрд░ рдЪрд▓ा рдЧрдпा। (рдоंрдЯो рдХी рдХрд╣ाрдиी 'рд╢ाрджी' рд╕े рдПрдХ рдЕंрд╢)
рдР рдоेрд░े рд╡рддрди рдХे рд▓ोрдЧों
рд╣िंрджी рдЬिрдирдХी рдоाрддृрднाрд╖ा рдирд╣ीं рд╣ै, рдпा рдЬिрдирдХा рд╣िंрджी рд╢рдм्рджрдЬ्рдЮाрди рд╕ीрдоिрдд рд╣ै рдЙрди्рд╣ें рднेреЬрдиे рдХी рдХ्рд░िрдпा рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рди рд╣ो, рдпрд╣ рд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЬैрд╕ी рдХि рдЕрдЩ्рдЧ्рд░ेреЫी рдХрд╣ाрд╡рдд рд╣ै, рдЗрдЧ्рдиोрд░ैंрд╕ рдЗреЫ рдиो рдПрдХ्рд╕рдХ्рдпूреЫ, рдпрд╣ाँ рднेреЬों рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рднेреЬो рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЕрдирд░्рдердХाрд░ी рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рджेрд╡ों (рджेрд╡рддा рдХा рдмрд╣ुрд╡рдЪрди) рдХी рдЬрдЧрд╣ рджेрд╡ो (рджेрдиे рдХी рдХ्рд░िрдпा) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рднी рдн्рд░ाрдордХ рд╣ी рд╣ोрдЧा। рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рджेрд╢рднрдХ्рддि рдЧीрдд 'рдР рдоेрд░े рд╡рддрди рдХे рд▓ोрдЧों' рдоें рд▓ोрдЧों рдХो рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╕рдордп рдпрджि 'рд▓ोрдЧों' рд╢рдм्рдж рд╕े рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╣рдЯा рджिрдпा рдЬाрдпे рддो рдХрд╡िрд╡рд░ рдкंрдбिрдд рдк्рд░рджीрдк рджेрд╢рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рдмрдЬाрдп 'рд╡рддрди рдХे рд▓ोрдЧो' рдпाрдиी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░рддीрдХ рдЕрд╢ोрдХ рдХी рд▓ाрдЯ рдХो рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рджृрд╖्рдЯिрдЧोрдЪрд░ рд╣ोंрдЧे, рдЬोрдХि рдЙрдирдХा рдоंрддрд╡्рдп рдирд╣ीं рд╣ै। рдк्рд░рд╕рди्рдирддा рдХी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЙрдирдХे рд╕्рдоृрддि рд╕ंрд╕्рдеाрди рдоें рддрдеा рдЙрдирдХे рд╕рдо्рдоाрди рдоें рдЬाрд░ी рдбाрдХ рдЯिрдХрдЯ рдоें рдЗрд╕ рдЧीрдд рдХे рдмोрд▓ों рдоें рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╕рд╣ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╕ुрд╕рдЬ्рдЬिрдд рд╣ै।

рдХिрд╕ी рднी рднाрд╖ा-рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╕рдоूрд╣ рдХी рддрд░рд╣ рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдХा рддाрдиा-рдмाрдиा рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╕े рдЧрд░्рднрдиाрд▓ рд╕े рдЬुреЬा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдирджी, рдкрд░्рд╡рдд, рдкाрд╖ाрдг, рд╕ाрдЧрд░, рдЧ्рд░рд╣, рд╕ूрд░्рдп, рдЪंрдж्рд░, рддाрд░े, рд╡ृрдХ्рд╖, рд╡рди, рдЖрджि рд╕рдорд╕्рдд рднूрддों, рдмрд▓्рдХि рднाрд╡ों рдХा рднी рдоाрдирд╡ीрдХрд░рдг рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╣ै। рдЕрд░्рдеाрдд рд╣िंрджी рд╕рд╣िрдд рд╕рднी рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдХे рд╕рдо्рдмोрдзрди рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЕрднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдХрдИ рдЧुрдгा рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдпे рдмрд╣ुрд╡рдЪрди рдоें рд╕े рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╣рдЯाрдиे рдкрд░ рдмрдиे рдирдпे рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрд░्рде рдоूрд▓ рдЖрд╢рдп рд╕े рднिрди्рди рд╣ोрдиे рдХी рдЖрд╢ंрдХा рд╣рдоाрд░े рд╕ीрдоिрдд рдЕрдиुрдоाрди рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣ै। рд▓ोрдЯा рдкाрдд्рд░, рддрдеा рдмрд╕ рд╡ाрд╣рди рдХो рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рджो рдЕрди्рдп рдЙрджाрд╣рд░рдг, рдЬрд╣ाँ рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╣рдЯाрдиे рдкрд░ рдкाрдд्рд░ рд▓ोрдЯрдиे рдХी рдХ्рд░िрдпा рдмрди рдЬाрдпेрдЧा рдФрд░ рд╡ाрд╣рди рдиिрд╡ाрд╕ी рд╣ो рдЬाрдпेрдЧा - 
  • рд▓ोрдЯों, рдпрд╣ाँ рдордд рд▓ोрдЯो (рд╕рд╣ी) рддрдеा рд▓ोрдЯो, рдпрд╣ाँ рдордд рд▓ोрдЯो (рдн्рд░ाрдордХ - рд▓ोрдЯो рдпा рдордд рд▓ोрдЯो? рд▓ोрдЯा рдкाрдд्рд░ рдХी рдЬрдЧрд╣ рднूрдоि рдкрд░ рд▓ोрдЯрдиे рдпा рди рд▓ोрдЯрдиे рдХी рджुрд╡िрдзा) 
  • рдмрд╕ों, рдпрд╣ाँ рдордд рдмрд╕ो (рд╕рд╣ी) рддрдеा рдмрд╕ो, рдпрд╣ाँ рдордд рдмрд╕ो (рдн्рд░ाрдордХ - рдмрд╕ рд╡ाрд╣рди рдХा реЫिрдХ्рд░ рд╣ी рдирд╣ीं рдмрдЪा, рдмрд╕ो рдпा рди рдмрд╕ो рдХी рдЧреЮрд▓рдд рдЕрд╡рд╢्рдп рдЖ рдЧрдИ?)
  • рдз्рдпाрди рд╕े рд╕ुрдиो рд▓ोрдЧों, рдЖрдЧ рдоें рд▓ोрдЧो рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै (рд╕рд╣ी) рддрдеा рдз्рдпाрди рд╕े рд╕ुрдиो рд▓ोрдЧो, рдЖрдЧ рдоें рд▓ोрдЧो рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै (рдн्рд░ाрдордХ - рдоाрдиो рдмाрдд рд▓ोрдЧों рд╕े рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рд▓ोрдЧो рд╕े рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ो рдЬो рдЖрдЧ рдоें рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдмрдЪा рд╣ी рдирд╣ीं)
рдоेрд░ा рд╡िрдЪाрд░ рд╣ै рдХि рд╣िंрджी рдЬैрд╕ी рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд╖ा рдоें рдиिрд░рд░्рдердХ рдЖрдЧ्рд░рд╣ों рдХी рд▓рдХीрд░ рдкीрдЯрдиे рдХे рд▓िрдпे рдХोрдИ рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЗрд╕ рдиाрддे рдмрд╣ुрд╡рдЪрди рд╕े рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдХो рдЕрдХाрд░рдг рд╣рдЯाрдиे рдХी рдн्рд░ाрдордХ рд░ीрддि рдХो рд░ोрдХा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЕрд░्рде рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рд╣िंрджी рд╡рд░्рддрдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╣рдЯाрдиे рдЬैрд╕े рдХрд░рддрдмों рдХे рдмрдЬाрдп рд╕рдо्рдмोрдзрди рдХे рд▓िрдпे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдЪिрд╣्рди рдХा рд╕рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕िрдЦाрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЖрдкрдХा рдХ्рдпा рд╡िрдЪाрд░ рд╣ै?
рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЖрд▓ेрдЦ:

рдкрд░िрд╡ेрд╢ीрдп рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा - рд╣िंрджी рд╕ंрд╕ाрд░ рдХा рд╕рдЪ

рдЪंрдж्рд░ рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी
- рдЪंрдж्рд░ рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी

рдЬीрд╡рди рдХे рдк्рд░рдЦрд░ рд╕рдорд░्рдердХ рд╕े 
рдЬрдм рдк्рд░рд╢्рдирдЪिрд╣्рди
рдмौрдЦрд▓ा рдЙрдаे рдеे рджुрд░्рдиिрд╡ाрд░
рддрдм рдПрдХ рд╕рдоंрджрд░ рдХे рднीрддрд░
рд░рд╡ि рдХी рдЙрджрднाрд╖िрдд рдЫрд╡िрдпों рдХा рдЧрд╣рд░ा рдиिрдЦाрд░
рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рд▓рд╣рд░ों рдоें рдЭрд▓्рд▓ाрддा рдЭрд▓рдорд▓ा рдЙрдаा
рдоाрдиो рднीрддрд░ рдХे рд╕ौ рд╕ौ рдЕंрдЧाрд░ी рдЙрдд्рддрд░
рд╕рдм рдПрдХ рд╕ाрде рдЭрд▓рдорд▓ा рдЙрдаे।
- рдЧрдЬाрдирди рдоाрдзрд╡ рдоुрдХ्рддिрдмोрдз


рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд▓ेрдЦ рдоें рдПрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдгрдкрд░рдХ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рджेрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ै- рд╡िрд╖рдп рд╣ै рднाрд░рдд рдоें рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рд╣िрди्рджी рднाрд╖ी рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें (рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рд╕्рд╡ाрддंрдд्рд░्рдпोрдд्рддрд░ рджрд╢рдХों рдоें) рд╕ृрдЬрди рдкрд░िрд╡ेрд╢। рдХрдИ рдк्рд░рд╢्рди рдЬो рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЪрд░्рдЪिрдд рд╣ोрддे рд░рд╣े рд╣ैं рдЙрдирдоें рдПрдХ рд╣ै рдХि рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрд▓ рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рд╣рдоाрд░े рджेрд╢ рдоें рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рд╣िंрджी рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдпा рдЕрди्рдп рд╡िрдзाрдУं рдоें рд╡рд╣ рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓рддा рдирд╣ीं рджिрдЦाрдпी рджेрддी рдЬो рд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдХोрдИ рдПрдХ рд╕рд░рд▓ рдЙрдд्рддрд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдХрдИ рдХाрд░рдг рд╣ैं рдЬिрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдкрд╣рд▓े рднी рдХी рдЧрдпी рд╣ै рдФрд░ рдХुрдЫ рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд▓ेрдЦ рдоें рдХिрдпा рдЬाрдпрдЧा। рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рд╕рдоाрдЬ рд╡ рджेрд╢ рдХी рд╕्рдеिрддि рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рд╕ांрдЦ्рдпिрдХीрдп рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣ी рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЕрдкрдиे рд▓ाрдн рд╣ैं рдФрд░ рд╣ाрдиि рднी। рд▓ाрдн рдпрд╣ рдХि рд╕рдорд╕्рдпा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕рдоाрдзाрди рдХी рджिрд╢ा рдоें рдПрдХ рдоोрдЯा рдЕंрджाрдЬा рд▓рдЧाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬो рдПрдХрдоाрдд्рд░ рддрд░ीрдХा рд╣ै рдПрдХ рдмреЬे рдиिрдХाрдп рд╕े рдЬुрдбी рдЪीрдЬों рдХे рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдпे। рдиुрдХрд╕ाрди рдпрд╣ рдХि рдЗрд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡िрд╢ेрд╖ рдХो рдирд╣ीं рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा। рдмाрдд рдЕрдЧрд░ рдкूрд░े рдЬंрдЧрд▓ рдХी рд╣ो рддрдм рдПрдХ рдпा рдХुрдЫ рдкेрдб़ों рдХी рдмाрдд рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी।  

рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी: рд╕ांрдЦ्рдпिрдХीрдп рдЖрдзाрд░, рдПрдХрд▓ рд╡ рдкрд░िрд╡ेрд╢ीрдп рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा, рдЖрдзाрд░рднूрдд рдвांрдЪा, рд╕्рд╡рд╕्рде рдоूрд▓्рдпांрдХрди, рд╕ृрдЬрди рдк्рд░ाрд░ूрдк, рдкрд╣рд▓ा рд╡ рджूрд╕рд░ा рдШेрд░ा, рд╕рдорд░्рде рд╡ рд╕рд╢рдХ्рдд рджूрд╕рд░ा рдШेрд░ा, рд╡िрд╖рдп рд╡ैрд╡िрдз्рдп, рд╡ैрд╢्рд╡ीрдХрд░рдг, рд╕рдоांрддрд░рддा рд╡ рд╢ृंрдЦрд▓ाрдмंрдзрди, рд╢ृंрдЦрд▓ा рдк्рд░рдХिрдпा, рдЯीрдо рд╡рд░्рдХ, рд╢्рд░ेрдп-рд╕рд╣рднाрдЧिрддा, рд░िрд▓े рджौрдб, рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╢ृंрдЦрд▓ा।

рдмौрдЦрд▓ाрддे рдк्рд░рд╢्рдирдЪिрд╣्рди

рдПрдХ рдк्рд░рд╢्рди рдЬो рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЙрдореЬрддा рд░рд╣ा рд╣ै рдоेрд░े рдорди рдоें рдФрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рд╣рд░ рд╣िंрджी рдк्рд░ेрдоी рдХे рдорди рдоें рдХि рдХ्рдпा рдХाрд░рдг рд╣ै рд╣िрди्рджी рднाрд╖िрдпों рдХी рд╡िрд░ाрдЯ рд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╣िंрджी рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рднाрд╖ाрдУं рдоें рд╡рд╣ рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рдоिрд▓ा рдЬो рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдХрдИ рдХाрд░рдг рд╣ैं рдЬिрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдпрд╣ाँ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ूंрдЧा। рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рджाрдпрд░ा рдХुрдЫ рдФрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рдХрд░ рд▓िрдпा рдЬाрдп рддो рдк्рд░рд╢्рди рдХुрдЫ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╣ोрдЧा рдХि рдЗрддрдиे рдмреЬे рд╣िंрджी рднाрд╖ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╡िрднिрди्рди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЬो рдкрд░िрд╡ेрд╢ीрдп рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा рдкрд▓्рд▓рд╡िрдд рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдпे рдеी рд╡рд╣ рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдпी, рдХ्рдпों? рдЗрд╕ рд╕рд╡ाрд▓ рдоें рд╣िрди्рджी рдХा рд░рдЪрдиा рд╕ंрд╕ाрд░ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕ंрджрд░्рдн рднी рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд▓िрдпे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдкрд░ рдкрд╣рд▓े рднाрд╖ा рдХी рд╣ी рдмाрдд рдХрд░ें।
 рдЗрд╕ рдк्рд░рд╢्рди рдХे рдХрдИ рдЙрдд्рддрд░ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдХुрдЫ рдпрджा рдХрджा рдЪрд░्рдЪिрдд рднी рд╣ुрдП рд╣ैं рдФрд░ рдХреЬрд╡ा рд╕рдЪ рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рд░рдЦ рд╣рдоें рд╕ोрдЪрдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं [1]। рдХрднी рдпрд╣ рднी рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдХुрдЫ рдирдпे рдк्рд░рд╢्рдирдЪिрд╣्рди рд╕ाрдордиे рдЖ рдЬाрддे рд╣ैं рдЬो ‘рдмौрдЦрд▓ा рдЙрдарддे рд╣ैं’। рдпрд╣ рдмौрдЦрд▓ाрд╣рдЯ рдмाрдд рдХी рддрд╣ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдХी рд╣ै рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдЕрдк्рд░िрдп рдпा рдХреЬрд╡ा рднी рд▓рдЧ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдмाрдд рд╕े рдмाрдд рдЪрд▓ рдиिрдХрд▓рддी рд╣ै. рдпрд╣ рднी рдХि рдмाрдд рдЬрдм рдЪрд▓ рдиिрдХрд▓рддी рд╣ै рддो рджूрд░ рддрдХ рдЪрд▓ी рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдХрднी рднीрддрд░ рдХे ‘рдЕंрдЧाрд░ी рдЙрдд्рддрд░’ рд╕ाрдордиे рдЖрдХрд░ рд╣рдоाрд░ी рдмौрдЦрд▓ाрд╣рдЯ рдХुрдЫ рдФрд░ рдмреЭा рджेрддे рд╣ैं।

рдХिрд╕ी рднाрд╖ा рдХो рд╕्рдеाрди рдХौрди рджेрддा рд╣ै? рднाрд╖ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े - рд╕ाрдоाрди्рдп рдкाрдардХ, рдк्рд░рдмुрдж्рдз рдкाрдардХ рд╡ рд╕ृрдЬрдирдХрд░्рддा рдпाрдиि рд░рдЪрдиाрдХाрд░। рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा рдоाрдпрдиे рд░рдЦрддी рд╣ै рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рдЦाрд╕рдХрд░ рднाрд╖ा рдХे рд╕рд░्рд╡ांрдЧीрдг рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдФрд░ рд╡рд╣ рд╣рдоाрд░ी рдЪрд░्рдЪा рдоें рд╕рдоाрд╣िрдд рдирд╣ीं рдЗрд╕рд▓िрдпे рдоुрдж्рджा рдкрд░िрд╡ेрд╢ीрдп рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा рдХा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।

рдкрд░िрд╡ेрд╢ीрдп рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा рд╕्рд╡рдпं рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдпा рдоाрд╣ौрд▓ рдХी рджेрди рд╣ुрдЖ рдХрд░рддी рд╣ै рдФрд░ рд╣рд░ рдирд╡ рд╕ृрдЬрди рдХ्рд░рдорд╢: рдЙрд╕े (рдоाрд╣ौрд▓ рдХो) рдЕрдзिрдХ рд╕рдоृрдж्рдз рдХрд░рддा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдРрд╕ा рдЬрдм рдЬрдм рд╣ोрддा рд╣ै рдПрдХ рдирд╣ीं рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рддिрднाрдРं рд╕рдо्рдоुрдЦ рдЖ рдЬाрддी рд╣ैं рдФрд░ рд╕ृрдЬрди рдХा рдПрдХ рдпुрдЧ рдкрд░िрднाрд╖िрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдмाрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоे рд╣ी рдирд╣ीं рдЕрди्рдп рд╡िрдзाрдУं рдоें рднी рд▓ाрдЧू рд╣ोрддी рд╣ै।
рдХिрд╕ी рднाрд╖ा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдЙрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдФрд░ рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рджोрдиों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। рд╣िрди्рджी рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрд▓ рдиिрд░्рд╡िрд╡ाрдж рд╣ै рдкрд░ рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХрд╣ рд╕рдХрддे рдФрд░ рдЙрд╕рдоें рдХाрдлी рд╕ुрдзाрд░ рдХी рдЧुंрдЬाрдпрд╢ рд╣ै। рднाрд╖ा рджो рд╕्рддрд░ों рдкрд░ рд╡िрдХाрд╕рдоाрди рд╣ोрддी рд╣ै рдкрд╣рд▓ा рд╕्рддрд░ рд╕ाрдоाрди्рдп рдмोрд▓рдЪाрд▓ рдХा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рднाрдЧीрджाрд░ рд╣ै рдмреЬा, рдЫोрдЯा, рдзрдиी, рдиिрд░्рдзрди, рд╢िрдХ्рд╖िрдд, рдЕрд▓्рдк рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдк्рдд। рджूрд╕рд░ा рд╕्рддрд░ рднाрд╖ा рдХे рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдЬрдЯिрд▓ рднाрд╡ों рд╡ рдзाрд░рдгाрдУं рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╣ोрдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрддी рд╣ै рддाрдХि рднाрд╖ा рд╡िрдЪाрд░ों рдХे рдк्рд░рднाрд╡ी рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдг рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ो рд╕рдХे। рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рдФрд░ рдЖрдЬрдХрд▓ рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рдпрд╣ рдмाрдд рд╕ाрдл рджेрдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдирдпी рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी, рдирдпा рд╡ाрдХ्рдп рд╡िрди्рдпाрд╕ рднाрд╖ा рдХी рд╕рдХ्рд╖рдорддा рдХो рдмреЭाрддे рд╣ैं। рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╡िрдзाрдУं рдХे рд▓िрдпे рдЧреЭे рдЧрдпे рд╕ैрдХреЬों рд╢рдм्рдж рдЖрдЬ рд╕ाрдоाрди्рдп рдмाрддрдЪीрдд рдоें рднी рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рднाрд╖ा рдХो рд╕рдоृрдж्рдз рдХрд░рддे рд╣ैं। рднाрд╖ा рдХी рд╕рдоृрдж्рдзрддा рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдирдпे рд╢рдм्рджों рд╡ рдк्рд░рддीрдХों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╡ рдк्рд░рднाрд╡ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕рднी рд╡िрдзाрдУं рдоें рднी рдкрд░िрд▓рдХ्рд╖िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЖрдЬ рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдЧрддि рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рддीрд╡्рд░ рд╣ो рдЧрдпी рд╣ै। рдоाрдирд╡ рд╕рдн्рдпрддा рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рддीрди рдмреЬे рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣рдП рд╣ैं – рдХृрд╖ि рдХ्рд░ाрди्рддि, рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд░ाрди्рддि рдФрд░ рд╕ूрдЪрдиा рдХ्рд░ाрди्рддि। рдкрд╣рд▓ी рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рдХ्рд░ाрди्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рд▓рдЧрднрдЧ рддीрди рд╣рдЬाрд░ рд╡рд░्рд╖ों рдХा рдЕंрддрд░ рдеा рдЬрдмрдХि рджूрд╕рд░ी рдФрд░ рддीрд╕рд░ी рдХे рдмीрдЪ рдХेрд╡рд▓ рддीрди рд╕ौ рд╡рд░्рд╖ों рдХा। рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдпрд╣ рддीрд╡्рд░рддा рднाрд╖ा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рднी рдкрд░िрд▓рдХ्рд╖िрдд рд╣ोрддी рд╣ै рдирдпी рдзाрд░рдгाрдУं, рдирдпे рд╕ंрджрд░्рднों рдХो рдЖрдд्рдорд╕ाрдд рдХрд░рдиे рдоें। рдХोрдИ рднी рдЬीрд╡ंрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХेрд╡рд▓ рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рдЖрдпाрдоों рддрдХ рд╣ी рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ рд╕рдХрддा। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░ рдирдЬрд░ рдбाрд▓ें рддो рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╡ैрд╢्рд╡ीрдХрд░рдг рдХा рдк्рд░рднाрд╡

рд╡ैрд╢्рд╡ीрдХрд░рдг рдХे рдХाрд░рдг рднाрд╖ाрдИ рдкрд░िрджृрд╢्рдп рдоें рдмреЬा рдмрджрд▓ाрд╡ рдЖрдпा рд╣ै рдЬिрд╕े рдЪाрд╣рдХрд░ рднी рдирдЬрд░ рдЕंрджाрдЬ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। рдЖрдЬ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдг рдХी рднाрд╖ा рдмрди рдЪुрдХी рд╣ै рдФрд░ рд╣рд░ рдПрдХ рдХे рд▓िрдпे рдЙрд╕े рд╕ीрдЦрдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╕ा рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╡ैрд╢्рд╡ीрдХрд░рдг рдХे рдЪрд▓рддे рд╡िрдЬ्рдЮाрди рддрдеा рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдоें рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा рдиे рдЕрди्рдп рднाрд╖ाрдУं рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╡ рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдмाрдд рд╣िрди्рджी рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдФрд░ рднी рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рдЬाрди рдкрдбрддी рд╣ै।
рд╣рдо рдпрд╣ рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣ेंрдЧे рдХि рд╡े рдХौрди рд╕े рддрдд्рд╡ рд╣ैं рдЬो рд╕ृрдЬрди рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХो рд╕рдоृрдж्рдз рдХрд░рддे рд╣ैं? рдЗрд╕ рд╕рд╡ाрд▓ рдиे рдоुрдЭे рдкिрдЫрд▓े рдХрдИ рджрд╢рдХों рд╕े рдЙрд▓рдЭाрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдЬрд╡ाрдм рддрд▓ाрд╢рдиे рдХी рдкुрд░рдЬोрд░ рдХोрд╢िрд╢ рдХी рд╣ै। рдЗрди рдмाрддों рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рд╡рд░्рдгрди рдоेрд░े рдЙрди рд▓ेрдЦों рдоें рд╣ै рдЬो рдХाрдлी рдкрд╣рд▓े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд [2, 3, 4] рд╣ुрдП рдеे। рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рд▓ेрдЦों рдХो рдЕрдзिрдХрддрд░ рд▓ोрдЧ рдирд╣ीं рдкреЭрддे рдФрд░ рдЬो рдкрдврдиे рдоें рд░ुрдЪि рд░рдЦрддे рднी рд╣ैं рдЙрди рдХो рд╡рд╣ рдк्рд░рдХाрд╢рди рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддा। рдк्рд░рдмुрдж्рдз рд╡ рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдкाрдардХ рд╡рд░्рдЧ рднाрд╖ा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдпे рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рд╡рд╣ рдЖрдзाрд░рднूрдд реЭाँрдЪा рднी рдиिрд╣ाрдпрдд рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдЬो рд╡िрдЪाрд░ों рдХे рд╡िрдиिрдордп, рд╕ंрдХрд▓рди рд╡ рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХा рдк्рд░рднाрд╡ी рдвंрдЧ рд╕े рдк्рд░рдмंрдзрди рдХрд░ рд╕рдХे।

рдЖрдЬ рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рджेрд╢ों рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХेрд╡рд▓ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдкрд░्рдХ рднाрд╖ा рди рд░рд╣рдХрд░ рдоाрддृрднाрд╖ा рдХे рд╕рдоाрди्рддрд░ рдЦрдбी рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै рдФрд░ рдХрд╣ीं рдХрд╣ीं рдЙрд╕рдХे рд▓िрдпे рдЪुрдиौрддी рдмрди рдЧрдпी рд╣ै। рдЖрдЬ рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХाрдоों рдХे рд▓िрдпे рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдЪुрдХा рд╣ै рдФрд░ рд╣िрди्рджी рдХिрд╕ी рд╣рдж рддрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рджैрдиिрдХ рдХाрдоों рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣ рдЧрдпी рд╣ै।
рд╡ैрд╕े рдпрд╣ рдмाрдд рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдЕрди्рдп рдХрдИ рднाрд╖ाрдУं рдкрд░ рднी рд▓ाрдЧू рд╣ोрддी рд╣ै рдкрд░ рдХुрдЫ рдмाрддें рдРрд╕ी рд╣ैं рдЬो рд╣िрди्рджी рднाрд╖िрдпों рдХे рд▓िрдпे рдЦाрд╕ рддौрд░ рдкрд░ рдХрд╣ी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं। рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЕрд╡рд╕рд░ों рдкрд░ рд╣рдо рдЖрдкрд╕ी рдмाрддрдЪीрдд рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХो рдоाрдз्рдпрдо рдмрдиा рд▓ेрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рднी рд╕рдЪ рд╣ै рдХि рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЕрдкрдиे рд╣ी рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдг рдоें рдЕрдзिрдХांрд╢ рд▓ोрдЧ рдЧрд░्рд╡ рдХी рдЕрдиुрднूрддि рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЬो рдк्рд░рднाрд╡ी рд░ूрдк рд╕े рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдг рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрддे рдЙрди्рд╣ें рдХुрдЫ рдХрдорддрд░ рдЖँрдХрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं рднрд▓े рд╣ी рд╕ोрдЪ рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЙрдирдоें рдЕрдзिрдХ рдкрд░िрдкрдХ्рд╡рддा рд╣ो। рдпрд╣ рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХुрдЫ рдЕрдкрд╡ाрдж рдЫोрдб рдЕрдзिрдХांрд╢ рдоें рджेрдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рд╣िрди्рджी рдХो рдЙрд╕рдХा рдЙрдЪिрдд рд╕्рдеाрди рд╡ाрд▓ी рдмाрдд рдмेрдоाрдиी рд╕ी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ рднी рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рд╣рдоाрд░ी рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рд╣िрди्рджी рдХो рдЙрд╕рдХा рдЙрдЪिрдд рд╕्рдеाрди рд╣ी рдоिрд▓ рдкाрдпा рд╣ै। рдЬрдм рд╣рдо рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдХो рдЕрдкрдиों рдХे рдмीрдЪ рднी рд╕рдо्рдоाрди рдХा рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рджे рд╕рдХрддे рддрдм рдлिрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЙрд╕рдХा рдХैрд╕ा рд╕्рдеाрди рддрд▓ाрд╢ рд░рд╣े рд╣ैं?

рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा – рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдпा рдПрдХрд▓ рдк्рд░рддिрднा рдЫोрдб – рдЬिрд╕ рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓ рдоाрд╣ौрд▓ рдХी рджेрди рд╣ुрдЖ рдХрд░рддी рд╣ैं рд╡рд╣ рд╣िрди्рджी рдЬрдЧрдд рдоें рд▓рдЧрднрдЧ рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै। рд╣рдоें рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рд╕े рд╡рд╣ рд▓рдЧाрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै рдЬो рд╣ोрдиा рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╣ै। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХे рдЕंрдзрдоोрд╣ рдХा рдПрдХ рддाрдЬा рдЙрджाрд╣рд░рдг - рд╣ाрд▓ рдоें рд╕ुрд╢्рд░ी рд╣िрдоा рджाрд╕ рдиे 400 рдоीрдЯрд░ рджौрдб़ рдоें рджेрд╢ рдХे рд▓िрдпे рдкрд╣рд▓ा рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рд╡рд░्рдг рдкрджрдХ рдЬीрддрдХрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд░рдЪा। рддрднी рдХिрд╕ी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЦेрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдиे рдЗрд╕ рдк्рд░рддिрднाрдЧी рдХी рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рджрдХ्рд╖рддा рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдЖрдкрдд्рддि рджिрдЦाрдХрд░ рдЙрд╕ рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХा рдкрд░िрдЪрдп рджिрдпा рдЬिрд╕рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдоैं рдЗрд╕ी рдмाрдд рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा рдХि рдЬрдм рдпрд╣ рдоाрдирд╕िрдХрддा рд╕рдоाрдЬ рдоे рдЕрдкрдиी рдкрдХреЬ рдмрдиा рдЪुрдХी рд╣ो рддрдм рд╣рдо рд╣िрди्рджी рдХे рдХिрд╕ рдЙрдЪिрдд рд╕्рдеाрди рдХी рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ोрддे рд╣ैं।

рдХिрд╕ी рднाрд╖ा рдХा рд╕्рдеाрди рдЙрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдмрдиाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╕े рдЕрднिрднूрдд рд╕рдоाрдЬ рдоाрддृрднाрд╖ा рдХो рдХिрддрдиा рдХुрдЫ рджे рд╕рдХेрдЧा рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░рдгीрдп рд╣ै. рдЬो рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╕े рдЕрднिрднूрдд рдирд╣ीं рд╣ैं рдЙрдирдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХी рдк्рд░рднाрд╡ोрдд्рдкाрджрдХрддा рдЬिрди рд▓ाрдХ्рд╖рдгिрдХрддाрдУं рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै рдЙрд╕рдХी рдХुрдЫ рдЪрд░्рдЪा рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рдХी рдЬाрдпेрдЧी।

рдЬрдм рд╣рдо рдПрдХ рд╕рдоाрдЬ рдХी рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ोрддे рд╣ैं рдХрд░ोрдб़ों рдХी рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ोрддे рд╣ैं рддрдм рдХुрдЫ рдРрд╕े рднी рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬो рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ैं, рдФрд░ рдЬिрди्рд╣ें рдФрд╕рдд рдХे рдоाрдирджंрдб рд╕े рдирд╣ीं рдЖँрдХा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рд╕ाрда рдХрд░ोреЬ рдоें рджрд╕ рдк्рд░рддिрд╢рдд рднी рдпрджि рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдкрд░ рдЧрд░्рд╡ рдХрд░рддे рд╣ों рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рднाрдЧीрджाрд░ рдмрдиें рддो рдпрд╣ рд╕ंрдЦ्рдпा 6 рдХрд░ोрдб़ рд╣ोрддी рд╣ै рдЬो рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдЕрдзिрдХांрд╢ рджेрд╢ों рдХी рдЖрдмाрджी рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдЧी। рдЗрддрдиी рд╕ंрдЦ्рдпा рднी рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ै рд╣िрди्рджी рдХे рд╕्рдеाрди рдХो рдХрдИ рдкाрдпрджाрди рдКрдкрд░ рд▓े рдЬाрдиे рдоें। рдЗрд╕рдХे рдЬрд╡ाрдм рдоें рджो рдмाрддें рдХрд╣ी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं: рдкрд╣рд▓ी рдмाрдд рдпрд╣ рдХि рд╕ंрднрд╡рдд: рдРрд╕े рд▓ोрдЧ рджрд╕ рдк्рд░рддिрд╢рдд рднी рдирд╣ीं рд╣ैं рдЬो рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдкрд░ рдЧрд░्рд╡ рдХрд░ें рдУрд░ рдЙрд╕рдХे рд▓िрдпे рдХुрдЫ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ें। рджूрд╕рд░ी рд╕ंрднाрд╡िрдд рдмाрдд рдпрд╣ рдХि рд╢ाрдпрдж рдЗрддрдиी рд╕ंрдЦ्рдпा рддो рд╣ै рдкрд░ рдХुрдЫ рдЕрди्рдп рдХाрд░рдг рд╣ैं рдЬो рд╕ृрдЬрди рдоें рдмाрдзрдХ рд╣ैं। рдоेрд░ा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рджूрд╕рд░ी рдмाрдд рд╕рд╣ी рд╣ै рддрдм рдпрд╣ рдЬाрдирдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рдХि рд╡рд╣ рдХौрди рд╕ी рдмाрддें рд╣ै рдЬो рд╕рдорд╕्рдпा рдХे рдоूрд▓ рдоें рдоुрдЦ्рдп рд╣ैं।

рд╣рдо рдпрд╣ рдоाрдирдХрд░ рдЪрд▓рддे рд╣ैं рдХि 6 рдХрд░ोреЬ рд▓ोрдЧ рдРрд╕े рд╣ैं рдЬो рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рд╕े рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХो рдоाрдд्рд░ рд╕ंрдкрд░्рдХ рднाрд╖ा рдоाрдирддे рд╣ैं, рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░। рдЖрдЬ рдХी рджौреЬ-рднाрдЧ рд╡ाрд▓ी рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзाрдд्рдордХ рдЬीрд╡рди рд╢ैрд▓ी рдоें, рднाрд╖ा рдХे рд╕рд░्рд╡ांрдЧीрдг рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдпे рдХुрдЫ рдФрд░ рднी рджрд░рдХाрд░ рд╣ै। рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा рдХी рдмाрдд рднाрд╖ा рдХे рд╕рд░्рд╡ांрдЧीрдг рд╡िрдХाрд╕ рд╕े рдЬुреЬी рд╣ै рдФрд░ рдкрд░िрд╡ेрд╢ीрдп рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा рдПрдХ рдоाрд╣ौрд▓ рдХा рдк्рд░рддिрдлрд▓ рд╣ोрддी рд╣ै। рдоाрд╣ौрд▓ рдХी рдмाрдд рдХрд░ें рдЬिрд╕рдоें рдЙрдЪिрдд рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╡िрд╡िрдз рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдЬैрд╕े рдЧोрд╖्рдаिрдпाँ, рд╕ेрдоिрдиाрд░, рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╕ाрде рд╣ी рд╣рд░ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЧрддिрд╡िрдзि рдоें рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдкрд░ рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдиिрд╣ाрдпрдд рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдФрд░ рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╣рдо рдЕрдХ्рд╕рд░ рдирдЬрд░рдЕंрджाрдЬ рдХрд░рддे рд░рд╣े рд╣ैं।

рдПрдХ рд╕ृрдЬрди рдк्рд░ाрд░ूрдк

рдПрдбрд╡рд░्рдб рдбि рдмोрдиो [5] рдиे рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा рдХे рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЧрд╣рди рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рдк्рд░ाрд░ूрдк рджिрдпा рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмाрдд рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдпे рд╣рдо рджो рд╕рдордХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╡ृрдд्рддों рдпा рдШेрд░ों рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдкрд╣рд▓ा рд╡ृрдд्рдд рдпा рдШेрд░ा рдЫोрдЯा рдкрд░ рдХेрди्рдж्рд░ рдХे рдиिрдХрдЯ рд╣ै рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдХेрди्рдж्рд░ рд╕े рджूрд░ рдФрд░ рдмрдб़ा। рдкрд╣рд▓े рдШेрд░े рдкрд░ рд╡े рд▓ोрдЧ рд╣ैं рдЬो рд╕ृрдЬрди рд╕े рдЕंрддрд░ंрдЧ рд░ूрдк рд╕े рдЬुреЬे рд╣ैं рдЬैрд╕े рд▓ेрдЦрдХ, рдХрд╡ि, рдХрд▓ाрдХाрд░, рджाрд░्рд╢рдиिрдХ, рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЖрджि। рджूрд╕рд░े рдШेрд░े рдкрд░ рдкाрдардХ рд╣ैं рдЬिрдирдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдЕрдзिрдХ рд╣ै рдФрд░ рдЬो рд╕ृрдЬрди рдоें рд╕ीрдзे рднाрдЧीрджाрд░ рди рд╣ोрддे рднी рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं। рджोрдиों рдШेрд░े рдПрдХ рджूрд╕рд░े рд╕े рдЕрд▓рдЧ-рдерд▓рдЧ рдирд╣ीं рдЕрдкिрддु рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рдоें рд╣ैं। рдкрд╣рд▓े рдШेрд░े рдХा рд╣рд░ рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рдПрдХ рдкाрдардХ рднी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рдиाрддे рдХुрдЫ рд╣рдж рддрдХ рджूрд╕рд░े рдШेрд░े рдоें рднी рд╣ै рд▓ेрдХिрди рджूрд╕рд░े рдШेрд░े рдХी рдЖрдмाрджी рдХा рдПрдХ рдЫोрдЯा рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣ी рдкрд╣рд▓े рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рдкाрддा рд╣ै। рдкрд╣рд▓ा рдШेрд░ा рд╕ृрдЬрди рд╕े рд╕ीрдзे рдЬुрдб़ा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯрддा рд╡ рдорд╣рдд्рд╡ рд╕े рд▓ोрдЧ рд╕ाрдоाрди्рдпрддрдпा рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ैं। рдкрд░ рдпрд╣ рдмाрдд рдз्рдпाрди рджेрдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ै рдХि рд╕ृрдЬрди рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рджूрд╕рд░े рдШेрд░े рдХी рднूрдоिрдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ो рдпा рдХрд▓ा рдпा рдХोрдИ рдЕрди्рдп рд╡िрдзा рдЙрд╕рдХे рд╡िрдХाрд╕рдоाрди рд╣ोрдиे рдпा рди рд╣ोрдиे рдХा рдмीрдЬ рджूрд╕рд░े рдШेрд░े рдоें рд╣ै рдЬो рдЕрдкрдиी рд╕рдмрд▓ рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓рддा рд╕े рдк्рд░рддिрднा рдХो рдЖрдЧे рдмреЭрдиे рдХो рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрдЪ्рдЫे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдк्рд░рдЪाрд░ рдк्рд░рд╕ाрд░ рдоें рдЗрд╕рдХी рднूрдоिрдХा рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдФрд░ рднी рдмреЭ рдЧрдпी рд╣ै।

рд╕рдШрди рд╕ृрдЬрди рдкрд░िрд╡ेрд╢

рдкрд╣рд▓े рд╣рдо рд╕ृрдЬрди рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдпा рдоाрд╣ौрд▓ рдХी рдмाрдд рдХрд░ рдЪुрдХे рд╣ैं। рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рджेрдЦрддे рд╣ैं рдХि рдпрд╣ рдкрд░िрд╡ेрд╢ीрдп рд╕рдоृрдж्рдзрддा рд╣ै рдХ्рдпा рдФрд░ рдХैрд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ै рд╕ृрдЬрди рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХो। рдРрд╕ा рдХрдИ рдмाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрдм рдПрдХ рдк्рд░рддिрднाрд╢ाрд▓ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдЧुрдордиाрдоी рдХी рдЬिрди्рджрдЧी рдЬीрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдХी рдк्рд░рддिрднा рдХी рд╕рдордЭ рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдирд╣ीं рд╣ैं рдЬो рдЙрд╕े рдФрд░ рднी рдЕрдЪ्рдЫा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░ рд╕рдХें рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рдЙрд╕рд╕े рдХुрдЫ рд╕ीрдЦрдХрд░ рд╕ृрдЬрди рдХी рдПрдХ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░ рдЙрд╕े рд╡िрд╕्рддाрд░ рджे рд╕рдХें, рджिрдХ рд╡ рдХाрд▓ рдоें। рджिрдХ рд╕े рднाрд╡ рдЪाрд░ों рджिрд╢ाрдУं рдоें рдХ्рд╖ैрддिрдЬ рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХा рд╣ै рдФрд░ рдХाрд▓ рдоें рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХे рджूрд░ рддрдХ рдЬाрдиे рдХी рдмाрдд рд╣ै। рдпрджि рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддा рддрдм рдХрд╣ा рдЬाрдпрдЧा рдХि рд╕ृрдЬрди рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдпा рддो рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै рдпा рдХрдордЬोрд░ рд╣ै। рдпрд╣ рдмाрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рдХрд▓ा, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдпा рдЕрди्рдп рдХिрд╕ी рд╡िрдзा рдкрд░ рд▓ाрдЧू рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╕рдд्рд░рд╣рд╡ीं рддрдеा рдЕрдаाрд░рд╣рд╡ीं рд╕рджिрдпों рдоें рдпूрд░ोрдк рдоें рдЖрдзुрдиिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдиींрд╡ рд░рдЦी рдЧрдпी рдеी рдФрд░ рдзीрд░े-рдзीрд░े рдРрд╕ा рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдмрдирддा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдиे рдПрдХ рдХ्рд░ाрди्рддि рдХो рдЬрди्рдо рджिрдпा рдЬिрд╕े рд╣рдо рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд░ाрди्рддि рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдирддे рдЖрдпे рд╣ैं। рдЙрд╕ рджेрд╢-рдХाрд▓ рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЪिрди्рддрди рдХे рд▓िрдпे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдеा рдЬिрд╕рдХा рднрд░рдкूрд░ рд▓ाрдн рдпूрд░ोрдкीрдп рджेрд╢ों рдХो рдоिрд▓ा рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдкрде рдкрд░ рдЖрдЧे рдмреЭрдиे рдХे рд▓िрдпे। рдЗрд╕рдХा рдмрд╣ुрдд рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рднी рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдЙрдкрдиिрд╡ेрд╢рд╡ाрдж рдХी рдбрдЧрд░ рдкрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЙрдкрд▓рдм्рдзि рджूрд╕рд░े рджेрд╢ों рдХे рд╢ोрд╖рдг рдХा рдЬрд░िрдпा рдмрди рдЧрдпी। 

рд╕ृрдЬрди рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХिрд╕ी рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХा рдоाрдирджрдг्рдб рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдоाрд░ी рдЪрд░्рдЪा рдХा рдХेрди्рдж्рд░ рдмिрди्рджु рд╣ै। рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдРрд╕ा рд╕ृрдЬрди рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдмीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдХे рдЖрд░ंрднिрдХ рджрд╢рдХों рдоें рдХोрд▓рдХрддा рдоें рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ुрдЖ рдеा рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рд╕ंрдЧीрдд рдФрд░ рдХрд▓ा рдоें। рдЬैрд╕ा рдкрд╣рд▓े рднी рдХрд╣ा рдЬा рдЪुрдХा рд╣ै рдЬрдм рдРрд╕ा рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рддрдм рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕ृрдЬрди рдХे рдирдпे рдЖрдпाрдо рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рдпрд╣ाँ рднाрд░рддीрдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рд╕ंрдЧीрдд, рдХрд▓ा рд╡ рд╕िрдиेрдоा рдЬैрд╕ी рд╡िрд╡िрдз рд╡िрдзाрдУं рдоें рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдШрдЯा рдеा рдмीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдХे рдЖрд░ंрднिрдХ рджрд╢рдХों рдоें।

рд╣िрди्рджी рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рдмाрдж рдХे рдЖрд░рдо्рднिрдХ рджрд╢рдХों рдоें рдХुрдЫ рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓рддा рдирдЬрд░ рдЖрддी рд╣ै рдкрд░ рд╡рд╣ рдЕрд╕्рдеाрдпी рдеी। рдЗрди рджрд╢рдХों рдоें рдХрдИ рдкрдд्рд░िрдХाрдРं рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрддी рдеी рдЬो рдХाрд▓ाрди्рддрд░ рдоें рдЕрджृрд╢्рдп рд╣ो рдЧрдпीं. рд╕ाрдк्рддाрд╣िрдХ рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди, рдзрд░्рдордпुрдЧ, рджिрдирдоाрди, рд╕ाрд░िрдХा рдЗрддрдиे рдмреЬे рдкाрдардХ рд╡рд░्рдЧ рд╡ рд░рдЪрдиाрдХाрд░ों рдХे рд▓िрдпे рднी рдЕрдкрд░्рдпाрдк्рдд рдеे рдФрд░ рд╕ंрднрд╡рдд: рдпрд╣ рд╕ंрдЦ्рдпा рдкрди्рдж्рд░рд╣ рдпा рдмीрд╕ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдеी рдкрд░ рдпрд╣ рд╕ंрдЦ्рдпा рдЪाрд░ рд╕े рдШрдЯрдХрд░ рд╢ूрди्рдп рдкрд░ рдЖ рдЧрдпी। рд╕ाрда рдХрд░ोрдб рд╣िंрджी рднाрд╖ी рдПрдХ рднी рдкрдд्рд░िрдХा рдХो рд╕ुрдЪाрд░ु рд░ूрдк рд╕े рдЪрд▓ाрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдирд╣ीं рд░рдЦрддे рдФрд░ рдлिрд░ рд╡े рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рд╣िрди्рджी рдХो рдЙрд╕рдХा рдЙрдЪिрдд рд╕्рдеाрди рдХ्рдпों рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा। рдоिрд▓े рднी рдХ्рдпों рдЬрдм рдЗрддрдиी рдмреЬी рдЖрдмाрджी рд▓рдЧрднрдЧ рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рд╣ै рдоाрддृрднाрд╖ा рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें। рдФрд░ рдЖрдЬ рдоैं рд╕ेрддु рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдпрд╣ рдмाрдд рд╕ाрдордиे рд░рдЦ рдкा рд░рд╣ा рд╣ूँ рдЕрди्рдпрдеा рдЗрд╕ рдЪрд░्рдЪा рдХा рдЕрддा-рдкрддा рднी рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдФрд░ рдпрд╣ рд╕ाрд░ी рдмाрдд рдЧुрдордиाрдоी рдХे рдЕंрдзेрд░े рдоें рдЦो рдЧрдпी рд╣ोрддी। рдпрд╣ рднी рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдеा рдЬिрд╕рдоें рдмाрдж рдоे рд▓ोрдЧ рдЖ рдЬुреЬे। рдЖрд╢ा рд╣ै рдпрд╣ рдЕрднिрдирд╡ рдк्рд░рдпाрд╕ рд╕рдордп рдФрд░ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рдердкेрдбों рд╕े рдердоेрдЧा рдирд╣ीं, рдЪिрд░рд╕्рдеाрдпी рд╣ोрдЧा। рд╡ैрд╕े рдпрд╣ рддрднी рд╕ंрднрд╡ рд╣ोрдЧा рдЬрдм рд╕ाрд░ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдПрдХ рдЗंрд╕ाрди рдХे рдордд्рдеे рди рдордврдХрд░ рдЗрд╕े рдЬрди рднाрдЧीрджाрд░ी рдХा рдЖрдзाрд░ рджे рд╕рдХें рдЬो рджुрд░्рднाрдЧ्рдпрд╡рд╢ рдЕрдм рддрдХ рд╣िрди्рджी рдЬрдЧрдд рдоें рд▓рдЧрднрдЧ рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХि рд╣िंрджी рднाрд╖ी рдЕрдкрдиी рдоाрддृрднाрд╖ा рд╕े рд▓рдЧाрд╡ рдирд╣ीं рд░рдЦрддे рдпा рдЙрд╕рдХे рд╡िрдХाрд╕ рд╣ेрддु рдХुрдЫ рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рдЪाрд╣рддे рдкрд░ рдПрдХ рдЧрд╣рди рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╢ैрдеिрд▓्рдп рд╡ рд╕ृрдЬрди рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХी рдХрдоी рдЙрди्рд╣ें рдХुрдЫ рдЕрд╡рд╕рд░ рдирд╣ीं рджेрддी рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рд╣рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд╕рдордЭрдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै। 

рд╕्рд╡рд╕्рде рдоूрд▓्рдпांрдХрди, рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдШेрд░ा

рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рдмाрдд рдХрд╣ рд▓ेрдиे рдХे рдмाрдж рдпрд╣ рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХी рддрд╣ рддрдХ рдЬाрдпा рдЬाрдпे рдФрд░ рдЬाрдирдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдЬाрдпे рдХि рд╡ैрд╕ा рд╣ै рддो рдХ्рдпों рд╣ै? рд╣рдо рдЙрди рдмाрддों рдХो рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣ेंрдЧे рдЬो рд╕ृрдЬрди рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХो рдЬрди्рдо рджे рд╕рдХрддी рд╣ैं। рд╣рдо рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣ेंрдЧे рдХि рдХौрди рд╕ी рдмाрддें рд╣ैं рдЬो рдХ्рд╖ैрддिрдЬ рд╡ рд╕рдордп рдЕрдХ्рд╖ों рдкрд░ рджूрд░ рддрдХ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдПрдХ рдЬीрдиिрдпрд╕ рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдХрд╣рддा рд╣ै рдкрд░ рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХोрдИ рдРрд╕ा рд╣ै рд╣ी рдирд╣ीं рдЬो рдЙрд╕े рд╕рдордЭрддा рд╣ो рдФрд░ рдХोрдИ рдРрд╕ी рд╡िрдзि рдирд╣ीं рдЬो рдЙрд╕ рдмाрдд рдХो рдЙрди рд▓ोрдЧों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪा рд╕рдХे рдЬिрдирдоें рдЙрд╕рдХी рдмाрдд рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдк्рд░рддिрднा рд╣ो। рдРрд╕े рдоें рд╕ंрднाрд╡рдиा рдпрд╣ी рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдк्рд░рддिрднा рдЧुрдордиाрдоी рдХे рдЕंрдзेрд░े рдоें рдЦो рдЬाрдпे। рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдРрд╕े рдХिрддрдиे рд╣ी рдЙрджाрд╣рд░рдг рдоिрд▓ेंрдЧे рдкрд░ рдЪूंрдХि рд╡े рдЧुрдордиाрдо рд╣ी рд░рд╣े рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдеोрдбी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХुрдЫ рдРрд╕ी рдШрдЯрдиाрдУं рд╕े рд╣ो рд╕рдХीं рдЬो рдЧुрдордиाрдо рд╣ोрддे рд╣ोрддे рд░рд╣ рдЧрдпीं। 

рднाрд░рддीрдп рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮ рд╢्рд░ीрдиिрд╡ाрд╕ рд░ाрдоाрдиुрдЬрди рдХा рдЬिрдХ्рд░ рд╕рдоीрдЪीрди рд╣ोрдЧा। рдПрдХ рдЧрд░ीрдм рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдЬрди्рдоे рд░ाрдоाрдиुрдЬрди рдХा рдЧрдгिрдд рд╕े рд▓рдЧाрд╡ рдеा рдФрд░ рдХोрдИ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢िрдХ्рд╖ा рди рдоिрд▓рддे рднी рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЧрдгिрддीрдп рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рд╡ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╣ी рдк्рд░рдпрдд्рдиों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпे рдЬो рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮ рд╕рдордЭ рдкाрдиे рдоे рдЕрд╕рдорд░्рде рдеे। рд░ाрдоाрдиुрдЬрди рдиे рдЕрдкрдиा рдХुрдЫ рдХाрдо рдХेрдо्рдм्рд░िрдЬ рдХे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЬी рдПрдЪ рд╣ाрд░्рдбी рдХे рдкाрд╕ рднेрдЬा рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд░ाрдоाрдиुрдЬрди рдХी рдк्рд░рддिрднा рдХो рдкрд╣рдЪाрдиा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдХेрдо्рдм्рд░िрдЬ рдмुрд▓ाрдпा। рдЧрдгिрдд рдоें рдЙрдирдХे рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдпे рдЙрди्рд╣ें рдПрдл рдЖрд░ рдРрд╕ (рдлेрд▓ो рдЖрдл рд░ाрдпрд▓ рд╕ोрд╕ाрдпрдЯी) рдХी рдЙрдкाрдзि рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рд╣ाрд░्рдбी рднी рдЕрдЧрд░ рдЙрд╕ рдХाрдо рдХो рди рд╕рдордЭрддे рдпा рдЙрд╕ рдкрд░ рдз्рдпाрди рди рджेрддे рддो рд░ाрдоाрдиुрдЬрди рдХा рдХाрдо рдХрднी рд╕ाрдордиे рди рдЖ рдкाрддा।

рдРрд╕े рдЬीрдиिрдпрд╕ рдЕрди्рдп рд╡िрдзाрдУं рдоें рднी рд╣ोрддे рд░рд╣े рд╣ैं рдЬिрдирдХो рдЙрдЪिрдд рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд╡ рдорджрдж рди рдоिрд▓ рдкाрдиे рд╕े рдЙрдирдХी рдк्рд░рддिрднा рдЕрдЬाрдиी рд░рд╣ рдЬाрддी рд╣ै рдпा рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХे рд╕े рдиिрдЦрд░ рдирд╣ीं рдкाрддी। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рднी рдХрдоोрдмेрд╢ рдпрд╣ी рдмाрдд рд▓ाрдЧू рд╣ोрддी рд╣ै। рднाрд╖ा рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЕंрддрдд: рдк्рд░рдмुрдж्рдз рдкाрдардХ рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдПрд╡ं рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓рддा рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। рдХрд╣рддे рд╣ैं, рдЬंрдЧрд▓ рдоें рдоोрд░ рдиाрдЪा, рдХिрд╕рдиे рджेрдЦा? рд╡ैрд╕े рдоोрд░ рд╣рдоाрд░े рдЖрдкрдХे рд▓िрдпे рдиाрдЪ рдирд╣ीं рджिрдЦाрддा рдФрд░ рдЬिрд╕े рджिрдЦाрдиा рд╣ोрддा рд╣ै рдЙрд╕ी рдХे рд▓िрдпे рдиाрдЪрддा рд╣ै। рдХрд╡ि рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиा рдЦुрдж рдЧुрдирдЧुрдиाрддा рд╣ो рдРрд╕ा рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдкрд░ рдЕрдЧрд░ рд╕ुрдирдиे рдФрд░ рд╕рд░ाрд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдоिрд▓ рдЬाрдпें рддो рдмाрдд рдЪрд▓ рдиिрдХрд▓рддी рд╣ै рдФрд░ рджूрд░ рддрд▓рдХ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдкाрдардХीрдп рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓рддा рдХी рдмाрдд рдХрд░ें। рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓рддा рдоें рд░рдЪрдиाрдУं рдХा рд╕्рд╡рд╕्рде рдоूрд▓्рдпांрдХрди, рдкुрд╕्рддрдХों, рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди, рд╡िрддрд░рдг рдЖрджि рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं рдЗрдирдоें рдХोрдИ рднी рдХрдоी рд╕ृрдЬрди рд╢ृंрдЦрд▓ा рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдПрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд▓ें, рдкрдд्рд░िрдХा рдпा рдкुрд╕्рддрдХ рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ो рдкрд░ рдЙрд╕े рдЦрд░ीрджрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдирд╣ीं рддрдм рдк्рд░рдХाрд╢рдХ рдЕрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХाрд▓ рддрдХ рдШाрдЯे рдХा рд╕ौрджा рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧा рдФрд░ рдЙрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рд╡ рдкुрд╕्рддрдХों рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди рдмрди्рдж рдХрд░ рджेрдЧा. рдк्рд░рдмुрдж्рдз рдкाрдардХों рдХा рдЕрдЪ्рдЫी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд╣ोрдиा рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЦрд░ीрджрдиा рднी рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рд╣рдо рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा рдХा рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХрд╣ें рддो рдЕрди्рдпрдеा рди рд╣ोрдЧा।

рд╕्рд╡рд╕्рде рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХा рдорд╣рдд्рд╡

рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХी рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖рддा рдЬैрд╕ी рдЫोрдЯी рдЫोрдЯी рдмाрддें рджूрд░рдЧाрдоी рдк्рд░рднाрд╡ рд░рдЦрддी рд╣ैं рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ेंрдЧे। рд╕рдоाрди्рдпрддрдпा рд╣рд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдоूрд▓्рдпांрдХрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдкрд░ рдпрд╣ рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╕ुрдирдиे рдоें рдЖрддा рд╣ै рдХि рдЕрдоुрдХ рдЬрдЧрд╣ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдоें рд╣ेрд░ рдлेрд░ рд╣ोрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рд╣рдоाрд░े рджेрд╢ рдоे рд╣ेрд░ा рдлेрд░ी рдФрд░ рдШोрдЯाрд▓ों рдХी рдХрдоी рдирд╣ीं рд░рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рдЖрдЬाрджी рдХे рдмाрдж рдпे рдЕрдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд░ूрдк рдоें рдмрдвे рд╣ैं। рдЬिрд╕ рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░ рд╣рдо рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЧрд░्рд╡ рдХрд░рддे рдЖрдпे рд╣ैं рдЙрд╕рдХा рд╡िрдШрдЯрди рдЬिрд╕ рддेрдЬी рд╕े рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рд╡рд╣ рд╣рдоाрд░े рджेрд╢ рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд▓िрдпे рдЪिंрддा рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ै। рдкрд╣рд▓े рдмिрдЬрдиेрд╕ рд╕्рдХूрд▓ рдХी рдЪрд░्рдЪा рд╣ोрддी рдеी рдЕрдм рд╕्рдХूрд▓ рдЦोрд▓рдиा рдмिрдЬрдиेрд╕ рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै। рдЗंрдЯрд░рдиेрд╢рдирд▓ рд╕्рдХूрд▓ों рдХी рдЬैрд╕े рдмाреЭ рд╕ी рдЖ рдЧрдпी рд╣ै рдЬрд╣ाँ рд╕ंрдн्рд░ांрдд рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдмрдЪ्рдЪे рдКँрдЪी рдлीрд╕ рд▓ेрдХрд░ рднрд░्рддी рдХिрдпे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоाрдз्рдпрдо рд╣ी рдЗрдирдХा рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдЖрдХрд░्рд╖рдг рд╣ै рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рд╕्рддрд░ рдЬैрд╕े рдк्рд░рд╢्рди рдмेрдоाрдиी рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рдЬो рдиेрд╢рдирд▓ рдпा рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рддрд░ рдХे рднी рдирд╣ीं рд╡े рдЗंрдЯрд░рдиेрд╢рдирд▓ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рдХुрдЫ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдХो рдЫोрдб рдЕрдзिрдХांрд╢ рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд╕्рддрд░ рд╡ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдоाрдорд▓ों рдоें рдпрд╣ рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рдЫाрдд्рд░ों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдЪрдпрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рднी рджिрдЦाрдпी рджेрддी рд╣ै। рд▓рдЧрднрдЧ рдПрдХ рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рд╕ेрддु рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдЕрдкрдиे рд▓ेрдЦ [6] рдоें рдоैंрдиे рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЪрд░्рдЪा рдХी рдеी। рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдХोрдИ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдкाрдардХों рдХी рдУрд░ рд╕े рдирд╣ीं рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдИ। рдЗрд╕рд╕े рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдиिрдХाрд▓ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╣िंрджी рдЬрдЧрдд рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╕ृрдЬрди рдХा рджूрд╕рд░ा рдШेрд░ा рд╕рд╢рдХ्рдд рдирд╣ीं рд╣ै।

рдпрд╣ рдЕрдлрд╕ोрд╕ рдХे рд╕ाрде рдХрд╣рдиा рдкрдбрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдмाрддें рд╣िрди्рджी рднाрд╖ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддी рд░рд╣ी рд╣ैं। рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╣ो рдпा рдкрдд्рд░िрдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди - рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╕े рд╕рдордЭौрддा рдХिрдпा рдЧрдпा рддो рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ी рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯрддा рдХी рдЖрд╢ा рдХрд░рдиा рдмेрдоाрдиी рд╣ोрдЧा। рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮ рд╣ाрд░्рдбी рдиे рдХाрдо рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рджेрдЦ рдХрд░ рд╣ी рд░ाрдоाрдиुрдЬрди рдХी рдорджрдж рдХी рдЕрди्рдпрдеा рд╣рдо рдЗрд╕ рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮ рдХा рдиाрдо рднी рди рдЬाрди рдкाрддे। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рднी рдХрдоोрдмेрд╢ рдпрд╣ рд╕рдм рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдкрдд्рд░िрдХाрдРं рд╣िрди्рджी рдЬрдЧрдд рдоें рдирд╣ीं рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ैं рдФрд░ рдЬрд╣ाँ рд╣ैं рднी, рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХेрд╡рд▓ рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХो рдЖрдзाрд░ рдмрдиाрдХрд░ рд╣ी рдирд╣ीं рдЕрди्рдп рдХाрд░рдгों рд╕े рднी рд╣ोрддा рд╣ै рдРрд╕े рдоें рд╕्рд╡рд╕्рде рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХैрд╕े рд╣ो рд╕рдХेрдЧा рдФрд░ рдХैрд╕े рд╕ृрдЬрди рдХी рд╢ृंрдЦрд▓ा рджूрд░ рддрдХ рдЬा рд╕рдХेрдЧी। 

рдХुрдЫ рд╕рдордп рдкूрд░्рд╡ рд╕ेрддु рдиे рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХे рджो рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░े рдХिрдпे рдФрд░ рд╣рдо рд╕рднी рдпрд╣ рдЬाрдирдХрд░ рдЦुрд╢ рд╣ुрдП рдХि рд▓рдЧрднрдЧ рддीрди рд▓ाрдЦ ‘рд╣िрдЯ’ рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖँрдХрдбा рд╕ाрдордиे рдЖрдпा। рд╣рдордиे рд╣िंрджी рдЬрдЧрдд рдХे рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрд▓ рдХी рдмाрдд рдХी рд╣ै рдЬрд░ा рдЗрд╕ рдкрд░ рднी рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ें। рддीрди рд▓ाрдЦ рдХी рдпрд╣ рд╕ंрдЦ्рдпा рд╣िंрджी рднाрд╖ी рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рд╕ाрда рдХрд░ोрдб рдЖрдмाрджी рдХा рд▓рдЧрднрдЧ 0.05 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣ै। рдПрдХ рдкाрдардХ рдпा рд▓ेрдЦрдХ рдХрдИ рдмाрд░ рд╣िрдЯ рдХрд░рддा рд╣ै рдЗрд╕े рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдкाрдардХों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдФрд░ рднी рдХрдо рд╣ोрдЧी рдпाрдиि .05 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕े рднी рдХрдо। рдпрд╣ рдкाрдардХीрдп рдк्рд░рддिрд╢рдд рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ै рд▓рдЧрднрдЧ рдирдЧрдг्рдп। рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХी рдмाрдд рджूрд░ рдпрд╣ рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрд▓ рднी рд▓рдЧрднрдЧ рдирдЧрдг्рдп рд╣ै। 

рд╕рдордп рдЕрдХ्рд╖ рдкрд░ рд╕ृрдЬрди рд╢ृंрдЦрд▓ा

рдмाрдд рдХो рджूрд░ рддрдХ рд▓े рдЬाрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं. рд╣рдоाрд░े рдпрд╣ाँ рдХिрддрдиी рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ рд╣ैं рдЬो рджो рд╕ौ рд╕ाрд▓ рдкुрд░ाрдиी рд╣ैं рдХिрддрдиी рдкрдд्рд░िрдХाрдПँ рд╣ैं рдЬो рдкрдЪाрд╕ рд╕ाрд▓ рдкुрд░ाрдиी рд╣ैं? рд╣िрди्рджी рдоें рд╢ाрдпрдж рдПрдХ рднी рди рд╣ो рдЬрдмрдХि рджो рджрд░्рдЬрди рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдпे рдеी рдЖрдмाрджी рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП। рдЬिрди рднाрд╖ाрдУं рдХो рдмोрд▓рдиे рд╕рдордЭрдиे рд╡ाрд▓े рд╣рдоाрд░ी рддुрд▓рдиा рдоें рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ैं рд╡рд╣ाँ рднी рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдЕрдзिрдХ рд╣ै। рддेрд▓ुрдЧु рдФрд░ рдорд▓рдпाрд▓ी рдоें рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдЕрдЪ्рдЫी рд╣ै рдЬो рдХि рд╣िंрджी рдоें рд▓рдЧрднрдЧ рдирдЧрдг्рдп рд╣ै। 

рдм्рд░िрдЯेрди рдоें рд░ाрдпрд▓ рд╕ोрд╕ाрдпрдЯी рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдЧрдпी рдеी рд╕рди 1650 рдХे рдХрд░ीрдм рдЬिрд╕рдХा рдХाрдо рдеा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╢ोрдзों рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХो рдкрд░рдЦрдиा рдФрд░ рдЙрдирдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди। рдпрд╣ рд╕ंрд╕्рдеा рд▓рдЧрднрдЧ рдЪाрд░ рд╕ौ рд╕ाрд▓ рдмाрдж рдЖрдЬ рднी рд╡ैрд╕े рд╣ी рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╣ै। рд░ाрдпрд▓ рд╕ोрд╕ाрдпрдЯी рдХा рдоोрдЯो рдеा – ‘рдиुрд▓िрдпрд╕ рдЗрди рд╡рд░рд╡ा’ (Nullius in Verba) – рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХिрд╕ी рдХी рднी рдмाрдд рд╕рд╣рдЬ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдордд рдХрд░ो рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдХिрддрдиा рд╣ी рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдХ्рдпों рди рд╣ों। рдХрд╣рдиे рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдпрд╣ рдХि рдЙрд╕ рдмाрдд рдХो рддрд░्рдХ рдХी рдХрд╕ौрдЯी рдкрд░ рдЬाँрдЪा рдкрд░рдЦा рдЬाрдпे рддрднी рдЙрд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдп। рдпрд╣ рдмाрдд рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдХрд╣ी рдЧрдпी рдеी рдкрд░ рдпрд╣ рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд▓ाрдЧू рд╣ोрддी рд╣ै। рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди рд╕्рд╡рд╕्рде рдФрд░ рд╕рд╣ी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे рдФрд░ рдЬрдм рдоूрд▓्рдпांрдХрди рд╕рд╣ी рд╣ोрдЧा рдЬрдм рд╡рд╣ рддрд░्рдХ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрдЧा рди рдХि рд╡्рдпрдХ्рддि рдЖрдзाрд░िрдд। рдмीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдХे рдордз्рдпрд╡рд░्рддी рджрд╢рдХों рдоें рдХ्рд╡ांрдЯрдо рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдХी рдоूрд▓рднूрдд рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдЧрд╣рди рдЪрд░्рдЪा рдХा рд╡िрд╖рдп рдеी рдФрд░ рдЖрдЗंрд╕्рдЯाрдЗрди рдЬैрд╕े рдк्рд░рддिрднाрд╡ाрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХो рджो рджрд╢рдХों рддрдХ рдЪрд▓ी рдмрд╣рд╕ рдХे рдмाрдж рд╕्рд╡ीрдХाрд░рдиा рдкрдб़ा рдХि рдЙрдирдХा рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЧрд▓рдд рдеा। рд╕्рд╡рд╕्рде рд╡ рддрд░्рдХ рдЖрдзाрд░िрдд рдоूрд▓्рдпांрдХрди рд╕рдШрди рд╕ृрдЬрди рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╡ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рдд рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдЕрди्рдп рдмाрддों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЙрдЪिрдд рдЖрдзाрд░рднूрдд рдвांрдЪे (infrastructure) рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै рдФрд░ рдПрдХ рд╕рдмрд▓ рд╡ рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рджूрд╕рд░ा рдШेрд░ा рдЗрд╕рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╕рдоांрддрд░рддा рд╡ рд╢ृंрдЦрд▓ाрдмंрдзрди

рдЕрдм рд╣рдо рджूрд╕рд░ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмाрдд рдкрд░ рдЖрддे рд╣ैं рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╕ाрдзाрд░рдгрддрдпा рдз्рдпाрди рдирд╣ीं рдЬाрддा। рдЪिंрддрди рдХो рдоोрдЯे рддौрд░ рдкрд░ рд╣рдо рджो рднाрдЧों рдоें рдмाँрдЯ рд╕рдХрддे рд╣ैं рд╕ुрд╡िрдзा рдХे рд▓िрдпे рд╣рдо рдЙрди्рд╣ें рд╕рдоांрддрд░ рдФрд░ рд╢ृंрдЦрд▓ाрдмрдж्рдз рдЪिंрддрди рдХрд╣ेंрдЧे। рдоाрди рд▓ें рд╣рдо рдХिрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпा рд╡िрд╢ेрд╖ рдХा рд╣рд▓ рдЦोрдЬрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рд╣рд░ рд╡िрдЪाрд░рд╢ीрд▓ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рдЕрдкрдиे рддрд░ीрдХे рд╕े рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рдХे рдХिрд╕ी рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪрддा рд╣ै рдпрд╣ рд╕рдоांрддрд░ рдЪिंрддрди рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рдкрд░ рдЬрдЯिрд▓ рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╣рд▓ рдЗрддрдиी рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдк्рд░рдпाрд╕ рдоाрдд्рд░ рд╕े рдирд╣ीं рдЦोрдЬा рдЬा рд╕рдХрддा। рдмाрдд рдХो рдЖрдЧे рдмреЭाрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдЖрдкрд╕ी рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рдХे рдЙрди рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ों рдХा рддुрд▓рдиाрдд्рдордХ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдмिрди्рджुрдУं рдХा рдЪрдпрди рдХрд░ рдЖрдЧे рдмреЭрдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡िрднिрди्рди рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХे рд╕рдоाрдзाрди рдХा рдпрд╣ рддрд░ीрдХा рдирдпा рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рд▓ाрдпा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╣ोрддा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпोрдЧ्рдп рд╕рдорд░्рдерди, рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рд╡ рд╕рдорд░्рдерддा рд╣рдо рдирд╣ीं рдЬुрдЯा рдкाрддे рдФрд░ рдмाрдд рджूрд░ рддрдХ рдирд╣ीं рдЬा рдкाрддी। рддрдм рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЬाрдпрдЧा рдХि рд╢ृंрдЦрд▓ा рджूрд░ рддрдХ рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХी।

рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╢ृंрдЦрд▓ा - рдПрдХ рд░िрд▓े рджौреЬ

рд╢ृंрдЦрд▓ाрдмंрдзрди рдПрдХ рд░िрд▓े рджौреЬ рдХी рддрд░рд╣ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдоैं рдХुрдЫ рджूрд░ рддрдХ рджौреЬрдХрд░ рдЕрдкрдиा рдк्рд░рддीрдХрдЪिрд╣्рди рдпा рдЯोрдХрди рджूрд╕рд░े рдХो рдердоा рджेрддा рд╣ूँ। рд╡рд╣ рджूрд╕рд░ा рдзाрд╡рдХ рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рджूрд░ी рддрдп рдХрд░ рдЕрдкрдиा рдЯोрдХрди рддीрд╕рд░े рдХो рдердоा рджेрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╣рд░ рдзाрд╡рдХ рдеोрдбा рджूрд░ рд╣ी рдЬा рдкाрддा рд╣ै рдкрд░ рдЯोрдХрди рдХाрдлी рдмреЬी рджूрд░ी рддрдп рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ै।

рдЯोрдХрди рдХी рддुрд▓рдиा рд╡िрдЪाрд░ рдпा рдЪिंрддрди рд╕े рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬो рдХाрдлी рджूрд░ рддрдХ рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЕрдЧрд░ рд░िрд▓े рджौреЬ рдХी рд╣рдоाрд░ी рдЗрдЪ्рдЫा рдФрд░ рд╕рдорд░्рдерддा рдоौрдЬूрдж рд╣ो। рдЗрд╕рдоें рдХ्рдпा рдХрдаिрдиाрдИ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै рдЬрд░ा рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ рд▓ें। рдЗрд╕рдоें рдзाрд╡рдХों рдХे рдмीрдЪ рдЕрдЪ्рдЫे рддाрд▓рдоेрд▓ рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрдЧी рдЬिрд╕рдоें рдЙрдЪिрдд рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╡ рд╕рдорд░्рдерди рдЕрддि рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ैं। рдЕрдЪ्рдЫा рдзाрд╡рдХ рдпрд╣ рд╕ोрдЪ рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдоैं рдЗрддрдиा рддेрдЬ рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ूँ рдПрдХрд▓ рджौреЬ рдкрд░ рд╣ी рдз्рдпाрди рдХ्рдпों рди рдХेрди्рдж्рд░िрдд рдХрд░ूँ рддрдм рд╕ाрд░ा рд╢्рд░ेрдп рдоेрд░ा рд╣ी рд╣ोрдЧा рдЬो рд░िрд▓े рджौреЬ рдоें рдХрдИ рдзाрд╡рдХों рдоें рдЖрд╡ंрдЯिрдд рд╣ोрдЧा। рдпрд╣ рдПрдХ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдкрд╣рд▓ू рд╣ै рдЬो рдЕрдкрдиी рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ी рд░िрд▓े рджौреЬ рдоें рдХुрдЫ рдмिрди्рджु рдорд╣рдд्рд╡ рдХे рд╣ैं [1] рдЯीрдо рднाрд╡рдиा, [2] рдЙрдЪिрдд рд╕рдорди्рд╡рдп, [3] рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд╢्рд░ेрдп рд╕ाрдЭेрджाрд░ी।

рдоेрд░ा рдпрд╣ рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рд░िрд▓े рджौрдб़ рдПрдХрд▓ рджौрдб़ рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдЕрдзिрдХ рдХрдаिрди рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдпे рдХुрд╢рд▓ рдк्рд░рдмंрдзрди рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдФрд░ рдЬिрд╕рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рдЗрд╕рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдкрд░ рдк्рд░рд╢्рдирдЪिрд╣्рди рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд▓рдЧ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╢ृंрдЦрд▓ा рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд▓िрдпे рд╡े рд╕рднी рдмाрддें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬो рд░िрд▓े рджौрдб़ рдоें рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ैं। рдоेрд░ा рдпрд╣ рднी рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рд╣рдо рд╢ृंрдЦрд▓ाрдмрдж्рдз рдЪिंрддрди рдоें рдХुрд╢рд▓ рдирд╣ीं рд╣ै рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдк्рд░рддिрднा рдХी рдХрдоी рди рд╣ोрддे рднी। рдЕрдкрдиे рдкрд╣рд▓े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд▓ेрдЦों [ 2, 3] рдоें рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдоैंрдиे рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЪрд░्рдЪा рдХी рд╣ै рд▓ेрдХिрди рд╢ृंрдЦрд▓ाрдмंрдзрди рдХी рдХрдоी рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рдмाрдд рдЖрдЧे рдирд╣ीं рдмреЭ рд╕рдХी рдФрд░ рдПрдХ рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╢ृंрдЦрд▓ा рдиिрд░्рдоिрдд рди рд╣ो рд╕рдХी। рдЙрди рд▓ेрдЦों рдХो рдХुрдЫ рдк्рд░рдмुрдж्рдз рдкाрдардХों рдиे рдкрдвा рд╣ोрдЧा рдкрд░ рдоैंрдиे рдЙрд╕ рдкрд░ рд╕рд╣рдорддि рдпा рдЕрд╕рд╣рдорддि рд╕ूрдЪрдХ рдХोрдИ рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдд्рдордХ рдмाрдд рдирд╣ीं рд╕ुрдиी рдФрд░ рд╡рд╣ рдмाрдд рдЖрдЧे рди рдмреЭ рд╕рдХी। рдпрд╣ рднी рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рдХुрдЫ рдФрд░ рд▓ेрдЦрдХों рдиे рдЗрди рдмिрди्рджुрдУं рдкрд░ рдЕрдкрдиे рддрд░ीрдХे рд╕े рдЪрд░्рдЪा рдХी рд╣ो рдЬो рдоुрдЭ рддрдХ рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪ рд╕рдХी। рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдФрд░ рдЙрдирдХी рд╕ाрдоाрди्рдп рдкाрдардХ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рднी рдЬрд░ूрд░ी рд╢рд░्рддें рд╣ैं рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╢ृंрдЦрд▓ा рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд▓िрдпे। 

рд╢ृंрдЦрд▓ा рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдПँ рд╣рд░ рд╡िрдзा рдоें рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдирдХी рдк्рд░рднाрд╡ोрдд्рдкाрджрдХрддा рднी рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдпा рдХрд▓ा рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рджрд░्рд╢рди рдпा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдЬैрд╕ी рд╡िрдзाрдУं рдоें рд╡े рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं। 

рдЕрди्рдп рдк्рд░ाрд░ूрдк

рд╢ृंрдЦрд▓ा рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рд░िрд▓े рджौреЬ рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЕрди्рдп рдк्рд░ाрд░ूрдк рднी рд▓िрдпे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд▓рдХрдб़ी рдпा рдХोрдпрд▓ा рд▓ेрдХрд░ рдЖрдЧ рдЬрд▓ाрдиे рдХी рдк्рд░ाрдЪीрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкрд░ рдз्рдпाрди рджें। рд╣рдо рдХोрдпрд▓े рдХे рдЯुрдХрдб़ों рдХो рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд░рдЦрддे рд╣ैं рдХि рд╡े рди рддो рдмрд╣ुрдд рдкाрд╕ рдкाрд╕ рд╣ों рдФрд░ рди рд╣ी рдмрд╣ुрдд рджूрд░ рджूрд░। рдмрд╣ुрдд рдкाрд╕ рд░рдЦрдиे рдкрд░ рдЙрдирдХे рд▓िрдпे рдЬрд░ूрд░ी рдЖрдХ्рд╕ीрдЬрди рдаीрдХ рд╕े рди рдоिрд▓ рд╕рдХेрдЧी рдФрд░ рдЖрдЧ рди рдЬрд▓ рд╕рдХेрдЧी। рджूрд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рдЖрдЧ рди рдЬрд▓ рд╕рдХेрдЧी рдХ्рдпोंрдХि рдХोрдпрд▓े рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХी рдКрд╖्рдоा рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рд░рд╣ेंрдЧे। рдЖрдзुрдиिрдХ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдоें рдиाрднिрдХीрдп рд╢ृंрдЦрд▓ा рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рднी рдХुрдЫ рдпрд╣ी рдзाрд░рдгा рдХाрдо рдХрд░рддी рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдХ्рд░ांрддिрдХ рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рдХी рдмाрдд рдорд╣рдд्рд╡ рдХी рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдиाрднिрдХीрдп рдкрджाрд░्рде рдЬैрд╕े рдпूрд░ेрдиिрдпрдо рдХी рдоाрдд्рд░ा рдПрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рди्рдпूрдирддрдо рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै рдРрд╕ा рди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдиाрднिрдХीрдп рд╢ृंрдЦрд▓ा рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЖрд░рдо्рдн рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХेрдЧी। рдПрдЯрдо рдмрдо рд╣ो рдпा рдПрдЯрдоिрдХ рд░िрдПрдХ्рдЯрд░ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рдХुрдЫ рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдХी рдмाрдд рдХोрдпрд▓ों рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рднी рд╕рд╣ी рд╣ै, рдПрдХ рдпा рджो рдХोрдпрд▓ों рд╕े рдЖрдЧ рдирд╣ीं рдЬрд▓ेрдЧी рдЙрд╕рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рди्рдпूрдирддрдо рдоाрдд्рд░ा рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╢ृंрдЦрд▓ा рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдЗрди рдк्рд░ाрд░ूрдкों рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдПрдХрд▓ рд╡ рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдХाрд░्рдпों рдХे рдмीрдЪ рд╕рдорди्рд╡рдп рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рдпрджि рдоैं рд╕ाрд░ा рд╕рдордп рдЪрд░्рдЪा рдоें рд╣ी рд▓рдЧा рд░рд╣ूँрдЧा рддрдм рдЪिंрддрди рдкрд░ рдз्рдпाрди рди рджे рд╕рдХूंрдЧा। рдпрджि рдоैं рдПрдХрд▓ рдЪिंрддрди рд╣ी рдХрд░ूँ рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░ рд╡िрдиिрдордп рдкрд░ рдз्рдпाрди рди рджूँ рддрдм рднी рдмाрдд рдЖрдЧे рди рдмреЭ рд╕рдХेрдЧी। рджोрдиों рдХिрд╕ рдЕрдиुрдкाрдд рдоें рд╣ोंрдЧे рдпрд╣ рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рд╡ рдЖрдкрд╕ी рддाрд▓рдоेрд▓ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░ेрдЧा।

рдоैं рд╕рднी рдУрд░ рд╕े рдЦुрд▓ा рд╣ूँ
рд╡рди рд╕ा, рд╡рди рд╕ा рдЕрдкрдиे рдоें рдмंрдж рд╣ूँ
рд╢рдм्рдж рдоें рдоेрд░ी рд╕рдоाрдИ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी
рдоैं рд╕рди्рдиाрдЯे рдХा рдЫंрдж рд╣ूँ।
- рдЕрдЬ्рдЮेрдп

рдЪाрд░ों рдУрд░ рд╕े рдЦुрд▓ा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдоें рдмрди्рдж – рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ рддाрд▓рдоेрд▓ рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЙрдЪिрдд рдЕрдиुрдкाрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдФрд░ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХी рд▓ाрдХ्рд╖рдгिрдХрддाрдУं рдХे рд╕ाрде рдмрджрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै। 

рдпрд╣ाँ рдкрд░ рдЬो рдХुрдЫ рдЪрд░्рдЪिрдд рд╣ुрдЖ рд╣ै рд╡рд╣ рдПрдХрджрдо рдирдпा рд╣ो рдРрд╕ा рднी рдирд╣ीं рд╣ै। рд╣ाँ, рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдирдпी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЧौрд░ рд╕े рджेрдЦें рддो рд╕ाрдл рджिрдЦाрдпी рджेрдЧा рдХि рдХिрд╕ी рднाрд╖ा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╕्рд╡рдпं рдПрдХ рд╢ृंрдЦрд▓ा рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХी рджेрди рд╣ै। рдХुрдЫ рдпрд╣ी рдмाрдд рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рд▓िрдпे рднी рдХрд╣ी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рд╡ рдзाрд░рдгाрдУं рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рд░ूрдк рдоें рд╣ोрддा рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рд╣ोрддा рд░рд╣ेрдЧा। рд╣рдоाрд░ा рдк्рд░рдпाрд╕ рдпрд╣ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे рдХि рдЗрд╕ рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзाрдд्рдордХ рдпुрдЧ рдоें рд╣рдо рдЙрд╕ рдХाрд░्рдп рдХो рдЕрдзिрдХ рджрдХ्рд╖рддा рдФрд░ рд╕рдордЭрджाрд░ी рдХे рд╕ाрде рдХрд░ рд╕рдХें।

рдкिрдЫрд▓े рдХрдИ рджрд╢рдХों рдоें рднाрд░рддीрдпों рдиे рд╡िрдЬ्рдЮाрди рддрдеा рдЕрди्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдПрдХ рдоुрдХाрдо рд╣ाрд╕िрд▓ рдХिрдпा рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рд╣рдо рдЧौрд░ рд╕े рджेрдЦें рддो рдХुрдЫ рдЕрдкрд╡ाрдж рдЫोрдб рдЙрдЪ्рдЪ рд╕्рддрд░ीрдп рдХाрдо рд╡िрджेрд╢ рдоें рд╣ी рд╣ो рд╕рдХा рд╣ै। рдХ्рдпों рд╣ै рдРрд╕ा рдпрджि рд╣рдо рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░ें рддो рд╕ाрдл рд╣ोрдЧा рдХि рд╡िрджेрд╢ рдоें рдк्рд░рдмंрдзрди, рдЯीрдо рд╡рд░्рдХ рд╡ рд╢्рд░ेрдп-рд╕рд╣рднाрдЧिрддा рд╣рдоें рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рд╣ै। рд╢ृंрдЦрд▓ा рдХी рд╣рд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рдд рдкрд╣рд▓े рд╕े рддрдп рдХी рд╣ुрдИ рд╣ै рд╣рдоें рдмрд╕ рдХाрдо рдХрд░рдиा рд╣ै। рд░िрд▓े рдХा рд╕ाрд░ा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдФрд░ рдк्рд░рдмंрдзрди рдХुрд╢рд▓ рд╣ाрдеों рдоें рд╣ै। 

рдЗрди्рд╣ीं рдХाрд░рдгों рд╕े рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд▓ेрдЦ рдоें рдоैंрдиे рдПрдХ рд╕рдмрд▓ рдФрд░ рд╕рдорд░्рде рджूрд╕рд░े рдШेрд░े рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा рд╣ै рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рдЙрдЪिрдд рдЖрдзाрд░рднूрдд рдвांрдЪे рдХी рдмाрдд рдХрд╣ी рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рд╣िंрджी рдЬрдЧрдд рдоें рдмреЬा рдЕрднाрд╡ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЖрдЬ рд╕ेрддु рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЗрди рдмाрддों рдХो рдкुрди: рд╕ाрдордиे рд▓ाрдиा рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рд╕рдХा рд╣ै। рд╕ेрддु рд╡ рдРрд╕ी рдХुрдЫ рдЕрди्рдп рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдиे рдЖंрд╢िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╡рд╣ рдЖрдзाрд░рднूрдд рдвाँрдЪा рджिрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рдХрдоी рд╕рднी рд╣िंрджी рднाрд╖िрдпों рдХो рдЦрд▓рддी рд░рд╣ी рдеी। рдХिрди्рддु рдпрд╣ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЕрднी рдмाрдХी рд░рд╣ेрдЧी рдХि рдХ्рдпा рдЗрд╕ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХो рд╣рдо рд╕्рдеाрдпी рдпा рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдмрдиा рд╕рдХрддे рд╣ैं? рдпрд╣ рд░िрд▓े рджौреЬ рдХी рддрд░рд╣ рдПрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧी, рд╕рдорди्рд╡рдпाрдд्рдордХ рд╡ рд╕्рд╡рд╕्рде рдЯीрдо рд╡рд░्рдХ рдХे рдмिрдиा рдХाрд░рдЧрд░ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХेрдЧा।

рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдХрдаिрди рд╣ैं рдФрд░ рдЖрдЧे рдХा рдоाрд░्рдЧ рдЖрд╕ाрди рдирд╣ीं। рдХुрдЫ рдиिрд░ाрд╢ाрд╡ाрджी рдХ्рд╖рдгों рдоें рдпрд╣ рднी рд╕ोрдЪрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ूँ рдХि рд░िрд▓े рдХा рд╕рд╡ाрд▓ рддो рддрдм рдЙрдаेрдЧा рдЬрдм рджौреЬрдиे рд╡ाрд▓े рддैрдпाрд░ рд╣ों, рд╡рд╣ рднी рдЯीрдо рднाрд╡рдиा рдХे рд╕ाрде। рд▓ेрдХिрди рдоैं рдпрд╣ рднी рдЬाрдирддा рд╣ूँ рдХि рд╣िंрджी рдХा рдЬрди्рдо рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕ рдХрдаिрди рд╕рдордп рд╕े рд╣ोрдХрд░ рдЧुрдЬрд░ा рд╣ै рдФрд░ рдРрд╕े рдиिрд░ाрд╢ा рдХे рдкрд▓ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЖрдЬ рдЙрд╕ рдЖрдзाрд░िрдХ рдвाँрдЪे рдХो рд╕ुрджृрдв рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпрдд्рди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╢ृंрдЦрд▓ा рдЖрдЧे рдмреЭाрдпी рдЬा рд╕рдХे। рдоैंрдиे рдкрд╣рд▓े рднी рдХрд╣ा рд╣ै рд╣िंрджी рдЬрдЧрдд рдоें рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдпा рдПрдХрд▓ рдк्рд░рддिрднाрдУं рдХी рдХрдоी рдирд╣ीं рд╣ै рдЬрд░ूрд░рдд рд╕ृрдЬрди рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХो рд╕рд╢рдХ्рдд рдПрд╡ं рд╕рдоृрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХी рд╣ै рддाрдХि рд╕ृрдЬрди рдХा рдПрдХ рдпुрдЧ рдкрд░िрднाрд╖िрдд рд╣ो рд╕рдХे। 

рд╢рдм्рджों-рд╢рдм्рджों рдоें рд╡ाрдХ्рдпों рдоें
рдоाрдирд╡ी рдЕрднिрдк्рд░ाрдпों рдХा рдЬो рд╕ूрд░рдЬ рдиिрдХрд▓ा
рдЙрд╕рдХी рд╡िрд╢्рд╡ाрдХुрд▓ рдПрдХ рдХिрд░рдг 
рддुрдо рднी рддो рд╣ो
рдзрд░рддी рдХे рдЬी рдХो рдЕрдХुрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓ी
рдЫрд╡ि-рдордзुрд░ा рдХрд╡िрддा рдХी 
рдк्рдпाрд░ी-рдк्рдпाрд░ी рд╕ी рдПрдХ рдХрд╣рди 
рддुрдо рднी рддो рд╣ो।
- рдоुрдХ्рддिрдмोрдз

рд╕ंрджрд░्рдн

[2] рдЪрди्рдж्рд░ рдоोрд╣рди рднंрдбाрд░ी, рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा- рджूрд╕рд░ा рдШेрд░ा, рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░, рдирдпी рджिрд▓्рд▓ी, рдЬрдирд╡рд░ी 1995.

рдЙрдкेंрдж्рд░рдиाрде рдЕрд╢्рдХ рдХी рд╕рд▓ाрд╣, рдирдП рд▓ेрдЦрдХ рдХे рд▓िрдпे

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдЙрдкेंрдж्рд░рдиाрде рдЕрд╢्рдХ
рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХी рдмाрдд рд╣ै рдЬрдм рдоैं рдмीрдПрд╕рд╕ी рдХा рдЫाрдд्рд░ рдеा। рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╣िंрджी рдХा рд╕ाрде рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЪुрдХा рдеा рд▓ेрдХिрди рджिрд▓ рдоें рд╣िंрджी рдеी। рддुрдХрдмंрджिрдпाँ рддो рдкрд╣рд▓े рднी рдХी рдеीं рдкрд░ंрддु рдЕрдм рдоैं рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд▓िрдЦрдиा рдЖрд░рдо्рдн рдХрд░ рдЪुрдХा рдеा। рдЕрдм рддрдХ рдХिрдпे рд╣рд░ рдХाрдо рдХी рддрд░рд╣ рдоैं рдХрдеाрд▓ेрдЦрди рднी рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рдеा। рдоैंрдиे рдЕрдкрдиी рд▓िрдЦी рдПрдХ рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдХрд╣ाрдиी рдЕрдкрдиे рдХॉрд▓ेрдЬ рдХे рд╣िंрджी рд╡िрднाрдЧाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдХो рджिрдЦाрдИ рдЬो рдЙрди्рд╣ें рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рд▓рдЧी рдФрд░ рдЙрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХॉрд▓ेрдЬ рдХी рдкрдд्рд░िрдХा рдХे рд▓िрдпे рдоांрдЧ рд▓िрдпा। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдЕрдЪ्рдЫी рдХрд╣ाрдиी рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдкрд░ рд╣рдоाрд░ी рдХाреЮी рдмाрддрдЪीрдд рд╣ुрдИ।

рд╡िрднाрдЧाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдЬी рд╕े рдХрдеाрд▓ेрдЦрди рдХे рдЕрдХाрджрдоीрдп рдкрдХ्рд╖ рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ुрдИ। рд╕ाрде рд╣ी рдоैं рдХिрд╕ी рд╕рдлрд▓ рд▓ेрдЦрдХ рд╕े рд╕ंрд╡ाрдж рдХрд░рдХे рдЙрдирдХा рдкрдХ्рд╖ рднी рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣рддा рдеा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдПрдХ рдХрдеा рд▓ेрдЦрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдорди्рдиू рднрдг्рдбाрд░ी, рд╢िрд╡ाрдиी, рдФрд░ рдЙрдкेंрдж्рд░рдиाрде рдЕрд╢्рдХ рдХे рдиाрдо рдЪрд░्рдЪा рдоें рдеे। рддीрдиों рдХा рд▓ेрдЦрди рдоुрдЭे рдкрд╕ंрдж рдеा। рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рддो рддрдм рдеा рдирд╣ीं। рд▓ेрдХिрди рдЕрд╢्рдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдоें рдПрдХ рджुрдХाрди рдЦोрд▓рдиे рдкрд░ рддрдеाрдХрдеिрдд рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡िрдпों рдХे рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рдоें рднाрд░ी рдХ्рд╖ोрдн рдеा। рдФрд░ рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдЕрд╢्рдХ рдЬी рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЦрдмрд░ों рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рдеे।

рдЕрд╢्рдХ рдЬी рдХा рдкрдд्рд░
рдЗंрдЯрд░рдиैрдЯ-рдкूрд░्рд╡ рдпुрдЧ рдеा। рд╣िंрджीрднाрд╖ी рдордз्рдпрд╡рд░्рдЧ рдоें рд╡ीрд╕ीрдЖрд░/рдкी рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рднी рдирд╣ीं рдеा। рдмрджाрдпूँ рдоें рдХैрд▓ाрд╢ рдЯाрдХीреЫ рдФрд░ рдмрд░ेрд▓ी рдоें рдХुрдоाрд░ рдЯाрдХीреЫ рдХे рд╕рдоोрд╕े рдорд╢рд╣ूрд░ рдеे। рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी реЮिрд▓्рдоें рд▓े-рджेрдХрд░ рдХрднी рдХрднाрд░ рдмрд░ेрд▓ी рдЫाрд╡рдиी рд╕्рдеिрдд рдмिрдиा рдмाрд▓рдХрдиी рд╡ाрд▓े рдЫोрдЯे рд╕े рдирдЯрд░ाрдЬ рдоें рд▓рдЧा рдХрд░рддी рдеीं। реЮाрдЙंрдЯेрди рдкैрди, рдХॉрдкी-рдХिрддाрдмों рдЖрджि рдХी рджुрдХाрди рдЪрд▓ाрдиा рдЕрдЪ्рдЫा рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдеा। реЮाрдЙंрдЯेрди рдкैрди рдХो рддреЬीрдкाрд░ рдХрд░рдиे рдоें рдЬी-рдЬाрди рд╕े рдЬुрдЯे рд╕рд╕्рддे рдмाрд▓-рдкॉрдЗंрдЯ рдкैрди рддрдм рдбॉрдЯрдкैрди рдХрд╣рд▓ाрддे рдеे рдФрд░ рдЕрднीрддрдХ рдХुрдЫ рдШрд░ों рдоें рдмрдЪे рд╣ुрдП рд╡िрдХ्рдЯोрд░िрдпрди рдкैрди, рд╢ाрдпрдж рдЕрдкрдиे рд╣ोрд▓्рдбрд░ рдХे рдХाрд░рдг рд╣ोрд▓्рдбрд░ рд╣ी рдХрд╣рд▓ाрддे рдеे। рдХिрд╕ी рднी рдШрд░ рдХी рд╕рдмрд╕े рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдбिрд╡ाрдЗрд╕ рдХैрд▓рдХुрд▓ेрдЯрд░ рд╣ुрдЖ рдХрд░рддी рдеी।

 рдпрд╣ рддрдм рдХी рдмाрдд рд╣ै рдЬрдм рдХेрд╕िрдпो рдХी рдкрд╣рд▓ी реШ्рд╡ाрд░्рдЯ्реЫ рдШрдбिрдпों рдиे рд╣рдоाрд░ी реЫिंрджрдЧी рдоें рджрд╕्рддрдХ рдирд╣ीं рджी рдеी рдФрд░ рдЖрдЬ рдХे рдХुрдЫ рд░рдИрд╕ рдм्рд░ांрдб рд╕ुрд▓рднрддा рд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдеे। рдпूँ рд╕рдордЭिрдпे рдХि рдпрд╣ рд╡рд╣ реЫрдоाрдиा рдеा рдЬрдм рдорд░्рдж рд▓ोрдЧ рдмैрд▓рдмॉрдЯрдо рдиाрдо рдХा рд╢рд░ाрд░ा рд╢ाрди рд╕े рдкрд╣рдирддे рдеे। рдЬिрди рдШрд░ों рдоें рдЯीрд╡ी рд╣ोрддा рдеा, рдЙрдирдХे рдПंрдЯीрдиा рдоुрд╣рд▓्рд▓े рдХे рдХрдмूрддрд░ों рдФрд░ рдЬंрдЧрд▓ рд╕े рдзाрд╡ा рдоाрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдмंрджрд░ों рдХो рдмрд╣ुрдд рдк्рд░िрдп рдеे। рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╕ाрд░िрдХा рдХे рдкाрд╕ рдеा। рдирд╡рдиीрдд, рд╕ाрдк्рддाрд╣िрдХ рд╣िंрджुрд╕्рддाрди, рдХाрджрдо्рдмिрдиी рдФрд░ рдзрд░्рдордпुрдЧ рд╕рд░ीрдЦी рдкрдд्рд░िрдХाрдпें рднी рдЦाрд╕ी рдмिрдХрддी рдеीं। рдФрд░ рддो рдФрд░, рдоुрд░ाрджाрдмाрдж рд╕े рдЕрд░ुрдг рдиाрдордХ рдПрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдкрдд्рд░िрдХा рднी рдЖрддी рдеी рдЬिрд╕рдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХрдо рд╕े рдХрдо рдмрд░ेрд▓ी-рдмрджाрдпूँ рддрдХ рддो рдеी рд╣ी। рдЕрдЦрдмाрд░ рдоें рдиाрдо рддрднी рдЖрддा рдеा рдЬрдм рдпा рддो рдЖрдкрдХे рдЪाрдЪा рдкрдд्рд░рдХाрд░ рд╣ों рдпा рдХिрд╕ी рд▓реЬрдХी рдХो рдЫेреЬрддे рд╕рдордп рдкрдХреЬे рдЬाрдиे рдкрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдиे рдкрдХреЬрдХрд░ рдЖрдкрдХा рд╕िрд░ рдШुрдЯा рджिрдпा рд╣ो।

рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрд╕ी рдХे рдк्рд░рддि рдкрд╢्рдЪिрдоी рд░рд╡ैрдпा рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдпे рдиिрдкрдЯ рдЕрдирдЬाрдиा рдеा। рджрд░рд╡ाреЫे рдкрд░ рд▓рдЧी рддрдЦ्рддिрдпों рдоें рд▓ोрдЧों рдХे рдиाрдо рдХे рд╕ाрде рдкрддा, рдбिрдЧ्рд░ी, рдкрдж рдЖрджि, рд╡рд╣ рд╕рдмрдХुрдЫ рд╣ोрддा рдеा рдЬो рдЖрдЬ рдЙрдирдХे рд╡िреЫिрдЯिंрдЧ рдХाрд░्рдб рддрдХ рдоें рдирд╣ीं рдоिрд▓ेрдЧा।   рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рднी рд░рдЪрдиा рдХे рд▓ेрдЦрдХ рдХे рдиाрдо рдХे рд╕ाрде, рдЙрдирдХा рдкрддा, рдФрд░ рдЕрдЧрд░ рдзрдиी рд╣ुрдП рддो реЮोрди рдирдо्рдмрд░ рднी рд▓िрдЦा рд░рд╣рддा рдеा।

рдРрд╕ी рд╣ी рдХिрд╕ी рд░рдЪрдиा рд╕े рдоैंрдиे рдПрдХ рдкрддा рдиोрдЯ рдХिрдпा, 5 рдЦुрд╕рд░ो рдмाрдЧ рд░ोрдб, рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж। рдеोреЬी рд╕ी рджिрдоाреЪी рдЬрдж्рджोреЫрд╣рдж рдХे рдмाрдж рдПрдХ рдЪिрдЯ्рдаी рд▓िрдЦ рджी, рдЙрдкेंрдж्рд░рдиाрде рдЕрд╢्рдХ рдХे рдиाрдо। рдХ्рдпा рд╡े рдЬрд╡ाрдм рджेंрдЧे? рдХ्рдпा рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдкाрдардХों рдХे рдкрдд्рд░ рдкреЭрдиे рдФрд░ рдЙрдирдХे рдЙрдд्рддрд░ рджेрдиे рдХा рд╕рдордп рд╣ोрдЧा? рдФрд░ рдлिрд░, рдЬो рдЕрдм рдЗрддрдиी рдЪрд░्рдЪा рдоें рд╣ै, рдХ्рдпा рдкाрдардХों рдХी рдкрдд्рд░ोрдд्рддрд░ी рдоें рд▓рдЧрдиे рд╕े рдЙрдирдХी рдЙрд╕ рджुрдХाрди рдХी рдЧ्рд░ाрд╣рдХी рдкрд░ рдЕрд╕рд░ рдирд╣ीं рдкреЬेрдЧा?

рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрдХрдЯों рдоें рдЙрд▓рдЭे рдПрдХ рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд▓ेрдЦрдХ рдХो рдоेрд░े рдХाрд░рдг рдХрдо рд╕े рдХрдо рддрдХрд▓ीреЮ рд╣ो рдЗрд╕рд▓िрдпे рдоैंрдиे рд▓िреЮाреЮे рдоें рдЙрдирдХे рдкрдд्рд░ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЕрдкрдиा рдкрддा рд▓िрдЦा рдПрдХ рдЕंрддрд░्рджेрд╢ीрдп рдкрдд्рд░ рднी рд░рдЦ рджिрдпा рдЬिрд╕рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдмाрдж рдоें рдкрддा рд▓рдЧा।

рдХुрдЫ рд╣ी рджिрди рдоें рдЬрд╡ाрдм рдЖ рдЧрдпा। рдоेрд░े рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЙрдд्рддрд░ рджेрддे рд╕рдордп рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рдЙंрдЧрд▓िрдпों рдХे рдЧрдаिрдпा рдФрд░ рдЯाрдЗрдкिрд╕्рдЯ рдХी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рдХे рдХाрд░рдг рдк्рд░рд╢ंрд╕рдХों рдХे рдкрдд्рд░ों рдХा рдЙрдд्рддрд░ рджेрдиे рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдХрдаिрдиाрдИ рдХा реЫिрдХ्рд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрдпा рдХि рдЯिрдХрдЯ рд▓рдЧे рдЬрд╡ाрдмी рд▓िреЮाреЮे рдиे рдЙрдирдХे рдЙрдд्рддрд░ рдХी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рдХो рдмреЭाрдпा।

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рд╕ाрдоाрди्рдп рд╢िрд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдкрдд्рд░ рдоें рдЕрд╢्рдХ рдЬी рдж्рд╡ाрд░ा рдирдпे рд▓ेрдЦрдХ рдХो рджी рдЧрдИ рд╕рд▓ाрд╣ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдмिंрджु рдиिрдо्рди рдеे:
  • рд▓िрдЦрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдкреЭो, рдЦूрдм рдкреЭो।
  • рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд░рдЪрдиाрдУं рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдХो рдкрд╣рдЪाрдиो।
  • рдЕрд╕рдлрд▓рддा рд╕े рдиिрд░ाрд╢ рди рд╣ो।
  • рдЕрдЪ्рдЫी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рд╕рдд्рдп рд╣ोрддा рд╣ै рдХोрд░ी рдХрд▓्рдкрдиा рдирд╣ीं, рдХाрд▓्рдкрдиिрдХ рдХрдеाрдПँ рд╢ीрдШ्рд░ рдз्рд╡рд╕्рдд рд╣ोрддी рд╣ैं। 
рдкрдд्рд░ рдоैंрдиे рд╕рдо्рднाрд▓ рдХрд░ рд░рдЦा рд╣ै। рдЗрддрдиा рд╕рдо्рднाрд▓ рдХрд░ рд░рдЦा рд╣ै рдХि рдЖрдЬ рдЬрдм рдпрд╣ рдЖрд▓ेрдЦ рд▓िрдЦрдиे рдмैрдаा рд╣ूँ рддो рд╕ाрд░ा рдШрд░ рдкрд▓рдЯрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЙрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो рдвूंрдв рдирд╣ीं рдкा рд░рд╣ा рд╣ूँ।  рд╕ो, рдЕрднी рдЙрд╕рдХे рдПрдХ рдкुрд░ाрдиे рдЪिрдд्рд░ рд╕े рдХाрдо рдЪрд▓ाрдЗрдпे। рдмाрдж рдоें рдЬрдм рдкрдд्рд░ рдоिрд▓ рдЬाрдпेрдЧा рддो рдЙрд╕рдХा рдЧрдж्рдп рдПрдХ рдЕрди्рдп рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдХी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рд╣ै।
рдзрд░ोрд╣рд░ :: рдкрдд्рд░ाрдЪाрд░

рдпूрдиिрдХोрдб рдЕрдкрдиाрдЗрдпे

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा

рдкिрдЫрд▓े рдЕंрдХ рдоें "рдХृрдкрдпा рд╕рд╣ी рд▓िрдЦें" рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдордиे рд╣िंрджी рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рдз्рдпाрди рджेрдиे рдпोрдЧ्рдп рд╕ाрд╡рдзाрдиिрдпों рддрдеा рд╕ाрдоाрди्рдп рднूрд▓ों рдХी рдУрд░ рдЖрдкрдХा рдз्рдпाрди рдЖрдХृрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдеा। рдЙрд╕ी рд╢ृंрдЦрд▓ा рдоें рдЖрдЬ рд╣рдо рдпूрдиिрдХोрдб (Unicode) рдХी рдЪрд░्рдЪा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЖрдкрдХी рдк्рд░िрдп рдкрдд्рд░िрдХा рд╕ेрддु рдХो рдЖрдк рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХा рд╢्рд░ेрдп рдпूрдиिрдХोрдб рдХो рд╣ी рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ेрддु рдоें рд╣рдо рдпूрдиिрдХोрдб рд╡рд░्рдгों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд▓ेрдЦрдХों рд╕े рднी рдпрд╣ी рдЕрдиुрд░ोрдз рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рд╡े рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиाрдПँ рд╣рдоें рдпूрдиिрдХोрдб рдоें рд╣ी рднेрдЬें। рд╣рдоाрд░े рдХुрдЫ рд▓ेрдЦрдХों рдФрд░ рдкाрдардХों рдХी рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдЗрд╕ рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рджेрдЦेंрдЧे рдХि рдпूрдиिрдХोрдб рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиा рдХ्рдпों рд╢्рд░ेрдпрд╕्рдХрд░ рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдкुрд░ाрдиे рддрд░ीрдХों рд╕े рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рднिрди्рди рд╣ै। рдЖрдЗрдпे рдкреЭें рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЬाрдирдХाрд░ी।
рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा

рдЧ्рд▓िреЮ (Glyph, рдЪिрд╣्рди)

рдХिрд╕ी рднी рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХा рдХाрдЧреЫ, рдоॉрдиिрдЯрд░ рдпा рдХिрд╕ी рднी рдоाрдз्рдпрдо рдкрд░ рдЙрдХेрд░ा рд╣ुрдЖ рд╡рд╣ рдЪिрд╣्рди рдпा рдЪिрдд्рд░, рдЬो рдЖрдкрдХो рдЙрд╕ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХрд░ाрддा рд╣ै, рдЧ्рд▓िреЮ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे A рд╕े рдЖрдкрдХो рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХे рдПрдХ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХा рднाрди рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рд╢्рд░ी рд╕े рд╣िंрджी рдХे рдПрдХ рд╢рдм्рдж рдХा। рдпे рджोрдиों рд╣ी рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЧ्рд▓िреЮ рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं। рд╣ाрде рдХी рд▓िрдЦाрдИ рдХे рджिрдиों рдоें рднी реШाрддिрдм рд▓ोрдЧ рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рд▓ाрддे рдеे рдЬो рдЧ्рд▓िреЮ рдХे рд╣ी рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं। рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдоें рд▓िрдЦे рдЧрдпे рдХिрд╕ी рдЕрдХ्рд╖рд░, рд╕ंрдпुрдХ्рддाрдХ्рд╖рд░, рдпा рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдЪिрд╣्рди рдЖрджि рдХे рд▓िрдпे рдЧ्рд▓िреЮ рдЙрд╕рдХा рд╡рд╣ рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╡рд╣ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдкрд╕े рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдп рдХ्рд╖ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХो рдЖрдк рдЙрд╕рдХे рдЧ्рд▓िреЮ рд╕े рдкрд╣рдЪाрдирддे рд╣ैं, рдкрд░ंрддु рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рд▓िрдпे рд╡рд╣ рдПрдХ рдирд╣ीं рддीрди рдЪिрд╣्рдиों рдХा рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд░ूрдк рд╣ै। рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдЙрд╕े рдПрдХ рдЧ्рд▓िреЮ рдХ्рд╖ рдоें рджрд░्рд╢ाрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж, рдпूрдиिрдХोрдб 04425 (рд╡рд░्рдг рдХ), рдпूрдиिрдХोрдб 04515 (рдЪिрд╣्рди ्) рддрдеा рдпूрдиिрдХोрдб 04467 (рд╡рд░्рдг рд╖) рдХी рд╢ृंрдЦрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдкреЭрддा рдФрд░ рд▓िрдЦрддा рд╣ै। рдХрдИ рдмाрд░ рджो рдЕрдХ्рд╖рд░ рдПрдХ рджूрд╕рд░े рд╕े рднिрди्рди рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рджेрдЦрдиे рдоें рдПрдХ рд╕े рд▓рдЧ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЬैрд╕े рдиाрдЧрд░ी рдХा рд╡िрд░ाрдордЪिрд╣्рди рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХा рдмреЬा рдЖрдИ, рдпा рд╡िрд╕рд░्рдЧ рдФрд░ рдЕрдкूрд░्рдг рд╡िрд░ाрдо (Colon :) рдХे рдЪिрд╣्рди। рдЧ्рд▓िреЮ рдоें рд╕рдорд░ूрдкрддा рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рд▓िрдпे рдпे рдЕрдХ्рд╖рд░ рдРрд╕े рднिрди्рди рд╣ैं рдЬैрд╕े рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдиे рдПрдХ рдЬैрд╕ा рдоुрдЦौрдЯा рд▓рдЧाрдпा рд╣ो। рдиिрдо्рди рдЪिрдд्рд░ рдоें рд╣िंрджी рдХे рддीрди рдЕрдХ्рд╖рд░ों (рдЕ, рдг рддрдеा рдЭ) рдХे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░рдкूрд░्рд╡ рдХाрд▓ рдХे рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЧ्рд▓िреЮ рдХे рд╣рд╕्рддрд▓िрдЦिрдд рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं:

реЮॉрдг्рдЯ (Font, рдЫाрдк рдпा рдоुрдж्рд░ा)

реЮ्рд░ांрд╕ीрд╕ी рдоूрд▓ рдХे рд╢рдм्рдж реЮॉрдг्рдЯ рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рдврд▓ाрдИ рд╣ै। рдпोрд╣ाрди рдЧрдЯॅрдирдмрд░्рдЧ рдХे рдЫрдкाрдИ рдпंрдд्рд░ рдХे рд╕ाрде рд╣ी реЮॉрдг्рдЯ рдХा рдЬрди्рдо рд╣ुрдЖ। рдЫाрдкेрдЦाрдиे рдХे рджिрдиों рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ реЮॉрдг्рдЯ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХा рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЖрдХाрд░-рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ोрддा рдеा। реЮॉрдг्рдЯ рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХो рдХिрд╕ी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╢ैрд▓ी рдоें рдмांрдзрддे рд╣ैं। рдПрдХ реЮॉрдг्рдЯ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╣рд░ рдЧ्рд▓िреЮ рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЖрдХाрд░-рдк्рд░рдХाрд░-рднाрд░ рдХा рдЯुрдХреЬा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЬрд╣ाँ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рднाрд╖ा рдХे рдк्рд░рдХाрд╢рдХों рд╡ рдоुрдж्рд░рдХों рдиे рдоाрдирдХ рдЧ्рд▓िреЮ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдХे рд╡िрднिрди्рди рдоाрдирдХ реЮॉрдг्рдЯ рдмрдиाрдпे, рдиाрдЧрд░ी рдХी рдЬрдЯिрд▓рддा, рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХी рдХрдоी рдФрд░ рд╣िंрджी рдХे рдоुрдж्рд░рдХों рдХी рдХाрдордЪрд▓ाрдК/рдЬुрдЧाреЬू рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХे рд╕ंрдпोрдЧ рдиे рдЧреЮрд▓рдд рдХी рд╣ाрд╕्рдпाрд╕्рдкрдж рд╕्рдеिрддिрдпाँ рднी рдкैрджा рдХीं। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे рд╣िंрджी рдЫрдкाрдИ рдоें рд╣्рди, рд╣्рд╡ рдФрд░ рд╕्рд░ рдвाрд▓рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдХ्рд░рдорд╢ः рди्рд╣, рд╡्рд╣ рдФрд░ рд╕्рдд्рд░ рдХा рдЗрддрдиा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдХि рд╢рдм्рджों рдХे рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рддрдХ рдмिрдЧреЬ рдЧрдпे। рд▓ोрдЧ рдЪिрд╣्рди рдХो рдЪिрди्рд╣, рд╕рд╣рд╕्рд░ рдХो рд╕рд╣рд╕्рдд्рд░, рдФрд░ рдЖрд╣्рд╡ाрди рдХो рдЖрд╡ाрд╣рди рдХрд╣рдиे рд▓рдЧे। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХिрддрдиी рд╣ी рдкुрд╕्рддрдХों рдоें рд╡िрд╕рд░्рдЧ рдФрд░ рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╣ी рдЧाрдпрдм рджिрдЦрддे рд╣ैं।

рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рдЖрдиे рд╕े реЮॉрдг्рдЯ рдФрд░ рдЧ्рд▓िреЮ рдХा рдЕंрддрд░ рдХрдо рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рд╕ाрдоाрди्рдпрдЬрди рдЗрди्рд╣ें рд▓рдЧрднрдЧ рдПрдХ рд╣ी рд╕рдордЭрдиे рд▓рдЧे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдпे рдПрдХ рд╣ैं рдирд╣ीं।

рдпूрдиिрдХोрдб-рдкूрд░्рд╡ рдХाрд▓

рдпूрдиिрдХोрдб рдХे рдЖрдЧрдорди рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдк्рд░рдпोрдЧрдХрд░्рддाрдУं рдХे рд▓िрдпे рдХेрд╡рд▓ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХे рдЕрдХ्рд╖рд░ (рд░ोрдорди/рд▓ैрдЯिрди) рд╣ी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдеे рдЬिрдирдоें рдЖрд╕्рдХी (ASCII = American Standard Code for Information Interchange) рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдЪिрд╣्рдиों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рдеा। рдЖрд╕्рдХी рдХुंрдЬीрдкрдЯрд▓ рдоें рд╕ीрдоिрдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдЪिрд╣्рди (рдЕрдзिрдХрддрдо 256) рдоौрдЬूрдж рдеे। рдЗрди рдЪिрд╣्рдиों рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рдХुंрдЬीрдкрдЯрд▓ рдкрд░ рджिрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рднी рджрд╢рдорд▓рд╡ рдЕंрдХ, рд▓ैрдЯिрди/рд░ोрдорди рдХे рдЫोрдЯे-рдмреЬे рдЕрдХ्рд╖рд░, рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдЪिрд╣्рди, рдЧрдгिрддीрдп рдЪिрд╣्рди, рдоुрдж्рд░ा рдЪिрд╣्рди ($, £ рдЖрджि), рдЯैрдм, рдЦाрд▓ीрд╕्рдеाрди, рдХोрд╖्рдардХ, рдмैрдХрд╕्рдкेрд╕, рдПंрдЯрд░, рдк्рд░िंрдЯ, рд▓ाрдЗрдиреЮीрдб рдЖрджि рдЬैрд╕े рд╕ंрдХेрддों рдХे рд╕ाрде рдХрдИ рдРрд╕े рдЪिрд╣्рди рднी рдеे рдЬो рдХुंрдЬीрдкрдЯрд▓ рдкрд░ рди рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкреЬрдиे рдкрд░ рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдХिрдпे рдЬा рд╕рдХрддे рдеे। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे ╧Д, ╬┤ рдЬैрд╕े рдЧ्рд░ीрдХ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдпा ⌠, ≈, °, ± рдЬैрд╕े рдЧрдгिрддीрдп рдЪिрд╣्рди। рдЗрди рдЪिрд╣्рдиों рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирдХ рд╕ंрд╕्рдеाрди рдРрди्рд╕ी (ANSI = American National Standards Institute) рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрдирдХीрдХृрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।

рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдоें рд░ोрдорди рдпा рдЧ्рд░ीрдХ рд╕े рдЗрддрд░ рд▓िрдкि рдХो рд╕ीрдзे-рд╕ीрдзे рд▓िрдЦрдиा рд╕рдо्рднрд╡ рдирд╣ीं рдеा। рдЕрдд: рд╣िंрджी рдЬैрд╕ी рднाрд╖ा рд▓िрдЦрдиे рдХे рд▓िрдпे рдЕрдХ्рд╕рд░ рдПрдХ рдпुрдХ्рддि рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा। рдЗрд╕ рдпुрдХ्рддि рдоें рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╣िंрджी рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдоें рдоौрдЬूрдж 256 рдЪिрд╣्рдиों рдоें рд╕े рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рдЪिрд╣्рди рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдРрд╕े реЮॉрдг्рдЯ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпे рдЧрдпे рдЬो рдРрди्рд╕ी рдЪिрд╣्рдиों рдХो рдиाрдЧрд░ी рдЪिрд╣्рдиों рдХे рдЬैрд╕े рджिрдЦा рд╕рдХें। рджूрд╕рд░े рд╢рдм्рджों рдоें рдХрд╣ें рддो рдЖрд╕्рдХी рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХो рдиाрдЧрд░ी рдХे рдЧ्рд▓िреЮ рдЙрдзाрд░ рджे рджिрдпे рдЧрдпे। рдз्рдпाрди рд░рд╣े рдХि рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдоें рд╡рд╣ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЕрднी рднी рд╣िंрджी рдХा рди рд╣ोрдХрд░ рдХोрдИ рдРрди्рд╕ी рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ी рдеा рд▓ेрдХिрди рджेрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдХो рдЙрд╕рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдиाрдЧрд░ी рдХी рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рдХे рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЬैрд╕ा рджिрдЦрддा рдеा। рд▓िрдЦрдХрд░ рдЫाрдк рджेрдиे рдЬैрд╕े рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдпे рдпрд╣ рдпुрдХ्рддि рдЙрддрдиी рдмुрд░ी рдирд╣ीं рдеी рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рддрднी рдХाрдо рдХрд░рддी рдЬрдм рдкреЭрддे рд╕рдордп рднी рдРрди्рд╕ी рдХो рдиाрдЧрд░ी рдЬैрд╕ा рджिрдЦाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡рд╣ी рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо рдпा реЮॉрдг्рдЯ рд▓ाрдЧू рд╣ो рдЬो рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо рдПрдХ рджूрд╕рд░े рд╕े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдеे। рдЗрдирдХे рдмीрдЪ рдХे рдХुрдЫ рдЕंрддрд░ рддो рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рдеे, рдпрдеा рдЕंрдХों рдХा рдХौрди рд╕ा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ो, рдЕ, рдЭ рдпा рдг рдХा рдХौрди рд╕ा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоाрди्рдп рд╣ो, рд╡िрд░ाрдордЪिрд╣्рди рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рд╣ो рдпा рдмिंрджु рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рднी рдЪрд▓ рдЬाрдпेрдЧा, рдЖрджि। рд▓ेрдХिрди рдмреЬी рд╕рдорд╕्рдпा рдЗрди реЮॉрдг्рдЯों рдХे рдиिрд░्рдоाрддाрдУं рдХे рдЖрдкрд╕ी рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рдХे рдЕрднाрд╡ рдХी рдеी। рдпрджि рдЗрди рдпुрдХ्рддिрдпों рдХे рд▓ेрдЦрди рдХो рдХॉрдкी рдкेрд╕्рдЯ рдХिрдпा рдЬाрддा рддो рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ (рд▓ैрдЯिрди/рдЧ्рд░ीрдХ/рдРрди्рд╕ी) рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें рдЖ рдЬाрддा। рдпрд╣ рдпुрдХ्рддि рдЬрдЯिрд▓ рдеी, рдХрдаिрди рдеी, рд╕ाрде рд╣ी рд╕ुрд╡ाрд╣्рдп (portable) рднी рдирд╣ीं рдеी।

рдпूрдиिрдХोрдб

рдпूрдиिрдХोрдб рдиे рдХुंрдЬी-рдЪिрд╣्рдиों рдХे рдЖрдзाрд░ рдХो рдмреЬा рдХрд░ рджिрдпा। рдкрд╣рд▓े рдХे 256 рдЦाрдиों рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдпूрдиिрдХोрдб рдоें 10 рд▓ाрдЦ рдЕрдиूрдаे рдЪिрд╣्рди рд░рдЦрдиे рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ै। рдпूрдиिрдХोрдб рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЪिрд╣्рди рдХो рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ंрдЦ्рдпा рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рджрд╕ рд▓ाрдЦ рд╕рдо्рднाрд╡рдиाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рдпूрдиिрдХोрдб рдоें рд╕ंрд╕ाрд░ рднрд░ рдХी рдоाрдирдХ рд▓िрдкिрдпों рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рдЪрд▓ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд▓िрдЦे рдЧрдпे рдЪिрд╣्рди рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рд╡िрднिрди्рди рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों, рдпुрдХ्рддिрдпों рдФрд░ рднाрд╖ाрдУं рдоें рдПрдХ рд╕े рд╣ी рд░рд╣ेंрдЧे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдкреЭрдиे рдХे рд▓िрдпे рдХिрд╕ी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХो рдЪрд▓ाрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै। рд╣ाँ рдХुंрдЬीрдкрдЯрд▓ рдЕрднी рднी рд╕ीрдоिрдд рд╣ी рд╣ै, рд╕ो рдЙрд╕े рдХीрдмोрд░्рдб рд▓ेрдЖрдЙрдЯ рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдмрджрд▓ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрднी рднी рд╡िрднिрди्рди реЮॉрдг्рдЯ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै рдФрд░ рдпूрдиिрдХोрдб реЮॉрдг्рдЯ рдПрдХ рд╕ाрде рд╕рднी рд▓िрдкिрдпों рдоें рд▓िрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╡िрднिрди्рди рднाрд╖ाрдПँ рдкрдврдиे рдХे рд▓िрдпे рдЖрдкрдХो рдХुрдЫ рдХрд░рдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЬो рдЬैрд╕ा рд▓िрдЦा рдЧрдпा рд╣ै, рд╡ैрд╕ा рд╣ी рдкреЭा рдЬाрдиा рд╣ै। рдЖрдкрдХो рдЕрдкрдиे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдпा реЮोрди рдЖрджि рдпंрдд्рд░ рдоें рдЕрдкрдиी рдкрд╕ंрдж рдХी рднाрд╖ा рдЪुрдирдХрд░ рдЙрд╕े рд▓िрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдХुрдЮ्рдЬीрдкрдЯрд▓ (рдХीрдмोрд░्рдб) рдпा рд▓ेрдЦрди-рд╕ुрд╡िрдзा рдЖрдИрдПрдордИ (IME = рдЗрдирдкुрдЯ рдоैрдердб рдПрдбिрдЯрд░) рд╕рдХ्рд╖рдо рдХрд░рдиी рдкреЬрддी рд╣ै।

рдЗрд╕ рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рдЖрдкрдиे рдЧ्рд▓िреЮ, реЮॉрдг्рдЯ, рдЖрдИрдПрдордИ, рддрдеा рдпूрдиिрдХोрдб рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдиा। рдпрджि рдЖрдкрдиे рдЕрдм рддрдХ рдпूрдиिрдХोрдб рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा рд╣ै рддो рдЕрдм рдЙрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЖрд░рдо्рдн рдХीрдЬिрдпे। рджो рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдЖрдИрдПрдордИ рдХे рд▓िंрдХ рдиिрдо्рди рд╣ैं:
рдЧूрдЧрд▓
рдоाрдЗрдХ्рд░ोрд╕ॉреЮ्рдЯ

рдпूрдиिрдХोрдб рдХी рдЦूрдмी рдпрд╣ी рд╣ै рдХि рдХोрдИ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдкрдиे рдЪाрд╣े рдЧूрдЧрд▓ рдХे рдЖрдИрдПрдордИ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдХे рд▓िрдЦा рд╣ो, рдЪाрд╣े рдоाрдЗрдХ्рд░ोрд╕ॉреЮ्рдЯ рдХे рдЖрдИрдПрдордИ рдХा рдпा рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдЖрдкрдХे рдпंрдд्рд░ рдоें рд▓рдЧे рд╣ुрдП рд╣िंрджी рдХुрдЮ्рдЬीрдкрдЯрд▓ рд╕े рд▓िрдЦा рдЧрдпा рд╣ो, рд╡рд╣ рд░ोрдорди рдЖрджि рдХा рдЕрдХ्рд╖рд░ рди рд╣ोрдХрд░ рд╕рдЪрдоुрдЪ рдХा рдиाрдЧрд░ी рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ी рд░рд╣ेрдЧा рдЬिрд╕े рдХрд╣ीं рднी рдХॉрдкी рдпा рдкेрд╕्рдЯ рдХрд░рдиे рдкрд░ рднी рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рд▓िрдкि рдХे рдЕрдХ्рд╖рд░ рдпा рдЪिрд╣्рди рдоें рд░ूрдкांрддрд░िрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा।

рдЧूрдЧрд▓ рдЗंрдбिрдХ рдЗрдирдкुрдЯ

рдЧूрдЧрд▓ рдЗंрдбिрдХ рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдкृрд╖्рда

рдЗंрдбिрдХ рдЖрдИрдПрдордИ

рд╡िंрдбोреЫ рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ों рдХे рд▓िрдпे рдЧूрдЧрд▓ рд╡ рдоाрдЗрдХ्рд░ोрд╕ॉреЮ्рдЯ рдЬैрд╕ी рдмреЬी рдХрдо्рдкрдиिрдпों рдиे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЖрдИрдПрдордИ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпे рд╣ैं। рдЬिрдирдоें рдоाрдЗрдХ्рд░ोрд╕ॉреЮ्рдЯ рдХा рдЗंрдбिрдХ рдЖрдИрдПрдордИ рдирдпे рд▓ोрдЧों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рд▓िрдпे рдЕрдд्рдпंрдд рд╕рд░рд▓ рд╣ै। рдЗрд╕े рднाрд╖ाрдЗंрдбिрдпा рдХी рд╡ैрдмрд╕ाрдЗрдЯ рд╕े рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдз्рд╡рди्рдпाрдд्рдордХ рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд, рдЯ्рд░ांрд╕рд▓िрдЯрд░ेрд╢рди рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдиाрдЧрд░ी рд▓िрдЦрдиे рдХी рдпुрдХ्рддि рдиीрдЪे рдХी рддाрд▓िрдХाрдУं рдоें рджी рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрд╕ рддाрд▓िрдХा рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдЖрдк рд╣िंрджी, рдиेрдкाрд▓ी, рдорд░ाрдаी рдЖрджि рднाрд╖ाрдПँ рдЖрд░ाрдо рд╕े рд▓िрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рднी рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рд▓िрдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЗंрдбिрдХ рдЖрдИрдПрдордИ рдж्рд╡ाрд░ा рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рдз्рд╡рди्рдпाрдд्рдордХ (рдл़ोрдиेрдЯिрдХ) рдЯ्рд░ांрд╕рд▓िрдЯрд░ेрд╢рди рдЯंрдХрдг рдХे рд▓िрдпे рдиिрдо्рди рд╕ाрд░рдгिрдпों рдоें рдКрдкрд░ рдЖрдкрдХे рдХुंрдЬीрдкрдЯрд▓ рдкрд░ рдЫрдкे рд╣ुрдП рдЕрдХ्рд╖рд░ рджिрдпे рдЧрдП рд╣ैं рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рджрдмाрдиे рдкрд░ рдмрдирдиे рд╡ाрд▓े рдиाрдЧрд░ी рдХे рдЕрдХ्рд╖рд░ рдиीрдЪे рджिрдпे рдЧрдпे рд╣ैं। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे рдпрджि рдЖрдк рдПрдХ рд╣ी рдмाрд░ рдоें OM рд▓िрдЦेंрдЧे рддो рд╡рд╣ реР рдмрди рдЬाрдпेрдЧा। рдЗрд╕ी shree рдк्рд░рдХाрд░ рд▓िрдЦрдиे рдкрд░ рд╢्рд░ी рд▓िрдЦा рдЬाрдпेрдЧा।

рдпрд╣ рдЖрд▓ेрдЦ рднी рдоैंрдиे рдоाрдЗрдХ्рд░ोрд╕ॉреЮ्рдЯ рдХे рдЗंрдбिрдХ рдЖрдИрдПрдордИ рдХो рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдХे рд▓िрдЦा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рднाрд░рддीрдп рдЕंрдХों рдХे рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рддрдеा рдкाрдЗрдк рдХुंрдЬी рд╕े рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдмрди рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдз्рд╡рди्рдпाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рд╣िंрджी рд▓िрдЦрдиे рдХे рд▓िрдпे рдЖрдк рдиिрдо्рди рд╕ाрд░рдгिрдпों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд▓े рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рд╕्рд╡рд░
рд╡्рдпрдЮ्рдЬрди
рдоाрдд्рд░ाрдПँ рд╡ рдЪिрд╣्рди

рдЙрд░्рджू рдХे рдЕрдзोрдмिंрджु

рдХृрдкрдпा рд╕рд╣ी рд▓िрдЦें – рд╣िंрджी рд▓िрдЦрдиा рд╕рд░рд▓ рд╣ै

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा

рд╕рд╣ी рд▓िрдЦрдиा, рдкреЭрдиा рдФрд░ рдмोрд▓рдиा рд╕рдХ्рд╖рдо рд╕ंрд╡ाрдж рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕рд╣ी рд▓िрдЦрдиा рдПрдХ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा рд╣ै। рдлिрд░ рднी рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕े рдн्рд░рдо рдоौрдЬूрдж рд╣ैं рдФрд░ рд╕рдоुрдЪिрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдХा рдЕрднाрд╡ рд╣ै। рд╕ेрддु рд╕рдо्рдкाрджрди рдордг्рдбрд▓ рдХे рдкाрд╕ рдмрд╣ुрдд рд╕ी рдРрд╕ी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдЖ рд░рд╣ी рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рд╣рдо рдЙрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдоाрдд्рд░ рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрддे рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рд▓ेрдЦрди рдХी рдд्рд░ुрдЯिрдпाँ рдаीрдХ рдХрд░рдиा рдПрдХ рд▓рдо्рдмा рдФрд░ рдЙрдмाрдК рдХाрд░्рдп рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдпे рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕рдордп рджे рдкाрдиा рд╣рдоाрд░े рд▓िрдпे рд╕рдо्рднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै। рдРрд╕ा рднी рд╣ुрдЖ рд╣ै рдЬрдм 10-15 рдкंрдХ्рддि рдХे рдкрд░िрдЪрдп рдпा рд▓рдШुрдХрдеा рдоें 40-50 рдд्рд░ुрдЯिрдпाँ рдаीрдХ рдХрд░рдиी рдкреЬी рд╣ैं। рд╕ो, рдЖрдкрдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдЕрдЪ्рдЫी рд╣िंрджी рд▓िрдЦрдиे рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдХुрдЫ рд╕ाрдоाрди्рдп рдФрд░ рд╕рд░рд▓ рдмाрддें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ैं। рдЖрд╢ा рд╣ै рдпрд╣ рдЖрд▓ेрдЦ рдЖрдкрдХे рд▓िрдпे рдЙрдкрдпोрдЧी рдФрд░ рд╣рдоाрд░े рд▓िрдпे рд▓ाрднрдк्рд░рдж рд╣ोрдЧा। ‍‍(рд╕рдо्рдкाрджрди рдордг्рдбрд▓)
рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдЕрдЪ्рдЫी рд╣िंрджी рд▓िрдЦрдиे рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рддрдоाрдо рдмाрдзाрдУं рдоें рд╕рдмрд╕े рд╕рд░рд▓ рдмाрдзा рд╡рд░्рддрдиी рдХी рд╣ै। рдоाрдоूрд▓ी рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╕े рд╣ी рдЖрдк рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡рд░्рддрдиी рдд्рд░ुрдЯिрдпों рд╕े рдмрдЪ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдз्рдпाрди рд░рд╣े рдХि рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рд╣िंрджी рд╡рд░्рддрдиी рдХे рд▓िрдпे рдЗंрдЯрд░рдиैрдЯ рдкрд░ рдЧूрдЧрд▓ рдЦोрдЬ рдЖрджि рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рд╕्рд░ोрдд рдирд╣ीं рд╣ैं। рдмीрдмीрд╕ी рд╣िंрджी рд╕рдоेрдд рдХिрддрдиे рд╣ी рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╕рдоाрдЪाрд░рдкрдд्рд░ों/рд╕्рд░ोрддों рдоें рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг рд╡рд░्рддрдиी рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рдмाрдд рд╣ै। рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рдХिрд╕ी рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рд╢рдм्рджрдХोрд╢ рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓ेрдиा рд▓ाрднрджाрдпрдХ рд╣ोрдЧा рдордЧрд░ рдпрд╣ рдз्рдпाрди рд░рд╣े рдХि рд╕рднी рд╢рдм्рдж рдХिрд╕ी рднी рдХोрд╢ рдоें рдирд╣ीं рд╕рдоा рд╕рдХрддे। рдЬрдм рдПрдХ рдоिрдд्рд░ "рдЖрд╡ंрдЯрди" рд╢рдм्рдж рдХो рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг рд╕िрдж्рдз рдХрд░рддे рдоिрд▓े рддो рдЙрдд्рд╕ुрдХрддाрд╡рд╢ рдоैंрдиे рдЙрдирд╕े рдХाрд░рдг рдкूрдЫा। рдкрддा рд▓рдЧा рдХि реЮाрджрд░ рдХाрдоिрд▓ рдмुрд▓्рдХे рдХे рд╢рдм्рджрдХोрд╢ рдоें рдЖрдмंрдЯрди рд╢рдм्рдж рд╣ै рдкрд░ंрддु рдЖрд╡ंрдЯрди рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рдХिрд╕ी рд╕рд╣ी рд╢рдм्рдж рдХो рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕ंрд╢рдп рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдХिрд╕ी рд╡िрдж्рд╡ाрди рдпा рдЬाрдирдХाрд░ рдоिрдд्рд░ рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рд▓ेрдиा рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрдЧा। рдЬ्рдЮाрди, рдЛрддु, рдоंрдЬु, рд╕्рд╡ाрддि, рд░ाрд╢ि, рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рдмॉрд▓ीрд╡ुрдб, рдмॉрдХ्рд╕ рдЖрджि рдХो рдХ्рд░рдорд╢ः рдЧ्рдпाрди, рд░िрддू, рдоंрдЬू, рд╕्рд╡ाрддी, рд░ाрд╢ी, рд╡्рдпрд╡्рд╕ाрдп, рд╕्рд╡ाрд╕्рдердп, рдмोрд▓ीрд╡ुрдб/ рдмॉрд▓िрд╡ुрдб, рдмाрдХ्рд╕ рдЖрджि рд▓िрдЦрдиे рд╕े рдмрдЪें। рдХुрдЫ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡рд░्рддрдиी рдд्рд░ुрдЯिрдпाँ:
  • рд╡ाрдЩ्рдордп (рд╕рд╣ी), рд╡ांрдЧ्рдордп - (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг), рд╡ाрдЩ्рдЧрдордп (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдЬिрд╣्рд╡ा (рд╕рд╣ी) - рдЬिрд╡्рд╣ा (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рд╕рд╣рд╕्рд░ (рд╕рд╣ी) - рд╕рд╣рд╕्рдд्рд░ (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рд╕्рд░ोрдд (рд╕ोрддा, рдЙрдж्рдЧрдо), рд╕्рддोрдд्рд░ (рд╕्рддुрддि рдЧाрди, рдк्рд░ाрд░्рдердиा), рд╕्рдд्рд░ोрдд (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдЪिрд╣्рди / рдЪिрд╣्рдиिрдд (рд╕рд╣ी) - рдЪिрди्рд╣ / рдЪिрди्рд╣िрдд (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рд╕рдо्рдоाрди (рд╕рд╣ी) - рд╕рди्рдоाрди (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг), рд╕ंрдоाрди (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдЕрдж्рднुрдд (рд╕рд╣ी) - рдЕрдж्рднुрдж (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рд╡्рдпंрдЧ्рдп (рд╕рд╣ी) - рд╡्рдпंрдЧ (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдирдорд╕्рдХाрд░ (рд╕рд╣ी) - рдирдорд╢्рдХाрд░ (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдХृрдкрдпा (рд╕рд╣ी) - рдХृрдк्рдпा (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдЕंрддःрдХрд░рдг (рд╕рд╣ी) - рдЕंрддрдХрд░рдг (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдЕрдиेрдХ (рд╕рд╣ी) - рдЕрдиेрдХों (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдк्рд░рд╕िрдж्рдз (рд╕рд╣ी) - рдк्рд░рд╕िрдж्рдж (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдк्рд░ाрддःрдХाрд▓ (рд╕рд╣ी) - рдк्рд░ाрддрдХाрд▓ (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рд╣ौрд╕рд▓ा (рд╕рд╣ी) - рд╣ोंрд╕рд▓ा (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдм्рд░ाрд╣्рдордг (рд╕рд╣ी) - рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдЬूрдаा (рдЦाрдиे рдоें) - рдЭूрдаा (рдЕрд╕рдд्рдп), рдЭूрдЯ / рдЭूрдЯा (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдЙрджाрд╣рд░рдг (рд╕рд╣ी), рдЙрджрд╣ाрд░рдг (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдХрд╡िрддाрдПँ, рдХрдеाрдПँ (рд╕рд╣ी) - рдХрд╡िрддाрдРं, рдХрдеाрдРं (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп (рд╕рд╣ी) - рд╡िрд╢्рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ (рд╕рд╣ी) - рдкुрд░ुрд╕्рдХाрд░ (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдЫрд╣ (рд╕рд╣ी) - рдЫः (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рджुрдиिрдпा (рд╕рд╣ी) - рджुрдиिрдпाँ, рджुрдиिрдпां (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рд╢ुрднेрдЪ्рдЫुрдХ (рд╕рд╣ी) - рд╢ुрднेрдЪ्рдЫु (рдк्рд░рдЪрд▓िрдд), рд╢ुрднेрдХ् (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдЗрдЪ्рдЫा (рд╕рд╣ी) - рдЗрдХ्рд╖ा, рдЗрдЫ्рдЫा (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдЯिрдк्рдкрдгी (рд╕рд╣ी) - рдЯिрдкрдг्рдгी, рдЯीрдкрдгी, рдЯिрдк्рдкрдиी (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • реЮॉрдг्рдЯ (рд╕рд╣ी) - реЮॉрди्рдЯ, реЮाрди्рдЯ, рдлॉрди्рдЯ, рдлाрди्рдЯ (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдШрдг्рдЯा, рдШंрдЯा (рд╕рд╣ी) - рдШрди्рдЯा, рдШрди्рдЯे (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рд╢рдХ्рддि (рд╕рд╣ी) - рд╢рдХ्рддी (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг (рд╕рд╣ी) - рд╢рдХ्рддिрдХрд░рдг (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдиैрддिрдХ, рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ, рдХूрдЯрдиैрддिрдХ (рд╕рд╣ी) - рдиीрддिрдХ, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ, рдХूрдЯрдиीрддिрдХ (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рдЧुрд░ु, рдкुрд░ुрд╖, рд░ुрдкрдпा, рдорд░ुрд╕्рдерд▓ (рд╕рд╣ी) - рдЧुрд░ू, рдкुрд░ूрд╖, рд░ूрдкрдпा, рдорд░ूрд╕्рдерд▓ (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
  • рд░ूрдк, рд╕्рд╡рд░ूрдк, рдЕрдиुрд░ूрдк (рд╕рд╣ी) - рд░ुрдк, рдЕрдиुрд░ुрдк, рд╕्рд╡рд░ुрдк (рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг)
рдпрд╣ाँ рдпрд╣ рдз्рдпाрди рд░рд╣े рдХि рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдЕрдиेрдХ рддрдд्рд╕рдо рд╢рдм्рджों рдХे рддрдж्рднрд╡/рдЙрд░्рджू/рджेрд╢рдЬ/рдЕрдкрдн्рд░ंрд╢ рд░ूрдк рднी рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ैं рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╡рд╕ंрдд рдХी рдЬрдЧрд╣ рдмрд╕ंрдд рдпा рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЬрдЧрд╣ рдмрд░рд╕ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╣ै। рддो рднी рдЕрд▓्рдк-рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╡िрдХृрддिрдпों рдХे рд╕ाрдоाрди्рдп рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдмрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рд╢ाрдпрд░ी рдЖрджि рдоें рдпрджा-рдХрджा рдЕрдиुрдордд рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рд▓िрдЦिрдд рдоें 'рд╡ो' рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдмрдЪрдиा рд╣ी рдаीрдХ рд╣ै। рд░рдоेрд╢ рдХो рд░рдоेрд╕ рдпा рд░ाрдоेрд╢्рд╡рд░ рдХो рд░рдоेрд╕рд░ рдХрд╣рдиा рдХिрд╕ी рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдкाрдд्рд░ рдХे рд╕ंрд╡ाрдж рдоें рдЬाрдпреЫ рд╣ै рд▓ेрдХिрди рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡िрд╡рд░рдг рдоें рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд▓िрдЦा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдпрджि рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдпा рд╕्рдеाрди рдХा рдиाрдо рд╣ी рдРрд╕ा рд╣ै рддो рдмाрдд рдЕрд▓рдЧ рд╣ै, рдЬैрд╕े рдХि рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд▓ेрдЦрдХों рдк्рд░ेрдордЪंрдж рддрдеा рдХ्рд░िрд╢्рди рдЪंрджрд░ рдХो рдк्рд░ेрдордЪंрдж्рд░ рдпा рдХृрд╖्рдгрдЪंрдж्рд░ рдЬैрд╕े рдиाрдоों рд╕े рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд▓ोрдХрдоाрди्рдп рдмाрд▓ рдЧंрдЧाрдзрд░ рдЯिрд│рдХ рдХो рддिрд▓рдХ рд▓िрдЦрдиा рднी рдЕрдиुрдЪिрдд рд╣ोрдЧा। рдЬिрд╕рдХा рдиाрдо рд╣ी рдЬोрдЧिंрджрд░ рд╣ै рдЙрд╕े рдЖрдк рдпोрдЧेंрдж्рд░ рдирд╣ीं рд▓िрдЦ рд╕рдХрддे, рдпрдж्рдпрдкि рдпрдоुрдиाрдирдЧрд░, рдХाрд╢ी, рди्рдпू рдпॉрд░्рдХ, рдЧрд░्рдЧ рдпा рдЕрд░рд╡िंрдж рдХो рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╡िрдХृрддि рдХे рдХाрд░рдг рдХ्рд░рдорд╢ः рдЬрдордиाрдирдЧрд░, рдХाрд╕ी, рди्рдпूрдпॉрд░्рдХ, рдЧॉрдб्рдЧो, рдпा рдФрд░ोрдмिंрджो рдХрд╣े рдЬाрдиे рдкрд░ рднी рдЙрди्рд╣ें рд╕рд╣ी рд░ूрдк рдоें рд╣ी рд▓िрдЦा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे।

рд╕рдХाрд░

рд╕, рд╢, рдФрд░ рд╖ рдХे рдЕंрддрд░ рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдЪेрдд рд░рд╣ें। рдЗрди рддीрдиों рдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рднी рдЕрд▓рдЧ рд╣ै рдФрд░ рдЗрдирдХे рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рд╕े рд╢рдм्рджाрд░्рде рднी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рд╖ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ेрддु рдоें рдкрд╣рд▓े рд▓िрдЦा рдЬा рдЪुрдХा рд╣ै। рдЕрдзिрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рд▓िрдпे рдХृрдкрдпा “рд╢ рдФрд░ рд╖ рдХा рдЕंрддрд░” рдЖрд▓ेрдЦ рдкрдвिрдпे।

рд╡рд╣, рд╡े, рдпा рд╡ो

рдПрдХрд╡рдЪрди 'рд╡рд╣' рдХा рдмрд╣ुрд╡рдЪрди 'рд╡े' рд╣ै। рдмोрд▓рдЪाрд▓ рдХी рднाрд╖ा рдоें рдпा рд╢ाрдпрд░ी рдоें рдХрднी-рдХрднाрд░ рдЗрд╕े 'рд╡ो' рдХрд╣ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЕрди्рдпрдеा рдХिрд╕ी рдХो 'рдмреЬे рд╡ो' рдХрд╣рдиे рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЕрди्рдп рд╕рднी рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें 'рд╡ो' рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдмрдЪिрдпे।

рдпрд╣ рдФрд░ рдпे

рдПрдХрджрдо рд╕рд░рд▓ - рдПрдХрд╡рдЪрди 'рдпрд╣' рдХा рдмрд╣ुрд╡рдЪрди 'рдпे' рд╣ै। 'рдпрд╣' рдФрд░ 'рдпे' рдХे рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рд╕े рдмрдЪिрдпे।

рди, рди, рди, рди, рди рд░े, рди рд░े, рди

'рди' рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ 'рдиा' рд▓िрдЦрдиा рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рднूрд▓ рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдХрд╣ो рди, рдк्рдпाрд░ рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддो рдПрдХрджрдо рд╕े рди рдХрд░ рджी।

рддा рддा рдеैрдпा

рдХिрд╕ी рд╢рдм्рдж рдХे рдЕंрдд рдоें рдЬुреЬрдХрд░ рдЙрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдмрд╣ुрдд рд╕े рдк्рд░рдд्рдпрдп рд╣िंрджी рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рддрдж्рдзिрдд рдк्рд░рдд्рдпрдп 'рддा' рдХा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। 'рддा' рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХिрд╕ी рд╕ंрдЬ्рдЮा, рд╕рд░्рд╡рдиाрдо, рдпा рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдкрдж рдоें рдЬुреЬрдХрд░ рдЙрд╕े рднाрд╡рд╡ाрдЪрдХ рд╕ंрдЬ्рдЮा рдоें рдмрджрд▓ рджेрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдордирдорд░्реЫी рд╕े рди рд╣ोрдХрд░ рдПрдХ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдиिрдпрдоों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рд╕рдо्рдоाрди рд▓ेрдЦрдХों рд╕े рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╣ै। рдХिрд╕ी рднी рд╢рдм्рдж рдХे рдЕंрдд рдоें 'рддा' рдЪिрдкрдХाрдХрд░ рдПрдХ рдирдпा рд╢рдм्рдж рдмрдиाрдиा рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे 'рдорд╣рд╕ूрд╕рддा рд╣ै' рдХी рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рд▓ेрдЦрдХ рдХो 'рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै' рдпा 'рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै' рдЬैрд╕ा рдХुрдЫ рд▓िрдЦрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рд╕्рд╡ाрдмрд▓ंрдмिрддा рдХी рдЬрдЧрд╣ рд╕्рд╡ाрд╡рд▓рдо्рдмрди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। 'рд╕ंрддुрд╖्рдЯрддा' рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ 'рд╕ंрддोрд╖', 'рддुрд╖्рдЯि', рдпा 'рд╕ंрддुрд╖्рдЯि' рдЬैрд╕े рдХिрд╕ी рд╢рдм्рдж рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЙрдЪिрдд рд╣ै। рдиाреЫुрдХрддा рдХी рдЬрдЧрд╣ рдиреЫाрдХрдд рд▓िрдЦिрдпे। рдЕрд░्рде рдХी рдЬрдЧрд╣ рд╕ाрд░्рдердХрддा рд▓िрдЦрдиे рдоें рдХрдИ рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╡्рдпрд░्рде рд╣ोрддे рд╣ैं।

рдЕंрдХ

рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 343 рдоें рд╣िंрджी рдХो рднाрд░рдд рд╕ंрдШ рдХी рд░ाрдЬрднाрд╖ा рдмрдиाрддे рд╕рдордп рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рд▓िрдкि рдХो рдЕрдкрдиाрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдпрд╣ рднी рдиिрд╢्рдЪिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдХि рд╕ंрдШ рдХे рд╢ाрд╕рдХीрдп рдк्рд░рдпोрдЬрдиों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЕंрдХों рдХा рд░ूрдк рднाрд░рддीрдп рдЕंрдХों рдХा рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░ूрдк рд╣ोрдЧा। рдЕрд░्рдеाрдд рд╣िंрджी рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп реж, рез, реи, рей, рек, рел, рем, рен, рео, реп рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдХ्рд░рдорд╢ः 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рд╣िंрджी рдХे рдХुрдЫ рддрдеाрдХрдеिрдд рд╡िрдж्рд╡ाрди рд╣िंрджी рдЕंрдХों рдХे рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рд░ोрдорди рдЕंрдХ рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рдкाрдП рдЧрдП рдЧрдпे рд╣ैं рдЬिрд╕рдХा рдХाрд░рдг рдн्рд░рдо рдпा рдЕрдЬ्рдЮाрди рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рд░ोрдорди рдЕंрдХ рднाрд░рддीрдп рдЕंрдХों рдЬैрд╕े рджрд╢рдорд▓рд╡ рдЖрдзाрд░िрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддे। рд░ोрдорди рдЕंрдХों рдоें рд╢ूрди्рдп рд╡ рдЕрдиंрдд рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рднी рдирд╣ीं рд╣ै, 1 рд╕े 6 рддрдХ рдХे рдЕंрдХ рд░ोрдорди рдЪिрд╣्рдиों рдж्рд╡ाрд░ा I, II, III, IV, V, VI рд▓िрдЦे рдЬाрддे рд╣ैं। рди рдЙрдирдоें рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпाрдПँ рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рд▓िрдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं рдФрд░ рди рд╣ी рдЙрдирдоें рдЬрдЯिрд▓ рдЧрдгिрдд рд╕рд╣рдЬ рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे рдпрджि рдЖрдкрдХो 3,887 рдХो рд░ोрдорди рдЕंрдХों рдоें рд▓िрдЦрдиा рдкреЬे рддो MMMDCCCLXXXVII рд▓िрдЦा рдЬाрдПрдЧा। 1, 2, 3 рдЖрджि рдХो рд░ोрдорди рдЕंрдХ рдХрд╣рдиा рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг рд╣ै, рд╡े рднाрд░рддीрдп рдЕंрдХों рдХा рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ें рдХрдИ рдмाрд░ рд╣िंрджू-рдЕрд░ेрдмिрдХ рдЕंрдХ рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ेрддु рдоें рд╣рдоाрд░ा рдк्рд░рдпाрд╕ рднी рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рдЕंрдХों рдХे рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХे рдкाрд▓рди рдХा рд╣ी рд╣ै।

рдЕрд░्рдзाрдХ्рд╖рд░

рдЕрд░्рдзाрдХ्рд╖рд░ рд╕े рдЖрд░рдо्рдн рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╢рдм्рдж рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг рдмोрд▓े рдкрд░ंрддु рд╕рд╣ी рд▓िрдЦे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЙрди рдкрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЪрд░्рдЪा рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдХрднी рд╣िंрджी рд╡ाрдЪрди рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рд╣ोрдЧी рдкрд░ंрддु рдЕрднी рдЗрддрдиा рд╣ी рдЕрдиुрд░ोрдз рд╣ै рдХि рд╕्рдд्рд░ी рдФрд░ рдЗрд╕्рдд्рд░ी рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдХे рдЕंрддрд░ рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦें рддрдеा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдФрд░ рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯ, рдХृрддрдЬ्рдЮ рдФрд░ рдХृрддрдШ्рди рдЬैрд╕ी рдз्рд╡рдиिрдпों рдХे рд╡िрдкрд░ीрддाрд░्рдеी рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рдкрд╣рдЪाрдиें। рдЗрд╕्рддीреЮा рдХो рд╕्рддीреЮा рдпा рдЕрд╕्рддीреЮा рд▓िрдЦрдиा рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕्рддрд░ рдФрд░ рдЕрд╕्рддрд░ рджो рдЕрд▓рдЧ рдмाрддें рд╣ैं। рдЬ्рдЮ рдХो рдЖрдЬрдХрд▓ рдЧ्рдп рдЬैрд╕े рдХрд╣рдиा рдк्рд░рдЪрд▓рди рдоें рд╣ै рдкрд░ंрддु рдЬ्рдЮ рдХी рд╕рд╣ी рдз्рд╡рдиि (рдЬ्рди) рдХी рдкрд╣рдЪाрди рд╣рдоें рдЕрдиेрдХ рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг рдк्рд░рдпोрдЧों рд╕े рдмрдЪा рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ (рд╢िрд░ोрдмिंрджु) рддрдеा рдЕрдиुрдиाрд╕िрдХрддा рдЪिрд╣्рди (рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु)

рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд╡्рдпрдЮ्рдЬрди рд╣ै рдФрд░ рдЕрдиुрдиाрд╕िрдХрддा рд╕्рд╡рд░ рдХा рдиाрд╕िрдХ्‍рдп рд╡िрдХाрд░। рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рдХि рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рджो рдЕрди्рдп рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХे рдмीрдЪ рдоें рдПрдХ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХी рддрд░рд╣ рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рдЪंрдж्рд░рдмिंрджु рдЬिрд╕ рд╕्рд╡рд░ рдХे рдКрдкрд░ рд▓рдЧा рд╣ै рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдиाрд╕िрдХा рд╕्рд╡рд░ рджेрддा рд╣ै। рдкंрдЪрдоाрдХ्рд╖рд░ (рдо, рди, рдг рдЖрджि) рдХी рдЬрдЧрд╣ рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣िंрджी рдоें рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╣ै, рдЬैрд╕े рд╣िрди्рджी рдХो рд╣िंрджी рдФрд░ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдХो рд╕ंрдкूрд░्рдг рд▓िрдЦрдиा। рдкंрдЪрдоाрдХ्рд╖рд░ рдХे рдмाрдж рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рд╡्рдпрдЮ्рдЬрди рд╕рдоूрд╣ рдХा рдХोрдИ рд╡рд░्рдг рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै рддो рдкंрдЪрдоाрдХ्рд╖рд░ рдХो рд╣ी рд▓िрдЦा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рдкंрдЪрдоाрдХ्рд╖рд░ рдХी рдЬрдЧрд╣ рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг рд╣ोрдЧा। рд╡ाрдЩ्рдордп, рдЕрди्рдп, рдЪिрди्рдордп, рдЙрди्рдоुрдЦ, рдХाрд░्рдпाрди्рд╡िрдд, рдЖрджि (рд╡ांрдордп, рдЕंрдп, рдЪिंрдордп, рдЙंрдоुрдЦ, рдХाрд░्рдпांрд╡िрдд рдЖрджि рд░ूрдк рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рдирд╣ीं рд╣ोंрдЧे)। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡ाрдХ्рдпांрд╢ों рдХो рд╣िंрджी рдоें рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рднी рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдХा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рдиреЫрд░ рдЖрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдмрдЪрдиा рд╣ी рдаीрдХ рд╣ै। рдпрдеा рдЕрдоृрддрдо् рдЧрдордп рдХो рдЕрдоृрддंрдЧрдордп, рдпा рдЗрджрдо् рди рдордо् рдХो рдЗрджрди्рдирдордо рд▓िрдЦрдиा рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рдирд╣ीं рд╣ै।

рдХुрдЫ рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдоाрдд्рд░ाрдПँ, рдХрд╡िрддाрдПँ, рд▓рдШुрдХрдеाрдПँ, рд╕рдордЭूँ, рдмрдиूँ, рджूँ, рдЖँрд╕ू, рдЖँрдЦ, рдмाँрд╣, рдкाँрдЪ, рдкाँрд╡, рдЧाँрд╡, рдоाँ, рд╣ूँ, рдЖрдПँ, рд╣ँрд╕ (рд╣ँрд╕рдиा, рд╣ँрд╕ी), рд╣ंрд╕ (рдкрдХ्рд╖ी), рдЪंрдж्рд░рдоा, рдмिंрджु।

рдЬिрди рд╢рдм्рджों рдоें рдкंрдЪрдо рд╡рд░्рдг рджो рдмाрд░ рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै рд╡рд╣ाँ рдЙрд╕े рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдоें рдмрджрд▓े рдмिрдиा рджोрдиों рдмाрд░ рд▓िрдЦा рдЬाрдиा рд╕рд╣ी рд╣ै рдпрдеा, рд╕рди्рди्рдпाрд╕ी рдЕрди्рдирдкूрд░्рдгा, рд╕рдо्рдоाрди, рд╕рдо्рдорддि рдЖрджि।

рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдЪिрд╣्рди

рдкूрд░्рдгрд╡िрд░ाрдо рдХे рд▓िрдпे рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди (।) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрдпे, рдкाрдЗрдк (|), рддिрд░्рдпрдХ рд░ेрдЦा (/ рдпा \), рдПрдХ рдпा рдЕрдиेрдХ рдмिंрджुрдУं (.) рдпा рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рдЕрдоाрди्рдп рдЪिрд╣्рди рдХा рдирд╣ीं। рдХुрдЫ рдк्рд░рдХाрд╢рдирдЧृрд╣ों рдиे рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди (।) рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдмिंрджु (.) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЕрдкрдиाрдпा рдеा рдЬिрд╕рд╕े рдЫрдкाрдИ рдоें рдХुрдЫ рд╕्рдпाрд╣ी рдЕрд╡рд╢्рдп рдмрдЪी рд╣ोрдЧी рдЬोрдХि рдирдЧрдг्рдп рд╣ै, рд╕ाрде рд╣ी рдЖрдЬ рдХे рдСрдирд▓ाрдЗрди рд▓ेрдЦрди рдоें рдЙрд╕рдХी рдХोрдИ рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдирд╣ीं рд╣ै। рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди (।) рдХी рдЬрдЧрд╣ (.) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЗрд╕рд▓िрдпे рднी рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рд╕े рднी рдЫोрдЯा рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдЬिрддрдиा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджृрд╖्рдЯिрдЧोрдЪрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдЪिрд╣्рдиों рдпрдеा ।, ?, ! рдЖрджि рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЦाрд▓ी рдЬрдЧрд╣ рдЫोрдб़рдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрдирдоें рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдЕंрддрд░ाрд▓ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдмрд▓्рдХि рдЗрди्рд╣ें рдЦाрд▓ी рдЫोрдб़рдиा рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣ै рдЬो рдХрдИ рдмाрд░ рд╣ाрд╕्рдпाрд╕्рдкрдж рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдкुрд╕्рддрдХ рд╕े рдиिрдо्рди рдЕंрд╢ рджेрдЦिрдпे рдЬिрд╕рдоें рдкंрдХ्рддि рдХे рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рдмिрдЦрд░े рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдЕрдиाрде рдиреЫрд░ рдЖ рд░рд╣े рд╣ैं।

рд▓ोрдк рдЪिрд╣्рди

рддीрди (...) рдмिंрджु рд╡िрд░ाрдо рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк рдирд╣ीं рд╣ैं, рддीрди рд╕े рдЕрдзिрдХ рдпा рдХрдо рддो рдкूрд░्рдгрддः рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╣ैं। рддीрди рдмिंрджु ( ...) рдпाрдиि рд▓ोрдкрдЪिрд╣्рди рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЕрдзूрд░ी, рдЫोрдб़ी рдЧрдИ рдпा рдЫूрдЯ рдЧрдИ рдмाрдд рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╡ाрдХ्рдпों рдХे рдмीрдЪ рдоें рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рдиों рдХी рдЬрдЧрд╣ рдЗрдирдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдиिрдо्рди рдЙрджाрд╣рд░рдгों рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдмिंрджुрдУं рдХा рдХोрдИ рдФрдЪिрдд्рдп рдирд╣ीं рд╣ै। рджो, рдЪाрд░, рд╕ाрдд, рд╕рдд्рд░рд╣, рдордирдорд░्реЫी рд╕े рдмिंрджिрдпाँ рд▓рдЧाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдпрд╣ рд╕рдордЭिрдпे рдХि рдЖрдкрдХे рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдХрд╣ाँ рдХिрд╕ рдЪिрд╣्рди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै, рдФрд░ рдЙрд╕ी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕рдЯीрдХ рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХीрдЬिрдпे। рд╕ाрдоाрди्рдп рдд्рд░ुрдЯिрдпों рдХे рдХुрдЫ рдЙрджाрд╣рд░рдг  -

• рднाрд░рддीрдп рднी рдпे рдд्рдпोрд╣ाрд░ рдкूрд░े рдЬोрд╢ो-рдЦ़рд░ोрд╢ рд╕े рдордиाрддे рд╣ैं... рдпрд╣ां рдмॉрд▓िрд╡ुрдб рд╕ंрдЧीрддрдХाрд░ों рдХो рдмुрд▓ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै...рднाрд░рддीрдп рдПрдХ рдЬрдЧрд╣ рдПрдХрдд्рд░ рд╣ोрддे рд╣ैं...рдЬрд╣ाँ рд╕рдм рдоिрд▓рдХрд░ рдПрдХ рд╕ाрде рдд्рдпोрд╣ाрд░ рдордиाрддे рд╣ैं।
• “ рдирд╣ीं рдирд╣ीं... рдХोрдИ реЩाрддिрд░-рд╡ाрддिрд░ рдирд╣ीं рдЪाрд╣िрдпे рдоुрдЭे... рддुрдорд╕े рдмाрдд рдХрд░рдиा рд╣ी рднा рд░рд╣ा рд╣ै рдоुрдЭे... рддुрдо рдмोрд▓ो, рд╕ुрди рд░рд╣ा рд╣ूं рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдмाрдд...”
• "рдХ्рдпा рдЬрд╡ाрдм рджेрддे....।" рдЪाँрдж рдФрд░ рджीрдкрдХ рдХी рд░ोрд╢рдиी рдоें рд╣ोрдаों рдХे рд╕ाрде рдЖँрдЦों рдоें рднी рд╣рд░рдХрдд рд╣ुрдИ
• рд╡рд╣ां..рдЗрддрдиे рднोрд▓े рдмрди рд░рд╣े рд╣ैं рдЬैрд╕े рдХुрдЫ рдоाрд▓ूрдо рд╣ी рди рд╣ो...” “рдоैрдбрдо... рдЖрдк рдпрдХीрди рдирд╣ीं рдХрд░ेंрдЧी...рд╣рдо рдлीрд▓्рдб рдХे рдЪैंрдкिрдпрди рд╣ैं...рднीрдб़ рдЬुрдЯाрддे рд╣ैं...рдЖрдк рдЫोрдЯे рдПрд░िрдпा рдоें рдоूрд╡ рдХрд░рддी рд╣ैं.,,рд░ैрд▓िрдпों рдХे рдЯाрдЗрдо рдоें рдЬрд░ुрд░ рд╣рдоें рдкैрд╕े рдоिрд▓рддे рд╣ैं
• рд░рд╕ोрдИ рдоें рддрдб़рдХा рд▓рдЧाрдпें рддрдб़рдХा.. ....... рддрдб़рдХा рддो рд╕ाрд▓ी рдиे рд▓рдЧाрдпा рд╣ी рд╣ै, рдХрд╣ीं рддो..... рдХрд╣ीं рддрдЧрдб़ी рд╕ैрдЯिंрдЧ рд╣ै
• рдПрдХрджрдо рдирд╡ोрдв़ा рд▓рдЧ рд░рд╣ी рд╣ै....... рдкрд░ рдпे рдЖँрдЦें.......рдЙрдл़्рдл़..... рдоैं рдХ्рдпों рдирд╣ीं рдкрдв़ рдкाрдпा рдЗрдирдХो ......।

рдбैрд╢, рд╣ाрдЗреЮрди рдпा рдпोрдЬрдХ рдЪिрд╣्рди

рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рддो рд╣ाрдЗреЮрди рдФрд░ рдбैрд╢ рдХा рдЕंрддрд░ рд╕рдордЭрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдпोрдЬрдХ рдЪिрд╣्рди (рд╣ाрдЗреЮрди) рдЖрдХाрд░ рдоें рдбैрд╢ рд╕े рдЫोрдЯा рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рд╢рдм्рдж-рдпुрдЧ्рдо рдоें рдЗрд╕े рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╕рдордп рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे-рдкीрдЫे рдЬрдЧрд╣ рди рдЫोреЬें। рд╕ाрдоाрди्рдп рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рдХुрдЫ рдЙрджाрд╣рд░рдг:
  • рд╕ीрддा-рд░ाрдо, рд╕ाрде-рд╕ाрде, рдЖрдЧे-рдкीрдЫे, рд▓ेрди-рджेрди, рдЖрджि рдпुрдЧ्рдо рд╢рдм्рджों рдоें рд╣ाрдЗреЮрди рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै
  • рдоिрд▓рддे рдЬुрд▓рддे рд╢рдм्рджों рд╕े рдЕंрддрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП, рдпрдеा рднू-рддрдд्рд╡ (рдкृрде्рд╡ी-рддрдд्рд╡) рддрдеा рднूрддрдд्рд╡ (рднूрдд рд╣ोрдиे рдХा рднाрд╡) рдоें рднेрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рд╣ाрдЗреЮрди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै
  • рд╢рдм्рджों рдХी рдз्рд╡рдиि рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рд╣ाрдЗреЮрди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдпрдеा рдЕрд▓-рдХрддрд░ा рдмрдиाрдо рдЕрд▓рдХ-рддрд░ा
  • рдоुрдж्рд░рдг рдХे рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें, рдЬрдЧрд╣ рдмрдЪाрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े, рдкंрдХ्рддि рдХे рдЕंрдд рдоें рд╢рдм्рдж рдХो рддोреЬрдиे рдХे рд▓िрдпे рднी рд╣ाрдЗреЮрди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рдеा, рдЬो рдЕрдм рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдпुрдЧ рдоें рд╕рдоाрдк्рддрдк्рд░ाрдп рд╣ै
  • рдмреЬे рдЪिрд╣्рди рдбैрд╢ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╡ाрдХ्рдп рдХे рдмीрдЪ рдоें рдЪिрд╣्рдиांрдХрди рдХे рд▓िрдпे рд╣ोрддा рд╣ै, рдЗрд╕рдХे – рдЖрдЧे рдФрд░ рдкीрдЫे – ‌рджोрдиों рдУрд░ рд╕्рдеाрди рдЫोреЬा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे
  • рдпूрд░ोрдкीрдп рд▓िрдкिрдпों рдоें рдмреЬे рдбैрд╢ (рдПрдо-рдбैрд╢, рдЬрдмрдХि рдЫोрдЯा рдбैрд╢ рдПрди-рдбैрд╢ рд╣ै) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рднी рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдирд╣ीं рд╣ै
  • рд╕ंрд╡ाрдж рд╕े рдкрд╣рд▓े рдбैрд╢/рд╣ाрдЗреЮрди рдХी рдЬрдЧрд╣ рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╣ै, рдпрдеा:
рдоैंрдиे рдХрд╣ा- “рдХрд╣िрдпे!” рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдоैंрдиे рдХрд╣ा, “рдХрд╣िрдпे!” рд▓िрдЦा рдЬाрдП।

рдХрдерди, рдЙрдж्‍рдзрд░рдг, рд╡ рд╢рдм्рдж рдЪिрд╣्рди (рдЗрди्рд╡рд░्рдЯेрдб рдХॉрдоा, рдХोрдЯ, рдЕрдкॉрд╕्рдЯ्рд░ॉреЮी рдЖрджि)

рд╢рдм्рджों рдХो рдЙрдж्рдзृрдд рдХрд░рддे рд╕рдордп рдпा рдк्рд░рдоुрдЦрддा рджेрддे рд╕рдордп рдКрдкрд░ рдПрдХрд▓ рдЪिрд╣्рди (рдЗрди्рд╡рд░्рдЯेрдб рдХॉрдоा / рд╕िंрдЧрд▓ рдХोрдЯ) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд▓िрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे рдЬрдмрдХि рдХिрд╕ी рд╕ंрд╡ाрдж рдпा рдХрдерди рдХो рдЙрдж्рдзृрдд рдХрд░рддे рд╕рдордп рджोрд╣рд░े рдЪिрд╣्рди (рдбрдмрд▓ рдХोрдЯ्рд╕) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЖрд░рдо्рднिрдХ/рдкрд╣рд▓े рдЪिрд╣्рди (рдУрдкрдиिंрдЧ рдХोрдЯ) рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЦाрд▓ी рд╕्рдеाрди рд╣ो рдкрд░ंрддु рдкрд╣рд▓े рдЪिрд╣्рди рдХे рдмाрдж рдЦाрд▓ी рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЕंрддिрдо/рдж्рд╡िрддीрдп рдЪिрд╣्рди (рдХ्рд▓ोреЫिंрдЧ рдХोрдЯ) рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕्рдеाрди рди рд╣ो, рдкрд░ंрддु рдмाрдж рдоें рд╣ो। рдпрдеा: рдоैंрдиे рдЙрдирд╕े рдЬрдм рдХрд╣ा, “рдоुрдЭे рддुрдорд╕े рд╣ुрдЖ рд╣ै рдк्рдпाрд░” рддो рдмोрд▓े, “рдЪрд▓ рдЭूрдаी।”


рдХि рдФрд░ рдХी рдХा рдЕंрддрд░

рдХि рдФрд░ рдХी рдХा рдЕंрддрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд▓ेрдХिрди рд╕рд░рд▓ рд╣ै। рдлिрд░ рднी рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ी рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ै, рдЬिрд╕े рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╕ुрдзाрд░ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ рдпा рд╕рдо्рдмंрдз рдХे рдЕрд░्рде рдоें 'рдХी' рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдЕрди्рдп рд░ूрдк 'рдХा' рдФрд░ 'рдХे' рднी рд╣ैं, рдпрдеा: рд░ाрдо рдХी рдХुрдЯिрдпा, рдХृрд╖्рдг рдХी рд▓ीрд▓ा, рд▓ीрд▓ा рдХे рдкाрдд्рд░, рдХрд╡ि рдХा рдкрдд्рд░, рдз्рдпाрди рджेрдиे рдХी рдмाрдд, рдЖрджि।

рдХिрд╕ी рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╡ाрдХ्рдп рдХे рдк्рд░рдзाрди рдФрд░ рдЖрд╢्рд░िрдд рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдпों рдХो рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдЬोрдб़рдиे рд╡ाрд▓े рд╢рдм्рдж рд╡्рдпрдзिрдХрд░рдг рд╕рдоुрдЪ्рдЪрдпрдмोрдзрдХ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рджो рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдпों рдХो рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдЬोрдб़рдХрд░ рдЙрдирдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╢рдм्рдж рдЙрдж्рджेрд╢्рдпрд╕ूрдЪрдХ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рдпрдеा: рдХ्рдпोंрдХि, рдЬрдмрдХि, рдЬोрдХि, рд╣ाрд▓ांрдХि, рдЬैрд╕े рдХि, рддाрдХि, рди рдХि, рдЪूंрдХि рдЖрджि рдЬैрд╕े рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рдоें рднी। 'рдХि' рдХा рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рджो рд╡ाрдХ्рдпांрд╢ों рдХे рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдпोрдЧ рдоें рд╣ोрддा рд╣ै। рджो рд╡ाрдХ्рдпों рдХे рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдпोрдЧ рдоें рдХि рд╕े рдкрд╣рд▓े рди рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рд╡рд╣ ‘рди рдХि’ рдХा рд░ूрдк рд▓ेрддा рд╣ै।

рджो рд╡ाрдХ्рдпों рдХो рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╕рдордп рдпрджि рдЖрд╢्рд░िрдд рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдп рдХिрд╕ी рд╕ंрдЬ्рдЮा рдЕрдерд╡ा рд╕рд░्рд╡рдиाрдо рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЖрддा рд╣ै рддрдм рд╡рд╣ рд╕ंрдЬ्рдЮा рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдп рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рд╕ंрдЬ्рдЮा рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдп рд╕े рдкрд╣рд▓े 'рдХि' рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै, рдпрдеा: рд╡рд╣ рдЪाрд╣рддा рд╣ै рдХि рдоैं рдпрд╣ाँ рдХрднी рди рдЖрдКँ। рдХुрдЫ рдЕрди्рдп рдЙрджाрд╣рд░рдг:
  • рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдкрдд्рд░ рдХा рд╡िрд╖рдп рдХ्рдпा рд╣ै ।
  • рдЖрдкрдиे рдХैрд╕े рд╕ीрдЦा рдХि рдЕрдЪ्рдЫी рд╣िंрджी рдХैрд╕े рд▓िрдЦी рдЬाрдпे?
  • рдоेрд░े рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдиे рдоुрдЭे рд╕िрдЦाрдпा рдХि рдЕрдЪ्рдЫी рд╣िंрджी рдХैрд╕े рд▓िрдЦी рдЬाрдпे।
рдз्рдпाрди рджेрдиे рдХी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि, ‘рдХि’ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬोрдб़े рдЧрдпे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╡ाрдХ्рдпों рдХो рд╕ाрдоाрди्рдпрддः ‘рдХि’ рдХे рдмिрдиा рднी рд╕рд░рд▓ рд░ूрдк рдоें рд▓िрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдиिрдо्рди рд╕ाрд░рдгी рдоें рдХुрдЫ рдЙрджाрд╣рд░рдгों рдХे рд╕рд░рд▓ рд░ूрдк рджेрдЦिрдпे:
“рдХि” рдХे рд╕ाрде
“рдХि” рдХे рдмिрдиा
рдЖрдкрдиे рдХैрд╕े рд╕ीрдЦा рдХि рдЕрдЪ्рдЫी рд╣िंрджी рдХैрд╕े рд▓िрдЦी рдЬाрдпे?
рдЖрдкрдиे рдЕрдЪ्рдЫी рд╣िंрджी рд▓िрдЦрдиा рдХैрд╕े рд╕ीрдЦा?
рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдкрдд्рд░ рдХा рд╡िрд╖рдп рдХ्рдпा рд╣ै
рдкрд╣рд▓े рдкрдд्рд░ рдХे рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा
рдоेрд░े рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдиे рдоुрдЭे рд╕िрдЦाрдпा рдХि рдЕрдЪ्рдЫी рд╣िंрджी рдХैрд╕े рд▓िрдЦी рдЬाрдпे
рдоेрд░े рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдиे рдоुрдЭे рдЕрдЪ्рдЫी рд╣िंрджी рд▓िрдЦрдиा рд╕िрдЦाрдпा
рдпрджि рдРрд╕ा рд╣ोрддा 'рдХि' рдХिрд╕ी рдЖрдЪाрд░्рдп 'рдХी' рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдЫाрдд्рд░ों рдиे рдз्рдпाрди рджिрдпा рд╣ोрддा рддो рдЖрдЬ рдРрд╕ी рдоुрд╢्рдХिрд▓ рди рд╣ोрддी
рдпрджि рдХिрд╕ी рдЖрдЪाрд░्рдп рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдЫाрдд्рд░ों рдиे рдз्рдпाрди рджिрдпा рд╣ोрддा рддो рдЖрдЬ рдРрд╕ी рдоुрд╢्рдХिрд▓ рди рд╣ोрддी
рд╣рдоाрд░ी рддो рдпрд╣ी рд╕्рдеिрддि рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рд╕ाрд╡рди рд╣рд░े рди рднाрджों рд╕ूрдЦे।
рд╣рдоाрд░ी рддो рд╕рджा рд╕ाрд╡рди рд╣рд░े рди рднाрджों рд╕ूрдЦे рд╡ाрд▓ी рд╕्рдеिрддि рд░рд╣ी рд╣ै
рдЬ्рдпोंрд╣ी рд╕ोрд╣рди рдиे рдоाрддाрдЬी рдХे рдкрд░्рд╕ рдоें рд╣ाрде рдбाрд▓ा рдХि рдКрдкрд░ рд╕े рдоाрддाрдЬी рдЖ рдЧрдИं।
рдЬ्рдпोंрд╣ी рд╕ोрд╣рди рдиे рдоाрддाрдЬी рдХे рдкрд░्рд╕ рдоें рд╣ाрде рдбाрд▓ा, рдКрдкрд░ рд╕े рдоाрддाрдЬी рдЖ рдЧрдИं।
рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЖрдЬ рд╡рд░्рд╖ा рд╣ोрдЧी
рд▓рдЧрддा рд╣ै рдЬैрд╕े рдЖрдЬ рд╡рд░्рд╖ा рд╣ोрдЧी
рддुрдо рдЬाрдирддे рдирд╣ीं рдХि рдоैं рдХौрди рд╣ूँ
рддुрдо рдоुрдЭे рдирд╣ीं рдЬाрдирддे

рдиाрдЧрд░ी рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा - рдд्рд╡рд░िрдд рд╕ंрджрд░्рдн
рд╕्рд╡рд░ - рдЕ рдЖ рдЗ рдИ рдЙ рдК рдП рдР рдУ рдФ рдЕं рдЕ: рдЛ реа рдМ реб рдС рдН
рдоाрдд्рд░ा -  ा ि ी ु ू े ै ो ौ ं ः ृ ॄ ॢ ॣ ॉ ॅ
рд╡्рдпрдЮ्рдЬрди - рдХ рдЦ рдЧ рдШ рдЩ  рдЪ рдЫ рдЬ рдЭ рдЮ рдЯ рда рдб рдв рдг рдд рде рдж рдз рди рдк рдл рдм рдн рдо рдп рд░ рд▓ рд│ рд╡ рд╢ рд╖ рд╕ рд╣ рдХ्рд╖ рдд्рд░ рдЬ्рдЮ

рдЖрд╢ा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдЖрд▓ेрдЦ рдиे рдЖрдкрдХे рдХुрдЫ рд╕ंрд╢рдпों рдХा рдиाрд╢ рдХिрдпा рд╣ोрдЧा। рдЖрдкрдХे рд╕ुрдЭाрд╡ों рдФрд░ рд╕рд▓ाрд╣ рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै। рдХृрдкрдпा рд╣рдоें рдЕрдкрдиी рд░ाрдп рд╕े рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрдпें।

рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЖрд▓ेрдЦ