Showing posts with label 202001H. Show all posts
Showing posts with label 202001H. Show all posts

рдЕрдиुрдХ्рд░рдордгिрдХा, рдЬрдирд╡рд░ी 2020

рд╕ेрддु рд╡рд░्рд╖ 4, рдЕंрдХ 8, рдЬрдирд╡рд░ी 2020

рд╕рдо्рдкाрджрдХीрдп

рдХрдеा рд╕ाрд╣िрдд्рдп

рд╕рдоीрдХ्рд╖ा

рд╕्рдеाрдпी рд╕्рддрдо्рдн

рдЖрд▓ेрдЦ, рд╡िрдорд░्рд╢, рд╡ рд╢ोрдз

рдХाрд╡्рдп-рдЧीрдд-рдкрдж्рдп

рдзрд░ोрд╣рд░

рдЪिрдд्рд░ाрд╡рд▓ी

рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдоाрдЪाрд░



Ps-Fs :: Sunil Sharma
Paco's Atlas And Other Poems
By John Thieme
India as an IT Superpower
Anurag Sharma
рдЕрдиुрд░ाрдЧी рдорди рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ :: рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдЖрдЧ рд╕े рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рддрдХ :: рдЕреЫीреЫ рд░ाрдп
Basic Hindi 2 Workbook :: Sonia Taneja

рдХुрдЫ рдФрд░ рд╕ुंрджрд░, рд░ोрдЪрдХ, рдЙрдкрдпोрдЧी, рдд्рд░ुрдЯिрд╣ीрди рдкुрд╕्рддрдХें рд╢ीрдШ्рд░ рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं
More books coming soon

рдЬрдирд╡рд░ी 2020 рдирд╡рд╡рд░्рд╖ рдХा рдирд╡ाрдЩ्рдХ

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдиूрддрди рд╡рд░्рд╖ 2020 рдХे рдк्рд░рдердо рдЕंрдХ рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдЖрдк рд╕рдмрдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рдирд╡рд╡рд░्рд╖ рдХा рдЖрд░рдо्рдн рд╣рдордиे рджो рднाрд░рддीрдп рдЙрдд्рд╕рд╡ों рдХे рд╕ाрде рдХिрдпा рд╣ै - рд╡ाрдЧ्рджेрд╡ी рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдХा рдкूрдЬрди рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдЧрдгрддंрдд्рд░ рдХा рдЕрднिрдиंрджрди। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдЕрдиाрджिрдХाрд▓ рд╕े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рд╕ंрдЧीрдд, рдХрд▓ा, рд╢िрд▓्рдк рдЖрджि рдХो рднी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдПрдХ рд▓ेрдЦрдХ, рдкाрдардХ, рдпा рдЯिрдк्рдкрдгीрдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ेрддु рддрдеा рдЕрди्рдп рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдЖрдкрдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдпोрдЧрджाрди рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рд╕ेрддु рдХे рдкाрдардХों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕ेрддु рдоें рд░рдЪрдиाрдПँ рднेрдЬрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рднी рд▓ेрдЦрдХों рдХे рд╣рдо рд╕рджा рдЖрднाрд░ी рд░рд╣ेंрдЧे। рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рд▓ेрдЦрдХों рдФрд░ рдкाрдардХों рдХी рдХृрдкा рд╕े рд╣ी рд╣ै।

рд╡िрднिрди्рди рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╡िрдзाрдУं рдХे рд▓िрдпे рд╕ेрддु рдХा рдЪрдд्рд╡рд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╕рдордп рд╣рдо рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЙрдж्рдЧाрд░ рдХे рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдк्рд░рдЪाрд░-рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЙрднрд░рддे рд▓ेрдЦрдХों рдХी рд░рдЪрдиाрдд्рдордХрддा рдФрд░ рд╢ैрд▓ी рдХे рдиिрдЦाрд░ рдХे рд▓िрдпे рднी рдк्рд░рдпाрд╕рд░рдд рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╕рдо्рдмंрдз рдоें рд╕ेрддु рдиे рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддाрдПँ рдЖрдпोрдЬिрдд рдХी рд╣ैं, рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХिрдпे рд╣ैं рдФрд░ рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЬाрдирдХाрд░ीрдкूрд░्рдг рд╡िрднिрди्рди рдЖрд▓ेрдЦ рднी рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпे рд╣ैं।

рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХोрдИ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпी рдЕрдкрдиे рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдоें рдзрди рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै, рд▓ेрдЦрди рдоें рднी рднाрд╖ा, рд╡्рдпाрдХрд░рдг, рд╡िрд╖рдп рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоें рдЕрдкрдиे рд╕рдордп, рдк्рд░рдпाрд╕ рдФрд░ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рдиिрд╡ेрд╢ рдПрдХ рдоूрд▓рднूрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рд╡िрджिрдд рд╣ै рдХि рд╕ेрддु рдХा рдлрд▓рдХ рд╡िрд╢्рд╡рд╡्рдпाрдкी рдФрд░ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рджो рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рднाрд╖ाрдУं рд╕े рд╕рдо्рдмрдж्рдз рд╣ै। рдоेрд░े рдоूрд▓рддः рд╣िंрджीрднाрд╖ी рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдоुрдЭे рдмाрд░-рдмाрд░ рдпрд╣ рджेрдЦрдиा рд░ोрдЪрдХ рд╣ै рдХि рдЕрди्рдп рджेрд╢ рдпा рднाрд╖ा рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рд╣рдо рднाрд░рддीрдп рд╣िंрджी рдХे рдк्рд░рддि рдХिрддрдиे рд╕рдЬрдЧ рд░рд╣рддे рд╣ैं। рд╕ेрддु рдХा рдк्рд░рдердоांрдХ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣рдордиे рд╕ेрддु рдХे рд▓ेрдЦрдХों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдпे 'рд▓ेрдЦрдХों рд╕े рдЕрдиुрд░ोрдз' рдоें рд░рдЪрдиा рдк्рд░ेрд╖рдг рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╕рдорд╕्рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░ рджी рдеी। рдлिрд░ рднी рдЖрдЬ рддрдХ рд▓рдЧрднрдЧ рдк्рд░рддिрджिрди реЮेрд╕рдмुрдХ, рд╡ाрдЯ्рд╕рдРрдк, рдИрдоेрд▓ рдЖрджि рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХोрдИ рди рдХोрдИ рд╕ंрджेрд╢ рдРрд╕ा рдЖрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдХोрдИ рд▓ेрдЦрдХ рдпрд╣ рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рд╡рд╣ рд░рдЪрдиा рднेрдЬ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЙрди рд╕рднी рдХे рд▓ाрдн рдХे рд▓िрдпे рдоैं рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдпрд╣ рдмрддाрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдХि рд╕ेрддु рдоें рдЖрдкрдХी рд╕рднी рдЕрдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд░рдЪрдиाрдУं рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै рдмрд╢рд░्рддे рдЖрдкрдиे рд▓ेрдЦрдХों рд╕े рдЕрдиुрд░ोрдз рдкреЭा рд╣ो рдФрд░ рдЖрдк рддрдеा рдЖрдкрдХी рд░рдЪрдиा рдЙрд╕рд╕े рд╕рд╣рдордд рд╣ों рдФрд░ рдпрд╣ рд╕рд╣рдорддि рдЖрдкрдХे рдк्рд░ेрд╖рдг рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рднाрд╖ा рдоें рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рдХी рдЧрдпी рд╣ो। рд╕ेрддु рдПрдХ рдкूрд░्рдгрддः рд╕्рд╡ैрдЪ्рдЫिрдХ рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ै, рд╣рдоाрд░े рд╕ंрд╕ाрдзрди рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╕ीрдоिрдд рд╣ैं। рддो рднी рд╣рдоाрд░ा рдк्рд░рдпाрд╕ рдпрд╣ी рд╣ै рдХि рд╣рдо рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдк्рд░ेрд╖рдг рдФрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рд╕рдоुрдЪिрдд рдЙрдд्рддрд░ рджे рд╕рдХें рд▓ेрдХिрди рд╣рд░ рдкाँрдЪ рдоिрдирдЯ рдоें рдПрдХ рдХрд╡िрддा рд╣рдоें рдФрд░ рдмीрд╕ рдЕрди्рдп рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХो рдПрдХрд╕ाрде рдИрдоेрд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд░िрдпा рдХो рд▓ेрдЦрди рдирд╣ीं рд╕्рдкैрдо рд╣ी рдоाрдирдиा рд╣ोрдЧा।

рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдоें рдРрд╕ा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рджेрдЦрдиे рдХो рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा। рд╡рд╣ाँ рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рд░рдЪрдиाрдУं рдХे рд╕ाрде рдк्рд░ेрд╖рдг рдХे рдиिрдпрдоों рд╕े рд╕рд╣рдорддि, рд░рдЪрдиा рдХे рдЕрдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рдХा рд╡рдЪрди рдЖрджि рд╕ंрд▓рдЧ्рди рд╣ोрддे рд╣ैं। рдоुрдЭे рдЙрдд्рд╕ुрдХрддा рд╣ै рдХि рдЬрдм рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рдРрд╕ा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рддो рд╣िंрджी рд▓ेрдЦрди рдоें рд╣ी рдЕрдкрдХ्рд╖ाрдУं рдХी рдЗрддрдиी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХ्рдпों?

рдпрд╣ рдиिрд░्рд╡िрд╡ाрдж рддрде्рдп рд╣ै рдХि рдЕрдзिрдХांрд╢ рдз्рд╡рдиिрдпों рдХो рдЕंрдХिрдд рдХрд░рдиे рдоें рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рд▓िрдкि рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рдХिрд╕ी рднी рдЕрди्рдп рд▓िрдкि рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдкीрдЫे рдирд╣ीं рд╣ै। рдлिрд░ рднी рд╕ेрддु рдоें рд╡िрдЪाрд░ рдХे рд▓िрдпे рднेрдЬी рдЧрдпी рдЕрдиेрдХ рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рджिрдЦрддी рдЕрд╢ुрдж्рдзिрдпों рдХी рднрд░рдоाрд░ рдмाрд░-рдмाрд░ рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиे рдХो рдмाрдз्рдп рдХрд░рддी рд╣ै рдХि рдПрдХ рднाрд░рддीрдп, рдФрд░ рд╣िंрджीрднाрд╖ी рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣рдо рд▓ोрдЧ рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЗрддрдиे рдмेрдкрд░рд╡ाрд╣ рдХ्рдпों рд╣ैं? рдХ्рдпा рд╣рдоें (рдХाрдорд░ेрдб) рдоाрдУ рдФрд░ (рдмрдЪ्рдЪों рдХी) рдоाँрдУं рдХे рдмीрдЪ рдХे рдЕंрддрд░ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдирд╣ीं рд╣ै? рдпрджि рд╣ै рддो рд╣рдо рдоाрдУ рдФрд░ рдоाँрдУं рдХो рдПрдХ рд╕ा рд╣ी рдХ्рдпों рд▓िрдЦрддे рд╣ैं? рдХ्рдпा рд▓ोрдЧो (рдк्рд░рддीрдХ) рдФрд░ рд▓ोрдЧों (рдЬрди-рд╕рдоुрджाрдп) рдХा рдЕंрддрд░ рд╣рдоाрд░े рд▓िрдпे рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдирд╣ीं? рдирд░ рддрди рдФрд░ рдирд░्рддрди рдоें рдЕंрддрд░ рд╣ै। рд╣рд░ рдлрдм्рддी рдлрдмрддी рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрджि рд╣рдо рд▓ेрдЦрдХ рд╣ैं рддो рд╣рдоें рд▓ेрдЦрди рдХो рдЧрдо्рднीрд░рддा рд╕े рд▓ेрдиा рд╣ोрдЧा рдФрд░ рдз्рд╡рдиिрдпों, рдЕрдХ्рд╖рд░ों, рдоाрдд्рд░ाрдУं, рдмिंрджुрдУं, рдЪिрд╣्рдиों, рдФрд░ рд╕्рдкेрд╕ рдХी рдмाрд░ीрдХिрдпों рдХो рд╕рдордЭрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рд╕ेрддु рдоें рд╣рдоाрд░ा рдЕрдиुрд░ोрдз рдХेрд╡рд▓ рдЕрдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд░рдЪрдиाрдУं рдХा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдХुрдЫ рд▓ेрдЦрдХ рдиिрдпрдоिрдд рд░ूрдк рд╕े рдкूрд░्рд╡-рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд░рдЪрдиाрдПँ рднेрдЬрддे рдЬाрддे рд╣ैं। рдк्рд░рдд्рдпुрдд्рддрд░ рдоें рднेрдЬी рдИрдоेрд▓ рдкреЭрдиे рдХी реЫрд╣рдордд рддрдХ рди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░ेрд╖рдХों рд╕े рдоैं рд╡िрдирдо्рд░рддा рдХे рд╕ाрде рдпрд╣ी рдиिрд╡ेрджрди рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдХि рд▓ेрдЦрдХ рдпा рд╡рдХ्рддा рдмрдирдиे рдХा рдк्рд░рдердо рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рд╕ोрдкाрди рдкाрдардХ рдпा рд╢्рд░ोрддा рдмрдирдиा рд╣ै। рдмрдЪ्рдЪे рдЬрди्рдо рд╕े рдмोрд▓рдиा рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдирд╣ीं рдХрд░рддे, рд╡े рд▓рдо्рдмे рд╕рдордп рддрдХ рдз्рд╡рдиिрдпाँ рд╕ुрдирддे рд░рд╣рддे рд╣ैं рдФрд░ рдлिрд░ рдмोрд▓рддे рд╣ैं, рдФрд░ рдмाрдж рдоें рднी рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं। рдоैं рддो рдЖрдЬ рднी рдирдпे-рдирдпे рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕ीрдЦ рд░рд╣ा рд╣ूँ। рд╡ाрдЪрди рд╡ाрд▓ी рд╕्рдеिрддि рд▓ेрдЦрди рдХी рднी рд╣ै। рдкрд╣рд▓े рд╣рдордиे рдЕрдХ्рд╖рд░рдоाрд▓ा рд╕ीрдЦी, рдлिрд░ рд╢рдм्рдж рдкреЭे рдФрд░ рддрдм рд╡ाрдХ्рдп рд▓िрдЦे। рд▓ेрдЦрди рд╕рдо्рдмंрдзी рд╕рд╣ाрдпрддा рддрдеा рд╕ेрддु рдоें рдЕрдкрдиाрдпी рдЧрдпी рд▓ेрдЦрди-рд╢ैрд▓ी рдХे рдмाрд░े рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдоूрд▓рднूрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдХृрдкрдпा рд╕рд╣ी рд▓िрдЦें рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рджी рдЧрдпी рд╣ै। рдПрдХ рдмाрд░ рдЕрд╡рд╢्рдп рдкреЭिрдпे। рдЗрд╕ी рд╢ृंрдЦрд▓ा рдоें рдЖрдУ рд╣िंрджी рд╕ीрдЦें рдХी рдЖрдард╡ीं рдХреЬी рдоें рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рдиों рд╕рд╣िрдд, рд▓ेрдЦрди рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╕ाрдоाрди्рдп рдЪिрд╣्рдиों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдпी рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдпрд╣ рдпाрдж рд░рдЦрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рд╕рднी рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рдиों рдХे рдмाрдж рдПрдХ рд╕्рдкेрд╕ рд▓рдЧाрдиा рдЖрдкрдХे рд▓ेрдЦрди рдХो рдкрдардиीрдп рдмрдиाрддा рд╣ै। рджिрди-рд░ाрдд, рдоाрддा-рдкिрддा, рдЖрджि рд╢рдм्рдж-рдпुрдЧ्рдоों рдоें рд▓рдЧे рдпोрдЬрдХ рдЪिрд╣्рдиों рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЕрдзिрдХांрд╢ рдЪिрд╣्рдиों рдХे рдмाрдж рд╕्рдкेрд╕ рдЖрдиा рд╣ी рдЪाрд╣िрдпे। рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рдиों рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕्рдкेрд╕ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै। рдмрд▓्рдХि рдпूрдиिрдХोрдб рдоें рдиाрдЧрд░ी рдХे рдкूрд░्рдгрд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдХे рднीрддрд░ рд╣ी рдкрд╣рд▓े рдЗрддрдиा рд╕्рдеाрди рдмрдиा рд╣ै рдЬो рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдкрд╣рд▓े рджिрдпे рд╡ाрдХ्рдп рд╕े рджूрд░ рд░рдЦрддा рд╣ै। рд╢ंрдХा рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдЗрд╕ рд╕рдо्рдкाрджрдХीрдп рдХो рд╣ी рджेрдЦिрдпे। рдЗрд╕рдоें рдкूрд░्рдгрд╡िрд░ाрдо рдХे рдЪिрд╣्рди рдХे рдмाрдж рд╕्рдкेрд╕ рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рдХोрдИ рд╕्рдкेрд╕ рдирд╣ीं рд╣ै। рд╡рд╣ाँ рджिрдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рджूрд░ी рдЙрд╕ рд╡िрд░ाрдордЪिрд╣्рди рд╕े рд╣ी рдЖ рд░рд╣ी рд╣ै।

рдХрдеा, рдХाрд╡्рдп, рд╕рдоीрдХ्рд╖ा, рддрдеा рд╕्рдеाрдпी рд╕्рддрдо्рднों рдХे рд╕ाрде рдпрд╣ рдЕंрдХ рдЖрдкрдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ै। рдЕрдкрдиी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рд╕े рдЕрд╡рд╢्рдп рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрдЗрдпे। рдирд╡рд╡рд░्рд╖ рдХी рдоंрдЧрд▓рдХाрдордиाрдПँ।

рдЖрдкрдХा

рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпूрдиिрдпрди рдХा рдПрдЬेंрдЯ рд╣ै

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди


рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдЕрдоेрд░िрдХी рдкрд░рдоाрдгрд╡िрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рдоाрд╕्рдЯрд░рдоाрдЗंрдб рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें “рдлाрджрд░ рдСрдл рдПрдЯोрдоिрдХ рдмॉрдо्рдм” рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рди 1945 рдХे рд╣िрд░ोрд╢िрдоा рдФрд░ рдиाрдЧाрд╕ाрдХी рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХा рдорди рдХाрдлी рдЙрдж्рд╡ेрд▓िрдд рд╣ो рдЙрдаा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ें рдЦुрдж рд╕े рдирдлрд░рдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧी рдеी рдХि рдЙрдирдХे рджिрд╢ाрдиिрд░्рджेрд╢рди рдоें рдЗрддрдиे рд╡िрдиाрд╢рдХाрд░рдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ। рдПрдХ рдЗंрдЯрд░рд╡्рдпू рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧीрддा рдХो рдЙрдж्рдзृрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдпे рдХрд╣ा рдеा рдХि рдоैं рдоृрдд्рдпु рдХा рдорд╕ीрд╣ा рд╣ो рдЧрдпा рд╣ूँ ...! рдЖрдд्рдордШृрдгा рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рднी рдкрд░рдоाрдгрд╡िрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдмंрдж рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ें рдЖрд▓ा рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рджी рдеी।

рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ें рдШेрд░рдиे рдХा рджौрд░ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд▓ोрдЧ рдЙрдирдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЦреЬे рд╣ोрддे рдЧрдП। рдпрд╣ рдШेрд░рдиा рдЗрд╕ рд╣рдж рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдпा рдХि рдЙрди्рд╣े рджेрд╢рдж्рд░ोрд╣ी рдХрд╣ा рдЧрдпा рдФрд░ рдЙрди्рд╣े рд░ूрд╕ рдХा рдПрдЬेंрдЯ рддрдХ рдХрд╣ рджिрдпा рдЧрдпा। рджेрд╢ рдХे рд▓िрдпे рд╕рдм рдХुрдЫ рд▓ुрдЯा рдЪुрдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдПрдХ рдЕрдЬीрдм рджौрд░ рд╕े рдЧुреЫрд░ рд░рд╣ा рдеा рддрднी рдЙрд╕рдХे рдПрдХ рдФрд░ рд╕рд╣рдХрд░्рдоी рдиे рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा।

рдирд╡ंрдмрд░ 1953 рдоे рдЬे. рдПрдбрдЧрд░ рд╣ूрд╡рд░ рдХो рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдПрдХ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рднेрдЬा рдЧрдпा рдЬिрд╕े рдХि рд╡िрд▓िрдпрдо рдмोрд░्рдбрди рдиे рд▓िрдЦा рдеा। рд╡िрд▓िрдпрдо рдмोрд░्рдбрди рдХॉрдЩ्рдЧ्рд░ेрд╕ рдХी рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоेрдЯी рдХे рдПрдХ्реЫीрдХ्рдпूрдЯिрд╡ рдиिрджेрд╢рдХ рд╣ुрдЖ рдХрд░рддे рдеे। рдмोрд░्рдбрди рдиे рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो рдХрдИ рд╕ाрд▓ рдХे рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдмрддाрдпा। рдЗрд╕рдоें рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХो рд░ूрд╕ рдХा рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рдПрдЬेंрдЯ рдХрд╣ा рдЧрдпा рдеा। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдоें рдХोрдИ рдЖрд░ोрдк рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдеा рдХि рдЬो рдмрд╣ुрдд рдирдпा рд╣ो। рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдХाрдлी рд╕рдордп рд╕े рдРрд╕ी рдмाрддें рд╣ो рд░рд╣ी рдеीं рдордЧрд░ рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХे рдмाрдж, рдХोрдИ рдаोрд╕ рд╕рдмूрдд рди рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдФрд░ рджेрд╢ рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдлाрдЗрд▓ों рдХे рдмीрдЪ рдЖрдЗрдЬेрдирд╣рд╡ाрд░ рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ाрдиुрд╕ाрд░ рдПрдХ “рдм्рд▓ेрдЩ्рдХ рд╡ाрд▓” рдпाрдиि рджीрд╡ाрд░ рдЦреЬी рдХрд░ рджी рдЧрдИ рдеी...
   
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдХी рдХрд╣ाрдиी рдХाрдлी рд▓ंрдмी рд╣ै....

****************************

рдирд╡рдо्рдмрд░ 7, 1953
рд╢्рд░ी рдЬे. рдПрдбрдЧрд░ рд╣ूрд╡рд░
рдиिрджेрд╢рдХ, реЮेрдбрд░рд▓ рдм्рдпूрд░ो рдСреЮ рдЗрди्рд╡ेрд╕्рдЯिрдЧेрд╢рди
рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди, рдбी. рд╕ी.

рдк्рд░िрдп рд╢्рд░ी рд╣ूрд╡рд░:

рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рдЬे. рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╣ै।

рдЬैрд╕ाрдХि рдЖрдк рдЬाрдирддे рд╣ैं, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдкрд░िрд╖рдж्, рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрднाрдЧ, рд░рдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ, рдерд▓рд╕ेрдиा, рдиौрд╕ेрдиा, рд╡ाрдпुрд╕ेрдиा, рд╢ोрдз рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕ рдмोрд░्рдб, рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди, рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рдПрдЬेंрд╕ी, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕ाрдзрди рдмोрд░्рдб рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдлाрдЙंрдбेрд╢рди рдХे рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкोंрдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХा рдЖрдиंрдж рд▓िрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХे рдЕрди्рджрд░ рд╕ेрдиाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпे рдЧрдП рдЕрдд्рдпाрдзुрдиिрдХ рдПрд╡ं рдирдП рд╣рдеिрдпाрд░ों, рд╕ाрдорд░िрдХ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХी рдХрдо рд╕े рдХрдо рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд░ूрдкрд░ेрдЦा, рддрдеा рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдФрд░ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдоों рдХी рдФрд░ рдЗрдХрда्рдаा рдХिрдпे рдЧрдП рдбेрдЯा рдХी рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ै, рдХुрдЫ реЩाрд╕ рд╕рдмूрдд рдЬिрдирдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ीрдЖрдИрдП рдЕрдкрдиे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕंрджाреЫ рд▓рдЧाрддी рд╣ै, рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдФрд░ рдиाрдЯो рдоें рдЕрдкрдиी рднाрдЧीрджाрд░ी рддрдп рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЕрди्рдп рддрдоाрдо рдЬाрдирдХाрд░िрдпाँ рд╣ैं।

рдЪूँрдХि рдЙрдирдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд╕ेрдиा, рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рд╡िрднाрдЧ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдоाрдорд▓े рдХे рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдХा рдмреЬा рд╕ंрдХрд▓рди рджेрдЦрд░ेрдЦ рдоें рд░рд╣ा рд╣ै, рдФрд░ рдЪूँрдХि рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдордЭ рд╣ै рдЬो рдХि рдЙрди्рд╣ें рддрдХрдиीрдХी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЧुрдк्рдд рдбेрдЯा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै, рдпрд╣ рдЕंрджाрдЬा рд▓рдЧाрдиा рддाрд░्рдХिрдХ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЕрднी рдФрд░ рдХрдИ рд╕ाрд▓ों рд╕े рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рд╡рд╣ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдХिрд╕ी рдФрд░ рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рд╕ाрде рд╕рдордЭौрддा рдХрд░рдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд░рд╣े рд╣ैं।

рд╣ाрд▓ांрдХि рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдЬे. рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рдиे рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдХोрдИ рдЦाрд╕ рдпोрдЧрджाрди рдирд╣ीं рджिрдпा рд╣ै, рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рднी рд╡े рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдж्рд╡िрддीрдп рд░ैंрдХ рдХे рдмреЬे рднौрддिрдХрд╡िрджों рдоें рд╕рдо्рдоाрдирдиीрдп рд╕्рдеाрди рд░рдЦрддे рд╣ैं। рд╕рд░рдХाрд░ी рдоाрдорд▓ों рдоें рдЙрдирдХी рдиिрдкुрдгрддा, рдЙрдЪ्рдЪाрдзिрдХाрд░िрдпों рд╕े рдЙрдирдХी рдирдЬрджीрдХी рдоोрд▓рднाрд╡ / рдЬोреЬ-рддोреЬ, рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд╕्рддрд░ рдХे рд╡ैрдЪाрд░рдХो рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рдХी рдЙрдирдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рди рд╕िрд░्рдл рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдоें рдмрд▓्рдХि рдЙрди рд╕рднी рдоें рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рд╕ेрдиा, рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा, рдЧुрдк्рддрдЪрд░, рдФрд░ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдиिрд░्рдгрдпों рдХो рдПрдХ рдЖрдХाрд░ рджिрдпा, рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рдкрд╣рд▓ी рд░ैंрдХ рдХे рд▓ोрдЧों рдоें рдЖрддे рд╣ैं। рдиिрджेрд╢рдХ рдЕрдерд╡ा рдХाрд░्рдпाрд▓рдпी рдЕрдерд╡ा рдЧैрд░-рдХाрд░्рдпाрд▓рдпी рд╕рджрд╕्рдп рдХे рддौрд░ рдкрд░ 35 рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХрдоेрдЯिрдпों, рдкैрдирд▓ों, рд╕्рдЯрдбी рд╕рдоूрд╣, рдФрд░ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдПрдлрдмीрдЖрдЗ рдХो рдЫोреЬрдХрд░ рд╕рднी рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧों рдФрд░ рдПрдЬेंрд╕िрдпों рдХी рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдпा рджिрд╢ा рджी рд╣ै।

рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдоेрд░े рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдФрд░ рдХाрдлी рд╡िрд╕्рддृрдд рд░ूрдк рд╕े рд╕ोрдЪा рдЧрдпा рд╡िрдЪाрд░, рд╡рд░्рд╖ों рдХी рдкрдвाрдИ рдХे рдмाрдж, рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЧुрдк्рдд рд╕рдмूрддों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрдХाрд▓ा рдЧрдпा рд░ाрдп / рдордд рдХो рдмрддाрдиा рд╣ै рдХि рдмрд╣ुрдд рд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рд░ोрдмрд░्рдЯ рдЬे. рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпूрдиिрдпрди рдХे рдПрдЬेंрдЯ рд╣ैं।

рдпрд╣ рдордд рдЕрди्рдп рдХे рдЖрд▓ाрд╡ा рдЗрди рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рддрде्рдпों рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддा рд╣ै-

1. рд╕рдмूрдд рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं рдХि рдЕрдм рдпाрдиि рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1942 рддрдХ -

  • рд╡े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХो рд╣рд░ рдорд╣ीрдиे рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдзрди рджाрди рдХрд░ рд░рд╣े рдеे;
  • рдЙрдирдХे рдХрдо्рдпुрдиिреЫ्рдо рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдз рдиाреЫी – рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕рдордЭौрддा рдФрд░ рдлिрдирд▓ैंрдб рдкрд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдЖрдХ्рд░рдордг рдоें рднी рдмрдЪे рд░рд╣ рдЧрдП;
  • рдЙрдирдХी рдкрдд्рдиी рдФрд░ рдЫोрдЯे рднाрдИ рднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╣ैं;
  • рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рджोрд╕्рддों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЙрдирдХा рдХोрдИ рдШрдиिрд╖्рда рдоिрдд्рд░ рдирд╣ीं рд╣ैं;
  • рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдХрдо рд╕े рдХрдо рдПрдХ рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдРрд╕ी рд╣ै рдЬो рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╣ै;
  • рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдХे рдмाрд╣рд░, рдЙрдирдХे рд╕рдо्рдмंрдз рдХेрд╡рд▓ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╣ैं;
  • рдпुрдж्рдз рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдмрд░्рдХрд▓े рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдЬिрди рд▓ोрдЧों рдХो рдиौрдХрд░िрдпाँ рджीं рд╡े рд╕рдм рд╕्рдкрд╖्рдЯ рддौрд░ рдкрд░ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдеे;
  • рд╡े рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд▓िрдП рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рдЦोрдЬрдиे рдоें рдХाрдлी рдоाрд╣िрд░ рд╣ैं;
  • рд╡े рд╕ोрд╡िрдпрдд реЩुреЮिрдпा рдПрдЬेंрдЯों рдХे рд╕ाрде рдиिрдпрдоिрдд рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдеे;


2. рд╕рдмूрдд рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं рдХि-

  • рдордИ 1942 рдоें рдпा рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХो рдЪंрджा рджेрдиा рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा рдеा рдпा рдлिрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЪंрджा рджेрдиे рдХे рдирдП рдоाрд░्рдЧ рдЦोрдЬ рд▓िрдП рдеे рдЬिрдирдХा рдкрддा рдЕрднी рддрдХ рдирд╣ीं рдЪрд▓ рдкाрдпा рд╣ै;
  • рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1942 рдоें рдЙрдирдХा рдиाрдо рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЬाँрдЪ рдХे рд▓िрдП рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рднेрдЬा рдЧрдпा рдеा;
  • рдЙрди्рд╣ें рдЦुрдж рднी рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рдеी рдХि рдЙрдирдХा рдиाрдо рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рднेрдЬा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै;
  • рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬрдирд░рд▓ рдЧ्рд░ोрд╡्рд╕ рдФрд░ рдПрдлрдмीрдЖрдИ рдХो рд╕рди 1939 рд╕े рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1942 рддрдХ рдХे рд╕рдордпांрддрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрд░-рдмाрд░ рдЧрд▓рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рджी;


3. рд╕рдмूрдд рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं-

  • рд╡े рдпुрдж्рдзрдХाрд▓ рдоें рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓ाрдоोрд╕ рдоें рдЕрд╕ंрдЦ्рдп рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯों рдХो рдиौрдХрд░ी рджेрдиे рдХे рд▓िрдП реЫिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдЧैрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╣ैं;
  • рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рдРрд╕े рд╣ी рдЖрджрдоी рдХो рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓ाрдоोрд╕ рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд▓िрдЦрдиे рдХा рдХाрдо рд╕ौंрдкा;
  • рд╡े 6 рдЕрдЧрд╕्рдд 1945 (рд╣िрд░ोрд╢िрдоा) рддрдХ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХे рдХрдЯ्рдЯрд░ рд╕рдорд░्рдердХ рдеे, рдЗрд╕ी рджिрди рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╣рд░ рдПрдХ рдЖрд▓ा рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдмрдиाрдиे рдкрд░ рд░ोрдХ рд▓рдЧा рджेрдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी рдеी; рдФрд░
  • рдпुрдж्рдз рдЪрд▓рдиे рддрдХ рд╡े рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЙрдд्рд╕ाрд╣ी рдк्рд░ाрдпोрдЬрдХ рдеे рдЬрдмрдХि рдпुрдж्рдз рдЦрдд्рдо рд╣ोрддे рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ॉрд╕ рдЕрд▓ाрдоोрд╕ рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдХो рдЖрдХрд╕्рдоिрдХ рд░ूрдкрд╕े рдмंрдж рдХрд░ рджेрдиे рдХी рдЬोрд░рджाрд░ рддрд░ीрдХे рд╕े рд╡рдХाрд▓рдд рдХी рдеी।


4. рд╕рдмूрдд рджрд░्рд╢ा рд░рд╣े рд╣ैं рдХि-

  • рд╡े 1946 рдХे рдЙрдд्рддрд░ाрд░्рдж्рдз рд╕े рдЬрдирд╡рд░ी 31, 1950 рддрдХ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХो рдмंрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ेрдиा рдФрд░ рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдХाрдмिрд▓ рдеे;
  • рдЬрдирд╡рд░ी 1950 рдХे рдмाрдж рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХो рдардк рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдердХ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпे;
  • рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рдмрдо рдХी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд▓िрдП рдХ्рд╖рдорддाрдУं рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЕрдкрдиे рд╕рдорд░्рде рдк्рд░рднाрд╡ों рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा;
  • рдЕрдкрдиे рд╕рдорд░्рде рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рдпूрд░ेрдиिрдпрдо рдХी рдЕрдзिрдХ рд╕рдк्рд▓ाрдИ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा;
  • рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдк्рд░рднाрд╡ों рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рд╕рднी рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рд╡ाрд▓े рд╡ृрд╣рдд рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХिрдпा рдЬो рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рд╢рдХ्рддि рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдХिрдпे рдЬा рд░рд╣े рдеे, рдЗрд╕рдоें рдиाрднिрдХीрдп рдХ्рд╖рдорддा рд╡ाрд▓ी рдкрдирдбुрдм्рдмिрдпों рдФрд░ рд╡ाрдпुрдпाрдиों рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै।


5. рдЗрди рд╕рднी рд╕рдмूрддों рдкрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдоंрдерди рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж, рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рди्рдпाрдпрд╕ंрдЧрдд рд╣ोрддे рд╣ैं-

6. рд╕рди 1929 рд╕े рдЖрдзी 1942 рддрдХ, рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдЬे. рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдПрдХ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рджृреЭ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдеे, рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпा рддो рд╕ोрд╡िрдпрдд рдХो рдЧुрдк्рдд рд╕ूрдЪрдиाрдПँ рднिрдЬрд╡ाрдиे рдоें рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡ा рдХी рдпा рдлिрд░ рдРрд╕ी рдХिрд╕ी рд╕ूрдЪрдиा рдкाрдиे рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиाрдУं рдХो рдкूрд░ा рдХिрдпा। (рдЗрд╕рдоें рдЗрд╕рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै рдХि рдЬрдм рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдкрд░рдоाрдг्рд╡िрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╣рдеिрдпाрд░ों рд╡ाрд▓े рдкрд╣рд▓ू рдХो рдирдХाрд░ рджिрдпा рдеा, рддрдм рд╡рд╣ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд░ूрд╕ рдХे рдЗрд╢ाрд░ों рдкрд░ рдиाрдЪ рд░рд╣े рдеे।);

7. рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдкूрд░ी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рд╡े рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рдПрдЬेंрдЯ рдХी рддрд░рд╣ рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рдеे; рдФрд░

8. рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдкूрд░ी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рддрдм рд╕े рд╕ोрд╡िрдпрдд рдХे рдЗрд╢ाрд░ों рдкрд░ рдиाрдЪрддे рд╣ुрдП рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕ेрдиा, рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा, рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рд╡िрднाрдЧ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдпोрдЬрдиा рд╡िрднाрдЧ рдХो рднी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे।

рдз्рдпाрди рджिрдпा рдЬाрдпे рдХि рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдХ्рд▓ाрдЙрд╕ рдлुрдЪ्рд╕ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рдЧрдИ рдЗрд╕ рд╕ूрдЪрдиा рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддा рд╣ै, рдФрд░ рдпрд╣ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд╕ोрд╡िрдпрдд рдХे рдкाрд╕ рдмрд░्рдХрд▓े рдоें рдПрдХ рдПрдЬेंрдЯ рдеा рдЬिрд╕рдиे рд╡िрдж्рдпुрдд् рдЪुрдо्рдмрдХीрдп рдЕрд▓рдЧाрд╡ рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╢ोрдз рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕рди 1942 рдпा рдЙрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрди्рд╣ें рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा।

рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдмेрдХाрд░ рд╣ै, рдоैं рдЗрди рд╕рдмूрддों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрдХрд▓ी рдк्рд░ाрдпिрдХрддाрдУं рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХрд░рддा рд╣ूँ, рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЗрдХрдЯ्рдаे рдХिрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдмूрддों рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдпрд╣ рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдХा рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░ेंрдЧी рдФрд░ рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдХी рдФрд░ рдмреЭ рдЬाрдПँ। рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпा рдпрд╣ рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдЬे рдУрдкेрди्рд╣ाрдИрдорд░ рдХрднी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд░рд╣े рд╣ैं; рдЬैрд╕ा рдХि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕рдмूрддो рд╕े рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕ाреЮ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдРрд╕े рд╣ी рдеे। рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рд╢ुрд░ुрдЖрддी рд╕рди 1947 рдоें рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдиे рдПрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХे рдмाрдж рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдиिрдХाрд▓ा рдеा рдХि рдХुрдЫ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрдкрдоाрдирдЬрдирдХ рд╕ूрдЪрдиाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рдЕрдм рднी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрдиी рдмाрдХी рд╣ै। рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпा рддाрд░्рдХिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рдЧрдгрдиा рдХрд░рдиा рд╣ै рдХि рдЙрд╕ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рд╕рдордп 1939-1942 рдоें рдмрд░्рдХрд▓े рдоें рд╣ोрддे рд╣ुрдП рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╣ोрддे рд╣ुрдП рдЙрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХ्рдпा рдХ्рдпा рдХिрдпा рд╣ोрдЧा—рдпाрдиि рдХि, рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рдмрди рдЧрдП рд╣ों рдпा рд╕ोрд╡िрдпрдд рдХे рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдоोрд╣рд░े рд░рд╣े рд╣ों! рдЕрддः, рдЗрд╕ рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпा рдХे рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें, рдоेрд░ा рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рд╣ै рдХि рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдмुрд░ा рд╣ोрдиे рдХी рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдПрдХ рд╕рдЪ рд╣ै।

рдоैं рдЗрди рдЯिрдк्рдкрдгिрдпों рдХी рдШोрд░ рдЧрдо्рднीрд░ рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рдЬाрдЧрд░ूрдХ рд╣ूँ। рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рдоेрд░े рд▓िрдП рдШृрдгाрдд्рдордХ рд╣ै। рдУрдкेрдирд╣ाрдЗрдорд░ рдоाрдорд▓े рдХे рд╕ाрде рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд▓ों рддрдХ рд░рд╣рдиे рдХे рдХाрд░рдг, рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ाрд░ी рдЬाрдирдХाрд░िрдпों рдФрд░ рд╕ूрдЪрдиाрдУं, рдЬो рдЖрдкрдХी рдПрдЬेंрд╕ी рдиे рдордИ 1953 рддрдХ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХрдоीрд╢рди рдХे реЫрд░िрдпे рдоुрдЭ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдИ рдеी, рдХो рдкрдврдиे рдФрд░ рдмाрд░-рдмाрд░ рдкреЭрдиे рдХे рдХाрд░рдг, рдФрд░ рдЕрди्рдп рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░े рд╕्рд░ोрддों рдж्рд╡ाрд░ा рдПрдХрдд्рд░ рдХी рдЧрдИ рдЬाрдирдХाрд░ी рдФрд░ рдбेрдЯा рдХे рд╕ाрде, рдФрд░ рдЗрд╕ рдкूрд░े рдоाрдорд▓े рдХो рд╡ाрдкрд╕ рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬीрд╡рди рдХे рдиреЫрд░िрдП рд╕े рджेрдЦрдиे рдХे рдмाрдж, рдоुрдЭे рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдПрдЬेंрд╕ी рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рдиा рдоेрд░ा рдХрд░्рддрд╡्рдп рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै рдЦाрд╕ рддौрд░ рдкрд░ рд╡рд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдЬो рдоैंрдиे рдмреЬे рд╣ी рджुःрдЦ рдХे рд╕ाрде рдаोрд╕ рд░ूрдк рдоें рдиिрдХाрд▓े рд╣ैं рдФрд░ рдЬो рдХि рдоुрдЭे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рд╕ाреЮ рджिрдоाрдЧ рд╡ाрд▓ा рдХोрдИ рднी рдЗंрд╕ाрди рдЗрддрдиे рд╕рдмूрддों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрдз्рдп рд╣ोрдЧा।

рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиा, рдоेрд░े рд▓िрдП рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдоेрд░े рд╣ी рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдаाрдпा рдЧрдпा рдХрджрдо рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╕िрд░्рдл рдФрд░ рд╕िрд░्рдл рдоैं рд╣ी реЫिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ूँ।
рдЖрдкрдХा рд╕рдмрд╕े рд╕рдЪ्рдЪा
рд╡िрд▓िрдпрдо рдПрд▓.рдмोрд░्рдбрди
***********************
(Source: From In the matter of J. Oppenheimer (Pages 837-8))


рдЖрдУ рд╣िंрджी рд╕ीрдЦें - рднाрдЧ 8

рдбॉ. рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣

рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣

рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЖрдЪाрд░्рдп (рд╣िंрджी)
рд▓ा. рдм. рд╢ा. рд░ाрдЬрдХीрдп рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдХोрдЯрдкूрддрд▓ी (рдЬрдпрдкुрд░) 303108, рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди, рднाрд░рдд
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 979 996 4305; рдИрдоेрд▓: drsatyavirsingh@gmail.com


рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди: рдЕрд░्рде рдПрд╡ं рдк्рд░рдпोрдЧ

рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдоें рдЖрдП рд╡िрд░ाрдо рд╢рдм्рдж рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рд╣ै- рд╡िрд╢्рд░ाрдо, рд░ुрдХрдиा, рдард╣рд░рдиा рддрдеा рдЪिрд╣्рди рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै- рд╕ंрдХेрдд рдпा рдк्рд░рддीрдХ। рдЕрд░्рдеाрдд् рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдЬрдм рд╣рдо рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рдоौрдЦिрдХ рдпा рд▓िрдЦिрдд рднाрд╖ा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕ंрдк्рд░ेрд╖िрдд рдХрд░рддे рд╕рдордп рдХрднी рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рд░ुрдХрддे рддो рдХрднी рдж्рд░ुрдд рдЧрддि рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़ рдЬाрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рд░ुрдХрдиा рдпा рдард╣рд░рдиा рд╣ी рд╡िрд░ाрдо рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рдЫंрдж рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдЗрд╕े 'рдпрддि' рд╢рдм्рдж рд╕े рдЕрднिрд╣ीрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╡िрд░ाрдо рдпा рдард╣рд░рдиे рдХे рд╕рдордп рдХो рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЪिрд╣्рди рдпा рд╕ंрдХेрддों рдХो рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ैं। рджूрд╕рд░े рд╢рдм्рджों рдоें рд╡े рд╢рдм्рдж рдЬो рдмोрд▓рддे рдФрд░ рдкрдв़рддे рд╕рдордп рд░ुрдХрдиे рдХा рд╕ंрдХेрдд рджेрддे рд╣ैं, рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं।


рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рдиों рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡-
                  рд▓ेрдЦрдХ рдХो рд▓िрдЦрдиे рддрдеा рдкाрдардХ рдХो рдкрдв़рдиे рдХे рд▓िрдП рд▓ेрдЦрдХ рдХे рднाрд╡ों рдПрд╡ं рд╡िрдЪाрд░ों рдХी рд╕ुрд╕्рдкрд╖्рдЯ рдПрд╡ं рд╕рдо्рдпрдХ् рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рддрдеा рд╡ाрдХ्рдпों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХे рд▓िрдП рдЗрди рдЪिрд╣्рдиों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЕрддि рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрдирдХे рд╕рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рд╡ाрдХ्рдп рд╕े рдиिрд╕ृрдд рднाрд╡ рдпрдеाрдиुрдХूрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै  рддрдеा рдЧрд▓рдд рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдЕрд░्рде рдХा рдЕрдирд░्рде рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЧрд▓рдд рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рд▓ेрдЦрдХ рд╡  рдкाрдардХ рдХे рдордз्рдп рд╕ाрдзाрд░рдгीрдХрд░рдг рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрдирдХे рд╕рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдкाрдардХ рд╕ंрдмंрдзिрдд рдкाрда рдХे рднाрд╡ों рдоें рдбूрдмрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै।

 
рдЗрдирдХा рдк्рд░рдпोрдЧ; рдХिрдпा рдЬाрдП,рддो рдХрд╣ाँ рдХिрдпा рдЬाрдП? рдпрд╣ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЗрдирдХे рджूрд╖िрдд рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдЕрд░्рде рдЕрд▓рдЧ рдиिрдХрд▓ेрдЧा। рдЕрддः рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдпрд╣  рд╣ै рдХि рдЗрдирдХा рд╕рдоुрдЪिрдд рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрдП। рдРрд╕े рдЕрдиेрдХ рдЕрд╡рд╕рд░ рдЖрддे рд╣ैंрдЬрдм рдЗрдирдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рдЕрд░्рде рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддा। рдЙрджाрд╣рд░рдгाрд░्рде - 'рдЬाрдУ рдордд рдмैрдаो।' рдпрджि рдЗрд╕ рд╡ाрдХ्рдп рдоें рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा, рддो рдЕрд░्рде рдкूрд░्рдгрддрдпा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЗрд╕ рд╡ाрдХ्рдп рдоें рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди  'рдЬाрдУ' рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рд▓рдЧाрдПँ, рддो рд▓िрдЦा рдЬाрдПрдЧा - 'рдЬाрдУ, рдордд рдмैрдаो।рдпा рдЗрд╕े 'рдЬाрдУ рдордд, рдмैрдаो।рд▓िрдЦा рдЬाрдП рддो рджोрдиों рдХे рдЕрд░्рде рднिрди्рди рд╣ोंрдЧे। рдЗрдирдХा рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рдЬрдм рдХोрдИ рдЕрдзिрдХ рд▓ंрдмा рд╡ाрдХ्рдп рд▓िрдЦा рдЬाрддा рд╣ै, рддрдм рд╡ाрдХ्рдп рдХा рд╕рд╣ी рдЕрд░्рде рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рдиे рдоें  рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрддे рд╣ैं।

рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди, рдмрд▓ाрдШाрдд рдХे рдЕрд░्рде рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЬैрд╕े, 'рдоाрд▓िрдХ рдиे рдиौрдХрд░ рдХो, рдХोрдб़े рд╕े рдоाрд░ा।рдЕрдм рдЗрд╕ рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдХोрдб़े рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЬोрд░ рдЖ рдЬाрддा рд╣ै। рдмрд▓ाрдШाрдд рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рд╡ाрдХ्рдп рдоाрд▓िрдХ рдХी рдиिрд░्рджрдпрддा рдХो рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдмрди рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी  рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рдиों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиे рдоें рдЖрд╕ाрдиी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдХि рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдХा рд╕ंрдмंрдз рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдХिрд╕ рд╢рдм्рдж рд╕े рд╣ै। рдЬैрд╕े- 'рдЬрд░्рдордиी рдХी 60 рдоीрд▓ рд▓ंрдмी рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд╕рд░्рд╡ोрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд░рдХ्рд╖ा рдкंрдХ्рддि।рдЗрд╕ рд╡ाрдХ्рдп рдХा рдЕрд░्рде рд╕्рдкрд╖्рдЯ рддрдм рд╣ोрдЧा рдЬрдм рд▓ंрдмी рдХे рдмाрдж рдЕрд▓्рдк рд╡िрд░ाрдо рд▓рдЧेрдЧा। рдмिрдиा рдЗрд╕рдХे рдпрд╣ рдн्рд░рдо рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि '60 рдоीрд▓ рд▓ंрдмीрдХрд╣ीं рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдкрдж рддो рдирд╣ीं рд╣ै। 

рд╣िंрджी рдоें рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдкрд╢्рдЪिрдо рдХी рджेрди рд╣ै। рд╣िंрджी рднाрд╖ा рдХी рдЬрдирдиी, рд╕ंрд╕्рдХृрдд рднाрд╖ा рдХी рдк्рд░рдХृрддि рд╣ी рдРрд╕ी рд╣ै рдХि  рдЙрд╕рдоें рдЕрди्рдп рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рдиों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рд╣िंрджी рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдФрд░ рдЧрдарди рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕े рднिрди्рди  рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рдиों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдмрдв़ рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рднाрд╖ा рдоें рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдгीрдпрддा рдЬिрддрдиी рдмрдв़ рдЬाрддी рд╣ै, рдЧрд▓рдд рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдгीрдпрддा рдЙрддрдиी рд╣ी рдШрдЯ рдЬाрддी рд╣ै।

рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди: рдк्рд░рдоुрдЦ рднेрдж

рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдХा рдиाрдо       рддрдеा       рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЪिрд╣्рди рдХा рд╕ंрдХेрдд

1.
рдкूрд░्рдг рд╡िрд░ाрдо                       
2. рдЕрд▓्рдк рд╡िрд░ाрдо                       ,
3. рдЕрд░्рдж्рдз рд╡िрд░ाрдо                       ;
4. рдпोрдЬрдХ рдЪिрд╣्рди (Hyphen)      -
5. рд╡िрд╕्рдордпाрджिрдмोрдзрдХ рдпा рд╕ंрдмोрдзрди рдЪिрд╣्рди     !
6. рд╕ंрдмрдж्рдзрддा рдЪिрд╣्рди (Desh)       _
7. рдЙрдкрд╡िрд░ाрдо (Colon)            :
8. рдк्рд░рд╢्рдирд╡ाрдЪрдХ рдЪिрд╣्рди                 ?     
9. рдЙрдж्рдзрд░рдг рдЪिрд╣्рди                    ' ' " "   
10. рдХोрд╖्рдардХ                         (   ) , {  }, [  ] 
11. рдиिрд░्рджेрд╢рдХ рдЪिрд╣्рди              /уГ╝
12. рддुрд▓्рдпрддाрд╕ूрдЪрдХ / рд╕рдоाрдирддा рд╕ूрдЪрдХ      =
13. рд╣ंрд╕рдкрдж / рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░्рдг рдЪिрд╣्рди        ^
14. рд▓ाрдШрд╡ рдЪिрд╣्рди / рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рд╕ूрдЪрдХ (Abbreviation)    реж
15. рддाрд░рдХ / рдкाрдж рдЯिрдк्рдкрдгी рдЪिрд╣्рди  (Foot Note)   + / * /
16. рдкुрдирд░ुрдХ्рддि рдмोрдзрдХ (Detto)                    „ „
17. рд▓ोрдк рдиिрд░्рджेрд╢рдХ / рд╡рд░्рдЬрди рдЪिрд╣्рди               × × ×   .....    ....
18. рд╕рдоाрдк्рддि рд╕ूрдЪрдХ                ■■■     ◆◆◆    ●●●   × - × - ×

рдХрддिрдкрдп рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди: рдЕрд░्рде рдПрд╡ं рдк्рд░рдпुрдХ्рддि

рдкрд╣рд▓े рднी рд▓िрдЦा рдЬा рдЪुрдХा рдХि рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░рдХृрддि рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХी рд╣ै। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╕े рд╣िंрджी рдоें рдЖрдП рдХрддिрдкрдп рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рдиों рдХा рдЕрд░्рде рдПрд╡ं рднाрд╖ा рдоें рдЙрдирдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рдиिрдпрдо рдиिрдо्рдиांрдХिрдд рд╣ैं-

1.
рдкूрд░्рдг рд╡िрд░ाрдо - (।)
           рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЗрд╕े рдлुрд▓ рд╕्рдЯॉрдк (.) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рд▓िрдкि рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЦреЬी рд▓рдХीрд░ рдХा рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╡ाрдХ्рдп рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рдкрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди, рдХ्рдпोंрдХि, рдкрд░ंрддु, рдлिрд░ рднी, рдпрдж्рдпрдкि рдЖрджि рдЕрд╡्рдпрдпों рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдкूрд░्рдг рд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЕрд╢ुрдж्рдз рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдиिрдо्рди рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै-
            1. рд╡ाрдХ्рдп рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рдкрд░; рдЬैрд╕े- рдк्рд░ाрддिрдн рдЕрдЪ्рдЫा рд▓реЬрдХा рд╣ै।
            2. рдХाрд╡्рдп рдоें рдЕрд░्рдж्рдзाрд▓ी рдХे рдкूрд░्рдг рд╣ोрдиे рдкрд░; рдЬैрд╕े- рд╕िрдпाрд░ाрдордордп рд╕рдм рдЬрдЧ рдЬाрдиी।
            3. рдоुрдХ्рдд рдЫंрджों рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдиुрд╕ाрд░ рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдордз्рдп рдпा рдЕंрдд рдоें, рдХрд╣ीं рднी рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

2.
рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо (,)
               рдпрд╣ рдкूрд░्рдг рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдХा рд╡िрдкрд░ीрдд рд╡िрд░ाрдо-рдЪिрд╣्рди рд╣ै। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЗрд╕े 'рдХॉрдоा' рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдкूрд░्рдг рд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╡ाрдХ्рдп рдХे рдЕंрдд рдоें рд╣ोрддा рд╣ै, рд╡рд╣ीं рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╡ाрдХ्рдп рдХे рдордз्рдп рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬрдм рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдХ्рд╖рдгрднрд░ рдард╣рд░рдиे рдХा рд╕рдордп рдЖрддा рд╣ै рддрдм рд╡рд╣ाँ рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рджрд╢ाрдУं рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै-
    1. рд╕ंрдмोрдзрди рд╕ूрдЪрдХ рд╢рдм्рджों рдХे рдмाрдж- рдмेрдЯा, рддुрдо рдпрд╣ीं рдард╣рд░ो।
    2. рд╕рдоाрдиाрдзिрдХрд░рдг рд╢рдм्рджों рдХे рдмीрдЪ। рд╕рдоाрдиाрдзिрдХрд░рдг рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै- рдЬрдм рдПрдХ рд╣ी рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдПрдХ рд╣ी рдмाрдд рджो рдмाрд░ рдХрд╣ी рдЬाрдП। рдЬैрд╕े- рдоैं, рдШрдирд╢्рдпाрдо, рд╢рдкрдердкूрд░्рд╡рдХ рдмрдпाрди рдХрд░рддा рд╣ूँ। рдпрд╣ाँ 'рдоैं' рдФрд░ рдШрдирд╢्рдпाрдо рджोрдиों рдХा рдПрдХ рдЕрд░्рде рд╣ै। рдЕрддः рджोрдиों рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рд▓рдЧेрдЧा। рдЕрди्рдп рдЙрджाрд╣рд░рдг- рдЬрдирдХ рдХी рдкुрдд्рд░ी рд╕ीрддा, рд░ाрдо рдХी рдкрдд्рдиी рдеी।
    3. рдЬрдм рдПрдХ рдпा рдПрдХाрдзिрдХ рд╢рдм्рджों рдХे рдмीрдЪ рд╕рдоुрдЪ्рдЪрдпрдмोрдзрдХ рдЕрд╡्рдпрдп рди рд╣ो। рдЬैрд╕े- рд╕рд╡्рдпंрд╢ी рдиे рдХेрд▓े, рдЖрдо, рдЕँрдЧूрд░ рдФрд░ рдЕрдиाрд░ рдЦाрдпे।               рдЕрди्рдп рдЙрджाрд╣рд░рдг- рд╡рд╣ рдЧोрд░ा, рд╕्рд╡рд╕्рде, рд╕ुंрджрд░, рдоिрд▓рдирд╕ाрд░ рдФрд░ рдпोрдЧ्рдп рд▓реЬрдХा рд╣ै।
    4. рдХрдИ рдиाрдоों рдХे рд╕ाрде- рдХृрд╖्рдг, рд╢्рд░рд╡рдг, рдкूрд░рдгрдЪंрдж рдФрд░ рд╕рддीрд╢ рдШрдиिрд╖्рда рдоिрдд्рд░ рд╣ैं।
    5. рд╕ंрдЦ्рдпा рдЕंрдХों рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд्- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
    6. рдЫंрджों рдоें рдпрддि рд╕्рдерд▓ों рдкрд░- рдкोрдеी рдкреЭ -рдкреЭ рдЬрдЧ рдоुрдЖ, рдкंрдбिрдд рднрдпा рди рдХोрдп।
    7. рдХ्рд░िрдпा рд╡िрд╢ेрд╖рдг рд╡ाрдХ्рдпांрд╢ों рдХे рд╕ाрде- рд╕ैрдиिрдХ рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдХो рддैрдпाрд░ рдХрд░, рдпुрдж्рдз рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЙрддрд░ рдкреЬे।
    8. рдпुрдЧ्рдо рд╢рдм्рджों рдХे рдмाрдж- рдкाрдк-рдкुрдг्рдп, рд╕ुрдЦ-рджुрдЦ, рд░ाрдЧ-рдж्рд╡ेрд╖ рддрдеा рдЬ्рдЮाрди-рдЕрдЬ्рдЮाрди।
    9. рдЬрдм рдХिрди्рд╣ीं рджो рднाрд╡ों рдХो рдордЧрд░, рд▓ेрдХिрди, рдкрд░, рдкрд░ंрддु, рдХिंрддु, рддो рднी, рдлिрд░ рднी рдЖрджि рд╢рдм्рджों рд╕े рдЬोреЬा рдЬाрддा рд╣ै, рддрдм рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╣ै। рдЬैрд╕े- 
           1. рдоैं рдЬाрдКँрдЧा, рдХिंрддु рдЖрдЬ рдирд╣ीं।
           2. рд╡рд╣ рдЖрдЬ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдХा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдаीрдХ рдирд╣ीं рд╣ै।
    10. рдЙрдж्рдзрд░рдг рдЪिрд╣्рди рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े- рд░ाрдо рдиे рдХрд╣ा, 'рд╡рд╣ рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा।'
    11. рдХ्рд░िрдпा рд╡िрд╢ेрд╖рдг рд╡ाрдХ्рдпांрд╢ों рдХे рд╕ाрде। рдЬैрд╕े- рдЙрд╕рдиे, рдЧंрднीрд░ рдЪिंрддрди рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд्, рдпрд╣ рдХाрдо рдХिрдпा।
    12. рджिрдиांрдХ рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рдорд╣ीрдиे рдФрд░ рд╕рди् рдХे рдмीрдЪ рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрдП। рдЬैрд╕े - 15 рдЬूрди, 1977 । рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рд╕ा рдиिрдпрдо рд╣ै рдХि рдЬрд╣ाँ рднी рдПрдХ рд╢рдм्рдж рднाрд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, рд╡рд╣ीं рдЕрд▓्рдк рд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े- 15 рдЬूрди, 1977, рд╕ोрдорд╡ाрд░।
    13. рдПрдХ рд╣ी рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдЕрдиेрдХ рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдпों рдХे рдмीрдЪ рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЬैрд╕े -
           1. рд╡рд╣ рдЪोрд░ी рдХрд░рддा рд╣ै, рдоैं рдЬाрдирддा рд╣ूँ।
           2. рд╡рд╣ рдШреЬी, рдЬो рддुрдордиे рдоुрдЭे рджी рдеी, рдЯूрдЯ рдЧрдИ।
           3. рд╡рд╣ рд╕ुंрджрд░ рд╕्рдеाрди, рдЬो рдЖрдк рджेрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं, рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз рдХा рдиिрд░्рд╡ाрдг рд╕्рдерд▓ рд╣ै।
    14. рдкрдд्рд░, рдк्рд░ाрд░्рдердиाрдкрдд्рд░ рдоें рд╕ंрдмोрдзрди рд╢рдм्рдж рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЬैрд╕े - рд╕ेрд╡ा рдоें, рд╢्рд░ीрдоाрди् рдорд╣ोрджрдп, рдк्рд░िрдп рднाрдИ, рдкूрдЬрдиीрдп рдкिрддाрдЬी, рдЖрджि।
    15. рдЬрдм рдХिрд╕ी  рдмाрдд рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЬोрд░ (рдмрд▓ाрдШाрдд) рджेрдиा рд╣ोрддा рд╣ै, рддрдм рдЙрд╕ рд╢рдм्рдж рдХे рдкрд╣рд▓े рдЕрд▓्рдк рд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े - рдоैं рднрд░्рддी рд╣ोрдКँрдЧा, рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ोрдКँрдЧा।

рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╣ै। рдЗрдирдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдХрднी-рдХрднी рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдк्рд░рдпोрдЧ рднी рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдиीрдЪे рдХुрдЫ рд╡ाрдХ्рдп рджिрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬрд╣ाँ рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди  рд▓рдЧाрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं। рдЬैрд╕े-
    1. рднाрд░рдд, рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рдЖрдЧे рд╣ै।
    2. рд░ाрдЬेрд╢, рд╕ंрджीрдк рдХो рдмрд╣ुрдд рдЪाрд╣рддा рд╣ै।
    3. рдЙрд╕рдиे рдХрд╣ा, рдХि рд╡े рдЕрд╡рд╢्рдп рдЪрд▓ेंрдЧे।
    4. рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी, рд╣िंрд╕ा рдоें рд▓िрдк्рдд рди рд╣ों।

рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╡ाрдХ्рдпों рдоें рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдиुрд╕ाрд░ рд░ूрдк рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рддрднी рд╣ोрдЧा рдЬрдм рджो рд╢рдм्рджों рдХे рдмीрдЪ рд╕рдоुрдЪ्рдЪрдпрдмोрдзрдХ рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрд░्рде рдиिрдХрд▓े। рд░ाрдЬेрд╢ рд╕ंрджीрдк рдХो рдмрд╣ुрдд рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдпрджि рд░ाрдЬेрд╢ рдФрд░ рд╕ंрджीрдк рдХे рдмीрдЪ рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рд▓рдЧाрдпा рдЬाрдПрдЧा, рддрдм рдЙрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ोрдЧा, рд░ाрдЬेрд╢ рдФрд░ рд╕ंрджीрдк рдХो рдмрд╣ुрдд рдЪाрд╣рддा рд╣ै।

3.
рдЕрд░्рдж्рдзрд╡िрд░ाрдо (;)
рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЗрд╕े рд╕ेрдоीрдХोрд▓рди (Semi Colon) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╡рд╣ाँ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдХे рд╕рдордп рдЕрд▓्рдкрд╡िрд░ाрдо рд╕े рдХुрдЫ рдЕрдзिрдХ, рдХिंрддु рдкूрд░्рдгрд╡िрд░ाрдо рд╕े рдХुрдЫ рдХрдо рд░ुрдХрдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рджूрд╕рд░े рд╢рдм्рджों рдоें рдЬрдм рдХिрд╕ी рд╡ाрдХ्рдп рдХा рдПрдХ рджूрд╕рд░े рд╕े рд╕ंрдмंрдз рд╣ो рдХिंрддु рдмाрдд рдЕрдзूрд░ी рд╣ो, рд╡рд╣ाँ рд╡ाрдХ्рдп рдХे рдЕंрдд рдоें рдЕрд░्рдзрд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЕрд░्рдж्рдз рд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрд╕ рд╕्рдеिрддि (рджрд╢ा) рдоें рд╣ोрддा рд╣ै, рджेрдЦिрдП -
    1. рд▓ंрдмे рд╡ाрдХ्рдпों рдоें рдЕрд░्рде рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдХे рд▓िрдП - рд╡िрдж्рдпा рд╕े рд╡िрдирдп; рд╡िрдирдп рд╕े рдпोрдЧ्рдпрддा; рдпोрдЧ्рдпрддा рд╕े рдзрди; рдзрди рд╕े рдзрд░्рдо рддрдеा рдзрд░्рдо рд╕े рд╕ुрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै।
    2. рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╡ाрдХ्рдпों рдХे рдк्рд░рдзाрди рд╡ाрдХ्рдпों рдоें рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╕ंрдмंрдз рди рд╣ो, рддो рдЗрдирдХे рдмीрдЪ; рдЬैрд╕े - рд╡рд╣ рдлिрд░ рдЖрдПрдЧा; рд╕рдмрдХो рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░ेрдЧा; рдХिрд╕ी рдХा рднी рдХрд╣рдиा рдирд╣ीं рдоाрдиेрдЧा।
    3. рдПрдХ рдк्рд░рдзाрди рд╡ाрдХ्рдп (рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдп) рдкрд░ рдЖрд╢्рд░िрдд рдЕрдиेрдХ рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдпों рдХे рдмीрдЪ рдЕрд░्рдж्рдз рд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै -
         1. рд╕ूрд░्рдпोрджрдп рд╣ो рдЧрдпा; рдЕंрдзрдХाрд░ рдоिрдЯ рдЧрдпा; рдкрдХ्рд╖ी рдЪрд╣рдЪрд╣ाрдиे рд▓рдЧे; рд╣рд╡ा рдоंрдерд░ рдЧрддि рд╕े  рдмрд╣рдиे рд▓рдЧी рдФрд░ рдоैं рднी рдЧंрддрд╡्рдп рдХी рдУрд░ рдмреЭ рдЧрдпा।
         2. рдЬрдм рддрдХ рд╣рдо рдЧрд░ीрдм рд╣ैंрдмрд▓рд╣ीрди рд╣ैрджूрд╕рд░े рдХे рдЖрд╢्рд░िрдд рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд╣ैंрддрдм рддрдХ рд╣рдоाрд░ा рдХрд▓्рдпाрдг рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा।
    4. рдЬрдм рдПрдХ рд╣ी рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдХрдИ рд╡рд░्рдЧों рдХी рдмाрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै рддрдм рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкрдж рдХे рдмाрдж рдЕрд░्рдж्рдзрд╡िрд░ाрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै।
         1. рд╢рд░ीрд░ рдкрд░ рдкрд╣рдирдиे рдХे рд▓िрдП рдкैंрдЯ, рдХोрдЯ рдФрд░ рдХрдоीрдЬ; рдкैрд░ рдоें рдкрд╣рдирдиे рдХे рдЬूрддे, рдЪрдк्рдкрд▓ рдФрд░ рд╕ैंрдбिрд▓; рдирд╣ाрдиे-рдзोрдиे рдХी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рддрдеा рд▓ेрдЦрди рд╕ाрдордЧ्рд░ी।
        2. рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╣िंрджी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХे рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं -
              рдЕ. рд╣िंрджी рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди-рдЕрдз्рдпाрдкрди рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा;
              рдм. рднाрд╖ा-рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХी рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХों рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиा;
              рд╕. рд╣िंрджी рднाрд╖ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХрд░рдиा;
              рдж. рд╡िрднिрди्рди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЖрдпोрдЬिрдд рдХрд░рдиा।

4.
рдпोрдЬрдХ-рдЪिрд╣्рди (Hyphen)  -
                 рдЗрд╕े рдпोрдЧрд╕ूрдЪрдХ рдпा рд╕рдоाрд╕ рдЪिрд╣्рди рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдордз्рдпрд╡рд░्рддी рдиाрдо рд╕े рднी рдЕрднिрд╣ीрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЪिрд╣्рди (-) рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЙрд╕ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЬрд╣ाँ рджो рдпा рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╢рдм्рджों рдХा рд╕рдоाрд╕ рд╣ो। рдпोрдЬрдХ рдЪिрд╣्рди рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕्рдерд▓ рд╣ैं -
    1. рдЬрдм рдж्рд╡ंрдж्рд╡ рд╕рдоाрд╕ рд╡ाрд▓े рд╢рдм्рдж рдЖрдПँ; рдЙрдирдХे рдмीрдЪ рдоें; рдЬैрд╕े - рдоाँ-рдмाрдк, рджिрди-рд░ाрдд, рднाрдИ-рдмрд╣िрди рдЖрджि।
    2. рдХрд░्рдордзाрд░рдп рд╕рдоाрд╕ рдоें рднी рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै; рдЬैрд╕े - рдЪрд░рдг-рдХрдорд▓, рд╕ंрд╕ाрд░-рд╕ाрдЧрд░, рдоुрдЦ-рдЪंрдж्рд░ рдЖрджि।
    3. рд╕рдоाрдиाрд░्рдеी рд╢рдм्рджों рдХे рдмीрдЪ; рдЬैрд╕े - рдЦाрдиा-рдкीрдиा, рд╣ँрд╕ी-рдордЬाрдХ, рдЪिрдЯ्рдаी-рдкрдд्рд░ी рдЖрджि।
    4. рдЕрдиुрдХрд░рдгрд╡ाрдЪी рдиिрд░рд░्рдердХ рд╢рдм्рджों рдХे рдордз्рдп; рдЬैрд╕े - рдЪाрд▓-рдвाрд▓, рдаीрдХ-рдаाрдХ, рдкाрдиी-рд╡ाрдиी рдЖрджि।
    5  рдкुрдирд░ुрдХ्рдд рд╢рдм्рджों рдХे рдмीрдЪ; рдЬैрд╕े - рдЪрд▓рддे-рдЪрд▓рддे, рдЦाрддे-рдЦाрддे, рджौреЬрддे-рджौреЬрддे, рдЬाрддे-рдЬाрддे, рд░ोрддे-рд░ोрддे рдЖрджि।
    6. рдкंрдХ्рддि (рд╡ाрдХ्рдп) рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рдкрд░ рдХिрд╕ी рд╢рдм्рдж рдХे рдЕрдкूрд░्рдг рд░рд╣ рдЬाрдиे рдкрд░ рднी рдЗрд╕ी рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕ी рд╢рдм्рдж рдХा рд╢ेрд╖ांрд╢ рджूрд╕рд░ी рдкंрдХ्рддि рдХे рдЖрд░ंрдн рдоें рдЖрддा рд╣ै; рдЬैрд╕े - рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╕рдорд╕्рдд рднाрд░-
рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдоूрд▓рднूрдд рд╕рдд्рдпों рдХो рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।
    7. рд╕ंрдмंрдзрдмोрдзрдХ рд╢рдм्рджों рдХे рдордз्рдп, рдЬрд╣ाँ рдХा, рдХे, рдХी рдХा рднाрд╡ рд╣ो; рдЬैрд╕े - рдЬीрд╡рди-рдоूрд▓, рдиैрддिрдХ-рдоूрд▓्рдп, рд╡िрд╢्рд╡-рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдЖрджि।
    8. рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЕрдерд╡ा рдЕрдиिрд╢्рдЪिрдд рд╕ंрдЦ्рдпाрд╡ाрдЪрдХ рддрдеा рдкрд░िрдоाрдгрд╡ाрдЪрдХ рд╢рдм्рджों рдХे рдмीрдЪ; рдЬैрд╕े- рджो-рдЪाрд░, рдмрд╣ुрдд-рдХुрдЫ, рдЪाрд░-рдкाँрдЪ рдЖрджि।
    9. рдПрдХ рд╕ाрде рджो рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ो; рдЬैрд╕े –
рд▓िрдЦрдиा-рдкреЭрдиा, рдЙрдардиा-рдмैрдардиा, рдЧाрдиा-рдмрдЬाрдиा, рдЪрд▓рдиा-рдлिрд░рдиा рдЖрджि।
    10. рд╡िрдкрд░ीрддाрд░्рдердХ рдж्рд╡ंрдж्рд╡ рд╕ाрдоाрд╕िрдХ рдкрджों рдХे рдмीрдЪ; рдЬैрд╕े - рд░ाрдЬा-рдк्рд░рдЬा, рдзрд░рддी-рдЖрдХाрд╢, рд▓ाрдн-рд╣ाрдиि рдЖрджि।

5.
рдк्рд░рд╢्рдирд╡ाрдЪрдХ рдЪिрд╣्рди (?)
     рдЗрд╕рдХे рдиाрдо рд╕े рд╣ी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдк्рд░рд╢्рди  рдХा рднाрд╡ рдиिрд╣िрдд рд╣ो, рддो рдЗрд╕ рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЗрд╕े 'рдЗंрдЯ्рд░ोрдЧेрдЯिрд╡ рд╕ाрдЗрди' рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЬैрд╕े - 
      1. рдЖрдк рдХрд╣ाँ рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं?
   2. рдЖрдкрдХा рдиाрдо рдХ्рдпा рд╣ै?
      3. рдЖрдк рд╕рднा рдоें рдХिрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдмोрд▓ेंрдЧे?
      4. рдЖрдкрдиे рдЦाрдиा рдХ्рдпों рдирд╣ीं рдЦाрдпा?

   
рдиिрдо्рди рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै -
    1. рдЬिрд╕ рд╡ाрдХ्рдп рдоें рд╕ंрджेрд╣ рдХी рд╕्рдеिрддि рдХा рдмोрдз рд╣ो, рдЙрд╕рдХे рдЕंрдд рдоें рдпрд╣ рдЪिрд╣्рди рдЖрддा рд╣ै; рдЬैрд╕े - 
                       1. рддुрдо рдпрд╣ाँ рдЖ рдкाрдУрдЧे?
                       2. рдЖрдк рднाрд░рдд рдХे рдирд╣ीं рд╣ैं?
    2. рд╡्рдпंрдЧ्рдп, рд╡्рдпंрдЬрдиा рдкूрд░्рдг рд╡ाрдХ्рдп рдХे рдЕंрдд рдоें рдпрд╣ рдЪिрд╣्рди рдЖрддा рд╣ै; рдЬैрд╕े - 
       1. рд╣ाрдп, рдпрд╣ рдХ्рдпा рд╣ो рдЧрдпा?
       2. рднाрдИ! рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╣ी рдЬрд▓рд╡े рд╣ैं?
       3. рд╣ाрдп, рдХ्рдпा рдЦूрдм рд▓рдЧрддे рд╣ो?

6.
рд╡िрд╕्рдордпाрджिрдмोрдзрдХ рдЪिрд╣्рди (!)
         рдЗрд╕े рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрд╕ूрдЪрдХ рдЪिрд╣्рди рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЗрд╕े 'рд╕ाрдЗрди рдСрдл рдПрдХ्рд╕्рдХ्рд▓ेрдоेрд╢рди' рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣рд░्рд╖, рдШृрдгा, рдХ्рд╖ोрдн, рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп, рджुःрдЦ рддрдеा рд╕ंрдмोрдзрди рдЖрджि рднाрд╡ों рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рднी рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдкूрд░्рдг рд╡िрд░ाрдо рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕ рдЪिрд╣्рди рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै -
   1. рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рд╕ूрдЪрдХ рд╢рдм्рджों рдХे рдмाрдж, рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै -
                       1. рдЕрд░े! рд╡рд╣ рдорд░ рдЧрдпा?
                       2. рдЕрд░े! рддुрдо рдлेрд▓ рд╣ो рдЧрдП!
                       3. рдЕрд░े! рддुрдо рдЗрддрдиी рдЬрд▓्рджी рдЖ рдЧрдпे।

   2.
рд╕ंрдмोрдзрди рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् - рдЬैрд╕े - рдШрдирд╢्рдпाрдо! рдЬрд░ा рдЗрдзрд░ рдЖрдиा ।
   3. рд╣рд░्рд╖ рд╕ूрдЪрдХ рд╢рдм्рдж рдФрд░ рд╡ाрдХ्рдп рдХे рдмाрдж; рдЬैрд╕े - рд╡ाрд╣! рдЖрдкрдиे рддो рдХрдоाрд▓ рдХрд░ рджिрдпा!
   4. рдХ्рд╖ोрднрд╕ूрдЪрдХ рд╢рдм्рдж рдпा рд╡ाрдХ्рдпों рдХे рдЕंрдд рдоें; рдЬैрд╕े - рдЕрд░े! рд╡рд╣ рдирд╣ीं рд░рд╣ा!
                             рдУрдл! рддुрдо рдЗрддрдиे рдЧिрд░े рд╣ुрдП рд╣ो!
   5. рдШृрдгाрд╕ूрдЪрдХ рд╢рдм्рдж рдпा рд╡ाрдХ्рдп рдХे рдЕंрдд рдоें; рдЬैрд╕े - рдЫी-рдЫी! рдпрд╣ाँ рддो рдРрд╕ी рдЧंрджрдЧी рд╣ै!
   6. рдЖрджेрд╢рд╕ूрдЪрдХ рднाрд╡ рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП; рдЬैрд╕े - рдпрд╣ाँ рд╕े рддुрдо рддुрд░ंрдд рдЪрд▓े рдЬाрдУ!
   7. рднाрд╡ाрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рддीрд╡्рд░рддा рдХे рд▓िрдП; рдЬैрд╕े - рд╕ुрди рд▓ो! рдоेрд░ी рдЖрд╣ рд╕े рддुрдо рд╕рдм рднрд╕्рдо рд╣ो рдЬाрдУрдЧे!
   8. рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЪिрд╣्рдиों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдПрдХ рд╕ाрде рдПрдХाрдзिрдХ рдмाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдкрд░ंрддु рдЕрдкрд╡ाрдж рд╕्рд╡рд░ूрдк, рднाрд╡ों рдХी рддीрд╡्рд░рддा рдХे рд▓िрдП рдПрдХाрдзिрдХ рд╡िрд╕्рдордп рдЪिрд╣्рди рднी рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं; рдЬैрд╕े - 
       1. рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдк्рд░рд▓рдп! рд╕рд░्рд╡рдиाрд╢!! рдорд╣ाрд╡िрдиाрд╢!!!
       2. рдЕрд░े! рд╡рд╣ рди рд░рд╣ा! рд╢ोрдХ!! рдорд╣ाрд╢ोрдХ!!!
   9. рд╢ुрднрдХाрдордиाрдУं, рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж, рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХे рд▓िрдП; рдЬैрд╕े -
                     1.рдЖрдк рдпрд╢рд╕्рд╡ी рд╣ों! 
                     2. рдИрд╢्рд╡рд░  рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдХрд▓्рдпाрдг рдХрд░े!

7.
рд╕ंрдмрдж्рдзрддा рдЪिрд╣्рди рдпा рдбैрд╢ (-)
            рдЗрд╕ рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рджो рдпा рдЕрдзिрдХ рд╡ाрдХ्рдпों, рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдпों рдХो рдЬोреЬрдиे рдХे рд▓िрдП  рдХिрдпा  рдЬाрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े - 
                  1 рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рддीрди рдЕंрдЧ рд╣ैं - рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी, рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдПрд╡ं рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо।
                  2. рднाрд╖ा рдХी рддीрди рдЗрдХाрдЗрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ैं - рд╡рд░्рдг, рд╢рдм्рдж рддрдеा рд╡ाрдХ्рдп।

рдХिрд╕ी рдХрдерди рдХो рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рднी рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै । рдЬैрд╕े - рдХाрд░्рд▓ рдоाрд░्рдХ्рд╕ рдиे рдаीрдХ рд╣ी рддो рдХрд╣ा рдеा - рдзрд░्рдо рдЬрдирддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдлीрдо рд╣ै।

8.
рд╡िрд╡рд░рдг рдЪिрд╣्рди рдпा рдЙрдкрд╡िрд░ाрдо ( : , :- )
               рдЗрди्рд╣ें рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдХ्рд░рдорд╢ः рдХोрд▓рди рдПрдг्рдб рдбैрд╢ рддрдеा рдХोрд▓рди  рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрдирдХे рд╡िрдХрд▓्рдк рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдмрдж्рдзрддा рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдЬैрд╕े - 
               рдХ्рд░िрдпा рдХे рджो рднेрдж рд╣ैं: рд╕рдХрд░्рдордХ, рдЕрдХрд░्рдордХ।
               рд╡िрдЪाрд░рдгीрдп рдмाрдд рд╣ै рдХि: рдЫाрдд्рд░ рдиे рдЕрдиुрд╢ाрд╕рдирд╣ीрдирддा рджिрдЦाрдИ।

 
рдХोрд▓рди рдХो рд╣िंрджी рдоें рди्рдпूрдирд╡िрд░ाрдо  рддрдеा рдЙрдкрд╡िрд░ाрдо рдиाрдо рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рд╕ाрд╡рдзाрдиी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ैрдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдХा рдЪिрд╣्рди  рд╡िрд╕рд░्рдЧ (:)  рдХी рддрд░рд╣ рд▓рдЧрддा рд╣ै (рдпрдж्рдпрдкि рдпूрдиिрдХोрдб рдоें рдЗрд╕े рд╡िрд╕рд░्рдЧ рд╕े рднिрди्рди рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै)। рдЬैрд╕े - 
  рдХрдорд▓ेрд╢्рд╡рд░: рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдФрд░ рдХृрддिрдд्рд╡
  рд╣िंрджी рднाрд╖ा: рджрд╢ा, рджिрд╢ा рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп
  рд╣िंрджी рд╢िрдХ्рд╖рдг: рдирдпे рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рддрд▓ाрд╢

рдоूрд▓рддः рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХे рдЗрд╕ рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣िंрджी рдоें рднी рдЕрдм рдЦूрдм рд╣ोрдиे рд▓рдЧा рд╣ै।

9.
рдЕрд╡рддрд░рдг/рдЙрдж्рдзрд░рдг рдЪिрд╣्рди ( '   '  рддрдеा "   " )
      рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЗрди्рд╣ें 'рдЗрдирд╡рд░्рдЯेрдб рдХॉрдоा' рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЬрдм рдХिрд╕ी рд╢рдм्рдж, рдкрдж рдпा рд╡ाрдХ्рдпांрд╢ рддрдеा рд╡ाрдХ्рдп рд╡िрд╢ेрд╖ рдХो рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХрд░рдиा рд╣ो рддो рдПрдХрд▓ рддрдеा рдпुрдЧ्рдордХ рдЙрдж्рдзрд░рдг рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬрдм рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि, рдЧ्рд░ंрде, рд░рдЪрдиा  рдХो рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХрд░рдиा рд╣ो рддो 'рдПрдХрд▓' рдЙрдж्рдзрд░рдг рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ैрдЬैрд╕े - 
    1. 'рд░ाрдордЪрд░िрддрдоाрдирд╕' рдзाрд░्рдоिрдХ рдкुрд╕्рддрдХ рд╣ै।
    2. 'рдиिрд░ाрд▓ा' рд╣िंрджी рдХे рд╢्рд░ेрд╖्рда рдХрд╡ि рд╣ैं।
    3. рд╕рдЪ्рдЪिрджाрдиंрдж рд╣ीрд░ाрдиंрдж рд╡ाрдд्рд╕्рдпाрдпрди 'рдЕрдЬ्рдЮेрдп' рдк्рд░рдпोрдЧрд╡ाрджी рдХрд╡ि рд╣ैं।

 
рдХिрд╕ी рдкुрд╕्рддрдХ, рд▓ेрдЦрд╕рдоाрдЪाрд░-рдкрдд्рд░рдиिрдмंрдз рдЖрджि рд╢ीрд░्рд╖рдХ рддрдеा рдХिрд╕ी рдЙрдкрдиाрдо рдХो рднी рдПрдХрд▓ рдЙрдж्рдзрд░рдг рдЪिрд╣्рди рдоें рдЕंрдХिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

 
рдЬрдм рдХिрд╕ी рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рдХी рд░рдЪрдиा рд╕े рдХोрдИ рдЕंрд╢ рдпрдеाрд╡рдд рдЙрдж्рдзृрдд рдХрд░рдиा рд╣ो, рддो 'рдпुрдЧ्рдордХ' рдЙрдж्рдзрд░рдг рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े -
       1.рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХा рдХрдерди рд╣ै - "рдпрдд्рд░ рдиाрд░्рдпрд╕्рддु рдкूрдЬрди्рддे рд░рдордпрди्рддे рддрдд्рд░ рджेрд╡рддा।"
       2. рдЙрд╕рдиे рдХрд╣ा - "рдоोрд╣рдоाрдпा рдХे рдн्рд░рдо рдоें рдордд рдкреЬो।"

10.
рдХोрд╖्рдардХ рдЪिрд╣्рди - (   ),  {   },   [   ]
                                 рдЗрд╕े рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें 'рдм्рд░ैрдХेрдЯ' рдХрд╣рддे рд╣ैं। рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рдЬрдм рдХिрд╕ी рд╢рдм्рдж рд╡िрд╢ेрд╖ рдХा рднाрд╡ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рди рд╣ो рддो рдЙрд╕े рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рдХे рд╕ंрднाрд╡िрдд рдкрдж рдпा рд╕рдоाрдиाрд░्рдеी рд╢рдм्рдж рдХो рдХोрд╖्рдЯрдХ рдоें рд▓िрдЦрдХрд░ рд╕рдордЭाрдиे рдХा рдк्рд░рдпрдд्рди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдРрд╕े рднी рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдХрдаिрди рд╢рдм्рджाрд░्рде рдХो рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдорднाрд╡ी рдкрд░्рдпाрдп рд╢рдм्рджों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХोрд╖्рдардХ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣ी рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े - рдЖрдЬ рдХॉрд░рдкोрд░ेрд╢рди (рдиिрдЧрдо) рдоें рд╕ाрдзाрд░рдг рдмैрдардХ рдеी।

рдиाрдЯрдХ рдоें рдЕрднिрдирдп рдХो рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдиाрдЯрдХрдХाрд░ рдЗрд╕рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд░ंрдЧ - рд╕ंрдХेрддों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬैрд╕े -
            1. рдоोрд╣рди (рд╣ँрд╕рддे рд╣ुрдП) рдЕрдЪ्рдЫा рдЬाрдЗрдП।
            2. рдХाрд▓िрджाрд╕ (рдоुрд╕्рдХрд░ाрддे рд╣ुрдП): рдХрд╣ो, рдЗрдзрд░ рдХैрд╕े рдиिрдХрд▓ рдЖрдП।

рдЧрдгिрдд рдоें рдХोрд╖्рдардХ рддीрди рд╣ैं рдкрд░ंрддु рд╣िंрджी рдоें рдЕрд░्рдеाрдд् рднाрд╖ा рдоें рдХेрд╡рд▓ рд▓рдШु рдХोрд╖्рдардХ (  ) рдХा рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдордЭрд▓े { } рддрдеा рджीрд░्рдШ [  ] рдХोрд╖्рдардХ рдЧрдгिрдд рдХे рд╕рд╡ाрд▓ों рдХो рд╣рд▓ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं।

11.
рдиिрд░्рджेрд╢рдХ рдЪिрд╣्рди (/уГ╝)
              рдЗрд╕ рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХ्рд░рдоिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдпा рд░ूрдкांрддрд░ рдХे рднाрд╡ рдХो рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рддीрд░ рдХी рддрд░рд╣ () рдпा рд▓ंрдмी рд▓рдХीрд░ (ф╕А) рдЪिрд╣्рди рд╕े рд╕ंрдХेрддिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЖрдХाрд░ рдоें  рдпोрдЬрдХ рдЪिрд╣्рди рд╕े рдеोреЬा рд▓ंрдмा( ф╕А) рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдиिрдо्рдиांрдХिрдд рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рдоें рд╣ोрддा рд╣ै -
1. рдХрдеोрдкрдХрдерди/рд╕ंрд╡ाрдж/рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдк рдоें рдкाрдд्рд░-рдиाрдо рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् -
               рдоुрдХेрд╢уГ╝рдХрд╣िрдП рдХैрд╕े рд╣ैं ?
               рдШрдирд╢्рдпाрдо ф╕А рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ूँ।
2. рдХिрд╕ी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡्рдпрдХ्рддि рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд╣े рдЧрдП рдХрдерди рдХो рдЙрдж्рдзृрдд рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЙрдж्рдзрд░рдг рдЪिрд╣्рди рд╕े рдкूрд░्рд╡ -
          рд╕ुрднाрд╖ рдЪंрдж्рд░ рдмोрд╕ рдиे рдХрд╣ा рдеा ф╕А "рддुрдо рдоुрдЭे рдЦूрди рджो, рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдЖрдЬाрджी рджूँрдЧा।"
 3.рдХिрд╕ी рд╡ाрдХ्рдп, рд╡ाрдХ्рдпांрд╢ рдпा рдкрдж рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП -
     рдЖрдкрдХो рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХрд░рдиी рд╣ैуГ╝ рдкрд░िрд╢्рд░рдо, рд▓рдЧ्рди рддрдеा рдИрдоाрдирджाрд░ी рд╕े। 
4  рдХिрд╕ी рдХрдерди, рдЕрд╡рддрд░рдг рдХो рд▓िрдЦрдХрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдХрдердирдХाрд░ рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै-
              'рдоेрд░े рддो рдЧिрд░рдзрд░ рдЧोрдкाрд▓, рджूрд╕рд░ो рди рдХोрдИ' ф╕А  рдоीрд░ाрдмाрдИ                                         
                                             
12. рд╕рдоाрдирддा рд╕ूрдЪрдХ рдЪिрд╣्рди ( = )
                      рдЗрд╕े рддुрд▓्рдпрддाрдмोрдзрдХ, рд╕рдорддाрдмोрдзрдХ рддрдеा рдмрд░ाрдмрд░ीрдмोрдзрдХ рдиाрдо рднी рджिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЬрдм рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдпा рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рддुрд▓рдиा рдХिрд╕ी рджूрд╕рд░ी рд╡рд╕्рддु рдпा рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕े рдХी рдЬाрдП рддрдм рдпрд╣ рдЪिрд╣्рди рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े -          рдХ्рд╖िрддि = рдкृрде्рд╡ी
                  рдкрд╡рди = рд╣рд╡ा
                  рдиेрдд्рд░ = рдЖँрдЦ
                  8 × 3 = 24 рдЖрджि।

1
3. рддाрд░рдХ/ рдкाрдж-рдЯिрдк्рдкрдгी рдЪिрд╣्рди ( * , + )
                  рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рд╕े 'рдлुрдЯрдиोрдЯ' рдЪिрд╣्рди рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬрдм рдХिрд╕ी рд╢рдм्рдж рдпा рд╡ाрдХ्рдп рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг, рд╡्рдпाрдЦ्рдпा, рд╕ंрджрд░्рдн рдмрддाрдиा рд╣ो, рддो рдЙрд╕ рд╢рдм्рдж, рд╢рдм्рджांрд╢ рдпा рд╡ाрдХ्рдп рдХे рдКрдкрд░ рдпрд╣ рдЪिрд╣्рди рд▓рдЧाрдХрд░ рдЙрд╕ी рдкृрд╖्рда рдХे рдиीрдЪे рдкुрдиः рдпрд╣ рдЪिрд╣्рди рд▓рдЧाрдХрд░ рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╢рдм्рдж рдХा рд╕ंрджрд░्рдн, рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд▓िрдЦी рдЬाрддी рд╣ै। рдЬैрд╕े - рдк्рд░ाрддिрдн* рдкुрд╕्рддрдХ рдкрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै। рдкृрд╖्рда рдХे рдиीрдЪे рддाрд░рдХ рдЪिрд╣्рди  рд▓рдЧाрдХрд░рдЙрд╕े рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े - *рдк्рд░ाрддिрдн рд╡्рдпрдХ्рддिрд╡ाрдЪрдХ рд╕ंрдЬ्рдЮा рд╣ै।

1
4. рд╣ंрд╕рдкрдж/рдд्рд░ुрдЯिрдкूрд░рдХ/рдд्рд░ुрдЯिрд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣ ( ^ )
                        рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЗрд╕े Error indicator рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рдЬрдм рд╢ीрдШ्рд░рддा рдпा рднूрд▓рд╡рд╢ рдХोрдИ рд╢рдм्рдж рдпा рд╡ाрдХ्рдпांрд╢ рдЫूрдЯ рдЬाрдП, рддो рдЫूрдЯे рд╣ुрдП рд╕्рдеाрди рдХे рдкाрд╕ рдпрд╣ рдЪिрд╣्рди рд▓рдЧाрдХрд░ рдКрдкрд░ рдЫूрдЯे рд╣ुрдП рдЕрдХ्рд╖рд░, рд╢рдм्рдж рдпा рд╡ाрдХ्рдпांрд╢ рд▓िрдЦ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े -
  1. рдоुрдЭे рдЖрдЧрд░ा рдЬाрдиा рд╣ै। рд╣ंрд╕рдкрдж рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕े рдРрд╕े рд▓िрдЦेंрдЧे-          рдоुрдЭे ^рдЖрдЬ рдЖрдЧрд░ा рдЬाрдиा рд╣ै।
   2. рднाрд░рддрд░рдд्рди рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕рдо्рдоाрди рд╣ै। рд╣ंрд╕рдкрдж рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕े рдРрд╕े рд▓िрдЦेंрдЧे - рднाрд░рддрд░рдд्рди ^рджेрд╢ рдХा рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕рдо्рдоाрди рд╣ै।

1
5. рд▓ोрдк рдиिрд░्рджेрд╢рдХ/рд╡рд░्рдЬрди рдЪिрд╣ ( × × × /----/ ...)
                      рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЗрд╕े Elemination рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЬрдм рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдХोрдИ рдЕंрд╢ рдЫोреЬ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдпा рд▓ुрдк्рдд рдХрд░рдиा рд╣ो рдЕрдерд╡ा рд╡рд╣ рдЕंрд╢ рд▓िрдЦрдиे рдпोрдЧ्рдп рди рд╣ो; рдЙрд╕े рдХेрд╡рд▓ рдкाрдардХों рдкрд░ рдЫोреЬ рджिрдпा рдЬाрдП, рддो рд╡рд╣ाँ рдЗрд╕ рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै। рдк्рд░рдоुрдЦ  рд╕्рдеिрддिрдпाँ рд╣ैं -

    1.
рдХाрд╡्рдп рдкंрдХ्рддिрдпों рдХो рд▓ुрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП। рдЬैрд╕े -
                рдоंрдЧрд▓ рднрд╡рди рдЕрдоंрдЧрд▓ рд╣ाрд░ीрдж्рд░рдмрд╣ु рд╕ुрджрд╕рд░рде рдЕрдЬिрд░ рдмिрд╣ाрд░ी।
                           ×××          ×××          ×××           ×××
     2. рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдХिрд╕ी рд╢рдм्рдж рдХो рдЫुрдкाрдиे рдХे рд▓िрдП। рдЬैрд╕े - 
                1 рджेрд╢ рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдЖрдЬ ... рд╣ै।
                2. рдоैं рдирддीрдЬा рднोрдЧ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдХрд╣ीं рдЖрдк ...।
     3. рд░िрдХ्рдд рд╕्рдеाрдиों рдХी рдкूрд░्рддि рдХрд░рд╡ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдпा  рд░िрдХ्рдд рд╕्рдеाрди рджिрдЦाрдиे  рдХे рд▓िрдП। рдЬैрд╕े - рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди  рдоें ... рдЬिрд▓े рд╣ैं।

1
6. рдкुрдирд░ुрдХ्рддिрдмोрдзрдХ ( „    „ )
               рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЗрд╕े 'рдбिрдЯो' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬрдм рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдХिрд╕ी рдмाрдд рдпा рд╢рдм्рдж рдХो рдкुрдиः рд▓िрдЦрдиा рд╣ो рддो рдЙрд╕рдХे рдаीрдХ рдиीрдЪे рдЗрд╕ рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े - 
                   рдЬрд▓рдЬ = рдХрдорд▓
                                      рд╕рд░ोрдЬ =    „  „
                                      рд░ाрдЬीрд╡ =   „   „

1
7. рд▓ाрдШрд╡ рдЪिрд╣्рди ( реж )
            рдЗрд╕े рд╕ंрдХ्рд╖ेрдкрд╕ूрдЪрдХ рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдХिрд╕ी рд╡िрд╕्рддृрдд рд╢рдм्рдж рдпा рдкрдж рдХे рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд░ूрдк рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े -
       1 . рдкрджрдиाрдо рдЖрджि рдоें - рдбॉрдХ्рдЯрд░ = рдбॉреж
       2. рдбिрдЧ्рд░िрдпों  рдоें  -  рдПрдореж рдПреж, рдмीреж рдПреж, рдПрдореж рдлिрд▓्режрдкी-рдПрдЪрежрдбीреж
       3. рдЕрди्рдп рдк्рд░рдпोрдЧ - рдкंрдбिрдд = рдкंреж, рд░ाрдЬрдХीрдп = рд░ाрдЬреж, рдХुрдоाрд░ी = рдХुреж, рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп- рд╡िреж рд╡िреж рдЖрджि।
рдЖрдЬрдХрд▓ рд╢ूрди्рдп рдмिंрджु рд╕ूрдЪрдХ рд╕ंрдХेрдд (реж) рдХी рдЬрдЧрд╣ рдмिंрджु (.) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рднी рд╕ाрдоाрди्рдп рд╣ै, рдпрдеा - рдкं. рдиेрд╣рд░ू, рдбॉ. рд▓ोрд╣िрдпा рдЖрджि

1
8. рд╕рдоाрдк्рддिрд╕ूрдЪрдХ (-реж-/-×-/режрежреж/■■■/×××/●●●)
              рдХिрд╕ी рдЧ्рд░ंрдердХрд╣ाрдиी, рдЕрдз्рдпाрдпрд▓ेрдЦ, рдиिрдмंрдз рдЖрджि рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рдкрд░ рдпрд╣ рдЪिрд╣्рди рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╣рдо рддीрди-рдЪाрд░ рд░ूрдк рдХाрдо рдоें рд▓ेрддे рд╣ैं; рдЬैрд╕े-  
          -реж-  рдпा -×- рдпा режрежреж рдпा  ■■■ рдпा ××× рдпा ●●● рдЖрджि।

рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рдиों рдХे рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╡рд░्рдгрди, рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдПрд╡ं рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рд╕्рдерд▓ों рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣िंрджी рднाрд╖ा рдХे рдкрдарди-рдкाрдарди рдЕрдз्рдпрдпрди-рдЕрдз्рдпाрдкрди рдЖрджि рд╕ंрдмंрдзी рдд्рд░ुрдЯिрдпाँ рд╕्рд╡рдд: рд╣ी рд╣рд▓ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं। рдЗрдирдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдпा рдХрд╣ें рдХि рдЬ्рдЮाрди рд╕े рднाрд╖ा рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рдкрд░िрд╖्рдХाрд░ рдЖрддा рд╣ै। рдЕрд╢ुрдж्рдзिрдпों рдХी рд▓ंрдмी рд╢ृंрдЦрд▓ा рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рд╣िंрджीрднाрд╖ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдЗрдирдХे рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕рдоुрдЪिрдд рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा рд╣ै।