Showing posts with label 202306H. Show all posts
Showing posts with label 202306H. Show all posts

рдХрдмीрд░рджाрд╕ рдХी рднрдХ्рддि рднाрд╡рдиा

рдбॉ. рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣

рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣

рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЖрдЪाрд░्рдп (рд╣िंрджी); рд▓ा. рдм. рд╢ा. рд░ाрдЬрдХीрдп рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдХोрдЯрдкूрддрд▓ी (рдЬрдпрдкुрд░) 303108, рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди, рднाрд░рдд
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 979 996 4305; рдИрдоेрд▓: drsatyavirsingh@gmail.com


рд╣िंрджी рднाрд╖ा рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे 1000 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдХрдмीрд░ рдЬैрд╕ा рдХрд╡ि рддрдеा рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░рдХ рдХрджाрдЪिрдд рд╣ी рдХोрдИ рд╣ुрдЖ। рдХрдмीрд░ рдХी рднрдХ्рддि рдХा рдоाрд░्рдЧ рдЖрджिрдХाрд▓ीрди рд╕िрдж्рдз рддрдеा рдиाрдеों рдХी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рд╕े рд╣ोрддा рд╣ुрдЖ рдХрдмीрд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै। рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рднрдХ्рддि рдХाрд▓ рдоें рдиिрд░्рдЧुрдг рдХाрд╡्рдп рдзाрд░ा рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдХрдмीрд░ рдХा рд╕्рдеाрди рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╣ै। рдХрдмीрд░ рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рднрдХ्рддिрдХाрд▓ीрди рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рд╢िрдЦрд░ рдХрд╡ि рд╣ैं। рдиिрд░्рдЧुрдг рдХाрд╡्рдп рдзाрд░ा рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рдХрд╡ि рдиिрд░рдХ्рд╖рд░ рдеे। рдкрд░्рдпрдЯрди рд╢ीрд▓ рдеे। рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдХे рдХрд╡ि рдЕрдкрдиे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЕрдиुрднрд╡ рдкрд░ рдмрд▓ рджेрддे рд╣ुрдП рд╕рдоाрдЬ рдХो рдирдпा рдоाрд░्рдЧ рджिрдЦा рд░рд╣े рдеे। рдЬिрд╕рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдХрдмीрд░ рдХी рдЗрд╕ рд╕ाрдЦी рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै। рдХрдмीрд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं - 
 "рддेрд░ा рдоेрд░ा рдордирд╡ा рдХैрд╕े рдПрдХ рд╣ोрд╡े рд░े।
 рддू рдХрд╣рддा рдХाрдЧрдЬ рдХी рд▓ेрдЦी, рдоैं рдХрд╣рддा рдЖँрдЦрди рдХी рджेрдЦी॥

 рдХрдмीрд░ рднрдХ्рддिрдХाрд▓ीрди рдиिрд░्рдЧुрдг рдХाрд╡्рдпрдзाрд░ा рдХे рдРрд╕े рд╢िрдЦрд░ рдкुрд░ुрд╖ рдеे рдЬिрдирдХा рдк्рд░рднाрд╡ рд╕ंрдкूрд░्рдг рдХाрд╡्рдпрдзाрд░ा рдкрд░ рдкрд░िрд▓рдХ्рд╖िрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рднрдХ्рддिрдХाрд▓ीрди рдиिрд░्рдЧुрдг рдХाрд╡्рдпрдзाрд░ा рдЕрд░्рдеाрдд рд╕ंрддрдордд рдХे рдЙрдж्рднрд╡ рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХा рд╢्рд░ी рдЧрдгेрд╢ рд╕िрдж्рдз, рдиाрдеों рдХी рд╡ाрдгिрдпों рд╕े рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ुрдЖ рдиाрдорджेрд╡ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдоें рдЖрдХाрд╢рдзрд░्рдоा рдЧुрд░ु рд░ाрдоाрдиंрдж рдХा рд╕ाрдиिрдз्рдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рдЪрддुрд░्рджिрдХ рдлैрд▓ा। рднрдХ्рддि рдХा рдЖрд░ंрдн рдж्рд░рд╡िреЬ рдХे рдЖрд▓рд╡ाрд░ рддрдеा рдирдпрдиाрд░ों рд╕े рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ोрдХрд░ рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдо़े рдиाрдорджेрд╡, рдЬ्рдЮाрдирджेрд╡, рддुрдХाрд░ाрдо рдЖрджि рд╕ाрдзрдХों рдХा рд╕ाрдиिрдз्рдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдоें рдЖрдпा। рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдоें рдХाрд╢ी рдХे рд╕्рд╡рдиाрдордзрди्рдп рдЧुрд░ु рд░ाрдоाрдиंрдж рдХा рд╕्рдкрд░्рд╢ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рднрдХ्рддि рдХो рдирдпा рдоंрдЪ рдоिрд▓ा। рдЗрд╕рд▓िрдП рдбॉ. рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि - "рднрдХ्рддि рдж्рд░рд╡िрдб़ рдЙрдкрдЬी рд▓ाрдП рд░ाрдоाрдиंрдж, рд╕ाрдд рджीрдк рдиौ рдЦंрдб рдоें рдХрдмीрд░ рдиे рдХिрдпा рдк्рд░рдЪंрдб।" рд░ाрдоाрдиंрдж рдХे рдЕрдиेрдХ рд╢िрд╖्рдп рдеे। рдЙрдирдоें рдХрдмीрд░ рдХा рд╕्рдеाрди рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╣ै। рдХрдмीрд░ рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдзрд░्рдорджाрд╕, рдЧुрд░ुрдиाрдирдХ, рд╢ेрдЦ рдлрд░ीрдж, рдорд▓ूрдХрджाрд╕, рджाрджूрджрдпाрд▓, рд╣рд░िрджाрд╕, рд╕ुंрджрд░рджाрд╕, рдпाрд░ी рд╕ाрд╣рдм, рджрд░िрдпा рд╕ाрд╣рдм, рдмुрд▓्рд▓ा рд╕ाрд╣рдм, рдЪрд░рдгрджाрд╕, рддुрд▓рд╕ीрд╕ाрд╣рдм, рдЧрд░ीрдмрджाрд╕, рдЬрдЧрдЬीрд╡рдирджाрд╕, рджрдпाрдмाрдИ, рд╕рд╣рдЬोрдмाрдИ, рдкрд▓рдЯूрджाрд╕ рдЖрджि рдХिрддрдиे рд╣ी рд╕ंрдд рдХрд╡ि рд╣ुрдП рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рднाрд╡ рд╡िрднोрд░ рд╡ाрдгी рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕ाрдзрдиा рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрдн्рдпुрдд्рдеाрди рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ рдк्рд░рдХрдЯ рдХिрдП। рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдоाрдпा, рдоोрд╣, рдмाрд╣्рдпрдбंрдмрд░, рдХрдирдХ рдФрд░ рдХाрдоिрдиी, рдоाँрд╕ाрд╣ाрд░, рддीрд░्рдеाрдЯрди рдЖрджि рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЬीрд╡рди рдХे рд╕ंрдпрдо, рджрдпा, рдХ्рд╖рдоा, рд╕ंрддोрд╖, рдИрд╢्рд╡рд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЖрджि рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा। рдЗрдирдоें рдХрдмीрд░рджाрд╕ рдХी рд╡ाрдгी рд╕рдмрд╕े рдКрдкрд░ рдЖрддी рд╣ै। рдХрдмीрд░ рди рдХेрд╡рд▓ рдорд╣ाрди рдХрд╡ि рдеे рдмрд▓्рдХि рд╡े рдЙрдЪ्рдЪ рдХोрдЯि рдХे рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░рдХ рдеे। рд╡े рдиिрд░्рдЧुрдг рднрдХ्рддि рдХे рдк्рд░рдмрд▓ рдк्рд░рдЪाрд░рдХ рддрдеा рд╣िंрджी рд╕ंрдд рдХाрд╡्рдп рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХрд╡ि рд╣ैं। рд╣िंрджी рд╕ंрдд рдХाрд╡्рдп рдзाрд░ा рдоें рдЙрдирдХा рд╕рд░्рд╡рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╕्рдеाрди рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

рдХрдмीрд░ рдХी рднрдХ्рддि рднाрд╡рдиा-
 рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рднрдХ्рддि рдХाрд╡्рдп рдзाрд░ा рдоें рджो рдХाрд╡्рдп рдзाрд░ाрдПँ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ै- рд╕рдЧुрдг рддрдеा рдиिрд░्рдЧुрдг рднрдХ्рддि। рдХрдмीрд░ рдиिрд░्рдЧुрдг рднрдХ्рддि рдХे рдЕрдиुрдпाрдпी рдеे। рдЧुрд░ु рд░ाрдоाрдиंрдж рд╕े рджीрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рдХрдмीрд░ рдиे рд╡ैрд╡िрдз्рдпрдкूрд░्рдг рднрдХ्рддि рдХो рд╕рдоाрдЬрд╕ुрдзाрд░ рд╕े рдЬोреЬा। рдЬрдирд╕ाрдоाрди्рдп рддрдеा рд╡िрд╡िрдзрд╡рд░्рдгी рд╕ोрдЪ рдХो рд╕ाрдл рддрдеा рдиिрд░्рдорд▓ рдмрдиाрдпा। рднрдХ्рддि рдХो рдХрдмीрд░ рдиे рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдУं рд╕े рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा। рдоंрджिрд░, рдорд╕्рдЬिрдж, рдЧुрд░ुрдж्рд╡ाрд░ा рддрдеा рдЕрди्рдп рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рдерд▓ों рдХी рдорд╣рдд्рддा рдоाрдирд╡ рд╕े рдКрдкрд░ рдирд╣ीं рдмрддाрдпी। рдоाрдирд╡рддा рдХो рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рдмрддाрдпा। рдХрдмीрд░ рдХी рдпрд╣ рд╡ैрд╖्рдгрд╡рдд्рд░рднрдХ्рддि рдПрдХ рдФрд░ рддो рднाрд░рддीрдп рдЕрдж्рд╡ैрддрд╡ाрджी рднाрд╡рдиा рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдеी рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЗрд╕ рдкрд░ рдоुрд╕рд▓рдоाрдиी рдПрдХेрд╢्рд╡рд░рд╡ाрдж рдХा рднी рдк्рд░рднाрд╡ рдеा। рдЗрд╕рдХा рдоूрд▓ рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдеा рдХि рдХрдмीрд░ рдПрдХ рдРрд╕ी рднрдХ्рддि рдзाрд░ा рдХो рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рдеे, рдЬिрд╕े рд╕рднी рд╡рд░्рдЧ рдПрд╡ं рд╕рднी рд╡рд░्рдг рдХे рд╡्рдпрдХ्рддि рдмिрдиा рдХिрд╕ी рд╣िрдЪрдХिрдЪाрд╣рдЯ рдХे рдЕрдкрдиा рд╕рдХे। рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╣िंрджू рдФрд░ рдоुрд╕рд▓рдоाрдиों рдоें рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рд╡ैрдордирд╕्рдп рдПрд╡ं рдИрд░्рд╖्рдпा- рдж्рд╡ेрд╖ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдмрдв़ рд░рд╣े рдеे। рдЕрддः рдХрдмीрд░ рдиे рдЕрдкрдиी рдиिрд░्рдЧुрдг рднрдХ्рддि рдХा рдЖрд╢्рд░рдп рд▓ेрдХрд░ рджोрдиों рдзрд░्рдоों рдХी рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рдХрдЯुрддा рдПрд╡ं рд╡ैрдордирд╕्рдп рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рджूрд░ рдХрд░рдХे рдПрдХ рдРрд╕ी рд╕ाрдоाрди्рдп рднрдХ्рддि рдХा рдк्рд░рдЪाрд░ рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдоें рд░ाрдо рдФрд░ рд░рд╣ीрдо, рдХृрд╖्рдг рдФрд░ рдХрд░ीрдо, рдорд╣ाрджेрд╡ рдФрд░ рдоोрд╣рдо्рдордж рдХी рдПрдХрд░ूрдкрддा рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдХे рдПрдХ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рдЙрдкाрд╕рдиा рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рдПрдХрддा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдоाрдирд╡ рдоाрдд्рд░ рдХी рдПрдХрддा рдХा рдк्рд░рдЪाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा। 

рдХрдмीрд░ рдХी рдиिрд░्рдЧुрдг рднрдХ्рддि рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдмिंрджुрдУं рд╕े рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै-

1. рдЧुрд░ु рдорд╣िрдоा/рдЧुрд░ु рдХी рдорд╣рдд्рддा-
рдЧुрд░ु рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рднрдХ्рддिрдХाрд▓ рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рдХрд╡िрдпों рдиे рдмрддाрдпा рдкрд░ंрддु рдХрдмीрд░ рдиे рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рдЧुрд░ु рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдкрд░ рдпा рдЧुрд░ु рдХी рдорд╣िрдоा рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा। рдХрдмीрд░ рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЧुрд░ु рдЧोрд╡िंрдж рд╕े рднी рдмрдб़ा рд╣ै। рд╡े рдХрд╣рддे рд╣ैं-
 "рдЧुрд░ु рдЧोрд╡िंрдж рджोрдК рдЦрдб़े, рдХाрдХे рд▓ाрдЧू рдкाрдп।
 рдмрд▓िрд╣ाрд░ी рдЧुрд░ु рдЖрдкрдиे, рдЬिрди рдЧोрд╡िंрдж рджिрдпो рдмрддाрдП॥"

рдЕрд░्рдеाрдд् рдЧुрд░ु рд╣рдоें рдИрд╢्рд╡рд░ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рдоें рд░ाрд╕्рддा, рдоाрд░्рдЧ рджिрдЦाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдЧрд░ рдЧुрд░ु рдФрд░ рдЧोрд╡िंрдж (рднрдЧрд╡ाрди) рдПрдХ рд╕ाрде рд╣ो рддो рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╣рдоें рдЧुрд░ु рдХो рдкрд╣рд▓े рдирдорди рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдХрдмीрд░рджाрд╕ рдХे рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдкрдж्рдп рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд╕्рд╡рдпं рднрдЧрд╡ाрди рдХрд╣ рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рдкрд╣рд▓े рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдЧुрд░ु рдХो рдирдорди рдХрд░ें।
 рдХрдмीрд░ рдХे рдПрдХ рдЕрди्рдп рдкрдж рд╕े рдЧुрд░ु рдХी рдорд╣рдд्рддा рдХो рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдХрдмीрд░ рдХрд╣рддे рд╣ै-
 "рдХрдмीрд░ा рддे рдирд░ рдЕंрдз рд╣ै, рдЬो рдЧुрд░ु рдХो рдХрд╣рддे рдФрд░।
 рд╣рд░ि рд░ूрдаे рдЧुрд░ु рдаौрд░ рд╣ै, рдЧुрд░ु рд░ूрдаे рдирд╣ीं рдаौрд░॥"

рдЕрд░्рдеाрдд् рдХрдмीрд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рд╡े рд▓ोрдЧ рдЕंрдзे рд╣ैं, рдЕрдЬ्рдЮाрдиी рд╣ै рдЬो рдЧुрд░ु рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рдирд╣ीं рдЬाрдирддे рд╣ैं, рдХ्рдпोंрдХि рднрдЧрд╡ाрди рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЧुрд░ु рд░ूрдкी рдоाрд░्рдЧ рд╕े рдЧुрдЬрд░рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдпрджि рднрдЧрд╡ाрди рд░ूрда рдЬाрддा рд╣ै рддो рдЙрдирдХो рдордиाрдиे рдХी рд╡िрдзि рдЧुрд░ु рд╣ी рд╣рдоें рдмрддाрдПंрдЧे рд▓ेрдХिрди рдпрджि рдЧुрд░ु рд╣ी рд░ूрда рдЧрдП рддो рдлिрд░ рдЗрд╕ рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рд╣рдоाрд░ा рдХोрдИ рднी рд╣िрддैрд╖ी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा।
рдХрдмीрд░ рдХे рдПрдХ рдФрд░ рдкрдж рд╕े рдЧुрд░ु рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдХрдмीрд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं-
 "рд╕рддрдЧुрд░ु рдХी рдорд╣िрдоा рдЕрдирдд, рдЕрдиंрдд рдХिрдпा рдЙрдкрдЧाрд░। 
 рд▓ोрдЪрди рдЕрдиंрдд рд╣ो рдЙрдШाреЬिрдпा, рдЕрдиंрдд рджिрдЦाрд╡рдгрд╣ाрд░॥" 

рдпрд╣ाँ рдмрддाрдпा рд╣ै рдХि рдЧुрд░ु рд╣ी рдЙрд╕ рдЕрдиंрдд, рдЕрд╕ीрдо рд╕рдЪрд░ाрдЪрд░ рд╕рдд्рддा рд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдоिрд▓ाрддा рд╣ै рдпा рдпूं рдХрд╣ें рдХि рдЙрд╕ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХा рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै। рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рдЧुрд░ु рд╣рдоें рдЕрдЬ्рдЮाрдирддा рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢рдоाрди рдХी рдУрд░ рд▓ेрдХрд░ рдЬाрддा рд╣ै। 

2. рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рдПрдХрддा/рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХी рдПрдХрддा/рдПрдХेрд╢्рд╡рд░рд╡ाрдж рдкрд░ рдмрд▓-
 рдХрдмीрд░ рдиे рд╣िंрджुрдУं рдХे рдмрд╣ुрджेрд╡рд╡ाрджрдФрд░ рддрдеा рдоुрд╕рд▓рдоाрдиों рдХे рдПрдХेрд╢्рд╡рд░рд╡ाрдж рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдПрдХ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХा рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХिрдпा। рдЬो рдШрдЯ рдШрдЯ рд╡ाрд╕ी рд╣ै। рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рд░рдоा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдиिрд░्рдЧुрдг рдиिрд░ाрдХाрд░ рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдХрдмीрд░ рдиे "рдоुрд╕рд▓рдоाрди рдХा рдПрдХ рдЦुрджाрдИ, рдХрдмीрд░ рдХा рд╕्рд╡ाрдоी рд░рд╣्рдпा рд╕рдоाрдИ" рдХрд╣рдХрд░ рдоुрд╕рд▓рдоाрдиों рдХे рдЙрд╕ рдПрдХेрд╢्рд╡рд░рд╡ाрдж рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЦुрджा рдХो рдмंрджे рд╕े рдкृрдердХ рд╕ाрддрд╡ें рдЖрд╕рдоाрди рдкрд░ рдмैрдаा рд╣ुрдЖ рдоाрдиा рд╣ै рдФрд░ 'рдЕрдкрд░ंрдкाрд░ рдХे рдиाрдЙँ рдЕрдиंрдд' рддрдеा 'рдЬाрдХे рдоुрдЦ рдоाрдеा рдирд╣ीं, рдиाрд╣ी рд░ूрдк рдХुрд░ूрдк" рдЖрджि рдХрд╣рдХрд░ рд╣िंрджुрдУं рдХी рдмрд╣ुрджेрд╡ рдЙрдкाрд╕рдиा рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдПрдХ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рдЕрдиेрдХ рдиाрдо рдмрддाрдП рддрдеा рдЙрд╕े рдиिрд░्рдЧुрдг, рдиिрд░ाрдХाрд░ рдмрддाрдпा рд╣ै। 
 
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХрдмीрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рд╕ंрдмंрдзी рднाрд╡рдиा рдоें рдПрдХрддा рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдПрдХ рдиिрд░ाрдХाрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рдЙрдкाрд╕рдиा рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрддे рд╣ैं। рдЙрд╕े рд╕рд░्рд╡рд╡्рдпाрдкी, рд╕рд░्рд╡ рдиिрдпंрддा, рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рддрдеा рдкрд░ाрдд्рдкрд░ рдм्рд░рд╣्рдо рдХрд╣рдХрд░ рдмुрдж्рдзि, рдорди рдФрд░ рд╡ाрдгी рд╕े рд╕рд░्рд╡рдеा рдЕрдЧрдо, рдЕрдЧोрдЪрд░ рдмрддाрддे рд╣ैं рддрдеा "рд╣рдорд░ै рд░ाрдо рд░рд╣ीрдо рдХрд░ीрдоा рдХैрд╕ो рдЕрд▓рд╣ рд░ाрдо рд╕рддि рд╕ोрдИ, рдмिрд╕्рдоिрд▓ рдоेрдЯि рдмिрд╕ंрдмрд░ рдПрдХै рдФрд░ рди рджूрдЬा рдХोрдИ" рдХрд╣рдХрд░ рд░ाрдо рд░рд╣िрдо, рдХृрд╖्рдг рдХрд░ीрдо, рд░ाрдо рдЕрд▓्рд▓ाрд╣, рдмिрд╕рдоिрд▓ рд╡िрд╢्рд╡ंрднрд░ рдЖрджि рд╕рдмрдХी рдПрдХрддा рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХी рдПрдХрддा рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрддे рд╣ैं।

3. рдиाрдо рд╕्рдорд░рдг-
рдиिрд░्рдЧुрдг рднрдХ्рддि рдоें рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рдиाрдо рдХा рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕рднी рдиिрд░्рдЧुрдг рднрдХ्рдд рдХрд╡िрдпों рдиे рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХे рдиाрдо рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХे рдиाрдо рдХो рд╣ी рдм्рд░рд╣्рдо рдоाрдиा рд╣ै। рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рдХрдмीрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рд░ूрдк рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЙрдирдХे рдиाрдо рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рджेрддे рд╣ैं। рдаीрдХ рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рд╕े рд╡े рдРрд╕ी рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рдиाрдо рд╕्рдорд░рдг рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрдеा-
 "рдоाрд▓ा рддो рдХрд░ рдоें рдлिрд░ै, рдЬीрдн рдлिрд░ै рдоुрдЦ рдоाрд╣िं।
 рдордиुрд╡ाँ рддो рджрд╕ рджिрд╕ि рдлिрд░ै, рд╕ो рддो рд╕ुрдоिрд░рди рдиाрд╣िं॥"

рдЕрд░्рдеाрдд् рдоाрд▓ा рддो рд╣ाрде рдоें рдлिрд░рддी рдФрд░ рдЬीрдн рдоुрдЦ рдоें рдлिрд░рддी рд╣ै рдкрд░ंрддु рдорди рджрд╕ рджिрд╢ाрдУं рдоें рдлिрд░рддा рд╣ै। рдХрдмीрд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЪिрд▓्рд▓ाрдиे рд╕े рд╣ी рднрдЧрд╡ाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдорди рдоें рд╣े рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рдиाрдо рдХा рд╕्рдорд░рдг рдХрд░ें। рджिрдЦाрд╡ा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдирд╣ीं। рдХрдмीрд░ рджिрдЦाрд╡े рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рддे рд╣ैं। 

4. рдЖрдЪрд░рдг рдХी рд╢ुрдж्рдзрддा-
 рдХрдмीрд░рджाрд╕ рдЖрдЪрд░рдг рдХी рд╢ुрдж्рдзрддा рдкрд░ рдмрд▓ рджेрддे рд╣ैं। рдХрдмीрд░ рдоाрдпा-рдоोрд╣, рдХрдирдХ-рдХाрдоिрдиी, рдХाрдо, рдХ्рд░ोрдз, рд▓ोрдн, рдЖрджि рдХो рдЫोреЬрддे рд╣ुрдП рд╡िрд╢ुрдж्рдз рдЖрдЪрд░рдг рдкрд░ рдмрд▓ рджेрддे рд╣ैं। рдХрдмीрд░ рд╕рдЬ्рдЬрдиों рдХी рд╕ंрдЧрддि рдФрд░ рджुрд╖्рдЯों рд╕े рджूрд░ी рдХी рдмाрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрдеा-
 "рдХрдмीрд░ рд╕ंрдЧрддि рд╕ाрдзु рдХी, рдмेрдЧि рдХрд░ीрдЬै рдЬाрдЗ।
 рджुрд░рдорддि рджूрд░ि рдЧँрдмाрдЗ рд╕ो, рджेрд╕ी рд╕ुрдорддि рдмрддाрдЗ॥"

рдЕрд░्рдеाрдд् рд╕ाрдзु рд╕ंрдЧрдд рд╕े рд╣ी рдордиुрд╖्рдп рдХी рдЕрдЬ्рдЮाрдирддा рджूрд░ рд╣ोрддी рд╣ै।

5. рдордз्рдпрдоाрд░्рдЧी рджृрд╖्рдЯि рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг- 
 рдХрдмीрд░ рдиे рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз рдХे рдордз्рдпрдо рдоाрд░्рдЧ рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХिрдпा। рдХрдмीрд░рджाрд╕ рдиे рдордз्рдпрдордоाрд░्рдЧ рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рд╣рдоें рди рддो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдЧृрд╣ाрд╕рдХ्рддि рдкрд░ рдмрд▓ рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП рд╣ैं рддрдеा рди рд╣ी рдЧृрд╣рд╕्рде рдХा рдкрд░िрдд्рдпाрдЧ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕рдоें рд╕ाрдзрдХ рдЧृрд╣рд╕्рдеी рдХे рдЕंрджрд░ рд░рд╣рдХрд░ рд╣ी рдХाрдо, рдХ्рд░ोрдз, рд▓ोрдн, рдоोрд╣ рдЖрджि рд╡िрдХाрд░ों рдкрд░ рд╡िрдЬрдп рдкाрддा рд╣ुрдЖ рдЕрдиाрд╕рдХ्рдд рд╣ोрдХрд░ рднрдЧрд╡рдж्рднрдЬрди рдоें рд▓ीрди рд░рд╣ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдХрдмीрд░ рдЙрд╕ рджृрд╖्рдЯि рдХो рд╕ाрдордиे рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЙрд╕े рдПрдХांрдд рдпा рдЬंрдЧрд▓ рдоें рдЬाрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдорди рдХो рд╡рд╢ рдоें рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि рдЧृрд╣рд╕्рде рд╣ोрдХрд░ рднी рд╡ैрд░ाрдЧ्рдпрдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рди рд╡्рдпрддीрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрджि рдПрдХांрддрд╡ाрд╕ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдорди рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдирд╣ीं рд╣ै рддो рд╡рд╣ рдмैрд░ाрдЧी рд╣ोрдХрд░ рднी рдЧृрд╣ाрд╕рдХ्рдд рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै। рдХрдмीрд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рд╢рд░ीрд░ рдХो рдЗрддрдиा рдХрд╖्рдЯ рджे рдХि рд╢рд░ीрд░ рд╣ी рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЬाрдП рдФрд░ рди рдЗрддрдиा рдЖрд▓рд╕ी рдмрдиे рдХि рд╣рдо рдХुрдЫ рдХрд░ рд╣ी рдирд╣ीं рд╕рдХрддे। рд╢рд░ीрд░ рдХो рдЕрдзिрдХ рдХрд╖्рдЯ рджेрдХрд░ рдХрдаिрди рд╕ाрдзрдиा рдЕрдзिрдХ рджिрди рддрдХ рдирд╣ीं рдЪрд▓ рд╕рдХрддी। рдЕрд░्рдеाрдд् рд╕िрддाрд░ рдХे рддाрд░ рдХो рдЗрддрдиा рдирд╣ीं рдЦींрдЪों рдХि рдЯूрдЯ рдЬाрдП рддрдеा рдЗрддрдиा рдвीрд▓ा рднी рдиा рдХрд░ो рдХि рдмेрд╕ुрд░ा рд╣ो рдЬाрдП।" рдордз्рдпрдо рдоाрд░्рдЧ рд╣ी рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдоाрд░्рдЧ рд╣ै। 

6. рдоाрдзुрд░्рдп рднाрд╡-
 рдХрдмीрд░ рдХी рднрдХ्рддि рдоें рдоाрдзुрд░्рдп рднाрд╡ рдХी рддीрд╡्рд░рддा рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдХрдмीрд░ рдХी рднрдХ्рддि рдоें рд╕ूрдлी рдХрд╡िрдпों рдЬैрд╕ा рдоाрдзुрд░्рдп рднाрд╡ рджृрд╖्рдЯिрдЧोрдЪрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЖрдд्рдоा рдФрд░ рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХे рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рдпोрдЧ рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрдмीрд░ рдиे рдХिрдпा рд╣ै, рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рднाрд╡ рд╡िрднोрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। рдЙрд╕рдоें рд╡िрд░рд╣ рдХी рдЬो рддीрд╡्рд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рдЕрдз्рдпाрдд्рдо рдоें рдмрд╣ुрдд рдХрдо рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдпрдеा-
 рдмाрд╕ुрд░ी рд╕ुрдЦ рдиाँ рд░ैрдгि рд╕ुрдЦ, рдиाँ рдиाँ рд╕ुрдЦ рд╕ुрдкिрдиै рдоाँрд╣ि।
 рдХрдмीрд░ рдмिрдЫुрдЯ्рдпा рд░ाрдо рд╕ूँ, рдиाँ рд╕ुрдЦ рдзूрдк рди рдЫाँрд╣ि॥
*** **** ****
рдмрд╣ुрдд рджिрдирди рдХी рдЬोрд╡рддी, рдмाрдЯ рддुрдо्рд╣ाрд░ी рд░ाрдо।
рдЬिрд╡ рддрд░рд╕ै рддुрдЭ рдоिрд▓рди рдХूँ, рдорди рдиाрд╣िं рд╡िрд╢्рд░ाрдо॥
*** *** ***
рдпрд╣ рддрди рдЬाрд▓ौ рдорд╕ि рдХрд░ूँ, рдЬ्рдпूँ рдзूрд╡ाँ рдЬाрдЗ рд╕рд░рдЧ्рдЧि।
рдорддि рд╡ै рд░ाрдо рджрдпा рдХрд░ैं, рдмрд░рд╕ि рдмुрдЭाрд╡ै рдЕрдЧ्рдЧि॥

рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी рдкрджों рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рдХрдмीрд░ рдХी рдЖрдд्рдоा рдЕрдкрдиे рдиिрд░्рдЧुрдг рдПрд╡ं рдиिрд░ाрдХाрд░ рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХे рд▓िрдП рд╡िрд░рд╣ рд╡्рдпрдеिрдд рдиाрд░ी рдХी рднाँрддि рдЫрдЯрдкрдЯाрддी рд╣ुрдИ рдЕंрдХिрдд рдХी рдЧрдпी рд╣ै। рдЙрд╕े рди рджिрди рдоें рд╕ुрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ैं, рди рд░ाрдд рдоें, рди рдЬाрдЧрдиे рдкрд░ рд╕ुрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рди рд╕्рд╡рдк्рди рдоें, рди рдзूрдк рдоें рд╕ुрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рди рдЫाँрд╣ рдоें। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╡िрд░рд╣िрдгी рдХी рднाँрддि рдЕрдд्рдпंрдд рд╡्рдпрдеिрдд рдЖрдд्рдоा рдХा рдЪिрдд्рд░рдг рдХрд░рдХे рдХрдмीрд░ рдиे рдоाрдзुрд░्рдп рднाрд╡ рдХी рднрдХ्рддि рдХो рдЕрдкрдиाрдпा рд╣ै।

7. рд╣рдардпोрдЧ рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢-
рдХрдмीрд░ рдХी рднрдХ्рддि рдкрд░ рдЖрджिрдХाрд▓ीрди рдиाрдеों рдХे рд╣рдардпोрдЧ рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рдХрдмीрд░ рдиे рдмाрд░-рдмाрд░ рдЗреЬा, рдкिंрдЧрд▓ा, рд╕ुрд╖ुрдо्рдиा, рдХुंрдбрд▓िрдиी, рдЕрд╖्рдЯрдЪрдХ्рд░ рдЖрджि рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै। рдЬैрд╕े-
 реж рдЕрд╖्рдЯ рдХрдорд▓ рджрд▓ рдЪрд░рдЦा рдбौрд▓े।
 реж рд╕ुрди्рди рдоंрдбрд▓ рдоें рдШрд░ рдХिрдпा।
 реж рдЧрдЧрди рдоंрдбрд▓ рд╕ींрдЧी рдмाрдЬै।

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХрдмीрд░ рдиे рд╣рдардпोрдЧ рдХा рдЬрдЧрд╣-рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиी рдиिрд░्рдЧुрдг рднрдХ्рддि рдХा рдиिрд░ूрдкрдг рдХिрдпा рд╣ै।

8. рдк्рд░рдкрдд्рддि рднाрд╡ рдХा рдЕрдиुрдЧрдорди- 
 рдХрдмीрд░ рдХी рднрдХ्рддि рдоें рдк्рд░рдкрддि рднाрд╡ рдХो рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдк्рд░рдкрддि рд╢рдм्рдж рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рд╣ै- рдЕрдирди्рдп рднрдХ्рддि। рд╡ाрдпु рдкुрд░ाрдг рдоें рдк्рд░рдкрддि рдХे рдЫрд╣ рдЕंрдЧ рдоाрдиे рдЧрдП рд╣ैं -1 рдЕрдкрдиे рдЗрд╖्рдЯ рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдЧुрдгों рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рдХा рд╕ंрдХрд▓्рдк 2. рдЙрд╕рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдЧुрдгों рдХा рдд्рдпाрдЧ 3. рдЗрд╖्рдЯ рджेрд╡ рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдХ्рд╖ा рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ 4. рд░рдХ्рд╖рдХ рдХा рдЧुрдгрдЧाрди 5. рдЖрдд्рдорд╕рдорд░्рдкрдг 6 рджैрди्рдп।

 рдХрдмीрд░ рдХी рднрдХ्рддि рдоें рдЙрдХ्рдд 'рд╖рдЯ् рд╡िрдж्рдпा рд╢рд░рдгाрдЧрддि' рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╕े рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ै। рдХрдмीрд░ рдХी рд╕рднी рд╕ाрдЦिрдпों, рдкрджों рдоें рдиिрд░्рдЧुрдг, рдиिрд░ाрдХाрд░ рдм्рд░рд╣्рдо рдХे рдЧुрдгों рдХा рд╣ी рд╡рд░्рдгрди рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдХрдмीрд░ рдиे рдХाрдо, рдХ्рд░ोрдз, рд▓ोрдн, рдоोрд╣, рдоाрдпा,рдЖрд╢ा, рддृрд╖्рдгा рдЖрджि рдХे рдкрд░िрдд्рдпाрдЧ рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдИрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рдоाрд░्рдЧ рдоे рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी рдЧुрдг рдмाрдзрдХ рд╣ै। рдЕрддः рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рдЧुрдгों рдХो рдЫोрдб़рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджी рд╣ै।

рдХрдмीрд░ рдХी рднрдХ्рддि рднाрд╡рдиा рдХे рд╡рд░्рдгрди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рддрдеा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЙрдирдХी рднрдХ्рддि рдиिрд╖्рдХाрдо рднाрд╡ рдХी рд╣ै। рдХрдмीрд░ рдХी рднрдХ्рддि рдоें рдиिрд╖्рдХाрдо рднाрд╡ рдХी рдк्рд░рдмрд▓рддा рд╣ै। рдиिрд░्рдЧुрдг рдм्рд░рд╣्рдо рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдЯूрдЯ рд╢्рд░рдж्рдзा рдПрд╡ं рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдк्рд░рдХрдЯ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдХрдмीрд░рджाрд╕ рдХी рднрдХ्рддि рд╕ाрдзрдиा рдоें рдмाрд╣्рдп рд╕ाрдзрдиों рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा, рдЖंрддрд░िрдХ рд╕ाрдзрдиा рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрддे рд╣ुрдП рдоाрдирд╕िрдХ рдкूрдЬा рдПрд╡ं рдоाрдирд╕िрдХ рдз्рдпाрди рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╢ुрдж्рдз рдЖрдЪрд░рдг рддрдеा рд╕рдд्рдп рдЖрдЪрд░рдг рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा рд╣ै। рдоूрд░्рддि рдкूрдЬा рдПрд╡ं рдЕрд╡рддाрд░рд╡ाрдж рдХा рдЦंрдбрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХेрд╡рд▓ рдиाрдо рд╕्рдорд░рдг рдж्рд╡ाрд░ा рдм्рд░рд╣्рдо рд╕े рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। рднрдЧрд╡ाрди рдХे рдЧुрдг рдХीрд░्рддрди рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рджेрддे рд╣ुрдП рднрдХ्рддों рдХे рдЖрдд्рдорд╕рдорд░्рдкрдг рдХो рднрдХ्рддि рдХा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдЕंрдЧ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рд╣ै рддрдеा рд╕рдд्рд╕ंрдЧрддि, рд╕ाрдзु рд╕ेрд╡ा, рдЗंрдж्рд░िрдп рдиिрдЧ्рд░рд╣, рд╕ंрдпрдо, рд╡ैрд░ाрдЧ्рдп, рдЕрдиाрд╕рдХ्рдд рднाрд╡, рдоाрдпा рдХा рдкрд░िрдд्рдпाрдЧ, рдЧुрд░ु рд╕ेрд╡ा, рдоाрдзुрд░्рдп рднाрд╡ рдЖрджि рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдХрдмीрд░ рдХी рднрдХ्рддि рдоें рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╡िрдирдо्рд░рддा рддрдеा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХрддा рдХे рд╕ाрде рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै।

рд╕ंрджрд░्рдн 
1. рдбॉ. рдмрдЪ्рдЪрди рд╕िंрд╣ - рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕
2. рдбॉ. рдж्рд╡ाрд░рдХा рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕рдХ्рд╕ेрдиा - рдк्рд░ाрдЪीрди рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХрд╡ि
3. рдбॉ. рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░ - рдХрдмीрд░

рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢': рджीрдк्рддि рдЧुрдк्рддा

рджीрдк्рддि рдЧुрдк्рддा
рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рдЖрд░рдо्рднिрдХ рд╕ूрдд्рд░ों рдХो рдЦोрдЬрдиे рдХे рд▓िрдП рдпрджि рд╡िрд╢्рд╡рдкрдЯрд▓ рдкрд░ рдиреЫрд░ рдбाрд▓ें рддो, рдЕрдаाрд░рд╣рд╡ीं рд╕рджी рдоें рд▓рди्рджрди рдХी рдоेрд░ी рд╡ोрд▓рд╕्рдЯोрдирдХ्рд░ाреЮ्рдЯ (Mary Wollstonecraft, 1759- 1797) рдк्рд░рдердо рдиाрд░ीрд╡ाрджी рдорд╣िрд▓ा рд╡िрдЪाрд░рдХ рдФрд░ рдк्рд░рдЦ्рдпाрдд рд╕рдорд░्рдердХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ाрдордиे рдЖрддी рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рд▓ैंрдЧिрдХ рд╕рдоाрдирддा рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдЕрдкрдиी рдХрд▓рдо рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдиाрд░ी рдЙрдд्рдеाрди рдХी рдмाрдд рдХी рдеी! рд╡े рдк्рд░рдердо рдиाрд░ीрд╡ाрджी рдЪिрди्рддрдХ рдеी! рд▓ेрдХिрди ‘рдиाрд░ीрд╡ाрдж’ рдХा рдкрд░рдЪрдо рдкूрд░े реЫोрд░-рд╢ोрд░ рд╕े рдЙрди्рдиीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдХे рдордз्рдп рд╕рди् 1848 рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдХेрдбी рд╕्рдЯैंрдЯрди (Elizabeth Cady Stanton, 1815– 1902) рдиे рдлрд╣рд░ाрдпा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиाрд░ी рдорддाрдзिрдХाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ाреЫ рдЙрдаाрдИ। рддрджрдирди्рддрд░ рдЙрдирдХे рдкीрдЫे рдзीрд░े-рдзीрд░े рдПрдХ рдХाрд░рд╡ाँ рдмрдирддा рдЧрдпा। рдлिрд░ рдоैрд╕ेрдЪुрд╕ेрдЯ्рд╕ рдХी рд▓ूрд╕ी рд╕्рдЯोрди рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдпुрдж्рдзों рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЖрд╡ाреЫ рдЙрдаाрдиे рд╡ाрд▓ी рдФрд░ рдиाрд░ी рдорддाрдзिрдХाрд░ों рдХी рджुрд░्рдзрд░्рд╖ рдкрдХ्рд╖рдзрд░ - рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдХैрд░ी рдЪैрдкрдоैрди рдХैрдЯ, рдиाрд░ी рдХे рд╣рдХों рдХी рдоाँрдЧ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╡рд╣ीं рдХी рдПрд▓िрд╕ рдкॉрд▓, рдФрд░ рдЗрдирдХे рдмाрдж, рдмीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдХे рдордз्рдп рдоें рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдЖрди्рджोрд▓рди рдХी рд╕рд╢рдХ्рдд рд╕рдорд░्рдердХ рдл्рд░ांрд╕ рдХी рд╕िрдоॉрди рдж рдмुрд╡рдС (1908- 1986), рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рд▓ेрдЦिрдХा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддा рдмैрдЯी реЮ्рд░ीрдбैрди (1921- 2006) рдХी рдЖрд╡ाрдЬें рдЪाрд░ों рдУрд░ рдЧूँрдЬी!

рдкрд╢्рдЪिрдо рд╕े рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдХी рд▓рд╣рд░ рдкूрд░्рд╡ рдоें рднाрд░рдд рдоें рдЙрди्рдиीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдоें рддрдм рджृрд╖्рдЯिрдЧрдд рд╣ुрдИ рдЙрди्рдиीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдХे рдордз्рдп рднाрд░рдд рдоें рддрдм рдЙрднрд░ी, рдЬрдм рдиाрд░ी-рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдк्рд░рдЪाрд░ рдФрд░ рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХे рд▓िрдП, рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рд╕рддाрд░ा рдЬिрд▓े рдХी рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рдмाрдИ рдЬ्рдпोрддिрд░ाрд╡ рдлुрд▓े рдиे 1848 рдоें рдкुрдгे рдоें рд╕िрд░्реЮ рдиौ рдЫाрдд्рд░ाрдУं рдХी рдЫोрдЯी рд╕े рд╕ंрдЦ्рдпा рд╕े рд╕्рдХूрд▓ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдЦोрд▓ा рдФрд░ рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЕрд╡рдзि рдоें, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкाँрдЪ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ рдбाрд▓े। рдЗрд╕ рддрд░рд╣, рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рдоें рдкрд╣рд▓े рдмाрд▓िрдХा рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ। рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рдмाрдИ рдлुрд▓े рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХी рдХी рдкрд╣рд▓ी рдиाрд░ीрд╡ाрджी рдорд╣िрд▓ा рдеीं, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдиे рдиाрд░ी рдЙрдд्рдеाрди рд╣ेрддु рдиाрд░ी-рд╢िрдХ्рд╖ा рдПрд╡ं рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рд▓िрдП рд╕рд░ाрд╣рдиीрдп рдХрджрдо рдЙрдаाрдпा। рдЙрдирдХे рдЙрдкрд░ाрди्рдд, рдкंрдбिрддा рд░рдоाрдмाрдИ (1858-1922), рдмंрдЧाрд▓ рдХी рд╕рд░рд▓ा рджेрд╡ी (1872 –1945) рд╕ांрдЧрд▓ी, рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рд╣ी рдХाрд╢ीрдмाрдИ рдХाрдиिрддрдХрд░ (1861–1948) рдиाрд░ी рд╕рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рдоें рдЖрдЧे рдЖрдИ! рдмीрддрддे рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде, рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╢ाрд╕рди рдХे рдЦिрд▓ाрдл़ 1857 рдХे ‘рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо’  рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╣ोрдиे рдкрд░, рдХрд╕्рддूрд░рдмा, рд▓рдХ्рд╖्рдоी рд╕рд╣рдЧрд▓, рдЕрд░ूрдгा рдЖрд╕рдл़ рдЕрд▓ी, рд╡िрдЬрдпрд▓рдХ्рд╖्рдоी рдкंрдбिрдд, рд╕ुрдЪेрддा рдХृрдкрд▓ाрдиी, рдоुрдеुрд▓рдХ्рд╖्рдоी рд░ेрдб्рдбी,, рднीрдХाрдЬी рдХाрдоा, рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी рдЕрдоृрдд рдХौрд░, рдПрдиी рдмेрд╕ेंрдЯ рдиे, рднाрд░рдд рдХी рдЖреЫाрджी рдХी рд╡ीрд░ाрдЩ्рдЧрдиाрдУं рдХे рд░ूрдк рдоें ‘рдиाрд░ी-рд╢рдХ्рддि’ рдХी рдЦाрд╕ी рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиाрдИ!
рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдХे рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрд╡рд▓ोрдХрди рд╕े рдпрд╣ рддрде्рдп рд╕ाрдордиे рдЖрддा рд╣ै рдХि рдЗрди рд╕рднी рдиाрд░ीрд╡ाрджी рд╕рдорд░्рдердХ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рдЕрдаाрд░рд╣рд╡ीं рд╕рджी рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЖрдЬ рддрдХ рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдХे рддрд╣рдд рдХрднी рднी рджेрд╣ рдФрд░ рдпौрди рдЖрдЬाрджी рдХी рдмाрдд рдирд╣ीं рдХी! рд▓ेрдХिрди рдЖрдЬ рдЗрдХ्рдХीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдоें рдЕрдкрдиी рд╢ाрд▓ीрди рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдЙрджाрдд्рдд рдоूрд▓्рдпों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдЦ्рдпाрдд рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рджेрд╢ рдоें, рджेрдЦрдиे рдоें рдЖрдпा рд╣ै рдХि рдЕрдзрдХрдЪрд░ी рд╕ोрдЪ рд╡ाрд▓ी рдХुрдЫ 'рдкрд░ा-рдЖрдзुрдиिрдХ’ рдорд╣िрд▓ाрдРं рджेрд╣ рдФрд░ рд╕ेрдХ्рд╕ рдХी рдЖрдЬाрджी рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдкрд░ рдеोрдкрддी рдиреЫрд░ рдЖрддी рд╣ैं! рд╡े рдЕрдкрдиे рд╕ंрд╡ाрджों, рднाрд╖рдгों рдФрд░ рд▓ेрдЦрдиी рд╕े рдЗрд╕ рдУрд░ рдмрд╣ुрдд рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рдХे рд╕ाрде рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ैं! рдЕрдХ्рд╕рд░ рджेрдЦрдиे рдоें рдЖрдпा рд╣ै рдХि рджेрд╣рд╡ाрдж рдФрд░ рдпौрди рд╕्рд╡ाрддрди्рдд्рд░्рдп рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рд╕े рдХोрд░ोрдиा рдХी рддрд░рд╣ ‘рдШाрддрдХ’ рдЕंрджाреЫ рдоें рдлैрд▓ा рд╣ुрдЖ рд╣ै! рдЗрд╕े рдиाрдкрд╕ंрдж рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдФрд░ рдЗрд╕рд╕े рдмрдЪрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ुрдзीрдЬрди рдЦाрдоोрд╢ी рдХा рдоाрд╕्рдХ рд▓рдЧा рд▓ेрддे рд╣ै! рд▓ेрдХिрди рджेрд╣рд╡ाрдж рдФрд░ рдпौрди рд╕्рд╡ाрддрди्рдд्рд░्рдп рдХा рдпрд╣ ‘рд╡ाрдпрд░рд╕’ рдЪुрдк्рдкी рд╕ाрдзрдиे рд╕े рдирд╣ीं рдорд░ेрдЧा! рдЕрдкिрддु рдЗрд╕рдХा рдкुрд░рдЬोрд░ рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд╕рд╣ी рдоूрд▓ рд░ूрдк рдХो рд╕ाрдордиे рд▓ाрдиे рд╕े рд╣ी рдпрд╣ рдиिрд╖्рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрдЧा! рд╡рд░рдиा рдпрд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЕрд╣िрдд рдХрд░ рдЙрд╕рдХो рдмрдж рд╕े рдмрджрддрд░ рдмрдиा рджेрдЧा! рдЙрд╕े рдХुрд░ूрдк рдмрдиा рджेрдЧा! рдХाрдлी рдХुрдЫ рддो рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЕрд╣िрдд рдХрд░ рд╣ी рдЪुрдХा рд╣ै!

рдЗрд╕ рдЕрд╣рдо рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдоैंрдиे рджेрд╢-рд╡िрджेрд╢ рдХे рд╡िрдЪाрд░рд╢ीрд▓ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рд╡िрдЪाрд░ рдЬाрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЖрдирд▓ाрдЗрди рдкрд░िрдЪрд░्рдЪा рдЖрдпोрдЬिрдд рдХी! рдХुрдЫ рд╕े рдоैं рдЕрдкрдиी рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд░ूрдк рд╕े рдоिрд▓ी рдФрд░ рдЙрди рд╕рдм рд╕ुрдзीрдЬрдиों рдХा рдЬो рдХрд╣рдиा рдеा, рдЙрд╕े рдоैं рдпрд╣ाँ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ूँ।

рдордорддा рдХाрд▓िрдпा
рдордорддा рдХाрд▓िрдпा (рд▓ेрдЦिрдХा, рдиोрдПрдбा): рджрд▓िрдд рдк्рд░рд╢्рди рдХी рддрд░рд╣ рдиाрд░ी рдк्рд░рд╢्рди рднी рдЖрдЬ рдЬ्рд╡рд▓ंрдд рд╡िрд╖рдп рд╣ै! рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рджрд╢рдХ рд╕े рд╕्рдд्рд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдПрдХ рдЕрдЬीрдм рд╕ी рд╢рдХ्рд▓ рдЕрдЦ्рддिрдпाрд░ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै! рдХрдоाрди рдлिрд░ рд╕े рдкुрд░ुрд╖ рдХे рд╣ाрде рдоें рдЪрд▓ी рдЧрдИ рд╣ै! рдоैрд░ी рд╡ाрд▓्рдЯрд╕рди, рдмेрдЯी рдл्рд░ेрдбрди, рд╕िрдоोрди рдж рдмोрд╡ुрдЖ, рд╕ाрд╡िрдд्рд░ीрдмाрдИ рдлुрд▓े, рдкंрдбिрддा рд░рдоाрдмाрдИ рдЬैрд╕ी рдк्рд░рддिрднाрдУं рдХा рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдЖрдЬ ‘рдПрдХ рдЖрдпाрдоी’ рд╕ूрдд्рд░ рд╕े рд▓рдЯрдХा рдХрд░, рд╕्рдд्рд░ी рдХे рд╣ाрде рдоें рдердоा рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै - ‘рддुрдо्рд╣ाрд░ी рджेрд╣ рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдЕрдкрдиी рд╣ै, рддुрдо рдЗрд╕рдХा рдЪाрд╣े рдЬो рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░ो!’ рдпрд╣ рд╡िрдорд░्рд╢, рд╕्рдд्рд░ी рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХो рдХेрд╡рд▓ ‘рджेрд╣рд╡ाрджी’ рдмрдиा рд░рд╣ा рд╣ै! рд╣ाрд▓рдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдорд╣िрд▓ा рд▓ेрдЦрди рдХा рджेрд╣рд╡ाрджी рд╡िंрдЧ рдЖрдЬ рд╡िрдЪाрд░рд╡ाрджी рд╡िंрдЧ рдХो рдкीрдЯ рдЪुрдХा рд╣ै! рд░рдЪрдиाрдПँ рдкреЭрдиे рдоें рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рд▓ेрдЦिрдХा рдЖрдЗрдЯрдо рдбांрд╕ рдХी рддрд░рд╣ рд░рдЬाрдИ рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдЕрдерд╡ा рд╡िрдкрд░ीрдд рд░рддि рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░ूрдк рд╕े рдбाрд▓ рд░рд╣ी рд╣ैं! рд╡ैрд╕े рднी ‘рдЕрд╕्рдоिрддा’ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЙрднрд░े рд╕्рдд्рд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдоें рдпौрди рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें рджैрд╣िрдХ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫंрджрддा рдХрднी рднी рдоुрдж्рджा рдирд╣ीं рд░рд╣ी! рд▓िрдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рдпрд╣ рдирд╣ीं рдЬाрдирддी рдХि рдпрд╣ рддो рдлिрд░ рдЙрди्рд╣ीं рдХे рд╣ाрдеों рдоें рдлँрд╕рдиे рдЬैрд╕ा рд╣ै, рдЬिрдирд╕े рдЫूрдЯрдиे рдХी рд▓реЬाрдИ рдЕрдм рддрдХ рд▓реЬी рдЧрдИ! рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें ‘рд╕्рдд्рд░ी-рдХाрд░्рдб’ рдЦेрд▓рдиा рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╕िрдж्рдз рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै! рдЬीрд╡рди рдХे рдЬрдЯिрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиों рдХा рдЕрддिрд╕рд░рд▓ीрдХрд░рд░рдг рдХрд░, рдЙрди्рд╣ें рд╣ाрд╕्рдпाрд╕्рдкрдж рдФрд░ рдЕрдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рдмрдиाрдиे рдХा рдЕрднिрдпाрди рдЕंрддрдд: рд╕्рдд्рд░ीрд╡िрдорд░्рд╢ рдХो рдЙрд╕рдХी рдЖрджिрдо рд╕рдн्рдпрддा рдоें рдкрд╣ुँрдЪा рджेрдЧा, рдЬрд╣ाँ рд╕рдо्рдмрди्рдз рдирд░-рдиाрд░ी рдХे рдмрдЬाрдп, рдирд░-рдоाрджा рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдеे!

рдоृрджुрд▓ा рдЧрд░्рдЧ
рдоृрджुрд▓ा рдЧрд░्рдЧ (рд▓ेрдЦिрдХा, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी): рдиाрд░ी рд╡िрдорд░्рд╢ рдХिрд╕ी рднी рддрд░рд╣ рд╕िрд░्рдл рджेрд╣ рдХी рдЖреЫाрджी рдпा рдпौрди рдЖреЫाрджी рдкрд░ рдХेрди्рдж्рд░िрдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдкрд░ рд╣рдоें рдпрд╣ рднी рдпाрдж рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рджेрд╣ рдХी рдЖреЫाрджी рдХा рдорддрд▓рдм рд╕िрд░्рдл рдпौрди рдЖреЫाрджी рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрд╕рдоें рдЧрд░्рдн рдзाрд░рдг рдХрд░рдиा рдпा рди рдХрд░рдиा, рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдпा рдЕрди्рдп рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЕрдирдЪाрд╣े рдЧрд░्рдн рдХा рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиा рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдоैं рдЧрд░्рднрдкाрдд рдХो рдкрд░िрд╡ाрд░ рдиिрдпिрдЬрди рдХे рдПрдХ рдоाрдз्рдпрдо рдХी рддрд░рд╣ рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рдиे рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╣ूँ рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдХा рд╕्рдд्рд░ी рдХी рджेрд╣ рдкрд░ рджुрд╖्рдк्рд░рднाрд╡ рдкреЬрддा рд╣ै। рдкрд░ рдЧрд░्рдн рд╕े рдЕрдЧрд░ рд╕्рдд्рд░ी рдХे рдЬीрд╡рди рдХो рдЦрддрд░ा рд╣ो рдпा рд╡рд╣ рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХे рдХाрд░рдг рд╣ो рддो рдЕрд╡рд╢्рдп рдЧрд░्рднрдкाрдд рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕्рдд्рд░ी рдФрд░ рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕ рд╕्рдд्рд░ी рдХे рдкाрд╕ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдкрддि рдпा рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рд╕्рд╡рдЬрди рдХे рдкाрд╕ рдирд╣ी। рдпрд╣ рджेрд╣ рдХी рдЖреЫाрджी рдХा рдПрдХ рдкрдХ्рд╖ рд╣ै। рдмрдЪ्рдЪा рди рдЪाрд╣рдиे рдкрд░ рдЬрдмрд░рди рдЧрд░्рдн рдзाрд░рдг рди рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рднी реЫрд░ूрд░ी рд╣ै। рдФрд░рдд рдХी рдорд░्реЫी рд╕े рд╣ी рдЙрд╕рдХी рдХोрдЦ рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрд╕ी рдФрд░ рд╕्рдд्рд░ी рдХो рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдк्рд░ेрдо рдХा рдмрд╣ाрдиा рдмрдиा рдХрд░, рдЙрд╕े рдмрд╣рд▓ा рдлुрд╕рд▓ाрдХрд░ рдРрд╕ा рдХрд░рдиा рдХाрдиूрдиी рдЕрдкрд░ाрдз рд╣ोрдЧा।

рдоेрд░े рдХрд╣рдиे рдХा рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпौрди рдЖреЫाрджी рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рд╕्рдд्рд░ी рд╡िрдорд░्рд╢ рдХा рдз्рдпेрдп рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा। рдЕрд▓рдмрдд्рддा рдХोрдИ рд╕्рдд्рд░ी рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рдЪाрд╣ рд╕рдХрддी рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрд▓рдЧ рдмाрдд рд╣ै। рдкрд░рди्рддु рджेрд╣ рдХी рдЖреЫाрджी рдпा рдмेрд╣рддрд░ рд╢рдм्рдж рд╣ोрдЧा, рдЕрдкрдиी рджेрд╣ рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░, рдЬिрд╕рдоें рдЖреЫाрджी рдХा рддрдд्рд╡ рдЕंрддрд░्рдиिрд╣िрдд рд╣ै, рд╕्рдд्рд░ी рд╡िрдорд░्рд╢ рдХा рдПрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕंрдЧ рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рд╕рд╣ी рд╕ंрджрд░्рдн рд╣рдоें рд╕рдордЭрдиे рд╣ोंрдЧे। рдпूँ рд╣ी рдЕрдирд░्рдЧрд▓ рдЖреЫाрджी рдоांрдЧрдиे рдХा рдХोрдИ рдЕрд░्рде рдирд╣ीं рд╣ै।

рд╕ूрд░्рдпрдмाрд▓ा
рд╕ूрд░्рдпрдмाрд▓ा (рд▓ेрдЦिрдХा, рдоुрдо्рдмрдИ): рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдоैं рд╕ोрдЪрддी рд╣ूँ, рд╕्рдд्рд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рд╕्рдд्рд░ी рдХे рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдмрд╣िрд░ंрдЧ рдФрд░ рдЕंрддрд░ंрдЧ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢! рдЙрд╕рдХी рд╕ोрдЪ, рджृрд╖्рдЯि, рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдФрд░ рдорди:рд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рддрдеा рд╕ाрдордЬिрдХ, рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдФрд░ рдЖрддंрд░िрдХ рджрдмाрд╡ों рдХे рдмीрдЪ рдЬीрддी рд╕्рдд्рд░ी рдХा рдоुрдХ्рддि, рдЪेрддрдиा рдФрд░ рд╕्рд╡ाрддंрдд्рд░्рдп рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рд╕े рдХ्рдпा рд░िрд╢्рддा рдмрди рдкाрдпा рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рд╕ोрдЪ рдХी рджिрд╢ा рдХ्рдпा рд╣ै рдФрд░ рдХ्рдпा рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП, рдЗрд╕рдХी рдкреЬрддाрд▓!

рд▓ेрдЦрди рдоें рдХाрдлी рдмाрд░ीрдХ рдЪाрд▓ाрдХिрдпाँ рдмрд░рддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं! рдЕрдм рдЬैрд╕े рдпрд╣ी рдХि рд╕्рдд्рд░ी рд▓ेрдЦрди рдХी рдирдИ рдкौрдз рдХो рдЙрдХрд╕ाрдпा рдЬाрдиा рдХि рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдЖреЫाрджी рдХा рд░ाрд╕्рддा рддुрдо्рд╣ाрд░ी рджेрд╣ рд╕े рд╣ोрдХрд░ рдЧुреЫрд░рддा рд╣ै... рдФрд░ рдпрд╣ рднी рдХि рдмोрд▓्рдб рдФрд░ рджुрд╕्рд╕ाрд╣рд╕ी рд▓ेрдЦрди рд╣ी, рдЙрд╕рдХी рд▓ेрдЦрдХीрдп-рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдХी рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХрддा рд╕िрдж्рдз рдХрд░рддा рд╣ै! рджीрдк्рддि, рддुрдо्рд╣ाрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдаाрдП рдЧрдП рдк्рд░рд╢्рди рдХि рдХ्рдпा рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ "рдпौрди рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें рджेрд╣ рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рдмाрдд рдХрд░рддा рд╣ै?" рдХा рдЙрдд्рддрд░ рд╣ै, "рдХрднी рдирд╣ीं!" рджेрд╣рд╡ाрдж рдХрднी рднी рд╕्рдд्рд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХा рдоुрдж्рджा рдирд╣ीं рд░рд╣ा!

рдПрдиेрдЯ
рдПрдиेрдЯ (рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЪिंрддрдХ, рди्рдпू реЫीрд▓ैंрдб): рд╕ोрдЪрдиे-рд╡िрдЪाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд╡िрд╖рдп! рдмрд╣ुрдд рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдирд╣ीं рд╣ूँ! рдлिрд░ рднी рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдоैं рд╕ोрдЪрддी рд╣ूँ рдиाрд░ीрд╡ाрджी рдЖंрджोрд▓рдиों рдХे рдкीрдЫे рд╕рдоाрдЬ рдоें рдиाрд░ी рдХी рдЕрд╡рд╣ेрд▓рдиा рдЪाрд╣े рдиौрдХрд░ी рдХा рд╕्рдеाрди рд╣ो рдпा рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЙрд╕рдХे рджोрдпрдо рд╕्рддрд░ рдХी рдмाрдд рд╣ो! 

рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд╣ै - рдиाрд░ी рдХो рдкुрд░ुрд╖ рд╕ाрдеी рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рдпोрдЧ्рдп рдФрд░ рд╕рдорд░्рде рди рд╕рдордЭрдиा рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдиाрд░ी рдХा рдХрдорддрд░ рд╕्рддрд░, рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдХे рдЬрди्рдо рдХा рдХा рдХाрд░рдг рд╣ै! рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рд╕्рдд्рд░ी рдХी рдЕрдкрдиे рдХो рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХे рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕рд╢рдХ्рдд рдХрд░рдиे рд╡ो рдмрд▓рд╡рддी рдЗрдЪ्рдЫा рд╣ै, рдЬो рдкुрд░ुрд╖ рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рдХे рдХाрд░рдг рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рдЙрд╕े рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддी рдЖрдИ рд╣ै! рд╕ाрд░े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдиिрд░्рдгрдп рдЕрдзिрдХрддрд░ рдкुрд░ुрд╖ рдХрд░рддा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдиाрд░ी рднी рдЙрдЪिрдд рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд░рдЦрддी рд╣ै! рдкрд░ рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдоें рдоैंрдиे рдХрднी рднी рдпौрди рдЖрдЬाрджी рдпाрдиी рд╡्рдпрднिрдЪाрд░ рдЬैрд╕ी рдиिрд░рд░्рдердХ рдоाँрдЧ рдХी рдмाрдд рдирд╣ीं рд╕ुрдиी! рдпрд╣ рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд░ुрдЧ्рдг рдмाрдд рд╣ै!

рдПрд▓рд╡ीрд░ा
рдПрд▓рд╡ीрд░ा
(рд▓ेрдЦिрдХा, рдмрд░्рд▓िрди): рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рдоेрд░ा рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рдорд╣िрд▓ा рдХी рдЕрдкрдиी ‘рдкрд╣рдЪाрди’ рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рд╣ै! рд╡ोрдЯ рджेрдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░, рдЕрдкрдиे рдиिрд░्рдгрдп рдЦुрдж рд▓ेрдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░, рдКंрдЪी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиे, рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рд╕्рддрд░ рдХा рдЕрдзिрдХाрд░, рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдХे рд╡िрд╖рдп рд╣ै! рд╕ेрдХ्рд╕ рдФрд░ рджेрд╣рд╡ाрдж рдЕрдаाрд░рд╣рд╡ीं рд╕рджी рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЖрдЬ рддрдХ рдХрднी рднी рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдХा рд╡िрд╖рдп рдирд╣ीं рд░рд╣ा! рдпрд╣ рдПрдХ рдмीрдоाрд░ рд╕ोрдЪ рд╣ै!

рдПрдиा реЮрд░ीрд░ा
рдПрдиा реЮрд░ीрд░ो (рд╢ोрдзрдХрд░्рддा, рдЗрдЯрд▓ी): рд░ोрдЪрдХ рд╡िрд╖рдп! рдиाрд░ीрд╡ाрдж рд╕рджा рд╕े рдиाрд░ी рдХो рдкुрд░ुрд╖ рд╕рдд्рддा рд╕े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдХрд░ा рдХे, рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рджिрд▓ाрдиे рдХी рдмाрдд рдХрд░рддा рд░рд╣ा рд╣ै! рдЙрд╕рдоें рдпौрди рдЖрдзाрд░िрдд рджेрд╣рд╡ाрдж рдХी рдХोрдИ рдЪрд░्рдЪा рдпा рдоाँрдЧ рдХрднी рднी рд╕ुрдирдиे рдпा рдкреЭрдиे рдоें рдирд╣ीं рдЖрдИ! рдЖрдЬ рд╣рд░ рджेрд╢ рдоें рдХुрдЫ рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рдЕрдкрдиी рдЖрдкрдд्рддिрдЬрдирдХ рдмाрддों рдХी рдкूрд░्рддि рдХे рд▓िрдП рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддी рдиреЫрд░ рдЖрддी рд╣ै! рдпрд╣ рд░ुрдЭाрди рдоेрд░ी рдиреЫрд░ рдоें рдмрд╣ुрдд рдЧрд▓рдд рдФрд░ рдЦाрд░िрдЬ рдХрд░рдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ै! рдиाрд░ीрд╡ाрдж рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдПрд╡ं рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें рдиाрд░ी рдХी рдоाрдирд╕िрдХ, рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдЖрдЬाрджी рдХी рдмाрдд рдХрд░рддा рд╣ै рди рдХि рдиैрддिрдХрддा рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХрд░рдХे, рд╕ेрдХ्рд╕ рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рджेрд╣ рдХा рдЧрд▓рдд рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рдиे рдХी! рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдЗрд╕ рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХो рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдиाрд░ी рдХ्рд░ाрди्рддि рдХी рдУрдЬрд╕्рд╡ी рд▓рд╣рд░ рд╣ै! рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рд╕рднी рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЕрдкрдиी рджрдоिрдд рдкрд╣рдЪाрди рдХो рдЙрдмाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЬुрдЯ рд╣ो рдЧрдИ! рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдиे рдиाрд░ी рдХो рд╕рдоाрдЬ рдХी рдПрдХ рдРрд╕ी рд╕рд╢рдХ्рдд рдЗрдХाрдИ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा, рдЬो рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдФрд░ рдЙрдд्рдеाрди рдоें рдкुрд░ुрд╖ рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рдпोрдЧрджाрди рдХрд░рддी рд╣ै рдкрд░, рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдоें рдХрднी рдпौрди рдЖреЫाрджी рдпा рд╢рд░ीрд░ рдХी рдЕрд░ाрдЬрдХрддा рдоुрдж्рджा рдХрднी рдирд╣ीं рдеा!

рдж्рдпुрддि рдмрдирд░्рдЬी
рдж्рдпुрддि рдмрдирд░्рдЬी
(рдк्рд░рд╡рдХ्рддा, рди्рдпू реЫीрд▓ैंрдб): рдпрд╣ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╖рдп рд╣ै рдЬिрд╕े рдЖрдкрдиे рдоेрд░े рд╕ाрде рд╕ाрдЭा рдХिрдпा! рдЖрдЬ рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрдЯрд▓ рдкрд░, рдиाрд░ीрд╡ाрдж, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕्рдд्рд░ी рдХी рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдХुрдЫ рд╕ीрдоा рддрдХ ‘рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд’ рднी рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै!

рдиाрд░ीрд╡ाрдж рд╣рд░ рдиाрд░ी рдХी реЫрд░ूрд░рдд рдФрд░ рдШрд░ेрд▓ू рд╡ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рдеिрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी рд╣ै! рдЖрдЬ рд╢рд╣рд░ी рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╕्рдд्рд░ी рдХी ‘рд╕рдоाрдирддा рдХे рд╣рдХ’ рд╕े рдЕрдзिрдХ, рдиाрд░ीрд╡ाрдж, рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдФрд░ реЫрд░ूрд░рддों рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрдзिрдХ рдиреЫрд░ рдЖрддी рд╣ै! рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдХрднी рднी рдпौрди рдЖрдЬाрджी рдФрд░ рдпा рдХिрд╕ी рднी рддрд░рд╣ рдХे рджैрд╣िрдХ рдпा рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ ‘рд╡्рдпрднिрдЪाрд░’ рдХी рдмाрдд рдирд╣ीं рдХрд░рддा. рдЕрдЧрд░ рд╣рдо рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдХो, рд╕्рдд्рд░ी рдХे рд▓िрдП рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░ рдФрд░ рд╕рдоाрди рд╕्рддрд░ рдХे рдк्рд░рддीрдХ рд░ूрдк рдоें рдоाрдиे рддो, рдпрд╣ рдЖрдЬ рднी рдЕрдиेрдХ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рд╣рдХ рдХी рдЬंрдЧ рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै! рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рд╕рдоाрдирддा рдХे рдоुрдж्рджे рдкрд░ рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें, рдХрд╣ीं рднी рдХिрд╕ी рдХे рднी рд╕ाрде рдХिрд╕ी рднी рддрд░рд╣ рдХा рд╕рдордЭौрддा рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧी, рдпрд╣ी рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдФрд░ рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рд╣ै!

рдЬूрд▓िрдпा реЮीрдбोрд░реЫрдХ
рдЬूрд▓िрдпा реЮीрдбोрд░реЫрдХ (рд▓ेрдЦрдХ, рдкोрд▓ैंрдб): рдмреЭिрдпा рд╕рд╡ाрд▓ рдХिрдпा рдЖрдкрдиे! рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдмेрд╡рдлाрдИ рдХрд░рдиे рдХो рдирд╣ीं рдХрд╣рддी! рдпрд╣ рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдоुрдж्рджा рд╣ै! рдХोрдИ рдорд╣िрд▓ा рдиाрд░ीрд╡ाрджी рд╣ोрдХрд░ рднी рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУं рдХो рдоाрдирддे рд╣ुрдП рдЬीрд╡рди рдЬी рд╕рдХрддी рд╣ै! рдпрд╣ाँ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмाрдд ‘рдкрд╕ंрдж’ рдХी рд╣ै! рджुрдиिрдпा рдХे рдХुрдЫ рд╣िрд╕्рд╕ों рдоें рдЖрдЬ рднी рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рди рдХрд░рдиे рдкрд░, рджрдг्рдбिрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдкुрд░ुрд╖ рдРрд╕ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖреЫाрдж рд╣ोрддे рд╣ैं! рдоेрд░ा рд╕ोрдЪрдиा рд╣ै рдХि рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдиे рд╣рдоेрд╢ा ‘рдЕрд╕ंрддुрд▓рди’ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╡िрд░ोрдз рджрд░्реЫ рдХिрдпा, рдХिрди्рддु рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХрднी рднी рдпौрди рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рд╡ рджैрд╣िрдХ рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╡्рдпрднिрдЪाрд░ рдХी рдЗрдЬाреЫрдд рдирд╣ीं рджेрддा!

рд╣ैрдиी рд░ाрдЙрд▓рд░
рд╣ैрдиी рд░ाрдЙрд▓рд░
(рд▓ेрдЦрдХ, рдиीрджрд░рд▓ैंрдб्рд╕): рдоेрд░े рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдиाрд░ी рд╣ोрдиे рдХी рд╕рдЬрдЧрддा рд╣ी рдиाрд░ीрд╡ाрдж рд╣ै! рдоेрд░े рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдиाрд░ीрдд्рд╡ рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕рдЬрдЧрддा рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рдЬुреЬे рдЙрд╕рдХे рдЕрдкрдиे рд╡िрдХाрд╕, рдЕрдиुрднрд╡ рдФрд░ рдкрд╕ंрдж-рдиाрдкрд╕ंрдж рдХा рдЪрдпрди рд╣ी рдиाрд░ीрд╡ाрдж рд╣ै! рд▓ेрдХिрди рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдХрднी рднी рдпौрди рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдЬिрд╕े рд╣рдо рд╡्рдпрднिрдЪाрд░ рдХрд╣рддे рд╣ै рдЙрд╕рдХा рд╣िрдоाрдпрддी рдирд╣ीं рд░рд╣ा! рдпрд╣ рдЬीрд╡рди рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ, рджोрдиों рдХी рд░ुрдЧ्рдг рдмрдиाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ोрддा рд╣ै! рд╣рд░ рдиाрд░ी рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЙрд╕рдХे рдЕрдкрдиे рдоाрд╣ौрд▓, рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╕्рдеिрддि, рдЦाрд╕рддौрд░ рд╕े рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рднिрди्рди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрдзाрд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै! рдоैं рдЦाрд╕рддौрд░ рд╕े рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░ реЫोрд░ рджेрддी рд╣ूँ рдХ्рдпोंрдХि рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕्рдд्рд░ी рдХी рдЖрдЬ рдХी рдФрд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдЙрдо्рд░ рдоें, рдЙрд╕рдХी рдкрд╕ंрдж-рдиाрдкрд╕ंрдж рдХे рдмेрд╣рддрд░ рдЕрд╡рд╕рд░ों рд╡ рд╕рдо्рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рдмрдвाрддी рд╣ै!

 
рдЬрд░्рдЧेрди рд░ैрд╕्рдЪ
рдЬрд░्рдЧेрди рд░ैрд╕्рдЪ (рд╡िрдЪाрд░рдХ, рди्рдпू реЫीрд▓ैंрдб): рдоैं рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ рдХि рд╕्рдд्рд░ी рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ рдЬीрд╡рди рдХे рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░, рджुрдиिрдпा рдХे рд╣рд░ рджेрд╢, рд╣рд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕рдоाрдирддा рдХे рднाрдЧीрджाрд░ рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдП! рд▓ेрдХिрди рдЖрдЬ рддрдХ рдХिрд╕ी рднी рджेрд╢ рдХी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рдХрднी рднी рдпौрди рдЖрдЬाрджी - ‘рд╡्рдпрднिрдЪाрд░’ рдХो рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдХा рдоुрдж्рджा рдирд╣ीं рдмрдиाрдпा! рдЖрдЬ рднी рджुрдиिрдпा рдХे рдХुрдЫ рд╣िрд╕्рд╕ों рдоें, рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो, рдкुрд░ुрд╖ рдЬिрддрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рд╣рдХ рдирд╣ीं рдоिрд▓рддे, рдЗрд╕рд▓िрдП рдРрд╕े рд╕्рдеाрдиों рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдП, рдиाрд░ीрд╡ाрджी рдЪिрди्рддрди рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рддрд╣рдд рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди реЫрд░ूрд░ी рд╣ै! рдиाрд░ी-рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рд╕े рдорддрд▓рдм рд╣ै рдХि рдиाрд░ी рднрд▓ीрднांрддि рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╣ो рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдЪेрдд рд╣ो! рдиाрд░ीрд╡ाрджी рдЖрди्рджोрд▓рдиों рдХा рдз्рдпेрдп рд╣ै рд╕рдоाрдЬ рдоें рдиाрд░ी рдХे рд╣рдХ рдоें рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ाрдиा рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЙрди्рд╣ें рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣рдХ рджिрд▓ाрдиा!
рдоोрдиिрдХा
рдоोрдиिрдХा
(рдк्рд░рд╢ाрд╕рдХ, рди्рдпू реЫीрд▓ैंрдб): рдиाрд░ीрд╡ाрджी рдЖрди्рджोрд▓рди, рдпрджि рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕्рдд्рд░ी рдХे рд╕ाрде рд╡ैрд╕ा рдмрд░ाрдмрд░ी рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा, рдЬैрд╕ा рдХि рдкुрд░ुрд╖ рдХे рд╕ाрде, рддो рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╣ै! рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдХे рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ोрдиे рдХे рдоूрд▓рднूрдд рдХाрд░рдг рд╣ैं - рд╕рдоाрдЬ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдд्рд░ी рдХो рдЬीрд╡рди рдоें рдХрдорддрд░ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдП рдЬाрдиा, рдЙрд╕рдХा рд╣िंрд╕ा рдФрд░ рдпौрди рдЙрдд्рдкीрдбрди рдХा рд╢िрдХाрд░ рд╣ोрдиा! рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдиाрд░ी рдХे рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╕рдоाрди рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рд╕ंрдШрд░्рд╖ рд╣ै рди рдХि рдпौрди рдЖрдЬाрджी рдХा рдФрд░ рджेрд╣ рдХी рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрди्рджрддा рдХा! рдоेрд░ी рдиреЫрд░ рдоें рдиाрд░ी рдХा рд╕рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рдЙрд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдмрдиा рдХрд░, рд╡ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рд╣рдХ рдФрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рдк्рд░рддि рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдмрдиा рдХрд░ рд╣ी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै!

рд▓े-рдРрди рд╣्рдпूрдЕрд░
рд▓े-рдРрди рд╣्рдпूрдЕрд░ (рд▓ेрдЦрдХ, рдЗंрдЧрд▓ैंрдб): рдоेрд░े рд▓िрдП рдоाрдирд╡ рд╕рдоाрдЬ рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें рдЖрдиे рдХे рд╕рдордп рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЖрдЬ рддрдХ, рд╕्рдд्рд░िрдпों рдкрд░ рдкिрддृрд╕рдд्рддा рдХे рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рджрдмाрд╡ рдХो рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рдиे рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ी рдиाрд░ीрд╡ाрдж рд╣ै! рдЗрд╕рдиे рдкुрд░ुрд╖ рдФрд░ рд╕्рдд्рд░ी рджोрдиों рдкрд░ рдкреЬрдиे рд╡ाрд▓े рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдк्рд░рднाрд╡ों рдХो рд╕рдордЭा рдФрд░ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ा! рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдиाрд░ी рдХी рдЖрд╡ाреЫ рдмुрд▓ंрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ै! рдпрд╣ рд╣рд░ рдЬाрддि, рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп, рд╣рд░ рд░ंрдЧ, рд╣рд░ рдорддाрди्рддрд░ рдХी рдиाрд░िрдпों рдХी рдЖрд╡ाреЫ рд╣ै! рдкрд░, рдЗрд╕рдиे рдХрднी рднी рдпौрди рдЖрдЬाрджी рдХी рдоांрдЧ рдирд╣ीं рдХी рдпा рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдХे рд╡्рдпрднिрдЪाрд░ рдХो рдЕрдиुрдоिрдд рдХिрдпा! рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ ‘рдЕрд╕рдоाрдирддा’ рдХा рдоुрдХाрдмрд▓ा рдХрд░рддा рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХो рдпрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рд╣рдо рд╕рдм рдЗंрд╕ाрди рд╣ै! рд╣рдо рд╕рдм рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ै! рд╣рдо рд╕рднी рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдФрд░ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╡ाрд▓े рд╣ै, рд╣рдоाрд░ी рд╕рднी рдХे рдкाрд╕ рдЕрдкрдиी рд░ाрдп, рдкрд╕ंрдж-рдиाрдкрд╕ंрдж, рдЕрдиुрднрд╡ рдФрд░ рд╕्рд╡ीрдХृрддि-рдЕрд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХे рд╕्рд╡рд░ рд╣ैं, рдЬो рд╕ुрдиे рдЬाрдиे рдЪाрд╣िрдП!

рдИрдпрди
рдИрдпрди (рдХрд▓ाрдХाрд░, рди्рдпू реЫीрд▓ैंрдб): рд╡िрдЪाрд░рдгीрдп рд╡िрд╖рдп! рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рд╕рдо्рдоाрди рд╕े рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХे, рдЙрди्рдирддि рдФрд░ рдк्рд░рдЧрддि рдХे рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░ рдоुрд╣ैрдпा рдХрд░ाрдиे рдХी реЫрд░ूрд░рддें рд╣ी рдиाрд░ीрд╡ाрджी рдЖрди्рджोрд▓рдиों рдХे рдЙрдд्рдк्рд░ेрд░рдХ рд╕्рд░ोрдд рд╣ैं! рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЬрд╣ाँ рдХрднी рдиाрд░ी рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ рдХे рд╕्рддрд░ рдоें рднेрджрднाрд╡ рдФрд░ рдЕрд╕рдоाрдирддा рджिрдЦे, рд╡рд╣ाँ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рд╕рдоाрдирддा рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ों рдХो рдмреЭाрд╡ा рджेрдиा рдФрд░ рд╕्рдд्рд░ी рдХो рдмेрд╣рддрд░ рд╣ोрдиे рдХे рдоौрдХे рдк्рд░рджाрди рдХрд░ाрдиा рд╣ी рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рд╣ै! рд▓ेрдХिрди рдпौрди рдЖрдЬाрджी рдпाрдиी ‘рд╡्рдпрднिрдЪाрд░’ рдХрднी рднी рдЗрд╕рдХा рдоुрдж्рджा рдирд╣ीं рд░рд╣ा! рдЬिрди рджेрд╢ों рдХे рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЕрд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рдЕрд╕ंрддुрд▓рди рд╣ै, рд╡рд╣ाँ рдЙрди्рд╣ें рдЦोрдЬ рдХрд░ рдФрд░ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдХे рдЙрдирдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ाрдиे рдХी рд╕ाрдорд░्рде्рдп рдХो рд╕ाрдордиे рд▓ाрдиा, рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдХे рдоूрд▓рднूрдд реЫрд░ूрд░ी рддрде्рдп рд╣ैं! 

рдЗрдоेрдиुрдПрд▓ рдоिреЮрд╕ुрдж
рдЗрдоेрдиुрдПрд▓ рдоिреЮрд╕ुрдж (рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░, рдоाрд▓्рдЯा рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп): рдоुрдЭे рдирд╣ीं рд▓рдЧрддा рдХि рдиाрд░ीрд╡ाрдж рдХी рддीрд╕рд░ी рд▓рд╣рд░ рдЕрдерд╡ा рдЙрдд्рддрд░-рдиाрд░ीрд╡िрдорд░्рд╢ рдиे рдХрднी рднी рдХिрд╕ी рднी рддрд░рд╣ рдХे рдпौрди рд╕्рд╡ाрддрди्рдд्рд░्рдп рдФрд░ рджेрд╣рд╡ाрдж рдХी рдоाँрдЧ рдХी рдФрд░ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдПрдЬेंрдбे рдоें рд░рдЦा! рд╣ाрд▓ांрдХि, рджुрдиिрдпा рдиे рдФрд░рддों рдХो рд╕рджिрдпों рддрдХ рдЕрдкрдиी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХैрдж рдоें рд░рдЦा рдФрд░ рдЙрдирдХे рдЕрдкрдиे рд╕े рдЬुреЬे рдЕрдзिрдХाрд░ों рд╕े рднी рдЙрди्рд╣ें рд╡ंрдЪिрдд рд░рдЦा, рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдЙрдирдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдЖреЫाрджी рддрдХ рд╕े!
***

рд╡िрднिрди्рди рджेрд╢ों рдХे рдЗрди рд╕рднी рд▓ोрдЧों рдХा рдпрд╣ рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХрднी рднी рдпौрди рдЖрдЬाрджी рдХे рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें рджेрд╣рд╡ाрдж рдХी рдмाрдд рдирд╣ीं рдХрд░рддा!

рдЗрдХ्рдХीрд╕рд╡ी рд╕рджी рдХी рд╕рдм рдирд╣ीं, ‘рдХुрдЫ’ рдкрд░ा-рдЖрдзुрдиिрдХ рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиाрдиे рдХो рдЖрддुрд░ рдпुрд╡рддिрдпाँ рдФрд░ рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдЬो рд▓ेрдЦрди рдоें рдФрд░ рд▓ेрдЦрди рд╕े рдЗрддрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╡िрд╡िрдз рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ै, рдЬो ''рдХेрдЯेрд▓िрд╕्рдЯ'' рдХी рднूрдоिрдХा рдиिрдмाрд╣рддी рд╣ुрдИ, рдпुрд╡рддिрдпों рдХी рдкीрда рдаोрдХ-рдаोрдХ рдХрд░, рдЙрди्рд╣ें рдЙрдХрд╕ाрддी рд╣ै рдХि рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ो, ‘’рд╣िрдо्рдорддे рдорд░्рджा рддो рдорджрджे рдЦुрджा...’’, рдЗрд╕рд╕े рднी рдЦुрд▓ा рдмोрд▓ो рдФрд░ рдЦुрд▓्рд▓ा рд▓िрдЦो, рдпुрд╡ा рд╡ीрд░ांрдЧрдиाрдУं ...! рдЬो ‘’рджेрд╣рд╡ाрджी рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢’’ рд╣рдо рдордирдЪाрд╣े рдвंрдЧ рд╕े рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдП, рдЙрд╕े рдЕрдм рддुрдо рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ рджिрдЦाрдУ – рд╡े рд╣ी рдЗрд╕ рд░ुрдЧ्рдг рд╕ोрдЪ рдХी рд╕ूрдд्рд░рдзाрд░ рд╣ै! рдпрд╣ рд╡ो рд╣ी рдЕрдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░рд╣ीрди рдиाрд░िрдпाँ рд╣ै, рдЬो ‘рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ ' рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рддрд╣рдд рдЖрдП рдиाрд░ी рдоुрдХ्рддि рд╡ рдиाрд░ी-рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рдХे рдоुрдж्рджों рдХो рдЧрд▓рдд рддрд░рд╣ рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдпिрдд рдХрд░рддी рд╣ैं! рдпे рдЖрдзुрдиिрдХ рдпुрд╡рддिрдпाँ рдЕंрдЧों рдХा рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे, рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдХрдкреЬे рдкрд╣рдирдиे рдХो, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдкрджाрд░्рдеों рдЬैрд╕े рдорджिрд░ा рдФрд░ рдзूрдо्рд░рдкाрди рдЖрджि рдХे рд╕ेрд╡рди рдХो рд╣ी рдиाрд░ी рдоुрдХ्рддि, рдФрд░ рдиाрд░ी рдХी рдЖрдЬाрджी рдоाрдирддी рд╣ैं рдХि рд╡े ‘рдХुрдЫ рднी’ рдлूрд╣реЬ рдкрд╣рдирдиे рдФрд░ рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдЦाрдиे-рдкीрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рдФрд░ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫंрдж рдиाрд░ी рд╣ै! рдЗрд╕рд╕े рдЦेрджрдЬрдирдХ рдФрд░ рдХ्рдпा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै? рдЫोрдЯे рдХрдкреЬे рдкрд╣рди рдХрд░ рдЕंрдЧ-рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиा, рдХ्рдпा ‘рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢’ рд╣ै? рд╡े рд╣ी рдирд╣ीं рдХрдИ рдмाрд░, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों, рдЙрдд्рд╕рд╡ों, рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдоें рдЕрдиेрдХ рдЙрдо्рд░рджрд░ाреЫ рдорд╣िрд▓ाрдПँ рднी рд╕िрдЧрд░ेрдЯ рдФрд░ рд╢рд░ाрдм рдкीрддी рд╣ुрдИ рд╡ рдЗрд╕ рдХрджрд░ рдЕрд╢ाрд▓ीрдирддा рд╕े рд▓िрдмाрд╕ рдзाрд░рдг рдХिрдП рд╣ुрдП рдиреЫрд░ рдЖрддी рд╣ैं рдХि рдЙрди्рд╣ें рджेрдЦрдиे рдоाрдд्рд░ рд╕े рд▓рдЬ्рдЬा рдЖрддी рд╣ै। рд╡рд╕्рдд्рд░ рд╢рд░ीрд░ рдврдХрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддे рд╣ै, рдпा рдирдЧ्рди рджिрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП! рдкрд░िрдзाрди рд╕ुрди्рджрд░ рджिрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдкрд╣рдиे рдЬाрддे рд╣ैं рдпा рдлूрд╣реЬ рджिрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП? рджेрд░ рд░ाрдд рддрдХ рдШрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рд░рд╣рдиा, рдЬрдм-рддрдм рдоुрдХ्рддि рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдиिрд░рд░्рдердХ рд╣рд░рдХрддें рдХрд░рдиा, рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢, рдиाрд░ी-рдоुрдХ्рддि рдФрд░ рдиाрд░ी-рд╕рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рдХैрд╕े рдФрд░ рдХिрд╕ рдХोрдг рд╕े рд╣ैं, рдоुрдЭे рддो рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдЖрддा! рдЖрдЬ рдХी ‘рдкрд░ा-рдЖрдзुрдиिрдХ’ рдпुрд╡рддी, рдЦुрд▓े рдоाрд╣ौрд▓ рдоें рдЬीрддी рд╣ुрдИ, рд╣рд░ рддрд░рд╣ рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рд╕े рд▓ैрд╕, рд╣рд░ рддрд░рд╣ рдХी рдЖрдЬाрджी рдХे рдкंрдЦों рдкे рд╕рд╡ाрд░, рдмेреЬी рд░рд╣िрдд рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी - рди рдЬाрдиे рдХिрди рдмेреЬिрдпों рдХो рдХाрдЯ рдбाрд▓рдиे рдХी, рдХिрди рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкाрдмंрджिрдпों рдХो рд░ौंрдж рдбाрд▓рдиे рдХी рдмाрддे рдХрд░рддी рд╣ै? рд╕ाрд░्рдердХ рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рд╕े рднрдЯрдХी рд╣ुрдИ рдХुрдЫ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рдЕрдкрдиी рдХрд╡िрддाрдУं, рдХрд╣ाрдиिрдпों, рдбाрдпрд░ी, рдЖрджि рд╣рд░ рд╡िрдзा рдоें рдПрдХ рд╣ी рд▓рд▓рдХाрд░, рдПрдХ рд╣ी рдЪिंрдШाреЬ рд╕ुрдирдиे рдоें рдЖрддी рд╣ै - ‘рдмेреЬिрдпों рдХो рдХाрдЯ рджो, рдкाрдмंрджिрдпों рдХो рдЪीрд░ рджो, рдРрд╕ी рднाрд╖ा рдмोрд▓ो рдХि рдХрдЯ्рдЯрд░ рдФрд░ рдЙрджाрд░ рджोрдиों рддрд░рд╣ рдХा рдкुрд░ुрд╖ рд╡рд░्рдЧ рддिрд▓рдоिрд▓ा рдЬाрдП, рдмिрд▓рдмिрд▓ा рдЬाрдП!’ рдкрд░ рдоुрдЭे рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдЖрддा рдХि рдмेрдбिрдпाँ рдФрд░ рдкाрдмंрджिрдпाँ, рдЬिрдирдХी рд╡े рдмाрддे рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं - рд╡े рд╣ैं рдХрд╣ाँ? рдпрджि рд╡े рдЕрдкрдиी рдЗрд╕ рдКрд░्рдЬा, рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рдХ्рд░ाрди्рддि рдХे рдЬुрдиूрди рдХा рд╕рджुрдкрдпोрдЧ рдЕрдиेрдХ рдкिрдЫреЬे рдЗрд▓ाрдХों, рдХрд╕्рдмों рдФрд░ рдЧाँрд╡ों рдоें рдХрд░ें, рдЬрд╣ाँ рдЖрдЬ рднी рдХुрдЫ рдШрд░ों рдоें рдиाрд░ी рджрдоिрдд рд╣ै рдФрд░ рдШुрдЯрди рднрд░े рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдЬी рд░рд╣ी рд╣ै - рд╡рд╣ाँ рдЙрдирдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╡ाрд▓ों рдХा рдиреЫрд░िрдпा рдмрджрд▓рдиे рдоें рдХрд░ें, рддो рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдЕрдзिрдХ рд╕ाрд░्рдердХ рд╣ो рдЬाрдП! рд▓ेрдХिрди рджेрдЦрдиे рдоें рдЖрдпा рд╣ै рдХि ‘рдЙрдд्рддрд░ рдЖрдзुрдиिрдХрддा’ рдХा реЫрдмрд░рджрд╕्рдд, рдмрд▓्рдХि 'рдиिрд░्рд▓рдЬ्рдЬ' рдкрд░्рдпाрдп рдмрдиी, рдорд╣िрд▓ाрдПँ, рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░, рдмाрд╣рд░ рддрдХ, рд╣рд░ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдоुрдХ्рдд, рд╣ैं! рдмрд▓्рдХि рдпूँ рдХрд╣िрдП рдХि рдкूрд░ी рддрд░рд╣ 'рдЙрди्рдоुрдХ्рдд' рд╣ै! рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рдиाрдо рдкрд░, рдпे рдкुрд░ुрд╖ों рдХो рдЧрд░िрдпा рд░рд╣ी рд╣ैं, рд╕рдоाрдЬ рдХो рд╣рдбрдХा рд░рд╣ी рд╣ैं! рдЧрдо्рднीрд░ рд╡िрдорд░्рд╢рдХाрд░ों рдХो рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдЖрддा рдХि рдЙрди्рдоुрдХ्рдд рд╡िрдЪрд░рдг рдХрд░рддी рд╕्рдд्рд░िрдпाँ, рдХाрд╣े рдХो, рдХिрд╕ рдмाрдд, рдХिрд╕ рдЖрдЬाрджी рдХे рд▓िрдП рдЗрддрдиी рдЬрдж्рджोрдЬрд╣рдж рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै, рд╣реЬрдХрдо्рдк рдордЪाрдП рд╣ै...рдзрд░рддी-рдЖрд╕рдоां рдХो рдХрдо्рдкिрдд рдХिрдП рд╣ै? рдХिрд╕рдиे рдЙрдирдХी рдХौрди рд╕ी рдЖрдЬाрджी рдЫीрди рд▓ी? рдЖреЫाрдж рди рд╣ोрддी рддो, рдХ्рдпा рд╡े рдЬो рднी рдЙрджрдг्рдб рд╡िрдЪाрд░ рдЙрдирдХे рдорди рдоें рдЖрддा рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рдЬрдЧрд╣-рдЬрдЧрд╣ рд╡рдорди рдХрд░ рдкाрддी? рд╕ोрдЪрдиे рдХी рдмाрдд рд╣ै, реЫрд░ा рд╕ोрдЪिрдП! рдЧौрд░рддрд▓рдм рд╣ै рдХि рд╣рдоाрд░े рд╣ी рдмीрдЪ рд╕े, рд╣рдоाрд░ी рдХुрдЫ рдмрд╣рдиें 'рдиाрд░ी-рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा' рдХो рджेрд╣ рд╕े рдЬोреЬ рдХрд░, рд╢ाрд▓ीрдирддा рд╡ рд╕рдн्рдпрддा рдХी рд╕ीрдоा рд╕े рдкрд░े, рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рдЕрдкрдиे рд╡рдХ्рддрд╡्рдпों рдФрд░ рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдиों рдоें рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рддрд╣рдд рдЬिрд╕ рджेрд╣ рдФрд░ рдпौрди рдЖреЫाрджी рдХी рдмाрдд рдХрд░рддी рд╣ैं, рдпрд╣ рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рдоुрдж्рджों рдоें рдХрдм рд░рд╣ा? рдРрд╕ा рдХрд░рдиा рдиाрд░ी рдХे рд╣िрдд рдоें рднी рдХрдм рд╣ै? рдпрд╣ рдиिрддाрди्рдд рд╢ोрдЪрдиीрдп рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рд╕े рд╕्рдд्рд░ी рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдЙрдд्рдеाрди рдХी рдУрд░ рди рдЬाрдХрд░ рдиीрдЪे рдХी рдУрд░ рдЬाрддा рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣ा рд╣ै! рдЗрд╕ рдХुрд░ूрдк рд╡ рдЕрд╣िрддрдХाрд░ी рд╕्рдеिрддि рдкрд░ рдЧрдо्рднीрд░рддा рд╕े рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХी реЫрд░ूрд░рдд рд╣ै! рдЗрдХ्рдХीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдоें рд▓рдбрдХिрдпों рдХो рдоाрддा-рдкिрддा рдиे рдмрдЪрдкрди рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдмреЬे рд╣ोрдиे рддрдХ рдмेрдЯों рдХी рддрд░рд╣ рдкाрд▓ рдХрд░, рдкूрд░ी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджी, рд╕рдоाрдЬ рдиे, реШाрдиूрди рдиे рд╕्рдХूрд▓, рдХॉрд▓िрдЬ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╡рд░्рдХ-рдк्рд▓ेрд╕ рддрдХ рд╣рд░ рддрд░рд╣ рдХी рдЫूрдЯ, рд╕ुрд╡िрдзाрдПँ рдФрд░ рдЖрдЬाрджी рдоुрд╣ैрдпा рдХрд░ाрдИ, рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкुрд░ुрд╖ों рдХो рдкрдЫाреЬрдХрд░, рдЬो рдЕрдкрдиी рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рдХ्рд╖рдорддा рдХो рд╕िрдж्рдз рдХрд░ рдЪुрдХी рд╣ों рдЬिрдирдХी рдпोрдЧ्рдпрддा рдФрд░ рдХ्рд╖рдорддा рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрд░рдХे, рдЬिрди्рд╣ें рдкाрдпрд▓рдЯ рдмрдирдиे рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЪाँрдж рдкрд░ рдЬाрдиे рддрдХ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рд╕рд╕рдо्рдоाрди рджिрдП рдЧрдП рд╣ों, рдЬिрдирдХे рддрдоाрдо рд╕рдлрд▓ рдЕрднिрдпाрдиों рдХा рд╕рджा рдЧुрдгрдЧाрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ो, рдлिрд░ рднी рдЙрди рдЖрдзुрдиिрдХ ‘рдмेрдм्рд╕’ (Babes) рдХो, рд╡рд╣ рдЖрдЬाрджी, рд╕рд░्рд╡ рд╕рдо्рдорддि рд╕े рдоुрдж्рд░िрдд рдЙрдирдХी рдЕрдкрдиी 'рдкрд╣рдЪाрди' рдиреЫрд░ рдХ्рдпों рдирд╣ीं рдЖрддी? рдФрд░ рдХिрддрдиी рдЖрдЬाрджी рдЪाрд╣िрдП...?

 рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि ‘рдЕрддिрд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рд╡рд░्рдЬрдпेрдд...’ рдЗрд╕ рдЧрдо्рднीрд░ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╖рдп рдХो рджेрд╣ рдФрд░ рд╕ैрдХ्рд╕ рдХी рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХा рдкрд░्рдпाрдп рдмрдиाрдиे рд╕े, рдЙрд╕рдХे рд╣ाрд╕िрд▓ рдХ्рдпा рд╣ोंрдЧे, рдЗрд╕ рдкрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрднी рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा? рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рддрд╣рдд рд╡े рдиाрд░ी рдоुрдХ्рддि рдФрд░ рд╕рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рдХो, рджेрд╣ рдФрд░ рд╕ैрдХ्рд╕ рд╕े рдЬोреЬ рдХрд░, рди рдЬाрдиे рдХ्рдпों рдЙрд╕рдХी рдзрдЬ्рдЬिрдпाँ рдЙрдбाрдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै? рдХ्рдпा рджेрд╣ рдФрд░ рд╕ैрдХ्рд╕ рд╣ी рдЬीрд╡рди рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै? рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХुрдЫ рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдирд╣ीं рд╣ै? рдЬिрд╕ рджेрд╣ рдФрд░ рд╕ैрдХ्рд╕ рдХी рд╕्рдеूрд▓ рдмाрддें рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдкुрд░ुрд╖ рд╡рд░्рдЧ рдХी рд╕рджा рд╕े рдЖрд▓ोрдЪрдиा рд╣ोрддी рд░рд╣ी рд╣ै, рдЕрдм рд╡े рдЙрд╕рдХे рдЬैрд╕ी рд╣ी рдмाрддे рдФрд░ рдЪрд░्рдЪाрдПँ, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдмреЭ-рдЪрдв рдХрд░ рдХрд░рдиे рд▓рдЧें, рддो рдпрд╣ рдХौрди рд╕ा рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рд╣ोрдЧा!! рд╣рд░ рд╕рдордп рдПрдХ 'рджेрд╣- рд░ाрдЧ' рд╣ी рдЖрд▓ाрдкрдиा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं! рд▓ेрдЦрди рдФрд░ реЫुрдмाрди - рджोрдиों рдкрд░, рдмрд╕ рджेрд╣, рджेрд╣ рдХे рдЕंрдЧों рдкрд░ рдХрд╡िрддा рд░рдЪрдиा рдФрд░ рджेрд╣ рдХी реЫрд░ूрд░рддों рдХा рдмрдЦाрди рдХрд░рдиा рдЧैрд░реЫрд░ूрд░ी рд╣ै!

рдЗрди рд╡िрдЪाрд░рд╣ीрди рдмрд╣рдиों рдХो рд╢ाрдпрдж рдирд╣ीं рдкрддा рдХि рд╣рдоाрд░े рд╡ैрджिрдХ рдХाрд▓ рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें, рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рд╕рдоाрди рд╕्рдеाрди рдФрд░ рдЖреЫाрджी рджी рдЬाрддी рдеी! рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХाрд▓ рдоें рдоें рдиाрд░ी рдХो рдХिрддрдиा рд╕рдо्рдоाрди рджिрдпा рдЬाрддा рдеा рдЙрд╕рдХा рдк्рд░рдоाрдг рдж्рд░рд╖्рдЯрд╡्рдп рд╣ै -
рдкुрдд्рд░ों рдХी рд╣ी рднांрддि рдкुрдд्рд░ी рднी рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХी рд╕ंрдкрдд्рддि рдоें рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ी рд╣ै! (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 3.31.1)!
рдПрдХ рдкрдд्рдиी рдк्рд░ाрдд: рдХाрд▓ рдЙрдарддे рд╣ी рдЕрдкрдиे рдЙрдж्рдЧाрд░ рдХрд╣рддी рд╣ै (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 10.1.59) –
“рд╡рд╣ рд╕ूрд░्рдп рдКрдкрд░ рдЖ рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдоेрд░ा рд╕ौрднाрдЧ्рдп рднी рдКँрдЪा рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै! рдоैं рдЬाрдирддी рд╣ूँ, рдЕрдкрдиे рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзिрдпों рдХो рдЬीрддрдХрд░ рдоैंрдиे рдкрддि рдХे рдк्рд░ेрдо рдХो рдл़िрд░ рд╕े рдкा рд▓िрдпा рд╣ै! рдоैं рдк्рд░рддीрдХ рд╣ूँ, рдоैं рд╢िрд░ (рд╕िрд░) рд╣ूँ, рдоैं рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ूँ рдФрд░ рдЕрдм рдоैं рдХрд╣рддी рд╣ूँ рдХि рдоेрд░ी рдЗрдЪ्рдЫा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ी рдоेрд░ा рдкрддि рдЖрдЪрд░рдг рдХрд░े! рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзी рдоेрд░ा рдХोрдИ рдирд╣ीं рд╣ै!”

рд╕्рдд्рд░ी рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ рджोрдиों рдХो рд╢ाрд╕рдХ рдЪुрдиे рдЬाрдиे рдХा рд╕рдоाрди рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै | (рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж 20.9)
рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рднी рд╕ेрдиा рд╣ो! рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рдпुрдж्рдз рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░ें! (рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж 17.45)
рдоाрддा- рдкिрддा рдЕрдкрдиी рдХрди्рдпा рдХो рдкрддि рдХे рдШрд░ рдЬाрддे рд╕рдордп рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдФрд░ рд╡िрдж्рдпाрдмрд▓ рдХा рдЙрдкрд╣ाрд░ рджें! рд╡े рдЙрд╕े рдЬ्рдЮाрди рдХा рджрд╣ेрдЬ़ рджें! 

(рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж 14.1.6)! рд╣े рдкрдд्рдиी! рд╣рдоें рдЬ्рдЮाрди рдХा рдЙрдкрджेрд╢ рдХрд░! рд╡рдзू рдЕрдкрдиी рд╡िрдж्рд╡рдд्рддा рдФрд░ рд╢ुрдн рдЧुрдгों рд╕े рдкрддि рдХे рдШрд░ рдоें рд╕рдм рдХो рдк्рд░рд╕рди्рди рдХрд░ рджे!
"рдпрдд्рд░ рдиाрд░्рдпрд╕्рддु рдкूрдЬ्рдпрддे рд░рдорди्рддे рддрдд्рд░ рджेрд╡рддा" - рдордиु рдХा рдпрд╣ рдк्рд░рдЦ्рдпाрдд рдХрдерди рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕рдоाрдЬ рдоें рдиाрд░ी рдХे рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рдЧрд░िрдоाрдордп рд╕्рдеिрддि рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै! рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд ‘рдордиु рд╕्рдоृрддि’ рдХे рдж्рд╡िрддीрдп рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рд╕ूрдХ्рдд 214 рдоें рднी, рдордиु рдиे рдХрд╣ा рд╣ै рдХि ‘рд╢िрд╖्рдп рдм्рд░рд╣्рдордЪाрд░ी рдХो, рдЧुрд░ु рдХी рдкрдд्рдиी рдФрд░ рд╡िрдзिрд╡рдд рдкрд░िрдгीрддा рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХा рднी рдЧुрд░ु рдХे рд╕рдоाрди рдЖрджрд░ рд╕рдд्рдХाрд░ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।‘

рдЛрд╖ि рдХाрдд्рдпाрдпрди рдФрд░ рдкрддंрдЬрд▓ि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЙрд╕ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рд╡ेрдж-рдкुрд░ाрдг рдкреЭрдиे рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рдЕрд░्рдЬрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा! рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं, рд╡े рднрд░рдкूрд░ рдЬ्рдЮाрди рдЕрд░्рдЬिрдд рдХрд░рддी рдеी рдФрд░ рдмрдХाрдпрджा рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХे рд╕ाрде рднрд░ी рд╕рднा рдоें рд╢ाрд╕्рдд्рд░ाрд░्рде рдХрд░рддी рдеी! рдЙрдкрдиिрд╖рдж рдХाрд▓ рдоें рдЧाрд░्рдЧी, рдЕрдкाрд▓ा, рдШोрд╖ा, рд▓ोрдкाрдоुрдж्рд░ा, рд╕ुрд▓рднा, рдЬैрд╕ी рд╡िрджुрд╖िрдпाँ рдЕрдкрдиी рдк्рд░рдмुрдж्рдзрддा рдХे рд▓िрдП рд╡िрдЦ्рдпाрдд рдеी рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХा рд╣рд░ рд╡рд░्рдЧ рдЙрдирдХा рдмрд╣ुрдд рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░рддा рдеा!.‘рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж’ рдХे рдПрдХ рдоंрдд्рд░ рдоें рдиाрд░ी рдХी рдЙрд╕ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै, рдЬिрд╕рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдЖрдЬ рдХी рдиाрд░ी рдХрд░ рд╣ी рдирд╣ीं рд╕рдХрддी рдХि рдЙрд╕ рдпुрдЧ рдоें рднी рдЗрддрдиी рдЖрдЬाрджी рджी рдЬाрддी рд╣ोрдЧी! рдЙрд╕ рдорди्рдд्рд░ рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд╡ैрджिрдХ рдХाрд▓ рдоें рдоाрддा-рдкिрддा рдЕрдкрдиी рдкुрдд्рд░ी рдХो рдкूрд░ी рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рджेрддे рдеे рдХि рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рдЗрдЪ्рдЫा рд╕े рдЕрдкрдиे рд╕ाрдеी рдХा рдЪрдпрди рдХрд░े! рдордирдЪाрд╣ा рд╡рд░ рдкрд╕ंрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмेрдЯिрдпों рдХे рд▓िрдП ‘рд╕्рд╡ंрдпрд╡рд░’ рдХी рдк्рд░рдеा рдеी! ‘рд╕्рд╡рдпंрд╡рд░’ рд╢рдм्рдж рд╕े рд╣ी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рднाрд╡ी рдкрддि рдХो ‘рд╕्рд╡рдпं рд╡рд░рдг’ рдХрд░рдиे рдХी рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा! рдЧुрдк्рдд рдХाрд▓ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े ‘рдХौрдоुрджी рдорд╣ोрдд्рд╕рд╡’ рд╡ ‘рдорджрдиोрдд्рд╕рд╡’ рдХा рдз्рдпेрдп, рдордиोрд░ंрдЬрди рдХे рд╕ाрде, рдпुрд╡рдХ-рдпुрд╡рддिрдпों рдХो рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХा рдкрд░िрдЪрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиा рд╣ी рдирд╣ीं рдеा, рдмрд▓्рдХि рдЕрдкрдиे рднाрд╡ी рдЬीрд╡рди рд╕ाрдеी рдХे рд░ूрдк рдоें рдХिрд╕ी рдХो рдЪुрдирдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рдеा! ‘рдЛрдЧ्рд╡ेрдж’ рдХी рдЕрдиेрдХ рдЛрдЪाрдПँ рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै рдХि рдЙрд╕ рдХाрд▓ рдоें рд╡िрд╡ाрд╣ोрдкрд░ाрди्рдд рдиाрд░ी рд╕рджैрд╡ рдШрд░ рдХी рд╕्рд╡ाрдоिрдиी рд╡ рдкрддि рдоाрдиी рдЬाрддी рдеी! рдиाрд░ी рдХी рджाрд╕рддा, рдкрд░्рджा-рдк्рд░рдеा рдФрд░ рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдХी рдЕрдиेрдХ рдкाрдмंрджिрдпों рдХी рд╢ृंрдЦрд▓ा рдордз्рдпрдХाрд▓ рдоें рдкрдирдкी, рдЬрдм рд╕ाрддрд╡ीं рд╕рджी рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕, рдмाрдмрд░ рдиे рднाрд░рдд рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХिрдпा! рд╣िрди्рджू рдЕрдкрдиी рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдоाрдирдиे рд▓рдЧे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдШрд░ рдХी рдЪाрд░рджीрд╡ाрд░ी рдоें рд╕рдоेрдЯ рдХрд░ рд░рдЦрдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдЧрдпा! рдЗрд╕рдХे рдкीрдЫे рдЙрдирдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХी рднाрд╡рдиा рдеी! рд▓ेрдХिрди рдХрдИ рджрд╢рдХ рдкрд╣рд▓े рдХी рдЪिрди्рддрдХो рдФрд░ рд╕рдордЭрджाрд░ рд╡ рдк्рд░рдмुрдж्рдз рд▓ेрдЦिрдХाрдУं рдХी рдкीреЭी, рдиे рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиाрдУं рдФрд░ рд╡рдХ्рддрд╡्рдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े, рдиाрд░ी рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХे рджрдХिрдпाрдиूрд╕ी рдФрд░ рдЕрди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд░рд╡ैрдпे рдХे рдЦिрд▓ाрдл рднрд░рдкूрд░ рд▓िрдЦा рдФрд░ рдмोрд▓ा! рдХрд▓рдо рдФрд░ рд╕्рдпाрд╣ी рд╕े рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХो, рдкрди्рдиों рдкे рдЙрддाрд░рдиे рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рднी, рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬीрд╡рди рдоें рднी рд╡े рдиाрд░ी рдХे рдиिрд░ाрдзाрд░ рджрдорди рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╡ рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рджाрд╕рддा рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд░рд╣ी рд╣ैं! рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╣рдоेрд╢ा рдЬाрдпреЫ рдоुрдж्рджों рдкрд░, ‘ рдЬाрдпреЫ рднाрд╖ा’ рдоें рджрдорджाрд░ рдвंрдЧ рд╕े рдЕрдкрдиी рдмाрддे рд░рдЦी, рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХिрдпा, рддрд░्рдХ - рд╡िрддрд░्рдХ рдФрд░ рдЪрд░्рдЪाрдПँ рдХी! рдХोрдИ рднी рд╡िрд░ोрдз рдФрд░ рдХ्рд░ाрди्рддि рддрднी рдЕрд╕рд░рджाрд░ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬрдм рдЙрд╕рдХी рдк्рд░рд╕्рддुрддि рддрд░्рдХ рд╕рд╣िрдд рд╕ंрдпрдд рдФрд░ рд╕рдо्рдн्рд░ाрди्рдд рднाрд╖ा рдоें рд╣ो!. рдЕрддैрд╡ рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рд╡рд░्рддुрд▓ рдХो рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рд╕े рджैрд╣िрдХ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрди्рджрддा рдХी рдУрд░ рдШुрдоाрдиे рдХी рдЧुрд╕्рддाрдЦी рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЕрддि рдЬोрд╢ीрд▓ी рдмрд╣рдиें, рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рдЬाрди рд▓ें рдХि рдЙрдирдХे реЪрд▓рдд рджिрд╢ा рдоें рдк्рд░рдпाрдг рдХрд░рдиे рд╕े рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдХा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЖрдиे рд╡ाрд▓ा рдирд╣ीं! рдмрд╣рд╕ рд╣ी рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиा рд╕िрдХ्рдХा рдЬрдоाрдиा рд╣ै рддो рд▓ोрдкाрдоुрдж्рд░ा, рдШोрд╖ा, рдЕрдкाрд▓ा, рд╡िрд╢्рд╡рд░ा, рд╕िрдХрддा, рд╢рдЪि, рдкौрд▓ोрдоी рдХी рддрд░рд╣ рдХुрдЫ рд╕ाрд░्рдердХ рдмाрддें рдХрд╣ें рдпा рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдмाрдИ рдФрд░ рд░рдЬिрдпा рдХी рддрд░рд╣ рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рдЬौрд╣рд░ рдХрд░ рджिрдЦाрдПँ рдФрд░ рдиाрд░ी рд╢рдХ्рддि рдХा рдирдпा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдмрди рдЬाрдПँ!

рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ाрдиे рдХा рдФрд░ рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рдиे рдХा рдорддрд▓рдм 'рдиाрд░ीрдд्рд╡' (рдЬिрд╕рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕ी рдХ्рд╖рдорддाрдПँ рдФрд░ рдЧुрдг рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै) рдХा рдд्рдпाрдЧ рдХрд░рдиा рдФрд░ рдорд░्рдж рдмрди рдЬाрдиा рдирд╣ीं рд╣ोрддा! рд▓рдХ्рд╖्рдоी, рдЕрд╣рд▓्рдпा, рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рдмाрдИ рдлुрд▓े рдиे рдиाрд░ीрдд्рд╡ рдХो рдЕрдкрдиाрдП рд╣ुрдП рд╣ी, рдЕрднрдж्рд░ рднाрд╖ा рдФрд░ рдЕрд╢ाрд▓ीрди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рдмिрдиा рдЕрдж्рднुрдд рдХाрдо рдХрд░ рджिрдЦाрдП, рдЬिрдирдХे рд▓िрдП рд╡े рдЖрдЬ рддрдХ рдпाрдж рдХी рдЬाрддी рд╣ै! рдпрд╣ाँ рдпрд╣ рднी рдХрд╣рдиा рдЪाрд╣ूँрдЧी рдХि рдХुрдЫ рдиाрд░ी рд╕рдоूрд╣, ‘рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢’ рдХो рджрдордирдХाрд░ी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдвाँрдЪे (Oppressive Social Structure) рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рдЖрд╡ाреЫ рдоाрдирддे рд╣ै, рддो рдХुрдЫ рд╕рдоूрд╣ рдЗрд╕े рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рдиाрд░ीрд╡ाрдж (Radical Feminism) рдХा рдкрд░्рдпाрдпрд╡ाрдЪी рдоाрдирддे рд╣ैं! рд▓ेрдХिрди рдХोрдИ рднी рд╕рдоूрд╣ рд╣ो, рд╕рдмрдХा рдЕрди्рддिрдо рдз्рдпेрдп – ‘рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдоाрдирд╕िрдХ рд╡ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рджрдмाрд╡, рдмрди्рдзрди рдФрд░ рдмंрджिрд╢ों рд╕े рдиाрд░ी-рдоुрдХ्рддि рд╣ै рдФрд░ рдЬिрдирд╕े рдХрдИ рджрд╢рдХ рд╕े рдЬंрдЧ рдХрд░рддे-рдХрд░рддे, рдЕрди्рддрддः рдиाрд░ी-рд╡рд░्рдЧ рдХो рдоुрдХ्рддि рд╣ाрд╕िрд▓ рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै!

рд╕рдЪ्рдЪा рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХрднी рднी рдиाрд░ी рдХो, рдЙрд╕рдХे рдЬрди्рдордЬाрдд рд╕рд╣рдЬ рдЧुрдгों рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рдиे рдХी рдмाрдд рдирд╣ीं рдХрд░рддा! рдкрд░ рдпрджि рдиाрд░ी рд╣ी рдн्рд░рдо рдкाрд▓ рд▓े рдХि рджैрд╣िрдХ рдФрд░ рдпौрди рдЖрдЬ़ाрджी рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ी, рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рддрд╣рдд рдиाрд░ी рдХी рдЖреЫाрджी рдФрд░ рдиाрд░ी-рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рд╣ै, рддो рдРрд╕ी рдн्рд░рдоिрдд рдиाрд░िрдпों рдХो рдЖрдд्рдорд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдФрд░ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХी рдЬ़рд░ूрд░рдд рд╣ै! рдЗрд╕ рдлेрд░ рдоें рдРрд╕ी рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рди рддो рдкुрд░ुрд╖ рдмрди рдкाрддी рд╣ैं рдФрд░ рди рдиाрд░ी рд░рд╣ рдкाрддी рд╣ैं! рдПрдХ рднрдЯрдХрди рдоें рдЬीрддी рд╣ै! рдЗрд╕рд▓िрдП рдоेрд░ा рдиेрдХ рд╕ुрдЭाрд╡ рд╣ै (рдЙрдкрджेрд╢ рдпा рд░ाрдп рдирд╣ीं) рдХि рдпे рдкрд░ा-рдЖрдзुрдиिрдХ рд▓рд▓рдиाрдПँ рд░ाрддों-рд░ाрдд рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░िрдгी рдХी рддрд░рд╣ рдорд╢рд╣ूрд░ рд╣ो рдЬाрдиे рдХी рд▓рд▓рдХ рдоें ‘рдиाрд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢’ рдЬैрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рдЧрдо्рднीрд░ рд╡िрд╖рдп рдХे рд╕ाрде рдЦिрд▓рд╡ाреЬ рди рдХрд░ें рдФрд░ рд╕рд╣рдЬрддा рд╡ рд╢ाрди्рддि рд╕े рдЕрдкрдиी рд╕ोрдЪ рдПрд╡ं рд╡िрдз्рд╡ंрд╕рдХ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░, рд╕рд╣ी рджिрд╢ा рдоें рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рд╣ोрдПँ!
...O...

2 / рдП, рдЖрдХाрд╢рджूрдд рд╕ोрд╕ाрдпрдЯी, 12 – рдП, рдиॉрд░्рде рдПрд╡ेрди्рдпू, рдХрд▓्рдпाрдгी рдирдЧрд░, рдкुрдгे – 411006 (рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░), рдоोрдмाрдЗрд▓: 9890633582

рд╕ेрддु-рд╕рдк्рддрдХ рд╕рдо्рдкूрд░्рдгЁЯЩП

рд╕ेрддु рдХी рд╕ाрддрд╡ीं рд╡рд░्рд╖рдЧाँрда
ЁЯЩПрджो 'рдХ्рд░ेреЫी рдХреЫिंрд╕' рдиे рдЬूрди 2016 рдоें рдЬो рдмेрд▓ рдмोрдпी, рд╡рд╣ рдЖрдкрдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рд╢ुрднрдХाрдордиाрдУं рдХे рд╕рд╣ाрд░े рдкрд▓्рд▓рд╡िрдд рд╣ोрдХрд░ рд╕ाрдд рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░े рдХрд░рдХे рдЗрд╕ рдоाрд╣ рдЕрдкрдиे рдЖрдард╡ें рд╡рд░्рд╖ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ рдЪुрдХी рд╣ै। рд╕ाрдд рд╡рд░्рд╖ों рдоें рд╕ेрддु рдХे рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╣िрдЯ्рд╕ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд╕ाреЭे рдЫрдд्рддीрд╕ рд▓ाрдЦ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ो рдЧрдпी рд╣ै। рд╕ंрд╕ाрд░ рднрд░ рд╕े рдЪुрдиे рд╣ुрдП 850 рд▓ेрдЦрдХों рдХी рд▓рдЧрднрдЧ рд╕ाрдд рд╣реЫाрд░ рдоौрд▓िрдХ рд╡ рдЕрдиूрджिрдд рд░рдЪрдиाрдУं рдХे рд╕ाрде рдЪрд▓ी рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдоें рд╣рд░ рддрд░рд╣ рдХी рд╡िрдзाрдПँ рдЬुреЬीं, рд╕ाрд░े рд╕्рд╡ाрдж рд░рд╣े, рд╣рд░ рддрд░рд╣ рдХे рдкреЬाрд╡ों рд╕े рдЧुреЫрд░рдиा рд╣ुрдЖ। рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░ рдПрдХ-рдПрдХ рд╢рдм्рдж рдЪुрдирдХрд░ рд╕ंрд╕ाрд░ рднрд░ рдХो рдЬोреЬрдиे рд╡ाрд▓े рдЗрд╕ рд╕ेрддु рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рдкाрд▓рди рдПрдХ рд░ोрдЪрдХ рдЕрдиुрднрд╡ рд░рд╣ा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдпे рд╕ेрддु рдкрд░िрд╡ाрд░ рдЖрдкрдХा рдЖрднाрд░ी рд╣ै। ЁЯСПЁЯСП
рд╕ेрддु рдоें рдХिрд╕ी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХे рдк्рд░рдЪाрд░, рд╣िंрд╕рдХ рдЧрддिрд╡िрдзि, рдпा рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдШृрдгा рдпा рдж्рд╡ेрд╖ рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдпे рдХोрдИ рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рд╣ै, рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рднी рд╡рд░्рдЧ, рдЬाрддि, рдзрд░्рдо, рд▓िंрдЧ, рднाрд╖ा, рдпा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрддा рдХे рдк्рд░рддि рд╣ो। рдШृрдгा, рдж्рд╡ेрд╖, рд╣िंрд╕ा, рдк्рд░рддिрд╣िंрд╕ा рдХा рд╕рдорд░्рдерди рд╣рдоाрд░े, рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓िрдпे рд╣ाрдиिрдк्рд░рдж рддो рд╣ै рд╣ी, рдпрд╣ рдЕрдиैрддिрдХ рдФрд░ рдЕрд╡ैрдз рднी рд╣ै, рдЗрд╕े рд░ोрдХрдиे рдоें рд╣ी рд╣рдоाрд░ा рд╣िрдд рд╣ै। рд╕ेрддु рдоें рдЙрди рдЕрдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд░рдЪрдиाрдУं рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै рдЬो рдЕрди्рдп рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХो рдирд╣ीं рднेрдЬी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं рдФрд░ рдЬिрди्рд╣ें рд╢рдм्рджाрдбрдо्рдмрд░ рд╕े рдЪрдордХाрдпा рдирд╣ीं рдЧрдпा рд╣ै। рдХृрдкрдпा рдПрдХрдкрдХ्рд╖ीрдп, рдпा рдЕрддिрд╡ाрджी рд░рдЪрдиाрдПँ рди рднेрдЬें। рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╣ेрддु рд░рдЪрдиा рднेрдЬрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХृрдкрдпा рдиिрдо्рди рдХреЬी рдкрд░ рджिрдпे рдЧрдпे 'рд▓ेрдЦрдХों рд╕े рдЕрдиुрд░ोрдз' рдХो рдЕрд╡рд╢्рдп рдкреЭ рд▓ीрдЬिрдпे:

рдзрди्рдпрд╡ाрдж!
***

ЁЯФереЮ्рд░ांрд╕ рдЬрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै।ЁЯТе

рдкेрд░िрд╕ рдХे рдПрдХ рдЙрдкрдирдЧрд░ рдоें 27 рдЬूрди 2023 рдЬрдм рдкोрд▓ेंрдб рдХी рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдк्рд▓ेрдЯ рд▓рдЧी рдПрдХ рдорд░्рд╕िрдбीреЫ рдХाрд░ рдХो рдкुрд▓िрд╕ рдиे рд╕िрдЧ्рдирд▓ рдЬрдо्рдк рдХрд░рдиे рдкрд░ рд░ोрдХрдиा рдЪाрд╣ा рддो рд░ुрдХрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рд╡рд╣ рджौреЬрдХрд░ рдЖрдЧे рдиिрдХрд▓ рдЧрдпी। рдкुрд▓िрд╕рд╡ाрд▓ों рдиे рдЙрд╕े рдЪेрддाрд╡рдиी рджेрдХрд░ рдкीрдЫा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрд╕े рдлिрд░ рд╕े рд░ोрдХрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рддो рдЙрд╕рдХा рдХिрд╢ोрд░ рдЪाрд▓рдХ рд░ुрдХрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдХाрд░ рдХो рдХाрд░ рдЯ्рд░ैрдХ рд╕े рд╣рдЯाрдХрд░ рдмрд╕ рд╡ рд╕ाрдЗрдХрд▓ рдЯ्рд░ैрдХ рдкрд░ рджौреЬाрдХрд░ рдлिрд░ рдПрдХ рд▓ाрд▓ рд╕िрдЧ्рдирд▓ рдЬрдо्рдк рдХрд░ рдЧрдпा। рдЖрдЧे рдПрдХ рдЬाрдо рдоें рдЬрдм рдХाрд░ рд░ुрдХी рддो рджो рдоोрдЯрд░рд╕ाрдЗрдХिрд▓ рд╕рд╡ाрд░ рд╕िрдкाрд╣िрдпों рдоें рд╕े рдПрдХ рдиे рдиीрдЪे рдЙрддрд░рдХрд░ рдЙрд╕े рдЗंрдЬрди рдмंрдж рдХрд░рдиे рдХो рдХрд╣ा। рдЗंрдЬрди рдмंрдж рдХрд░рдХे рдЬрдм рдЪाрд▓рдХ рдиे рджोрдмाрд░ा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рддो рд╕िрдкाрд╣िрдпों рдиे рдкिрд╕्рддौрд▓ рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рдЙрд╕े рд░ुрдХे рд░рд╣рдиे рдХो рдХрд╣ा। рд▓ेрдХिрди рдХाрд░ рддेреЫी рд╕े рдЪрд▓ рдкреЬी, рд╕िрдкाрд╣ी рдиे рдб्рд░ाрдЗрд╡рд░ рдХो рдЧोрд▓ी рдоाрд░ी рдЬो рдЙрд╕рдХी рдмाँрд╣ рдоें рд╣ोрддी рд╣ुрдИ рджिрд▓ рдоें рд▓рдЧी рдФрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдмुрд▓ाрдпी рдЧрдпी рдРрдо्рдмुрд▓ेंрд╕ рдЙрд╕े рдмрдЪा рди рд╕рдХी। 

реЮ्рд░ांрд╕ рдоें рдХाрд░ рдЪрд▓ाрдиे рдХी рди्рдпूрдирддрдо рдЖрдпु 18 рд╡рд░्рд╖ рд╣ै। рдпрд╣ рд╡ाрд╣рди рдЪाрд▓рдХ рдирдПрд▓ рдорд░реЫूрдХ (Nahel Merzouk) 17 рд╡рд░्рд╖ рдХा рдеा। рдЗंрдЯрд░рдиैрдЯ рдкрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЙрд╕рдХे рдЕрд▓्рдЬीрд░िрдпрди рдоूрд▓ рдХे рдкिрддा рдмрд╣ुрдд рдкрд╣рд▓े рдЙрд╕рдХी рдоोрд░рдХ्рдХрди рдоूрд▓ рдХी рдоाँ рдХो рддрд▓ाреШ рджे рдЪुрдХे рдеे। рд╡рд╣ рдЫрд╣ рдоाрд╣ рддрдХ рд╕्рдХूрд▓ рдЧрдпा рдеा рдлिрд░ рдирд╣ीं рдЧрдпा। рдПрдХ рд╕рдк्рддाрд╣ рдкрд╣рд▓े рднी рдЙрд╕рдиे рд╕िрдЧ्рдирд▓ рдЬрдо्рдк рдХिрдпा рдеा рдФрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдХो рдЭाँрд╕ा рджेрдХрд░ рднाрдЧ рдиिрдХрд▓ा рдеा। рдкिрдЫрд▓े рджो-рдвाрдИ рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдЙрд╕рдиे рдРрд╕ा рдкाँрдЪрд╡ीं рдмाрд░ рдХिрдпा рдеा। рдЙрд╕рдХी рдкुрд▓िрд╕ реЮाрдЗрд▓ рдоें 15 рдЕрдкрд░ाрдз рджрд░्реЫ рдеे рдЬिрдирдоें рдЕрд╡ैрдз рдб्рд░рдЧ्рд╕ рдмेрдЪрдиा рдФрд░ рдЦाрдиा, рддрдеा рдирдХрд▓ी рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдк्рд▓ेрдЯ рдФрд░ рдмिрдиा рдмीрдоा рдХी рдЧाреЬी рдЪрд▓ाрдиा рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै।

рдЧोрд▓ी рдЪрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓े рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рд╣िрд░ाрд╕рдд рдоें рд▓े рд▓िрдпा рдЧрдпा, реЮ्рд░ांрд╕ीрд╕ी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдиे рд╣рдд्рдпा рдХी рдиिंрджा рдХी рд▓ेрдХिрди рдирдПрд▓ рдХे рджреЮрди рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХे рд╕рдордп рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдж्рд╡ाрд░ा рдЯिрдХрдЯॉрдХ рдкрд░ "рдоेрд░े рдкुрдд्рд░ рдХे рд▓िрдпे рдХ्рд░ांрддि рдХрд░ो" рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдШрдЯрдиा рдХी 30 рд╕ेрдХंрдб рдХी рдХ्рд▓िрдк рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдоें рд╡ाрдпрд░рд▓ рд╣ुрдИ рдФрд░ рдЖрдирди-реЮाрдирди рдоें рдкूрд░े рджेрд╢ рдоें рд╕рд░рдХाрд░ी рд╡ाрд╣рдиों рдФрд░ рднрд╡рдиों рдХो рдлूंрдХा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рдФрд░ рдЕрдиेрдХ рджुрдХाрдиें рд▓ूрдЯ рд▓ी рдЧрдпीं। рдпрд╣ рдкंрдХ्рддिрдпाँ рд▓िрдЦे рдЬाрдиे рддрдХ рджेрд╢рднрд░ рдоें рдЖрдЧреЫрдиी рд╣ो рд░рд╣ी рдеी।

рдХिрд╕ी рдХी рднी рдоृрдд्рдпु рджु:рдЦрдж рд╣ै, рдкूрд░े рджेрд╢ рдХो рдлूंрдХ рдбाрд▓рдиा рднी рджु:рдЦрдж рд╣ै, рдФрд░ рдиिрд╣िрдд рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХे рд▓िрдпे рдЗрди рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рднी рджु:рдЦрдж рд╣ै। рдИрд╢्рд╡рд░ рд╕рдмрдХो рд╕рдж्рдмुрдж्рдзि рджें - рд╕рд░्рд╡े рднрд╡рди्рддु рд╕ुрдЦिрдиः рд╕рд░्рд╡े рд╕рди्рддु рдиिрд░ाрдордпा, рд╕рд░्рд╡े рднрдж्рд░ाрдгि рдкрд╢्рдпрди्рддु, рдоा рдХрд╢्рдЪिрдж् рджुрдЦ рднाрдЧрднрд╡ेрдд। реР рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः

рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПँ!

рд╢ुрднाрдХांрдХ्рд╖ी,
рд╕ेрддु, рдкिрдЯ्рд╕рдмрд░्рдЧ
30 рдЬूрди 2023 ✍️

рдЕрдкрдиे рд╣ोрдиे рдХा рдЙрдд्рд╕рд╡

рдХрд▓्рдкрдиा рдордиोрд░рдоा
рдкрд░рдХ्рд░ाрдо्рдп рдкाрд▓рди (рдпा "рдиेрдЧोрд╢िрдПрдмрд▓ рдкेрд░ेंрдЯिंрдЧ") рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдоाрддा-рдкिрддा рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдмीрдЪ рд╢рдХ्рддि рдХे рдк्рд░ेрдоिрд▓ рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдФрд░ рдЦुрд░рджुрд░े рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рдХा рдЙрдЪिрдд рдк्рд░рдмंрдзрди! рдоाрдиे рдеोреЬा рддुрдо рд╣рдоाрд░ी рдУрд░ рдЪрд▓ो, рдФрд░ рдеोреЬा рд╣рдо рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдУрд░ рдЪрд▓ें। рдФрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рджोрдиों рдХे рдЕрдиुрдоोрджрди рд╕े рдРрд╕ा рдзрд░ाрддрд▓ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░ें рдЬрд╣ाँ рдард╣рд░рдХрд░ рджोрдиों рдЦुрд▓рдХрд░ рд╕ाँрд╕ рд▓े рд╕рдХें। рджोрдиों рд╣ी рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдоुрдХ्рдд рдХंрда рд╕े рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХी рд╕рд░ाрд╣рдиा рдХрд░ рд╕рдХें рдФрд░ рджोрдиों рдЕрдкрдиे ‘рд╕्рдкेрд╕’ рдоें рдЕрдкрдиे рд╣ोрдиे рдХा рдЙрдд्рд╕рд╡ рдордиा рд╕рдХें। рдпे рдирд╣ीं рдПрдХ рддрд░рдл рд╕े рдмрд╕ рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рд╕्рд╡рд░ рд╣ी рдЧूँрдЬрддा рд░рд╣े рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл़ рд╕े рдирдЬрд░ें рдЭुрдХाрдП рдХिрд╕ी рдХे рдЖँрд╕ू рдЯрдкрдХрддे рд░рд╣ें।

"рдиेрдЧोрд╢िрдПрдмрд▓ рдкेрд░ेंрдЯिंрдЧ" рдоें рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдмрдЪ्рдЪे рд╕े рдХрд╣рддा рд╣ै, "рддुрдо рдЖрдЧे-рдЖрдЧे рдЪрд▓ो, рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкीрдЫे рдЦреЬा рд╣ूँ।" рдФрд░ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдХрд╣рддा рд╣ै, "рдоैं рд╣рдоेрд╢ा рддुрдорд╕े рдЖрдЧे рд░рд╣ूँрдЧा рдХ्рдпोंрдХि рдоेрд░े рд╣ाрде-рдЕрдиुрднрд╡ рдХी рдоंрдЬूрд╖ा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рддुрдо рдмрд╕ рдоेрд░े рдкाँрд╡ рдХे рдиिрд╢ाрди рдЦोрдЬрддे рд╣ुрдП рдЪрд▓े рдЖрдУ, рддुрдо्рд╣ाрд░ा рднрд▓ा рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।"

"рдиेрдЧोрд╢िрдПрдмрд▓ рдкेрд░ेंрдЯिंрдЧ" рдоें рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ोрддा рд╣ै। рдиेрдЧोрд╢िрдПрдмрд▓ рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдЬाрдирддा рд╣ै рдХि рдЬैрд╕े рд▓рдХреЬी рдХे рднीрддрд░ рдЖрдЧ рд╕ुрдк्рдд рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдкреЬी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдЕंрджрд░ рдкूрд░्рдг рдкुрд░ुрд╖ рдмैрдаा рд╣ै। рдЬिрд╕рдХी рднाрд╡рдиाрдУं рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░рдиा реЫрд░ूрд░ी рднी рд╣ै рдФрд░ рд▓ाрдЬрдоी рднी। рд╡рд╣ рдмрдЪ्рдЪे рдХे рджुःрдЦ-рджрд░्рдж рдоें рдЙрд╕рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЦुрдж рдХो рд░рдЦрдХрд░ рджेрдЦрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХी рдЫोрдЯी-рдЫोрдЯी рднाрд╡рдиाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рдЕрднिрднाрд╡рдХ "рдЕрд╣ं рдм्рд░рд╣्рдорд╕्рдоि" рдХी рднूрдоिрдХा рдоें рд╣ोрддा рд╣ै। рдкрд░ंрдкрд░ाрд╡ाрджी рдкेрд░ेंрдЯिंрдЧ рдоें рдоाрддा-рдкिрддा рд╡्рдпрдХ्рддि рдирд╣ीं ‘рджेрд╡’ рдмрди рдЬाрддे рд╣ै। рдФрд░ рдЗрд╕ी рдмрдирдиे-рдоाрдирдиे рдоें рдЙрдкрдЬрддी рд╣ै рдЧрд╣рд░ी рд╕ंрд╡ाрдж рд╣ीрдирддा। рдЬो рддाрдЙрдо्рд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХा рдкीрдЫा рдирд╣ीं рдЫोрдб़рддी।рдЙрд╕рдХी рднाрд╡рдиाрдУं рдХा рдЗрддрдиा рд╣рдирди рд╣ो рдЪुрдХрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд╢ीрд╢े рдоें рдЕрдкрдиी рд╣ी рд╕ूрд░рдд рджेрдЦрдХрд░ рдХрднी-рдХрднी рдЦुрдж рд╕े рд╣ी рдкूрдЫрддा рд╣ै, “рддू рдХौрди рд╣ै? рдХ्рдпा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै рдЗрд╕ рджुрдиिрдпा рдоें।” 

рд╣рдоाрд░े рд╕рдоाрдЬ рдоें рд░ुреЭिрд╡ाрдж рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдпे рднूрд▓ рдЬाрддे рд╣ैं рдХि рдЬो рд╣рдо рдмाрд╣рд░ рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं, рдЙрд╕рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рднीрддрд░ рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै। рдпाрдиी рдХि рдмрдЪ्рдЪा рдЬैрд╕ा рдЕрдкрдиों рдХे рдмीрдЪ рдЖँрдЧрди рдоें рдмрд░्рддाрд╡ рдХрд░ेрдЧा рд▓рдЧрднрдЧ-рд▓рдЧрднрдЧ рдЪौрдкाрд▓ рдоें рд╡ैрд╕ा рд╣ी рд╣ोрдЧा। рд▓ेрдХिрди рдирд╣ीं, рд╡े рддो рдЧрд░्рд╡ рд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рд╣рдоाрд░ा рджेрд╢ рдкुрд░ाрдгों, рдХрдеाрдУं, рд▓ोрдХ-рдХрдеाрдУं рдФрд░ рдЧ्рд░рди्рдеों рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ рд╣ै। рдоैं рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪे рдХो рд╕ुрдИ рдХी рдиोрдХ рд╕े рдХाреЭा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪे рд╕े рд░ाрдо рд╡ाрд▓े рдЖрджрд░्рд╢ рдЕрдкрдиाрдиे рдХी рдХрдоाрдиा рдХी рдЬाрддी рд╣ै, "рдк्рд░ाрдд рдХाрд▓ рдЙрдаि рдХै рд░рдШुрдиाрдеा, рдоाрддु, рдкिрддा, рдЧुрд░ु рдиाрд╡рд╣िं рдоाрдеा।” рдРрд╕ी рдЪाрд╣рдиा рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдоाрддा-рдкिрддा рд╕े рдХोрдИ рдкूрдЫे рдХि рдХ्рдпा рд╡े рджрд╢рд░рде рдФрд░ рдХौрд╢рд▓्рдпा рд╣ैं?

рдоाрддा-рдкिрддा рдЬिрд╕ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рджुрд╣ाрдИ рджेрддे рдердХрддे рдирд╣ीं рд╣ैं, рдЙрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдХ्рдпा рдаीрдХ-рдаीрдХ рдЬ्рдЮाрди рд╣ै рднी рдЙрдирдХे рдкाрд╕? рдпा рд╣рд╡ा рдоें рджीрд╡ाрд░ рдЙрдаाрдиा рднрд░ рдЙрдирдХी рдиिрдпрддि рд╣ै? рд╡ैрд╕े рд╣рдоाрд░े рдпрд╣ाँ рдкрдЧ-рдкрдЧ рдкрд░ рдЙрдХ्рддिрдпाँ, рд╕ूрдХ्рддिрдпाँ, рдоुрд╣ाрд╡рд░े рдФрд░ рд╢ोрдзрдкрд░рдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг рджे-рджेрдХрд░ рдмाрдд рдХрд░рдиे рдХा рдЪрд▓рди рд╣ै, рдЬो рдЙрдд्рддрдо рд╕े рднी рдЙрдд्рддрдо рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╣рдо рдХ्рдпों рдХिрд╕ी рдРрд░ेрдЧैрд░े-рдирдд्рдеूрдЦैрд░े рдХी рдмाрдд рд╕ुрдиें, рд╡ाрд▓ी рдЬिрдж рдХे рд╕ाрде рдЬीрд╡рди рдЬिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। 

рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрдд рд╣ै। рдЕрдкрдиों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдИ рдЧрдпी рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУं рдХा рд╕рдо्рдоाрди рд╣рдо рдирд╣ीं рдХрд░ेंрдЧे рддो рдХौрди рдХрд░ेंрдЧा! рд╣рдоाрд░े рджिрд▓ों рдоें рдоिрд▓ी рд╣ुрдИ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХे рдк्рд░рддि рд╕рджैрд╡ рдЖрджрд░ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдлिрд░ рдЪाрд╣े рднौрддिрдХ рд╣ो рдпा рд╡ैрдЪाрд░िрдХ। рдХ्рдпोंрдХि ‘рджाрддा’ рдмेрд╣рдж рдЙрджाрд░рдорди рд╕े рдХिрд╕ी рдХो рдХुрдЫ рд╕ौंрдкрддा рд╣ै। рдЙрд╕ рдкрд░ рдПрдХ рд╡िрдЪाрд░рд╢ीрд▓-рдЪिंрддрдирд╢ीрд▓ рд╡्рдпрдХ्рддि рддो рдиिрддांрдд рдПрдХांрдд рдХो рдкी-рдкीрдХрд░ рдХुрдЫ рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╣ीрд░े рд╣рдоाрд░े рд╕рдордХ्рд╖ рдкрд░ोрд╕рддा рд╣ै। рд╣рдоें рдЙрди рдорд╣ाрди рдЖрдд्рдоाрдУं рдХी рдмाрддों рдХा рдордирди-рдЪिрди्рддрди рдХрд░рдиा рд╣ी рдЪाрд╣िрдП। рдФрд░ рдЕрдкрдиों рдХो рдмрддाрдиा рднी рдЪाрд╣िрдП рд▓ेрдХिрди рд╕рд╣ी рдЕрдиुрдкाрдд рдФрд░ рд╕рд╣ी рдЕрд░्рде рдоें। рддाрдХि рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рднрдЯрдХे рдФрд░ рдоुрд░рдЭाрдпे рдирд╣ीं। рд╣рдоें рд╣рдоेрд╢ा рдпाрдж рд░рдЦрдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдЕрд╕ंрдЧрддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рд╕ुрд╕ंрдЧрддि рд▓ाрдиे рд╕े рдХрд╣ीं рдЬ्рдпाрджा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рд╕ुрд╕ंрдЧрдд рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЫिрдкी рд╣ुрдИ рдЕрд╕ंрдЧрддिрдпों рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рдХрд░рдиा।

рдЦैрд░, рд╣рдоाрд░े рдпрд╣ाँ рд╣ोрддा рдХ्рдпा рд╣ै - рд╕ूрдд्рд░ों рдХा рдиाрдЯ्рдп рд░ूрдкाрди्рддрд░рдг। рд╕рдоाрдЬ рд╕े рд╕ीрдЦी рд╣ुрдИ рдЙрдХ्рддिрдпों рдХो рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрдкрдиी рдкैрдиी рдмुрдж्рдзि рд╕े рдЪुрдиाрд╡ рдирд╣ीं рдХрд░рддा рдмрд▓्рдХि рд╡рд╣ рдХेрд╡рд▓ рдЙрдирдХी рдмाрддों рдХी рдкрд░рдЫाрдЗрдпों рдХी рд╕рдоाрд▓ोрдЪрдиा рдХрд░рддा рд╣ै। рдХрдердиों рдХो рддोреЬ-рдорд░ोреЬ рдХрд░ рдЬिрддрдиी рд╕рдордЭ рд╡рд╣ рд░рдЦрддा рд╣ै, рдмोрд▓-рдЦोрд▓рдХрд░ рдЕрдкрдиा рдХाрдо рдЪрд▓ाрддे рд╣ुрдП рдЬीрд╡рди рдЬीрддा рд╣ै। рдмрдЪ्рдЪा рдХ्рдпा рд╕ोрдЪ рд░рд╣ा рд╣ोрдЧा, рдЙрд╕рд╕े рдЙрд╕рдХो рдХрддрдИ рдХोрдИ рд▓ेрдиा рджेрдиा рдирд╣ीं। рдЬрдмрдХि рдЕрддिрд╡ाрдж рдФрд░ рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ी рджो рдРрд╕े рддрдд्рд╡ рд╣ैं рдЬो рд╕рд░्рд╡рдиाрд╢ рдХा рдХाрд░рдг рдмрди рд╕рдХрддे рд╣ैं। 

рдкंрдбिрдд рд╣рдЬाрд░ी рдк्рд░рд╕ाрдж рдж्рд╡िрд╡ेрджी рдХा рдХрдерди рдпाрдж рдЖрддा рд╣ै- "рдЕрд╕ंрдЧрддि рдоें рд╕ंрдЧрддि рд▓рдЧा-рд▓рдЧाрдХрд░ рдЖрдирди्рдж рдкाрдиे рдХा рдордиोрднाрд╡ рдЗрд╕ рджेрд╢ рдоें рдмрд╣ुрдд рдкुрд░ाрдиा рд╣ै।" рдпрд╣ी рд╡рд╣ рдордиोрднाрд╡ рд╣ै рдЬो рдкрд░рдо्рдкрд░ाрд╡ाрдж рдХो рдЬрди्рдо рджेрддा।" (рдЬрд╕ рдХा рддрд╕ рдпा рдмрд╕) рдиिрдмрди्рдз рд╕े।

рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдПрдХ рдФрд░ рдЙрджाрд╣рд░рдг рджेрдЦिрдП- 
“рд░ोрдХो рдордд, рдЬाрдиे рджो। 
рд░ोрдХो, рдордд рдЬाрдиे рджो।” 
рд╕ाрдзाрд░рдг рд╕े рджिрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдЗрди рджो рд╡ाрдХ्рдпों рдоें рдПрдХ рд╡िрд░ाрдордЪिрд╣्рди рдХी рдЧрд▓рддी рд╕े рд╣ी рдХोрдИ рдХिрд╕ी рдХो рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рдХिрд╕ी рдХो рдиिрд╕्рд╕ाрд░ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рд╡ा рд╕рдХрддा рд╣ै рддो рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдЖрдЧे рджिрди-рд░ाрдд рдЕрдкрдиा рд░ाрдЧ рдЖрд▓ाрдкрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдЕрдкрдиी рд╕ंрддाрдиों рдХी рд╡िрдЪाрд░рд╢ीрд▓рддा рдХी рдХिрддрдиी рд╣ाрдиि рдХрд░рддे рд╣ोंрдЧे! рдЙрдирдХे рдорди рддो рдХिрддрдиे рдХोрдорд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЬो рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдПँ рд╣рдоें рдоूреЭ рдмрдиाрдХрд░ рд╣рдоाрд░ा рджोрд╣рди рдХрд░рдиे рд▓рдЧें рдЙрдирдХे рдЖрдЧे рдирддрдорд╕्рддрдХ рд╣ोрдиा рдХрд╣ाँ рдХी рдЕрдХ्рд▓рдоंрджी рд╣ै? рд▓ेрдХिрди рдпे рдмाрдд рдмрдЪ्рдЪा рдмोрд▓ рдирд╣ीं рд╕рдХрддा। рдпрд╣ाँ рддो рдШुрдЯрдХрд░ рдорд░рдиे рдХे рдиिрдпрдоों рдХो рдШुрдЯ्рдЯी рдоें рдкिрд▓ाрдпे рдЬाрдиे рдХा рдЪрд▓рди рд╣ै।

рд░ाрдордЪрд░िрдд рдоाрдирд╕ рдХी рдПрдХ рдЪौрдкाрдИ рдХो рд╣ी рджेрдЦें- 
“рдвोрд▓ рдЧँрд╡ाрд░ рд╕ूрдж्рд░ рдкрд╕ु рдиाрд░ी, рд╕рдХрд▓ рддाреЬрдиा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ी।“

рдЗрд╕ рдЪौрдкाрдИ рдХो рдЬрдм рддрдХ рдоैंрдиे рдЦुрдж рдирд╣ीं рдкреЭा-рд╕рдордЭा рддрдм рддрдХ рдоुрдЭे рдпрд╣ी рд▓рдЧрддा рд░рд╣ा, рдЪौрдкाрдИ рдХा рдЬो рдЕрд░्рде рд╕рдоाрдЬ рд▓े рд░рд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ी рд╕рд╣ी рд╣ै। рдХिрд╕ी рднी рд╢рдм्рдж рдХा рдордирдоाрдиा рдЕрд░्рде рдЧреЭрдиा рд╡ैрд╕े рддो рдЕрдкрд░ाрдз рдХी рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдЖрдиा рдЪाрд╣िрдП рд▓ेрдХिрди рд╣рдоाрд░े рд╕рдоाрдЬ рдоें рдпे рдЕрдж्рднुрдд рдХрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рд╣рдоाрд░ा рд╕рдоाрдЬ рдиिрд╖्рдгाрдд рднी рд╣ै।

рдоैं рдХрд╣рддी рд╣ूँ рдХि рдЕрдЧрд░ рдЪौрдкाрдИ рдХो рдЕрдкрдиी рд╣ी рддрд░рд╣ рд╕े рджेрдЦрдиा рдеा рддो рдаीрдХ рднी рдеा। рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдХा рдЕрдирд░्рде рддो рди рдХрд░рддे। рдоाрдиा рдХि рд╣рдоें рдЬिрддрдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрддी рд╣ै, рдЙрддрдиा рд╣ी рд╣рдо рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддे рд╣ैं। рддो рд╕рд╣ी рдЕрд░्рде рддो рд▓े рд▓ेрддे, рдЙрд╕рдоें рдвिрд▓ाрдИ рдХ्рдпों? рдЬैрд╕ा рдХि рд╕рд░्рд╡ рд╡िрджिрдд рд╣ै рдХि рддुрд▓рд╕ी рджाрд╕ рдЬी рдиे рд░ाрдордЪрд░िрдд рдоाрдирд╕ рдХी рд░рдЪрдиा рдЕрд╡рдзी рдмोрд▓ी рдоें рдХी рд╣ै। рддो рдЙрд╕ рдЧ्рд░рди्рде рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдпा рддो рдЖрдкрдХो рдЙрд╕ рдмोрд▓ी рдХा рдкूрд░ा рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдеा рдФрд░ рдпрджि рдХрдорддрд░ рдеा рддो рдХिрд╕ी рдЬ्рдЮाрдиी рдХी рд╢рд░рдг рдоें рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдХрдо рд╕े рдХрдо ‘рддाреЬрдиा’ рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрд░्рде рддो рд╕рд╣ी рд▓िрдпा рдЬाрддा। рдиा рдХि 'рддाрдб़рдиा' рдХा рдорддрд▓рдм ‘рд▓рддिрдпाрдиा’ рдоाрди рд▓ेрдиा। рди рдРрд╕ा рд╣ोрддा рди рдХोрдИ рдмрдЪ्рдЪा рдмाрдЧी рд╣ोрдХрд░ рдШрд░ рдЫोрдб़рддा। 

рдпрд╣ाँ рдоैं рд╕ाрдл рдХрд░ рджूँ рдХि рдЕрд╡рдзी рдмोрд▓ी рдоें ‘рддाреЬрдиा’ рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрд░्рде рд╣ोрддा рд╣ै- рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рджेрдЦ рднाрд▓ рдХрд░рдиा, рдПрдХाрдЧ्рд░ рд╣ोрдХрд░ рдХिрд╕ी рдХो рдиिрд╣ाрд░рдиा рдпा рдЕрдкрдиी рдиिрдЧрд░ाрдиी рдоें рд░рдЦрдХрд░ рдЙрди рддрдд्рд╡ों рдХो рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рдиा рдЬिрдирдоें рдЕрдкрдиी рджेрдЦрднाрд▓ рд╕्рд╡рдпं рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдЬाрддिрд╡ाрдж рдФрд░ рд╕्рдд्рд░ी рдХी рджुрд░्рджрд╢ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдХौрди рдирд╣ीं рдЬाрдирддा рд╣ै।

рд░рд╣ी рдмाрдд рдвोрд▓ рдпा рдвोрд▓рдХ рдХी рддो рдпे рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдмेрд╣рдж рдиाрдЬुрдХ рд╡ाрдж्рдп рдпंрдд्рд░ рд╣ै। рдЬрдм рддрдХ рдмрдЪ्рдЪा рдХा рдЖрдд्рдордмोрдз рдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдЗрди्рд╣ीं рдкाँрдЪ рдХे рддрд░рд╣ рд╕े рд╣ी рд╣рдоाрд░ा рд╢िрд╢ु рд╣ोрддा рд╣ै। рдвोрд▓ рдХे рд░рдЦ-рд░рдЦाрд╡ рдоें рдЕрдЧрд░ реЫрд░ा рд╕ी рднी рдХोрддाрд╣ी рдмрд░рддी рдЧрдпी рддो рдЙрд╕рдХे рдкुрд░ों рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुँрдЪ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЪूँрдХि рдвोрд▓рдХ рдХे рдкुрд░े рдЬाрдирд╡рд░ों рдХी рдЦाрд▓ рд╕े рдмрдиाрдпे рдЬाрддे рд╣ैं рдЗрд╕рд▓िрдП рдЪрдореЬे рдХी рдЧंрдз рд╕े рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рдХे рдХीреЬे-рдордХौреЬे рдФрд░ рд╕ीрд▓рди рдХे рдХीреЬे рдЙрд╕рдХी рдУрд░ рд╢ीрдШ्рд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рдирддीреЫा рдвोрд▓рдХ рдХे рдкुрд░ों рдХो рдЪुрди рдЬाрдиा। рдпा рдХिрд╕ी рднी рдиुрдХीрд▓ी рдЪीреЫ рд╕े рдЙрдирдХा рдлрдЯ рдЬाрдиा। рдФрд░ рдпрджि рдмाрд░-рдмाрд░ рдРрд╕ा рд╣ोрддा рд░рд╣ा рддो рдЙрд╕рдХे рдореЭрдиे-рдореЭाрдиे рдоें рдмेрдЬुрдмाрди рдиिрд░ीрд╣ рдЬाрдирд╡рд░ों рдХी рд╣рдд्рдпा рдХрд░рдиी рдкреЬेрдЧी। рдЗрд╕рд▓िрдП рддुрд▓рд╕ी рджाрд╕ рдХो рдХрд╣рдиा рдкреЬा рдХि рдЕрди्рдп рдЪाрд░ рдХे рд╕ाрде рдвोрд▓ рдХो рднी рддाреЬрдиा рдоें рд░рдЦрдиा рдЙрдЪिрдд рдХрд╣рд▓ाрдПрдЧा। рдоैं рдХрд╣рддी рд╣ूँ рдХि рд╢िрд╢ु рдХो рднी рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рджेрдЦрднाрд▓ рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдмреЬा рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। 

рд▓ेрдХिрди рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдиे рдвोрд▓ рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рддाреЬрдиा рдХो рдКрдкрд░ рдкреЬрдиे рд╡ाрд▓ी 'рдеाрдк' рдпा рд╢िрдХंрдЬा рдХрд╕рдиे рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा। рдорддрд▓рдм рдЬिрддрдиी рдЬрдмрд░ рдеाрдк рдЙрддрдиी рд╕ुंрджрд░ рдз्рд╡рдиि। рд╢िрдХंрдЬा рдХрд╕рдиे рдХा рд░ूрдк рдХिрддрдиे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдХिрддрдиा рд╡ीрднрдд्рд╕ рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЙрд╕ рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрдХрд░ рджेрдЦो рдЬिрд╕рдХे рдКрдкрд░ ‘рддाрдб़рдиा’ рдХी рдЧрдпी рд╣ोрдЧी।рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпा рдЙрд╕рдХा рдк्рд░рддिрдлрд▓ рдЙрдЪिрдд рдоिрд▓ा рд╣ोрдЧा? рд╕рд╣ी рдирддीрдЬे рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪाрдиा рдЕрд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै।
 
рдЖрдд्рдоाрднिрд╡्рдпंрдЬрдиा рд╡ाрд▓े рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдХे рд╡िрдЪाрд░ рдЗрддрдиे рд╕्рд╡рдпंрднू рд╣ोрддे рд╣ैं рдХि рдЙрдирдХे рдпрд╣ाँ рджैрдиिрдХी рдХी рдЕрднिрд╡्рдпंрдЬрдиा рдкрд╣рд▓े рдЖрддी рд╣ै, рдЬीрд╡рди рдмाрдж рдоें। рдЕрд╕рд▓िрдпрдд рдкीрдЫे рджिрдЦाрд╡ा рдЖрдЧे рд░рд╣рддा рд╣ै। рдЬрдмрдХि рд╕рдордЭрджाрд░ рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдиे рдмрддाрдиा рднी рдЪाрд╣ा рдХि рдкрд░рд╡рд░िрд╢ рдХो рдЕрд▓рдЧ рдвंрдЧ рд╕े рджेрдЦो। рд▓ेрдХिрди рдирд╣ीं рднाрдИ! рд╣рдо рддो рдЕрдкрдиे рд╣ी рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдЕрдкрдиे рдЖрдд्рдордоोрд╣ рдХा рдк्рд░рдЪाрд░-рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХрд░ेंрдЧे। рдЕंрддрддोрдЧрдд्рд╡ा рд╣рдоाрд░े рд╕рдоाрдиे ‘рддाреЬрдиा’ рд╢рдм्рдж рдХा рдкрд░्рдпाрдп рдмрдиा рдмेрдЬुрдмाрдиों-рдиिрд░ीрд╣ों рдХो рдоाрд░рдиा, рдХूрдЯрдиा-рдЪिрд▓्рд▓ाрдиा, рджрдг्рдбिрдд рдХрд░рдиा। рдорддрд▓рдм рдпрджि рд╕ीрдзे рд╢рдм्рджों рдоें рдХрд╣ा рдЬाрдП рддो рддुрд▓рд╕ी рджाрд╕ рдХा рджिрдпा рд╢рдм्рдж ‘рддाреЬрдиा’ рднाрд░рддीрдп рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдХा рдкрд░्рдпाрдп рдмрди рдЧрдпा। рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпा рддुрд▓рд╕ी рдХा рд╕рдорди्рд╡рдпрд╡ाрдж рдХिрд╕ी рдиे рдирд╣ीं рджेрдЦा? рдЬрд╣ाँ рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдХो рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдиीрд░-рдХ्рд╖ीрд░ рд╡िрд╡ेрдХ рдХी рд╕рдордЭ рдмреЭाрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП рдеी। рдЙрдирдХी рдХोрдорд▓ рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рд╣ौंрд╕ рдХे рд╕ाрде рдмреЭाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдеा рд╡рд╣ीँ рд╡े рдЙрд╕े рдвोрд▓ рдХी рддрд░рд╣ рдмрдЬाрдиे рд▓рдЧे। рдЙрд╕рдХे рдЙрдардиे, рдмैрдардиे рдФрд░ рдмोрд▓рдиे рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмрди्рдз рд▓рдЧाрдиे рд▓рдЧे। 

рд╣рдоाрд░े рдпрд╣ाँ рдирдХрд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдмुрд░ी рдЖрджрдд рд╣ै। рд╣рдо рд▓ोрдЧ рдЙрдЧрддे рд╕ूрд░рдЬ рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХрдо, рдврд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рджिрд╢ा рдоें рдЯрдХрдЯрдХी рд▓рдЧाрдпे рдЬ्рдпाрджा рдмैрдаे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдпाрдиी рдХि рд╕рднी рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдкाрд╢्рдЪाрдд्рдп рд╕рдн्рдпрддा рдХा рдЕрд╕рд░ рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं। рдлिрд░ рдЪाрд╣े рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ो, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ो рдпा рдлैрд╢рди рдХी рдмाрдд рд╣ो। рдаीрдХ рднी рд╣ै, рд╣рдо рдоाँ рдХे рдЙрджрд░ рд╕े рд╕рдм рдХुрдЫ рд╕ीрдЦ рдХрд░ рдирд╣ीं рдЖрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдХुрдЫ рдирдпा рд╕ीрдЦрдиे рдХे рдиिрд╣िрддाрд░्рде рдЙрдж्рдпрдо рдХрд░рдиा рднी реЫрд░ूрд░ी рд╣ै। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдХрд╣ा рднी рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╕िрдХ्рдХे рдХे рджोрдиों рдкрд╣рд▓ुрдУं рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдЪрд▓рдиा рд╣ी рдмुрдж्рдзिрдоाрдиी рд╣ै। рдмрд╕ рдЗрд╕ी рддрде्рдп рдкрд░ рдирдХрд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдмुрд░ी рдЖрджрдд рднी рдХ्рд╖рдо्рдп рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рд╣рдо рд╕рдн्рдпрддा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднी рджेрдЦрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдЕрднिрднाрд╡рдХीрдп рддाрдиाрд╢ाрд╣ी рдоें рдпे рдпुрдХ्рддि рднी рдмे-рдЕрд╕рд░ рд╣ोрддी-рд╕ी рдЬाрди рдкрдб़рддी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХे рдкुрд░ुрд╖ рд╕рдд्рддाрдд्рдордХ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рд╡ाрд▓े рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдЕрдкрдиी рд╣ी рдкेрд░ेंрдЯिंрдЧ рдХो рд╕рд╣ी рдоाрдирддे рд╣ैं। 

рдЖрдЬ рдХे рднाрд░рдд рдХी рдмाрдд рдХी рдЬाрдП рддो рдЬрд╣ाँ рддрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЙрдЬाрд╕ рдкрд╣ुँрдЪ рдЪुрдХा рд╣ै, рд╡рд╣ाँ рддрдХ рдХुрдЫ-рдХुрдЫ рдЕрдЪ्рдЫा рджिрдЦрдиे рд▓рдЧा рд╣ै। рдмाрдХी рдвाрдХ рдХे рддीрди рдкाрдд рд╡ाрд▓ी рдмाрдд рд╣ी рд╣ै। рдЕрднी рднी рд╕рдордЭрджाрд░ рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдХी рдЧिрдирддी рдЙँрдЧрд▓िрдпों рдкрд░ рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдХрд╣ा рдпे рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЪाрд╣े рдШрд░ рд╣ो рдпा рджेрд╢, рдЬрдм рддрдХ рдЫोрдЯी рдЗрдХाрдИ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдмреЬी рдЗрдХाрдИ рддрдХ рд╕рдм рдПрдХ рдордд рд╣ोрдХрд░ рдоाрдирдиे рдпोрдЧ्рдп рдмाрддों рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдирд╣ीं рдХрд░рддे рд╣ैं, рддрдм рддрдХ рдХुрдЫ рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ाрд╕िрд▓ рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

рдЕрдм рдмाрдд рдХрд░рддी рд╣ूँ рдЙрди рдоाрддा-рдкिрддाрдУं рдХी рдЬो рд╕्рд╡рдпं рдХो рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдЬीрд╡рди рдХी рдзुрд░ी рд╣ोрдиे рдХी рдмाрдд рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдаीрдХ рднी рд╣ै। рдЙрдирдХी рдкрд░рд╡рд░िрд╢ рд╣ी рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЖрдХाрд░-рдк्рд░рдХाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै। рдХрд╣ा рднी рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдоाрддा-рдкिрддा рд╣ी рд╣рдоाрд░े рдкрд╣рд▓े рдЧुрд░ु рд╣ोрддे рд╣ैं। рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдиे рд╕ूрдд्рд░ рднी рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдХो рджिрдпा рд╣ै-
"рдЧुрд░ु рдХुрдо्рд╣ाрд░ рд╢िрд╖ рдХुंрдн рд╣ै, рдЧрдв़ि рдЧрдв़ि рдХाрдв़ै рдЦोрдЯ। рдЕрди्рддрд░ рд╣ाрде рд╕рд╣ाрд░ рджै, рдмाрд╣рд░ рдмाрд╣ै рдЪोрдЯ” 

рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрд╕ рджो рд╢рдм्рджों рдХा рд╣ी рдЪुрдиाрд╡ рдХिрдпा, ‘рдПрдХ рдЧुрд░ु рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдЧрдв़ि-рдЧрдв़ि’ рдФрд░ рдмैрда рдЧрдП рд╢िрд╢ु рд░ूрдкी рдХुрдо्рдн рдХो рдЧреЭрдиे। рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдХोрдИ рдоोрд▓-рднाрд╡ рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рдЬाрдирддा, рд╕рдм рдЬाрдирддे рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рдХेрд╕ рдоें рдирд╣ीं।

рдЬिрди рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдХो "рдиेрдЧोрд╢िрдПрдмрд▓ рдкेрд░ेंрдЯिंрдЧ" рдХी рдХрд▓ा рди рдЖрддी рд╣ै, рдФрд░ рди рд╣ी рдЙрдирдХो рд╕ीрдЦрдиे рдХी рддрдорди्рдиा рд╣ै, рд╡े рдХрд╣рддे рд╣ैं, "рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдЕрдкрдиे рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╕рдордЭрддे рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ैं। рддो рдЙрдирдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХो рднрд▓ा рдЕрд▓рдЧ рд░ूрдк рдоें рдХैрд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ें।" рдЙрдирд╕े рдЗрди рдмाрддों рдХा рдХाрд░рдг рдкूрдЫрдиे рдкрд░ рд╡े рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдк्рд░ाрдгों рдХो рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪे рдХे рднीрддрд░ рд░рдЦ рд░рдЦा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡े рдЙрдирдХो рд╕рд╣ेрдЬрдиे рдоें рдХुрдЫ рднी рдЙрдкाрдп рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдЬीрд╡рди рдХे рдк्рд░рддि рдЙрди्рд╣ें рд╕реЮेрдж рдХो рдХाрд▓ा рдФрд░ рдХाрд▓े рдХो рд╕реЮेрдж рдХрд╣рдиे рдХा рдкूрд░ा рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै। 

рдРрд╕े рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХा рдмрдЪ्рдЪा рдПрдХ рдРрд╕ा рдЦिрд▓ौрдиा рд╣ै, рдЬिрд╕ рдкрд░ рдЬрдм рдЪाрд╣ें рд╡े рдЧрд░рдЬ-рдмрд░рд╕ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЬрдм рдирдЬрд░ंрджाрдЬ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣े рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рджूрд╕рд░ों рдХा рдЧुрд╕्рд╕ा, рдЕрдкрдиी рдЧрд▓рддिрдпों рдХी рдиिрд░ाрд╢ा рдЙрди рдкрд░ рдиिрдХाрд▓ рдХрд░ рдЕрдкрдиे рдХो рд╣рд▓्рдХा рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рд╡ा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдФрд░ рдЬрдм рд╡े рдЕрдХрд░рдгीрдп рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ों рддो рд╡े рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЙрд╕ рджौрд░ाрди рдЙрдирдХा рдмрдЪ्рдЪा рд╢्рд░рд╡рдг рдХुрдоाрд░ рдХी рддрд░рд╣ рдмрд░्рддाрд╡ рдХрд░े। рдЙрдирдХी рдмेрд╡рдХूрдлिрдпों рдкрд░ рд╡рд╣ рдиिрд░ीрд╣ рдЬीрд╡ рдоुрд╕्рдХुрд░ाрддा рд░рд╣े рдЬो рдЕрдкрдиी рднाрд╡рдиाрдУं рдоें рдЯूрдЯ рдХрд░ рдмिрдЦрд░ рдЪुрдХा рд╣ै।

рд╡े рднूрд▓ рдЬाрддे рд╣ैं, рд╡рд╣ी рдмрдЪ्рдЪा рдЬिрд╕рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддोрддा рдмрдиा рдбाрд▓ा рд╣ै, рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рдЬрдм рдЕрдкрдиा рд╕ंрд╕ाрд░ рд░рдЪाрдПрдЧा рддрдм рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрд╣ाँ рд╕े рд▓ा рдкाрдпेрдЧा? рд▓ेрдХिрди рдирд╣ीं, рдоाрддा-рдкिрддा рдХे рджिрдоाрдЧ рдоें рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдзैрд░्рдпрд╡ाрди, рд╕рдордЭрджाрд░ рдФрд░ рдХ्рд╖рдоाрд╢ीрд▓ рдмрдиाрдиे рдХा рдХीрдб़ा рддрдм рдЬ्рдпाрджा рдШुрд╕рддा рд╣ै рдЬрдм рд╡े рднрдпंрдХрд░ рдбांрдЯ рд░рд╣े рд╣ोрддे рд╣ैं। рдХोрдИ рдЙрдирд╕े рдкूрдЫे! рдХ्рдпा рд╡े рдРрд╕ा рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं? рдХ्рдпा рд╡े рдЕрдкрдоाрди рдкीрдХрд░ рдЦुрд╢ рд░рд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं? рдЬрдмрдХि рдХिрддрдиी рдмाрд░ рдмрдЪ्рдЪा рдпे рддрдХ рдирд╣ीं рд╕рдордЭ рдкाрддा рд╣ै рдХि рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕े рдбांрдЯा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдЖрдЦ़िрд░ рдЙрд╕рдоें рдЙрд╕рдХी рдЧрд▓рддी рдХ्рдпा рд╣ै?

рдмाрдд рдпрд╣ीं рдЦрдд्рдо рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै। рдЬрдм рддिрд░рд╕्рдХाрд░ рдХे рдЬрдирдХों рдХो рд╢िрд╢ु рдкाрд▓рди рдоें рдЕрдкрдиी рдЕрдХ्рд╖рдорддा рдХा рднाрди рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै рддрдм рд╡े рдЙрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдЦोрдЬ рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬो рдЙрдирд╕े рднी рдЬ्рдпाрджा рдЖрдд्рдордХेंрдж्рд░िрдд рдФрд░ рдоूрдбी рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬो рдХ्рд░ूрд░рддाрдУं рдХी рд╣рджें рдкाрд░ рдХрд░рдиा рдЬрдирддा рд╣ै। рдПрдХ рддो рдкрд╣рд▓े рдЦुрдж рдЗрддрдиे рдорд╣ाрди рд╣ोрддे рд╣ैं рдХि рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдЖрдд्рдорд╕рдо्рдоाрди рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕рдХा рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЪाрдЯ рдЬाрддे рд╣ैं। рдКрдкрд░ рд╕े рдЙрди рдорд╣ाрди рд░िрд╢्рддेрджाрд░ рдпा рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЖрдЧे рдЕрдкрдиी рд╕ंрддрддि рдХो рдЦреЬा рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं рдЬिрд╕рдХो рдЬिрди्рджрдЧी рдХो рдХैрд╕े рдЬीрдиा рдЪाрд╣िрдП рддрдХ рдирд╣ीं рдкрддा рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдпे рдмреЬे рд╡िрдирдо्рд░ рд╣ोрдХрд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं, “рд▓ीрдЬिрдпे рднрдИ! рдоैंрдиे рддो рджेрдЦ рд▓िрдпा рдЙрдкाрдп рдХрд░рдХे, рдЕрдм рдЖрдк рд╣ी рдЗрд╕े рд╕ुрдзाрд░ рджीрдЬिрдпे।” рдФрд░ рдкрджрд╡ी рдкाрдП рд╡े рд▓ोрдЧ рдЖँрдЦें рдоींрдЪ рдЬी-рдЬाрди рд╕े рдЬुрдЯ рдЬाрддे рд╣ैं। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдмрдЪ्рдЪा рдпрджि рдХрд╣ рд╕рдХрддा рддो рдпे рдХрд╣рддा-
рд╕ाрдзो рдЖрдЬ рдоेрд░े рд╕рдд рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╣ै 
рдЖрдЬ рдоेрд░े рд╕рдд рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╣ै 
рдмीрдЪ рдоें рдЖрдЧ рдЬрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै 
рдЙрд╕ рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдмреЬा рдХреЬाрд╣ рд░рдЦा рд╣ै 
рдХреЬाрд╣ рдоें рддेрд▓ рдЙрдмрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै 
рдЙрд╕ рддेрд▓ рдоें рд╕рдмрдХे рд╕ाрдордиे рд╣ाрде рдбाрд▓рдиा рд╣ै 
рд╕ाрдзो рдЖрдЬ рдоेрд░े рд╕рдд рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╣ै।
(рд╡िрдЬрдп рджेрд╡ рдиाрд░ाрдпрдг рд╕ाрд╣ी, рд╕ाрдЦी рдоें рд╕ंрдХрд▓िрдд рдХрд╡िрддा "рд╕рдд рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा" рд╕े рд╕ाрднाрд░)

рдоाрдиा рдХि рдЬीрд╡рди рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕рджैрд╡ рдмреЬा рд╣ोрддा рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕рдХा рдиिрдпрди्рдд्рд░рдг рднी рдкूрд░ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдкрд░ рдХ्рдпा рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдЖрдд्рдорд╕рдо्рдоाрди рдХो рд░ौंрджрдХрд░? рдЙрд╕рдХो рдмाрдд-рдмाрдд рдкрд░ рдЧрд▓рдд рдард╣рд░ाрдХрд░, рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рдХी рдлрдм्рддिрдпाँ- рдХुрдмोрд▓ों рдХे рдХрд╢ीрджे рдХрд╕рдХрд░? рд╣ाँ рдЬी, рдпे рд╕ाрд░े рдиुрд╕्реЩे рд╣рдоाрд░े рд╕рдоाрдЬ рдХे рдоाрди्рдп рдиुрд╕्реЩे рд╣ैं। рдЗрди рд╕рдмрдХे рдмाрдж рднी рдпрджि рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдХा рдорди рдирд╣ीं рднрд░рддा рд╣ै рддो рд╡े рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдЬीрд╡рди рдХो рд╕ँрд╡ाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ी рдЦ़ाрд╕ рдЙрдд्рд╕рд╡ рдХा рдЗрди्рддрдЬाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं।
 
рдЬрдм рд╕рдордп рдХा рдЪुрдиाрд╡ рд╕рд╣ी-рд╕рдЯीрдХ рдмैрдарддा рд╣ै, рдФрд░ рдШрд░ рдпा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рд░ोрдХाрд░ों рд╡ाрд▓े рд╕्рдерд▓ рдЬрд╣ाँ рд▓ोрдЧों рд╕े рдЦрдЪाрдЦрдЪ рднрд░ा рдоाрд╣ोрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡े рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдРрд╕े рдЧुрд░ु рдЯाрдЗрдк рд▓ोрдЧों рд╕े рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ рд▓ेрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं рдЬो рдЦुрдж рдЕрдХ्рд▓ рдХे рдЕंрдзे рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЬिрди्рд╣ें рдирдордХ рдФрд░ рдмрд░्рдл рдоें рдЕंрддрд░ рддрдХ рдкрддा рдирд╣ीं рд╣ोрддा!

рдЙрдХ्рдд рдмाрддों рдХो рдордж्рджेрдирдЬрд░ рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рднाрд░рдд рдХी рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдкेрд░ेंрдЯिंрдЧ рд╕рдлрд▓ рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдФрд░ ‘рдиेрдЧोрд╢िрдПрдмрд▓ рдкेрд░ेंрдЯिंрдЧ’ рд╣рдоाрд░े рднाрд░рддीрдп рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдкрд░िрд╣ाрд╕ рдХा рд╡िрд╖рдп рдмрди рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХिрд╕ी рд╕рдн्рдп рдоाँ-рдмाрдк рдХो рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪे рдХी рдмाрдд рдХो рдЕрд╣рдоिрдпрдд рджेрддे, рдЙрдирдХे рд╕ाрде рд╣ँрд╕рддे-рдмोрд▓рддे рдпрджि рджेрдЦ рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै рддो рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, ”рдлрд▓ाрдиे рдиे рдЕрдкрдиी рдФрд▓ाрдж рдХो рд╕рд░ рдкрд░ рдмैрдаा рд░рдЦा рд╣ै, рдЬрдм рдХाрди рдЦिрдЪेंрдЧे рддрдм рдкрддा рдЪрд▓ेрдЧा।”

рд╕рддाрдП рд╣ुрдП рдмрдЪ्рдЪे рдХे рд▓िрдП рдХрдмीрд░ рдЕрдкрдиी рд╕ाрдЦी рдоें рдХрд╣рддे рд╣ैं-
рдХрдмीрд░ рдЬрджि рдХा рдоाрдЗ рдЬрдирдоिрдпा, рдХрд╣ूँ рди рдкाрдпा рд╕ुрдЦ 
рдбाрд▓ी-рдбाрд▓ी рдоैं рдлिрд░рдпा, рдкाрддौं-рдкाрддौं рджुःрдЦ।

рдЬрдмрдХि рдЖрдд्рдорд╕рдо्рдоाрди рд╕े рдЖрдд्рдорд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиा рд╣рд░ рдордиुрд╖्рдп рдХा рдЬाрддीрдп рдоाрдорд▓ा рд╣ै। рдЖрдЬ рдирд╣ीं рддो рдХрд▓ рд╡рд╣ рдмрдЪ्рдЪा рдмрдб़ा рд╣ोрдЧा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рд╣ुрдП рдмुрд░े рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХा рдмрджрд▓ा рд╡рд╣ рдЬрд░ूрд░ рд▓ेрдЧा। рдРрд╕े рд╣ी рдирд╣ीं рднाрд░рдд рдоें рдмृрдж्рдзा рдЖрд╢्рд░рдоों рдХी рдмреЭрдд рд╣ोрддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рд╣рдоें рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ी рд╣ोрдЧा। рд╡ीрдгा рдХे рддाрд░ों рдХो рдЙрддрдиा рд╣ी рдХрд╕िрдпे рдЬिрддрдиे рд╕े рд╕ंрдЧीрдд рдХी рдордзुрд░िрдо рдз्рд╡рдиि рд╣рдоाрд░े рдХाрдиों рдХे рд╕ाрде рдЖрдд्рдоा рдХो рдЖрд▓ोреЬिрдд рдХрд░ рд╕рдХे ...рдЕрд╕्рддु!
***

рд▓ेрдЦिрдХा рдХे рдмाрд░े рдоें
рдХрд▓्рдкрдиा рдордиोрд░рдоा, рдХाрдирдкुрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдкрд░ाрд╕्рдиाрддрдХ рдПрд╡ं рдмी.рдПрдб. рдЗрдЧ्рдиू рд╕े рдПрдо.рдП (рд╣िंрджी рднाрд╖ा), рд╕рдо्рдк्рд░рддि-рдЕрдз्рдпाрдкрди рд╡ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд▓ेрдЦрди, рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХृрддिрдпाँ - рдк्рд░рдердо рдирд╡рдЧीрдд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ - "рдХрдм рддрдХ рд╕ूрд░рдЬрдоुрдЦी рдмрдиें рд╣рдо", "рдмाँрд╕ рднрд░ рдЯोрдХрд░ी", рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ “рдз्рд╡рдиिрдпों рдХे рджाреЪ”।

рд╕рдо्рдоाрди- рджोрд╣ा рд╢िрд░ोрдордгि 2014 рд╕рдо्рдоाрди, рд╡рдиिрдХा рдкрдм्рд▓िрдХेрд╢рди рдж्рд╡ाрд░ा (рд▓рдШुрдХрдеा рд▓рд╣рд░ी рд╕рдо्рдоाрди 2016), рд╡ैрд╕рдмрд░ा рд╢ोрдз рд╕ंрд╕्рдеाрди рдж्рд╡ाрд░ा (рдирд╡рдЧीрдд рдЧौрд░рд╡ рд╕рдо्рдоाрди 2018), рдк्рд░рдердо рдХृрддि рдкрд░- рд╕рд░्рд╡ рднाрд╖ा рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдж्рд╡ाрд░ा (рд╕ूрд░्рдпрдХाрди्рдд рдиिрд░ाрд▓ा 2019 рд╕рдо्рдоाрди ) рдЖрдЪाрд░्рдп рд╕рдо्рдоाрди (рдЬैрдоिрдиी рдЕрдХाрджрдоी рдкाрдиीрдкрдд рд╣рд░िрдпाрдгा, 2021) kalpanamanorama@gmail.com рдоोрдмाрдИрд▓-8953654364 рд╕ंрдкрд░्рдХрд╕ूрдд्рд░- рдмी.24 рдРрд╢्рд╡рд░्рдпрдо рдЕрдкाрд░्рдЯрдоेंрдЯ/рдк्рд▓ाрдЯ рд╕ंрдЦ्рдпा 17/ рд╕ैрдХ्рдЯрд░ 4 рдж्рд╡ाрд░рдХा / рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी - 110075

рдХрд╡िрддा: рдХ्рдпा рдЦोрдпा, рдХ्рдпा рдкाрдпा!

рд╢рд╢ि рдкाрдзा
рдорди рдХी рдЧрдард░ी рдмाँрдз рдХे рд░рдЦी рдпाрджें рд╢рд╣рд░ों рдЧाँрд╡ рдХी
рдоिрдЯрдЯी рдХी рд╕ौंрдзी рдЦुрд╢рдмू рдХी, рдмрд░рдЧрдж рдХी рдаंрдбी рдЫाँрд╡ рдХी

рдЪौрдкाрд▓ों рдкे рд╣ँрд╕ी рдаिрдаौрд▓ी, рднрд░ी рдкिрдЯाрд░ी рдЦुрд╢िрдпाँ рдеी
рднोрд▓े рднाрд▓े рд▓ोрдЧों рдХी рд╡рд╣ рднोрд▓ी рднाрд▓ी рджुрдиिрдпा рдеी

рдЫोрдЯे рдЫोрдЯे рдШрд░ рдеे рдЙрдирдХे , рджिрд▓ рддो рдЕрдо्рдмрд░ рдЬैрд╕ा рдеा
рдЧрд▓ी рдоोрд╣рд▓्рд▓ा рдЕрдкрдиा рд╣ी рдеा, рд╣рд░ рдХोрдИ рдЕрдкрдиे рдЬैрд╕ा рдеा

рджो рдХрдорд░ों рдХे рдорд╣рд▓ рд╣рд╡ेрд▓ी, рдХिрддрдиे рд▓ोрдЧ рд╕рдоाрддे рдеे
рдб्рдпोреЭी рд╕ांрдХрд▓ рдмंрдзी рдХрднी рди, рдмिрди рдкूрдЫे рд╕рдм рдЖрддे рдеे

рд╕рдЯे рд╕рдЯे рдеे рдЫрдд рдЪौрдмाрд░े, рдЧрд▓िрдпों рдХी рдЧрд▓рдмाрд╣िрдпाँ рдеी
рджोрдкрд╣рд░ी рдХी рдЧрдкрдЫрдк рд╕ांрдЭी, рд╕ुрдЦ рджुःрдЦ рдЦाрддे рдмрд╣िрдпाँ рдеी

рд░िрд╢्рддों рдХी рдкреЬрддाрд▓ рд╣ुрдИ рди, рд╣рд░ рдХोрдИ рдмрди्рдзु рдмांрдзрд╡ рдеे
рдоाрдоा рдХाрдХा рд╕рдЧे рд╕ंрдмंрдзी, рдХрд╣ीं рди рдХौрд░рд╡ рдкांрдбрд╡ рдеे

рдХिрд╕рдХा рдЖँрдЧрди, рдХिрд╕рдХा рдмрдЪ्рдЪा, рдХोрдИ реЮिрдХ्рд░ рди рдлाрдХा рдеा
рдЬिрд╕рдХे рдШрд░ рдеे рдЦीрд░ рдмрддाрд╢े, рдЙрд╕рдХे рдШрд░ рдоें рдбाрдХा рдеा

рдЧрд░्рдоी рдХी рдЫुрдЯ्рдЯी рдЬрдм рд╣ोрддी, рдШрд░ рдмाрд╣рд░ рднрд░ рдЬाрддा рдеा
рдПрдХ рджрд░ी рдФрд░ рдЪाрджрд░ рддрдХिрдпा, рд╕рдм рдХे рд╣िрд╕्рд╕े рдЖрддा рдеा

рдоेрд╣рдоाрди рд╕рджा рднрдЧрд╡ाрди рдХे рдЬैрд╕े, рдЖрджрд░ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ोрддा рдеा
рдЬाрдиे рдкрд░ рдЙрдкрд╣ाрд░ рдмाँрдз рдХрд░, рдлिрд░ рдЖрдиे рдХा рди्рдпोрддा рдеा

рдХैрд╕ी рдЕрдЬрдм рд░рд╕ोрдИ рдеी рддрдм, рд╕ाрд░ा рдХुрдирдмा рдЦाрддा рдеा
рдЖрд╕-рдкреЬोрд╕ рдФрд░ рдмрд░्рддрди рд╡ाрд▓ी , рд╕рдмрдХे рд╣िрд╕्рд╕े рдЖрддा рдеा

рдЕрджрд░рдХ рдХी рд╡ो рдЪाрдп рд░рд╕ीрд▓ी, рд╕ुреЬрдХ рд╕ुреЬрдХ рдХ्рдпा рд╕्рд╡ाрдж рд░рд╣ा
рдиुрдХ्рдХреЬ рдХे рд╡ो рдЪाрдЯ рд╕рдоोрд╕े, рдЧрдк्рдкों рд╕ंрдЧ рд╕ंрд╡ाрдж рд░рд╣ा

рдмीрдЪ рдЧрд▓ी рдоें рд▓рдЧा рдЦोрдордЪा, рдмрдЪ्рдЪे рдЬी рднрд░ рдЦाрддे рдеे
рдмрдЯुрдЖ рд▓ेрдХрд░ рдЦреЬे рдЬो рджाрджा, рд╕рдм рдХा рдоोрд▓ рдЪुрдХाрддे рдеे

рд╢ाрджी рдм्рдпाрд╣ рдХा рдШрд░ рддो рдПрдХ, рдЧрд▓ी рдоोрд╣рд▓्рд▓े рд╕рдЬрддे рдеे
рдвोрд▓рдХ рдХे рд╕ंрдЧ рдЧीрдд рд╕ुрд░ीрд▓े, рдвोрд▓ рдирдЧाреЬे рдмрдЬрддे рдеे

рддेрд░ा рдоेрд░ा рдЗрд╕рдХा рдЙрд╕рдХा, рднेрдж рднाрд╡ рдХी рд░ीрдд рди рдеी
рдоिрд▓рдЬुрд▓ рдХे рд╕рдм рдЙрдд्рд╕рд╡ рдоेрд▓े, рдмैрд░ рдж्рд╡ेрд╖ рдХी рдиीрдд рди рдеी

рдЕрдкрдиों рдХी рд╣ी рджुрдиिрдпा рдеी рд╡ो, рдЕрдкрдиों рдХा рд╕ंрд╕ाрд░ рдеा
рд╕рдм рдХे рджिрд▓ рд╣рд░ рджिрд▓ рд╕े рдоिрд▓рддे. рдоिрд╢्рд░ी рд╕ा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдеा

рдХрд╣ाँ рдЦो рдЧрдпे рджिрди рд╕ोрдиे рд╕े,рдЧुрдо рдХрд╣ाँ рдЪांрджी рд╕ी рд░ाрдд
рдЕрдм рди рд╡ैрд╕े рдЫрдд рдЪौрдмाрд░े, рдЕрдм рди рд╡ो рдЕрдкрдиों рдХा рд╕ाрде

рд╕ंрдмंрдзों рдХी рдбोрд░ी рдХे рд╣рдо. рдЯूрдЯे рдЯूрдЯे рдзाрдЧे рд╣ैं
рдлोрди рддाрд░ рд╕े рдЬुреЬे рд╣ैं рдХेрд╡рд▓, рдХिрддрдиे рд╣рдо рдЕрднाрдЧे рд╣ैं

рдорди рдХी рдЖँрдЦों рдоें рд╕рдкрдиों рд╕ी, рд╡рд╣ी рддो рджुрдиिрдпा рдмрд╕рддी рд╣ै
рдмрдЪрдкрди рдХे рдЖँрдЧрди рджेрд╣рд░ी рдоें, рдпाрджों рдХी рд▓ौ рд╕ी рдЬрд▓рддी рд╣ै

рдЗрдХ рдЫोрдЯी рд╕ी рд╕ाрдз рд╣ै рдоेрд░ी, рдЬाрджू рдХी рдХोрдИ рдЫреЬी рдШुрдоा рджे
рдоंрддрд░ рдХोрдИ рдРрд╕ा рдлूँрдХे, рдмрдЪрдкрди рдХे рд╡ो рджिрди рд▓ौрдЯा рджे

рдЕрдиुрдХ्рд░рдордгिрдХा, рдЬूрди 2023

рд╕ेрддु рд╡рд░्рд╖ 8, рдЕंрдХ 1, рдЬूрди 2023


рд╕ेрддु рдХे рдкीрдбीрдПреЮ (PDF) рдбाрдЙрдирд▓ोрдб, рдХрд╡िрддा рдХोрд╢ рдкрд░

рд╕рдо्рдкाрджрдХीрдп

рдХрдеा, рд╡्рдпंрдЧ्рдп

рд╕рдоीрдХ्рд╖ा

рдЖрд▓ेрдЦ, рд╡िрдорд░्рд╢, рд╡ рд╢ोрдз

рд╕ेрддु рдХी рд╕ाрддрд╡ीं рд╡рд░्рд╖рдЧाँрда

рдЕрдиुрд╡ाрдж

рдЪिंрддрди-рдЪрд░्рдЪा

рд╕ंрд╕्рдорд░рдг

рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдоाрдЪाрд░

рдЪिрдд्рд░ाрд╡рд▓ी

рдХाрд╡्рдп-рдЧीрдд-рдкрдж्рдп



рдЕрдо्рдоा рдмोрд▓ी (рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдХृрд╖्рдг)
(рд╣िंрджी: рдЧीрддि рдд्рдпाрдЧी)

Voices Within
рдЖрдзी рд╕рджी рдХा рдХिрд╕्рд╕ा
рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдЖрдЬीрдЪी рд╡рдЪрдиे (рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдХृрд╖्рдг)
(рдорд░ाрдаी: рд╕рддीрд╢ рдмेंрдбीрдЧिрд░ी)

рдЫोрдЯी рд╕ी рдмाрдд (рд▓рдШुрдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा)


рдоाрдирд╡ीрдп рдЕрднिрдк्рд░ाрдпों рдХी рдбрдЧрд░
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЪंрдж्рд░рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी)


рдЕрдиुрд░ाрдЧी рдорди (рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा)
рдЖрдЧ рд╕े рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рддрдХ
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЕреЫीреЫ рд░ाрдп)
Basic Hindi 2 Workbook
(Sonia Taneja)

рдХुрдЫ рдФрд░ рд╕ुंрджрд░, рд░ोрдЪрдХ, рдЙрдкрдпोрдЧी, рдд्рд░ुрдЯिрд╣ीрди рдкुрд╕्рддрдХें рд╢ीрдШ्рд░ рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं
More books coming soon

рдкंрдЦ рд╣ोрддे рддो Angels have wings

the shape of light
gathered
in your wings, and the wind
allowing rain and black leaves to fall 
on your clothes
~ Pablo Neruda

рдоेрд░ो рдорди рдЕрдирдд рдХрд╣ाँ рд╕ुрдЦ рдкाрд╡ै। рдЬैрд╕े рдЙрдб़ि рдЬрд╣ाрдЬ рдХो рдкंрдЫी, рдлिрд░ि рдЬрд╣ाрдЬ рдкै рдЖрд╡ै॥
~ ‍‍‍рд╕ूрд░рджाрд╕

Birds in the backyard: Anurag Sharma
рдЖंрдЧрди рдХे рдкрдХ्рд╖ी: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा