Showing posts with label 202004H. Show all posts
Showing posts with label 202004H. Show all posts

рд╢्рд░рдорд╡िрдорд░्рд╢ ЁЯС╖ рдордИ рджिрд╡рд╕ рд╡िрд╢ेрд╖

рдХрдб़ा рд╢्рд░рдо рд╣рд░ рдХрдоी рдвँрдХ рд▓ेрддा рд╣ै। (Nothing works harder than hard work.)

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдзрд░ाрддрд▓ों рдкрд░ рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡िрдорд░्рд╢ рд╣ोрддे рд░рд╣े рд╣ैं। рджेрд╢, рдХाрд▓, рднाрд╖ा, рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рд╡िрд╖рдп, рдФрд░ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпाँ рднी рдмрджрд▓рддी рд░рд╣ी рд╣ैं। рдиाрд░ी рд╡िрдорд░्рд╢ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рджрд▓िрдд рд╡िрдорд░्рд╢ рддрдХ рдЕрдиेрдХ рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рдЯ्рд░ेंрдб, рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпाँ рдЖрддी-рдЬाрддी рд░рд╣ी рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рд╢्рд░рдо рд╡िрдорд░्рд╢ рдПрдХ рдРрд╕ा рд╡िрдорд░्рд╢ рд╣ै рдЬिрд╕े рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЕрдкрдиा рдЙрдЪिрдд рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рдоिрд▓ा। рдЬрд╣ाँ рдХрд╣ीं рд╕ंрджрд░्рдн рдЖрдпे рд╡े рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдиिрдЬी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдк्рд░рддिрдмंрдзрдиों рдХे рдк्рд░рдЪाрд░ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рдмрдирдХрд░ рд░рд╣ рдЧрдпे। рдпрдж्рдпрдкि рд╣िंрджी рд╕िрдиेрдоा рдоें рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЙрд╕ рдкрд░ рдЦाрд╕ा реЫोрд░ рджिрдЦा рд▓ेрдХिрди рд╡рд╣ाँ рднी рд╡рд╣ рдПрдХ рд╢्рд╡ेрдд-рд╢्рдпाрдо рд╡िрднाрдЬрди рд╕े рдЖрдЧे рдмреЭрдХрд░ рдПрдХ рдЧрдо्рднीрд░ рд╡िрдорд░्рд╢ рдирд╣ीं рдмрди рд╕рдХा।

рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рдкूрдЮ्рдЬी рдФрд░ рд╢्рд░рдо рдХे рджो рдЯुрдХреЬों рдоें рдмाँрдЯрдиा рдПрдХ рдЕрдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕рд░рд▓ीрдХрд░рдг рдоाрдд्рд░ рд╣ै। рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕рд░рд▓ीрдХрд░рдгों рдХी рддрд░рд╣ рдЗрд╕ рд╡िрднाрдЬрди рдХी рднी рдЕрдиेрдХ рд╡िрдоाрдпें рд╣ैं рдЬिрдирдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рднोрд▓ेрдкрди рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдХ्рд░ूрд░ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рддाрдиाрд╢ाрд╣ी рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддा рд╣ै। рдпाрдж рд░рдЦिрдпे, рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рд╣рдд्рдпा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдХोрдИ рднी рд╡िрдЪाрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХा рд╣िрддैрд╖ी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा, рдЗрд╕ рдиाрддे рд╢्рд░рдоिрдХों рдХा рд╣िрдд рднी рдЙрдирдХी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рдЧрд▓ा рдШोंрдЯрдХрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╣ो, рдореЫрд╣рдмी, рдпा рд╕ैрдиिрдХ - рд╕рдд्рддा рдпрд╣ рддрдп рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддी рдХि рдоैं рдХ्рдпा рд╢िрдХ्рд╖ा рд▓ूँ, рдпा рдХौрди рд╕ी рд╡ृрдд्рддि рдЪुрдиूँ। рдиिрд░्рджोрд╖ рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУं, рд╡िрд╡ाрд╣ рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдЬैрд╕े рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рдХे рдмाрд░े рдоें рднी рд╡े рдоेрд░े рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рджрдорди рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे।

рддाрдиाрд╢ाрд╣ी рдоें рддो рдЦैрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рдкрд░ंрддु рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рдмाреЫाрд░рд╡ाрдж рдХी рд╢рдХ्рддि рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдЪрд░्рдЪा рд╣ुрдИ рд╣ै। рд╡рд╣ाँ рднी рдПрдХ рд╕ंрд╡ाрдж рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЫूрдЯ рдЬाрддा рд╣ै - рд╡рд╣ рд╣ै рдХрдо्рдпूрди, рдХрдо्рдпुрдиिреЫрдо рдХी рдиींрд╡ рдХा рдкрдд्рдерд░। рд╕ाрдо्рдпрд╡ाрдж рдоें рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХा рджрдорди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдХрдо्рдпूрди рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд рджिрдпा рдЧрдпा। рд╕рдд्рдп рдпрд╣ी рд╣ै рдХि рдЬрдм рддрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдиाрдордХ рд╕ंрд╕्рдеा рдЬीрд╡िрдд рд╣ै рди рдмाреЫाрд░ рдХी рдоोрд╣िрдиी рд╣рдоें рд╣рд░ा рд╕рдХрддी рд╣ै, рдФрд░ рди рдХрдо्рдпुрдиिреЫ्рдо рдХे рдХ्рд░ूрд░ рдХрд░। рдоाрдирд╡ рд╕рдн्рдпрддा рдХे рдЖрд░рдо्рднिрдХ рджिрдиों рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЖрдЬ рдХे рдХрд░ोрдиा рдХाрд▓ рддрдХ, рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╣рдоाрд░ी рд╢рдХ्рддि рд╣ै। рдПрдХрд▓-рд╡्рдпрдХ्рддिрд╡ाрдж рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдкрд░िрд╡ाрд░ рдеोреЬा рд╕ाрдордЮ्рдЬрд╕्рдп рдЕрд╡рд╢्рдп рдоांрдЧрддा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк, рдЗрд╕рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рдмрдиाрдпे рд░рдЦрдиे рдоें рд╣ी рдоाрдирд╡рддा рдХा рд╣िрдд рд╣ै। рд╡рд╕ुрдзैрд╡ рдХुрдЯुрдо्рдмрдХрдо рдХे рдоूрд▓ рдоें рднी рдХौрдЯुрдо्рдмिрдХ рднाрд╡рдиा рд╣ै। рдХрдо्рдпुрдиिреЫ्рдо рдЬिрд╕ 'рдоैं' рдФрд░ 'рдоेрд░ा' рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХो рдоिрдЯाрдиे рдХो рдЖрддुрд░ рд╣ै, рдЫोрдЯे рд░ूрдк рдоें рдкрд░िрд╡ाрд░, рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк рдоें рд╡рд╕ुрдзैрд╡ рдХुрдЯुрдо्рдмрдХрдо рдЙрд╕ 'рдоैं' рдХा рд╡рд╣ рдЙрджाрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ै рдЬिрд╕े рдмрдиाрдпे рд░рдЦрдиा рдоाрдирд╡рддा рдХे рд▓िрдпे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

рдПрдХ рдордИ рдпाрдиी рд╢्рд░рдо рджिрд╡рд╕ рдкрд░ рдпрджि рд╣рдо рдЕрди्рдп рд╢्рд░рдоिрдХों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЙрди рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХрд░्рдоिрдпों, рдкुрд▓िрд╕ рдХрд░्рдоिрдпों, рд╕ैрдиिрдХों рд╡ рдЕрди्рдп рд╕ेрд╡ाрдХрд░्рдоिрдпों рдХी рднाрд╡рдиाрдУं, рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдЬीрд╡рди-рд╕्рддрд░ рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдг рднी рд▓े рд▓ें рддो рд╢्рд░рдо рдХे рдк्рд░рддि рд╣рдоाрд░ा рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рдФрд░ рд╕рдЪ्рдЪा рд╣ोрдЧा।

рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдПрдХ рд╢्рд░рдоिрдХ рд╡рд░्рдЧ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕ोрдЪрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рднाрд░рдд рдХी рд╕ीрд╡рд░ рдкाрдЗрдкрд▓ाрдЗрдиों рдХी рд╕реЮाрдИ рдХрд░рддे рд╕рдордп рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рд▓рдЧрднрдЧ 100 рд╢्рд░рдоिрдХों рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рддрдХрдиीрдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХे рд╡рд░्рддрдоाрди рдпुрдЧ рдоें рдРрд╕े рдоाрд░्рдоिрдХ рджेрд╣ांрдд рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд░ुрдХрдиे рдЪाрд╣िрдпे। рд╕्рдеाрдиीрдп рдкंрдЪाрдпрдд, рдирдЧрд░ рдкाрд▓िрдХा/рдиिрдЧрдо рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рддрдХ, рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдоें рд╡्рдпाрдкрдХ рдЪेрддрдиा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рд╕ीрд╡рд░, рд╕ैрдк्рдЯिрдХ рдЯैंрдХ рдЖрджि рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╡िрд╖ाрдХ्рдд рдЧैрд╕ों рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдЬрди-рдЬाрдЧृрддि рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдк्рд░рд╢ाрд╕рди-рдЬाрдЧृрддि рдФрд░ рдХреЬे рдХाрдиूрдиों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдРрд╕ी рдоृрдд्рдпु, рдмाрд░-рдмाрд░ рд╣ोрдиा рдЕрддि-рджुрдЦрджाрдИ рд╣ै। рдмेрдЪाрд░े рд╢्рд░рдоिрдХों рдХो рддो рдЙрди рдЬрд╣рд░ीрд▓ी рдЧैрд╕ों рдХे рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рдкрддा рднी рдирд╣ीं। рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдРрд╕े рдХाрд░्рдпों рдХे рдаेрдХेрджाрд░ों рдХे рд▓िрдпे рднी рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдХी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдпे рдФрд░ рдРрд╕े рдХाрдоों рдХे рд▓िрдпे рдоाрдирд╡рд░рд╣िрдд рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдпे। рдЕрд╡्рд╡рд▓ рддो рдРрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдЖрдпे рд╣ी рдирд╣ीं। рд▓ेрдХिрди рдЕрдкрд╡ाрджрд╕्рд╡рд░ूрдк рдХрд╣ीं рдРрд╕ी рджुрд░्рдШрдЯрдиा рд╣ो рднी рдЬाрдпे рддो рди рдХेрд╡рд▓ рдд्рд╡рд░िрдд рд╕рд╣ाрдпрддा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ो, рд╕рднी рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों рдХो рдХреЬी рд╕реЫाрдУं рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рднी рд╣ो। рдРрд╕ी рдХिрд╕ी рднी рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдаेрдХेрджाрд░ों рдФрд░ рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рдЦिрд▓ाреЮ рдХреЬी рд╕े рдХреЬी рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣ी рдХी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдпे। рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕ рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े, рдоृрддрдХों рдХे рдЖрд╢्рд░िрддों рдХो рджीрд░्рдШाрд╡рдзि рддрдХ рд╕рдоुрдЪिрдд рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдпे।

рддीрд╕ рд░рдЪрдиाрдУं рдХे рд╕ाрде рд╕ेрддु рдХे рдирд╡ीрди рдЕंрдХ рдоें рдЖрдкрдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै। рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣ें, рд╕рдЪेрдд рд░рд╣ें, рдк्рд░рд╕рди्рди рдФрд░ рдк्рд░рдлुрд▓्рд▓िрдд рд░рд╣ें।

рдЖрдкрдХा,







рд╕ेрддु, рдкिрдЯ्рд╕рдмрд░्рдЧ ✍️

рдЕрдиुрдХ्рд░рдордгिрдХा, рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2020

рд╕ेрддु рд╡рд░्рд╖ 4, рдЕंрдХ 11, рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2020

рд╕рдо्рдкाрджрдХीрдп

рдХрдеा рд╕ाрд╣िрдд्рдп

рд╕рдоीрдХ्рд╖ा

рд╕्рдеाрдпी рд╕्рддрдо्рдн

рдЖрд▓ेрдЦ, рд╡िрдорд░्рд╢, рд╡ рд╢ोрдз

рдХाрд╡्рдп-рдЧीрдд-рдкрдж्рдп

рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░

рдЕрдиुрд╡ाрдж

рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕рдоाрдЪाрд░



Ps-Fs :: Sunil Sharma
Paco's Atlas And Other Poems
By John Thieme
India as an IT Superpower
Anurag Sharma
рдЕрдиुрд░ाрдЧी рдорди рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ :: рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдЖрдЧ рд╕े рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рддрдХ :: рдЕреЫीреЫ рд░ाрдп
Basic Hindi 2 Workbook :: Sonia Taneja

рдХुрдЫ рдФрд░ рд╕ुंрджрд░, рд░ोрдЪрдХ, рдЙрдкрдпोрдЧी, рдд्рд░ुрдЯिрд╣ीрди рдкुрд╕्рддрдХें рд╢ीрдШ्рд░ рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं
More books coming soon

рд▓ेрдЦрди рдоें рдХोрд░ी рднाрд╡ुрдХрддा рдирд╣ीं, рдЦрд░ी рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдЪाрд╣िрдП - рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा ✍️

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा рд╕े рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣ рдХी рд╡ाрд░्рддा


рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХी рд╣िंрджी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХी рдкрд╣рд▓ी рдСрдбिрдпो рдмुрдХ рдХे рдиिрд░्рдоाрддा, рд╣िंрджी-рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдкрд░ рд╕рдоाрди рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд, 12 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЕрд▓्рдкрд╡рдп рдоें рдбाрдпрд░ी рд▓ेрдЦрди рдХे рд╢ौрдХीрди, 43 рдХी рдЖрдпु рдоें 34 рдШрд░ рдмрджрд▓ рдЪुрдХे, рд╕्рд╡ाрд╡рд▓рдо्рдмी рдЗрддрдиे рдХि рдЫोрдЯे рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╕рднी рдмреЬे рдШрд░ेрд▓ू рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ी рдХा рдоुँрд╣ рдирд╣ीं рддाрдХрддे। рд╣рдо рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдмैंрдХिंрдЧ, рд╕ूрдЪрдиा рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рддрдеा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рдЕрдиुрднрд╡ी рдФрд░ рдЗрди рд╕рдмрдХे рд╕ाрде рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ेрд╡ी, рд╕ेрддु рд╕ंрдкाрджрдХ рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा рдХी। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рд░ाрдордкुрд░ рдЬिрд▓े рдоें рдЬрди्рдоे рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा рд╕्рд╡рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдХрд▓рдордХाрд░ рджोрдиों рд╣ैं। рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा рдкрд╣рд▓े рд╕्рд╡рд░рдХाрд░ рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдСрдбिрдпो рд░ूрдк рджिрдпा। рд╢рд░्рдоा рдЬी рдХा рдпुрд╡ा рдкीреЭी рдХो рд╕ंрджेрд╢ рд╣ै рдХि 'рд╕рдлрд▓рддा рдХा рд╢ॉрд░्рдЯрдХрдЯ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдкрд░ंрддु рд╢्рд░ेрд╖्рдарддा рдХा рдирд╣ीं рд╣ोрддा।' рдмрдХौрд▓ рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा - "рд╡ैрд╡िрдз्рдп рдХी рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдпрддा, рднेрдж рдХा рдЖрджрд░, рд╕ाрдо्рдп рдХी рдЦोрдЬ, рдЬीрд╡рди рдХा рд╕рдо्рдоाрди, рдкрд░рдкीреЬा рдХी рдЕрдиुрднूрддि рдЬैрд╕ी рд╕ाрдоाрди्рдп рдоाрдирд╡ीрдпрддा" рд▓ेрдЦрдХ рдмрдирдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддें рд╣ैं। рд▓ेрдЦрди рд╣ेрддु рдЙрдирдХा рдЖрд░्рд╖ рд╡ाрдХ्рдп рд╣ै- 'рдХोрд░ी рднाрд╡ुрдХрддा рдирд╣ीं, рдЦрд░ी рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдЪाрд╣िрдП।' рд▓ेрдЦрдХ, рд╕ंрдкाрджрдХ рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा рд╕े рдЙрдирдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡, рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖ेрдд्рд░, рд▓ेрдЦрди, рд╕ंрдкाрджрди рдХे рд╕ाрде рд╣िंрджी рдХी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рдеिрддि, рдЧрддि рдЖрджि рдкрд░ рдбॉ.рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣ рдХी рдмाрддрдЪीрдд।


рдбॉ. рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣
рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬी рдирдорд╕्рдХाрд░। рдЕрдкрдиी рдЬीрд╡рди рдпाрдд्рд░ा рдХा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдкрд░िрдЪрдп рджीрдЬिрдП।

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдирдорд╕्рддे рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рдЬी। рдоेрд░ा рдЬрди्рдо рд░ाрдордкुрд░ी рдЪाрдХुрдУं рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд░ाрдордкुрд░, рдЙрдд्рддрд░рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рд╣ुрдЖ। рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рд░ाрдордкुрд░, рдмрд░ेрд▓ी, рдФрд░ рдЬрдо्рдоू рдоें рд╣ुрдИ। рд╕्рдиाрддрдХ рд░ुрд╣ेрд▓рдЦрдг्рдб рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рдФрд░ рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рд╢ेреЮीрд▓्рдб рд╣ेрд▓рдо рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рд╣ुрдЖ। рдмीрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рдиौрдХрд░ी рдЖрд░рдо्рдн рдХी। рдмैंрдХिंрдЧ, рд╕ूрдЪрдиा рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी, рддрдеा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдХाрд░्рдп рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ै। рдЕрдм рддрдХ рдоुрдЦ्рдпрддः рдЧ्рдпाрд░рд╣ рдирдЧрд░ों рдоें рд░рд╣ा рд╣ूँ рдЬिрдирдоें рдкिрдЯ्рд╕рдмрд░्рдЧ рдХा рдиिрд╡ाрд╕ рдЕрдм рддрдХ рд╕рдмрд╕े рд▓рдо्рдмा рд░рд╣ा рд╣ै।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рднाрд░рдд рдоें рдиिрд╡ाрд╕ рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдоें рдЖрдкрдиे рдХ्рдпा рдЕंрддрд░ рдкाрдпा?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рднाрд░рдд рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдПрдХ рд╕े рджेрд╢ рд╣ैं, рдЬुреЬрд╡ाँ рдмрд╣рдиों рдЬैрд╕े – рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ, рд╡ैрд╡िрдз्рдпрдкूрд░्рдг, рд╕्рд╡рддंрдд्рд░, рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╕рдордЭрдиे, рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рджेрд╢। рдХुрдЫ рдоाрдоूрд▓ी рд▓ेрдХिрди рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕंрддрд░ рдлिрд░ рднी рд╣ैं। рдЕрди्рдп рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рдХी рддрд░рд╣ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рднी рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рджोрдиों рд╣ैं рдЬрдмрдХि рднाрд░рдд рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ рдмрд▓्рдХि рдХрдИ рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдкूрд░्рдгрддः рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै। рд╡िрдирдо्рд░рддा рдФрд░ рдЖрдд्рдоाрдиुрд╢ाрд╕рди рдХो рднीрд░ुрддा рд╕рдордЭा рдЬाрддा рд╣ै। ‘рдЬाрдирддा рдирд╣ीं рдоैं рдХौрди рд╣ूँ’ рдоाрдиो рд╣рдоाрд░ा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡ाрдХ्рдп рдмрди рдЧрдпा рд╣ो। рджूрд╕рд░ा рдмреЬा рдЕंрддрд░ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рдХा рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рдиिрд╡ाрд╕ी рдЕрдкрдиा рд╕рдорд╕्рдд рдЬीрд╡рди рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХे рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХे рдмिрдиा рдмिрддा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рднाрд░рдд рдоें рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХे рд╣ाрде рдмрд╣ुрдд рд▓рдо्рдмे рд╣ैं рдФрд░ рднрд▓े рд▓ोрдЧों рдХो рд╣рд░ рдкрдЧ рдкрд░ рдЙрд╕рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рд▓ेрдЦрди; рдиौрдХрд░ी рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдмाрдзрдХ рд╣ैं рдпा рд╕ाрдзрдХ? рдЗрд╕ рдд्рд░िрдХोрдг рдоें рд╕ंрддुрд▓рди рдХैрд╕े рдмрдиाрддे рд╣ैं?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рд╣рдо рд╕рдмрдХो рдк्рд░рддिрджिрди 24 рдШрдг्рдЯे рд╣ी рдоिрд▓े рд╣ैं। рд╣рдоाрд░ी рдЙрдд्рдкाрджрдХрддा рд╕рдордп рдХो рд╕ाрдзрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै। 13 рд╡рд░्рд╖ рдХी рднाрд░рддीрдп рд╕рд░рдХाрд░ी рдмैंрдХ рдХी рдиौрдХрд░ी рдоें рдоैंрдиे рд╕ेрд╡ाрд╢рд░्рддों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддे рд╣ुрдпे рдХрднी рд╕рдо्рдкाрджрдХ рдХे рдиाрдо рдкрдд्рд░ рддрдХ рдирд╣ीं рд▓िрдЦा। рд╡рд╣ рдмाрдзा рд╣рдЯрдиे рдкрд░ рдзीрд░े-рдзीрд░े рд▓ेрдЦрди рдлिрд░ рд╕े рд▓ीрдХ рдкрд░ рдЖ рдЧрдпा। рдоेрд░ा рд╕िрдж्рдзांрдд рд░рдорддा рдЬोрдЧी, рдмрд╣рддा рдкाрдиी рдХा, рдЕрд░्рдеाрдд рд╕ंрддोрд╖рдордп рд╕ंрддुрд▓рди рдХा рд╣ै। рдЬीрд╡рди рдЬिрддрдиा рджे рдЙрддрдиे рдХा рд╕рджुрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें। рд╕рдордп рдоिрд▓े рддो рд▓िрдЦ рд▓ें, рди рдоिрд▓े рддो рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд▓िрдпे рдкंрдХ्рддि рдоें рд▓рдЧा рджें। рдЕрдкрдиे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХो рдУрдЭрд▓ рди рд╣ोрдиे рджें, рд▓ेрдХिрди рдЙрдЪिрдд рд╕рдордп рди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЙрд╕рдХे рд▓िрдпे рдмेрддाрдм рди рд╣ों। рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рджाрдпिрдд्рд╡ рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े, рдлिрд░ рдЬीрд╡рдирд╡ृрдд्рддि рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рджाрдпिрдд्рд╡, рд╢ेрд╖ рд╕рдм рдЙрдирдХे рдмाрдж। рдЙрджाрд░рдордиा рд░рд╣ें, рд╢्рд░рдорджाрди рдХрд░ рд╕рдХें рддो рд╢्рд░рдо, рдзрди рджे рд╕рдХें рддो рдзрди, рд░рдХ्рддрджाрди, рд╢िрдХ्рд╖рдг, рд▓ेрдЦрди, рд╕рдо्рдкाрджрди, рд╕ंрд╡ाрдж, рдЬрдм, рдЬो, рдЬिрддрдиा рд╣ो рд╕рдХे рдЙрд╕рдоें рд╕ंрддोрд╖ рдХрд░ें, рди рд╣ो рд╕рдХे рддो рдЙрдЪिрдд рд╕рдордп рдХी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдХрд░ рд▓ें।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдкрдХे рдЬीрд╡рди рдХा рд╡рд╣ рд╡ाрдХрдпा рдЬिрд╕рдиे рдЖрдкрдХो рд▓ेрдЦрди рдХी рддрд░рдл рдоोреЬ рджिрдпा।

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдРрд╕ा рдХोрдИ рд╡िрд╢ेрд╖ рджृрд╖्рдЯांрдд рддो рдпाрдж рдирд╣ीं рдкреЬрддा। рдкुрд╕्рддрдХों рдХे рдмीрдЪ рдкрд▓ा рдмреЭा। рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд░ुрдЭाрди рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдеा, рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоिрд▓рддे рд╣ी рдкрдирдкрдиे рд▓рдЧा।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдкрдХे рдХृрддिрдд्рд╡ рдХी рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд░ूрдкрд░ेрдЦा рддрдеा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдХाрд░्рдп

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рддो рдкрддा рдирд╣ीं, рд▓ेрдХिрди рдеोреЬा рдмрд╣ुрдд рдХाрдо рдХिрдпा рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ै। рдкрд╣рд▓ी рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдкुрд╕्рддрдХ ‘рдЗंрдбिрдпा рдРреЫ рдПрди рдЖрдИрдЯी рд╕ुрдкрд░рдкॉрд╡рд░’ рдПрдХ рд╢ोрдз рдкुрд╕्рддрдХ рд╣ै। рдиिрдЬी рдкुрд╕्рддрдХों рдоें рдПрдХ рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдФрд░ рдПрдХ рд▓рдШुрдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं। рдкрддрдЭреЬ рд╕ाрд╡рди рд╡рд╕ंрдд рдмрд╣ाрд░ рдоेрд░े рд╕рдо्рдкाрджрди рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдПрдХ рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдХрд▓рди рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдкाँрдЪ рдЕрди्рдп рдХрд╡िрдпों рдХे рд╕ाрде рдоैं рднी рд╣ूँ। рджेрд╢ांрддрд░ рджिрд▓्рд▓ी рд╣िंрджी рдЕрдХाрджрдоी рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। рд╡िрднिрди्рди рд╡िрд╖рдпों рдХे рдХुрдЫ рдЖрд▓ेрдЦ рдкुрд╕्рддрдХों рдоें рдЫрдкे рд╣ैं, рдЙрдирдоें рд╕े рднी рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдоेрд░े рдкाрд╕ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪी рд╣ै, рдЕрди्рдп рдЕрднी рджेрдЦी рдирд╣ीं рд╣ैं। рд▓рдШुрдХрдеाрдУं рдФрд░ рдЙрдирдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ाрдУं рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рд╢ृंрдЦрд▓ा ‘рдкреЬाрд╡ рдФрд░ рдкреЬрддाрд▓‘ рдХे рдПрдХ рдирд╡ीрди рдЦрдг्рдб рдоें рдоैं рднी рд╣ूँ। рд╣िंрджी рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХे рдХрдИ рд╕ाрдЭा рд╕ंрдХрд▓рдиों рдоें рдЖрд▓ेрдЦ, рдФрд░ рдХрд╡िрддाрдПँ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдИ рд╣ैं। рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рднी рдЫрдкрддा рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдоिрдд्рд░ рдХрднी рдХोрдИ рдХ्рд▓िрдк рдпा рдпूрдЖрд░рдПрд▓ рднेрдЬрддे рд╣ैं рддो рдкрддा рд▓рдЧ рдЬाрддा рд╣ै।

рдПрдХ рдоिрдд्рд░ рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕े рд╡िрдиोрдмा рднाрд╡े рдХे рдЧीрддा рдк्рд░рд╡рдЪрдиों рдХा рдЖрда рдШंрдЯों рдХा рд╣िंрджी рдСрдбिрдпो рдмрдиाрдпा рдеा рдФрд░ рдЙрд╕ी рдХे рдЧुрдЬрд░ाрддी, рдорд░ाрдаी рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рднी рд╕рд╣рдпोрдЧ рд░рд╣ा। рдПрдХ рдСрдирд▓ाрдЗрди рд░ेрдбिрдпो рд╕्рдЯेрд╢рди рдвाрдИ рд╕ाрд▓ рддрдХ рдЪрд▓ाрдпा – 22,000 рдШрдг्рдЯे рдЕрдирдердХ। 10-11 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े ‘рд╕ुрдиो рдХрд╣ाрдиी’ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े рд╣िंрджी рдХी рдирдИ-рдкुрд░ाрдиी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рд╕ाрдк्рддाрд╣िрдХ рдкॉрдбрдХाрд╕्рдЯ рдХा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдеा рдЬो рдЖрдЬ рднी рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдкрд░ ‘рдмोрд▓рддी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ’ рдХे рдиाрдо рд╕े рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рдоाрд╕िрдХ рдСрдирд▓ाрдЗрди рдХрд╡ि рд╕рдо्рдоेрд▓рди, рдХाрд╡्рдп рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕ंрд╡ाрдж рдХे ‘рд╢рдм्рджों рдХे рдЪाрдХ рдкрд░’ рдЬैрд╕े рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рднी рдХिрдпे рд╣ैं рдЬो рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдоें рдЦूрдм рдкрд╕ंрдж рдХिрдпे рдЧрдпे рдеे। рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХी рдХрдеाрдУं рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╣िंрджी рдСрдбिрдпो рдмुрдХ рдоेрд░ी рдЖрд╡ाреЫ рдоें рдеी। рдПрдХ рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕ंрд╕्рдеाрди рдоें рджो рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рдмрдЪ्рдЪों рдФрд░ рд╡рдпрд╕्рдХों рдХो рд╣िंрджी рдкреЭाрдИ рд╣ै। рд╣िंрджी рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХे рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдоाрд╕िрдХ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рд╡ाрд▓े рд╕ेрддु рд╕े рддो рдЖрдк рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ैं рд╣ी।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдкрдХी рдиреЫрд░ рдоें рдПрдХ рд▓ेрдЦрдХ рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рдХौрди рд╕ी рдмाрддें рдз्рдпाрддрд╡्рдп рд╣ैं।

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдкंрдЬाрдмी рдоें рдмुрд▓्рд▓ेрд╢ाрд╣ рдиे рдХрд╣ा, “рдЗрдХ рдиुрдХ्рддे рд╡िрдЪ рдЧрд▓ рдоुрдХрджी рд╣ै।” рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХा рдХрдерди рд╣ै, рдбॉрдЯ рдж рдЖрдИреЫ рдПрдг्рдб рдХ्рд░ॉрд╕ рдж рдЯीреЫ (dot the i's and cross the t's)। рд╣िंрджी рдХी рдХрд╣ाрд╡рдд рд╣ै, “рдЬрд╣ाँ рди рдкрд╣ुँрдЪे рд░рд╡ि, рд╡рд╣ाँ рдкрд╣ुँрдЪे рдХрд╡ि” рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдоें рддो “рдХрд╡िрд░्рдордиीрд╖ी рдкрд░िрднूрд╕्рд╡рдпंрднू ...” рдоें рдХрд╡ि рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрд░्рде рд╣ी рдЕрд▓рдЧ рд╣ै। рдХрд▓्рдкрдиाрд╢ीрд▓ рд╣ोрдиा рдПрдХ рд▓ेрдЦрдХ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ै рдкрд░ंрддु рд▓ेрдЦрди рдоें рдПрдХ-рдПрдХ рдмिंрджु рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рд╡िрд╖рдп рдХी рд╕рдордЭ, рдЧрд╣рди рдЕрдиुрднрд╡, рдФрд░ рдЧрдо्рднीрд░ рд╢्рд░рдо рдЕрдЪ्рдЫे рд▓ेрдЦрди рдХे рдоूрд▓ рдоें рд╣ैं। рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд▓ेрдЦрди рд╕ुрдиी-рд╕ुрдиाрдИ рдмाрддों рдФрд░ рдЕрдирдЧреЭ рдХрдкोрд▓рдХрд▓्рдкрдиा рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЬ्рдЮाрдирд╡ृрдж्рдз рд╣ों, рдпा рд╡рдпोрд╡ृрдж्рдз, рдЕрдиुрднрд╡рд╣ीрди рд▓ेрдЦрди рдЦोрдЦрд▓ा рд╣ै। рдЬीрд╡рди рд╡ рд╢ाрд▓ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рд╕िрдЦाрддे рд╣ैं। рдХाрд▓рдЬрдпी рдХृрддिрдпाँ рднी рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рд╕िрдЦाрддी рд╣ैं। рддीрд░्рдердпाрдд्рд░ा рд╣ो рдпा рдкрд░्рдпрдЯрди, рджेрд╢ाрдЯрди рднी рд╣рдоाрд░ी рдЖँрдЦें рдЦोрд▓рддा рд╣ै।

рдмोрдзрдЧрдо्рдпрддा рд▓ेрдЦрди рдХी рджूрд╕рд░ी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा рд╣ै। рд╡рд╣ी рднाрд╖ा рдмोрд▓ें рдЬो рдЖрдкрдХा рдкाрдардХрд╡рд░्рдЧ рд╕рдордЭ рд╕рдХे। рдмрджाрдпूँ рдоें рдоेрд░ी рджाрджी рдПрдХ рдХрд╣ाрд╡рдд рд╕ुрдиाрддी рдеीं: 
рдХाрдмुрд▓ рдЧрдП рдоुрдЧрд▓ рд╣्рд╡ै рдЖрдП рдмोрд▓े рдЕрдЯрдкрдЯ рдмाрдиी 
рдЖрдм-рдЖрдм рдХрд░ рдорд░ рдЧрдП рдвिंрдЧे рдзрд░рдпो рд░рд╣ो рдкाрдиी॥ 

рд▓ेрдЦрдХ рдХा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдкाрдардХ рдХे рдорди рдкрд░ рднрд▓े рди рд╣ो рдЕрдкрдиी рдХृрддि рдкрд░ рднрд░рдкूрд░ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рд▓ेрдЦрдХ рдХा рд╕ंрджेрд╢ рдкाрдардХ рддрдХ рдмिрдиा рдХिрд╕ी рд╕ंрд╢рдп рдХे, рдпрдеाрд╡рдд рдкрд╣ुँрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдмाрдд рднाрд╖ा, рд╡्рдпाрдХрд░рдг, рд╢рдм्рдж-рд╕рдо्рдкрджा рдФрд░ рд╡ाрдХ्рдп рд╡िрди्рдпाрд╕ рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХी рднी рд╣ै। рд╕ृрдЬрдиाрдд्рдордХ рд▓ेрдЦрди рдХे рд▓िрдпे рд╕ृрдЬрди рдХौрд╢рд▓, рдХрдерди-рд╢ैрд▓ी, рдЕрдЪрдо्рднिрдд рдХрд░рдиे рдХी рдХрд▓ा рдЬैрд╕े рдЧुрдг рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ैं। рд▓ेрдЦрдХ рдХो рдЕрдкрдиी рдСрдбिрдпेंрд╕ рдХी рдпрдеाрд╕ंрднрд╡ рдкрд╣рдЪाрди рд╣ो рдФрд░ рд▓ेрдЦрди рд╕рд╣рдЬ рдФрд░ рд╕рд░рд▓ рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдкाрдардХ рдХो рдЪрдордд्рдХृрдд рдХрд░े। рд░ाрдоाрдпрдг рдФрд░ рдорд╣ाрднाрд░рдд рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдХрдеा рд╕рд░िрдд्рд╕ाрдЧрд░ рдФрд░ рдкंрдЪрддंрдд्рд░ рддрдХ рдХी рдХрдеाрдПँ рд╢рддाрдм्рджिрдпाँ рдмीрддрдиे рдкрд░ рднी рд╣рд░ рдкीреЭी рдХे рд▓िрдпे рдЖрдЬ рднी рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ाрдк्рд░рдж рд╣ैं।

рд╕ाрддрдд्рдп рдХा рдЕрдкрдиा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╣ै। рд╡े рдЬрди рднाрдЧ्рдпрд╢ाрд▓ी рд╣ैं рдЬिрдирдХे рдкाрд╕ рд▓िрдЦрдиे рдХी реЮुрд░्рд╕рдд рд╣ै рдпा рдЬिрдирдХी рдЬीрд╡рдирд╡ृрддि рд▓ेрдЦрди, рд╕рдо्рдкाрджрди, рднाрд╖ा, рдпा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдЖрджि рд╕े рдЬुреЬी рд╣ै। рдЕрди्рдп рд▓ेрдЦрдХों рдХे рд▓िрдпे рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд╕рдордп-рдк्рд░рдмंрдзрди рдПрдХ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा рд╣ै। рд▓िрдЦрдиे рдХी рдПрдХ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╢рд░्рдд рдкреЭрдиा рднी рд╣ै। рдЕрдЪ्рдЫे рд▓ेрдЦрдХ рджूрд╕рд░ों рдХा рд▓िрдЦा рднी рдкреЭрддे рд╣ैं, рдк्рд░ेрд╖рдг рдХे рдиिрдпрдо рднी рдкреЭрддे рд╣ैं, рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд▓ेрдЦрди рдХे рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╕рдо्рдкाрджिрдд рд░ूрдкांрддрд░рдг рдХो рднी рдкреЭрддे рдФрд░ рдЖँрдХрддे рд╣ैं। рдЕрдЪ्рдЫा рд▓ेрдЦрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдирд╣ीं, рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рд╣ै, рд╕िрдЦाрддा рдХрдо рдФрд░ рд╕ीрдЦрддा рдЕрдзिрдХ рд╣ै; рдЖрд▓ोрдЪрдиा, рдЕрд╕्рд╡ीрдХृрддि, рдФрд░ рд╕рдо्рдкाрджрди, рд╕рднी рд╕े рдиिрд░ंрддрд░ рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рд╕ीрдЦрддा рд╣ै।

рд▓рдЧрди рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рднी рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं। рдХिрд╕ी рднी рдЕрди्рдп рдХौрд╢рд▓ рдХी рддрд░рд╣ рд▓ेрдЦрди рднी рдЕрдиुрднрд╡ рд╕े рдоंрдЭрддा рдФрд░ рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╕े рдиिрдЦрд░рддा рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рдж्рд░рд╖्рдЯा рд╣ै, рдЙрд╕рдХी рджृрд╖्рдЯि рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ै। рд╡рд╣ рд╕рдм рджेрдЦрддा рд╣ै рдЬो рд╕ाрдоाрди्рдп рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдУрдЭрд▓ рд░рд╣рддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЕрд╕рд▓ी рдмाрдд рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫा рд╡्рдпрдХ्рддि рдФрд░ рдЖрджрд░्рд╢ рдиाрдЧрд░िрдХ рд╣ोрдиे рдХी рд╣ै। рд╡ैрд╡िрдз्рдп рдХी рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдпрддा, рднेрдж рдХा рдЖрджрд░, рд╕ाрдо्рдп рдХी рдЦोрдЬ, рдЬीрд╡рди рдХा рд╕рдо्рдоाрди, рдкрд░рдкीреЬा рдХी рдЕрдиुрднूрддि рдЬैрд╕ी рд╕ाрдоाрди्рдп рдоाрдирд╡ीрдпрддा рди рд╣ो рддो рдХोрдИ рдЕрдЪ्рдЫा рд▓ेрдЦрдХ рдХैрд╕े рдмрдиेрдЧा? рд▓ेрдЦрди рдоें рдХोрд░ी рднाрд╡ुрдХрддा рдирд╣ीं, рдЦрд░ी рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЕрдЪ्рдЫा рд▓ेрдЦрдХ рдЕंрддрд░्рдорди рд╕े рдмрд╣ुрдЬрди рд╣िрддाрдп рдмрд╣ुрдЬрди рд╕ुрдЦाрдп рдХा рд╕ाрдзрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдорд▓िрди рдорди рдХे рд╕ाрде рдХोрдИ рдХिрддрдиा рднी рдвोंрдЧ рдХрд░े, рдЙрд╕рдХा рд▓ेрдЦрди рдк्рд░рдЪाрд░ाрдд्рдордХ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдирд╣ीं; рди рд╡рд╣ рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рд╣ोрдЧा рди рдХाрд▓рдЬрдпी।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдкрдХे рд▓ेрдЦрди рдХे рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕्рд░ोрдд рддрдеा рд╕ृрдЬрди рдХी рднूрдоिрдХा?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдоाрд░्рдХ рдЯ्рд╡ेрди рдиे рд▓ेрдЦрдХ рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХे рдмाрд░े рдоें рдмреЬी рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрдд рдХрд╣ी рдеी рдХि, “I am an old man and have known a great many troubles, but most of them never happened.” рдмреЬे рд▓ोрдЧों рдХे рд╕рд░ोрдХाрд░ рдмреЬे рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЙрдирдХी рдкीреЬा, рд╡ेрджрдиा, рд╕ंрд╡ेрджрдиाрдПँ рд╕рдм рдмреЬी рд╣ोрддी рд╣ैं। рдоाрд░्рдХ рдЯ्рд╡ेрди рдЦुрдж рдХो рдХрднी рди рдЫूрдиे рд╡ाрд▓े рдХ्рд▓ेрд╢ рдХी рдЕрдиुрднूрддि рдХी рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рд▓ेрдЦрдХ рд╡рд╣ी рд╣ै рдЬो рдирд░рд╕ी рдоेрд╣рддा рдХे рд╢рдм्рджों рдоें ‘рдкीрд░ рдкрд░ाрдИ рдЬाрдиे рд░े’ - рдкрд░рдкीреЬा рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ рд╕рдХे рдФрд░ рдкाрдардХ рдХो рдЙрд╕рдХी рддрд░рд▓рддा рдХा рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░ा рд╕рдХे। рд╡्рдпाрдз рдХा рдХृрдд्рдп рд╡ाрд▓्рдоीрдХि рдХो рдЖрджिрдХрд╡ि рдмрдиा рджेрддा рд╣ै। рд╣рдо рдЬैрд╕े рдЬрди-рд╕ाрдзाрд░рдг рдХी рднी рднाрд╡рдиाрдПँ рд╣ोрддी рд╣ैं, рдХрднी рд╡े рдкंрдЦ рд▓рдЧाрдХрд░ рдЙреЬрддी рд╣ैं, рдФрд░ рдХрднी рдЙрди्рд╣ें рдаेрд╕ рднी рд▓рдЧрддी рд╣ै। рдЫोрдЯे-рдмреЬे рдЕрдиुрднрд╡ рд▓ेрдЦрди рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджे рджेрддे рд╣ैं। рдоैंрдиे рдЕрд▓्рдкाрдпु рдоें рд╕ाрд░ा рднाрд░рдд рджेрдЦा рд╣ै। рд╕рдн्рдпрддा, рдХрдаिрди рд╕рдордп, рдиिрд░्рдзрдирддा, рд╕ंрдШрд░्рд╖, рдЕрдкрдоाрди, рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░, рдХ्рд░ूрд░рддा, рдЙрдж्рджрдг्рдбрддा рд╕рдм рджेрдЦे рд╣ैं। рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рд╕े рддो рднाрд░рдд рдХे рднूрдоिрд╣ीрди, рдЕрдиाрд░рдХ्рд╖िрдд рдиिрдо्рди-рдордз्рдпрд╡рд░्рдЧ рдХा рд▓рдЧрднрдЧ рд╣рд░ рдмाрд▓рдХ рд╣ी рдЧुреЫрд░рддा рд╣ै। рд╡рд╣ рд╕рдордп рддोреЬ рднी рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХी рджिрд╢ा рдоोреЬ рднी рд╕рдХрддा рд╣ै। 12 рдХी рдЖрдпु рд╕े рдбाрдпрд░ी рд▓िрдЦрдиे рд▓рдЧा рдеा। рдмрдЪрдкрди рд╕े рдиेрдкाрд▓, рдФрд░ рд╕рдорд╕्рдд рднाрд░рдд рдХी рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрд╕्рдХृрддिрдпों рд╕े рдоेрд░े рдиिрдХрдЯрд╕्рде рд╕ंрдмंрдз рд░рд╣े рд╣ैं। рд╣ोрдЯрд▓ों рдХे рдЕрд╕्рдеाрдпी рдиिрд╡ाрд╕ рди рдЧिрдиूँ рддो 43 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рддрдХ рдоैं 34 рдШрд░ рдмрджрд▓ рдЪुрдХा рдеा। рд╣рд░ рдШрд░, рд╣рд░ рдирдЧрд░, рдЕрдиुрднрд╡ों рдХा рднрдг्рдбाрд░ рдеा। рдЬीрд╡рди рд╕िрдЦाрддा рд░рд╣ा, рдЕрдиुрднрд╡ рдПрдХрдд्рд░ рд╣ोрддे рд░рд╣े। рдЕрдиुрднрд╡, рдЕрдз्рдпрдпрди, рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдЖрджि рд╕рдм рдоिрд▓рдХрд░ рд▓ेрдЦрди рдХे рдк्рд░ेрд░рдгाрд╕्рд░ोрдд рднी рд░рд╣े рдФрд░ рд╕ृрдЬрди рдХी рднूрдоि рднी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд░рд╣े। рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдЙрдкेंрдж्рд░рдиाрде рдЕрд╢्рдХ рдЬी рд╕े рд▓ेрдЦрди рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕рд▓ाрд╣ рдоांрдЧी рдеी, рдЬिрд╕рдХा рджो рдкृрд╖्рда рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдоेрд░ा рдк्рд░ेрд░рдгाрд╕्рд░ोрдд рдмрдиा।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдкрдХे рд╢िрдХ्рд╖рдХ, рдоिрдд्рд░ рддрдеा рд▓ेрдЦрдХ рдЬिрдирдХा рдЖрдкрдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдЕрд╡िрд╕्рдорд░рдгीрдп рдпोрдЧрджाрди рд░рд╣ा

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рднाрдЧ्рдпрд╢ाрд▓ी рд╣ूँ рдХि рдоैं рдЬрд╣ाँ рднी рд░рд╣ा, рд╣िंрджी рдХे рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХा рд╕्рдиेрд╣рдкाрдд्рд░ рдмрдиा рд░рд╣ा। рддीрд╕рд░ी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдмाрд▓рд╕рднा рдоें рдмोрд▓рдиा рдпाрдж рд╣ै। рдлिрд░ рдкाँрдЪрд╡ीं рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рджрд╢рд╣рд░े рдФрд░ рджीрдкाрд╡рд▓ी рдХी рдЫुрдЯ्рдЯिрдпों рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ाрдИрд╕्рдХूрд▓ рддрдХ рдХे рдЫाрдд्рд░ों рдХी рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╕рднा рдоें рдЕрдЪाрдирдХ рдЖрд╣्рд╡ाрди рдХिрдпे рдЬाрдиे рдкрд░ рдмिрдиा рддैрдпाрд░ी рдПрдХ рднाрд╖рдг рджिрдпा рддो рдк्рд░ाрдЪाрд░्рдпा рдиे рдкाँрдЪ рд░ुрдкрдпे рдЗрдиाрдо рджिрдпे। рджुрд░्рднाрдЧ्рдп рд╕े рдоुрдЭे рддрдм рдХी рд╢िрдХ्рд╖िрдХाрдУं рдХे рдиाрдо рдпाрдж рдирд╣ीं। рдЬрдо्рдоू рдоें рдбिрдо्рдкी рдиे рдЗंрдж्рд░рдЬाрд▓ рдХॉрдоिрдХ्рд╕ рд╕े рдФрд░ рджिрдЧ्рд╡िрдЬрдп рдиे рдмाрд▓-рднाрд░рддी рдкрдд्рд░िрдХा рд╕े рдкрд░िрдЪрдп рдХрд░ाрдпा। рдмрд░ेрд▓ी рдоें рдЫрдаी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рд╣िंрджी рдХे рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢्рд░ी рдЬ्рдЮाрдирд╕्рд╡рд░ूрдк рд╡рд░्рдоा рдиे рд╡ाрдж-рд╡िрд╡ाрдж рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддाрдУं рдХे рдпोрдЧ्рдп рдоाрдиा рдФрд░ рдкрд╣рд▓ी рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा рдоें рд╣ी 15 рд░ुрдкрдпे рдоिрд▓े рдФрд░ рдПрдХ рдмैंрдХ рдмрдЪрдд рдЦाрддा рднी рдЦुрд▓ा рдЬो рдХрднी рдЪрд▓ा рдирд╣ीं рд▓ेрдХिрди рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддाрдУं рдоें рдмрд╣ुрдд рдмाрдж рддрдХ рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рд╣ोрддा рд░рд╣ा। рдЗंрдЯрд░ рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рд╢्рд░ी рдЖрдиंрджрд╕्рд╡рд░ूрдк рдФрд░ рд╢्рд░ी рд╣ृрджрдпрдиाрд░ाрдпрдг рдиे рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХिрдпा। рдмрд░ेрд▓ी рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рд╣िंрджी рдХे рд╡िрднाрдЧाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдбॉ. рдЬ्рдпोрддिрд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рдоेрд░ी рдПрдХ рдХрд╣ाрдиी рдмрд╣ुрдд рдкрд╕ंрдж рдЖрдпी рдеी। рдоिрдд्рд░ों рдХा рд╕рд╣рдпोрдЧ рднी рд╕рджा рдоिрд▓рддा рд░рд╣ा। рд╕рд╣рдкाрдаी рдоुрдХेрд╢рдЪंрдж्рд░ рдиे рдоेрд░ी рд╕рднी рдЖрд░рдо्рднिрдХ рдХрдеाрдУं рдХो рди рдХेрд╡рд▓ рд╕ुрдиा рдмрд▓्рдХि рдХрдЗрдпों рдХो рд▓िрдкिрдмрдж्рдз рднी рдХिрдпा, рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ рдкूрд░ी рдЧрдо्рднीрд░рддा рд╕े рджिрдпे। рдк्рд░рджीрдк рднाрд░рддी рдиे рдзрд░्рдордпुрдЧ рдХे рдкुрд░ाрдиे рдЕंрдХों рд╕े рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рджो рдоोрдЯी-рдоोрдЯी реЫिрд▓्рджें рдмрдирд╡ाрдХрд░ рджीं। рдоिрдд्рд░ों рд╕े рдЕрдм рднेंрдЯ рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╡рд╣ рдХिрд╢ोрд░ рдХрдеाрдХाрд░ рд╕рджा рдЙрдирдХा рдЛрдгी рд░рд╣ेрдЧा।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдХрдеा рд▓ेрдЦрди рдоें рдЖрдкрдХो рдХрд╣ाрдиी рддрдеा рд▓рдШुрдХрдеा рд▓ेрдЦрди рд░ुрдЪिрдХрд░ рд╣ैं, рдЗрд╕рдХा рдХाрд░рдг?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдоैं рдоूрд▓рддः рдХрдеाрдХाрд░ рд╣ूँ। рдХрдеा рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╕рд╢рдХ्рдд рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै। рдЖрд▓ेрдЦों рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рд░ुрдЪिрдХрд░, рдХрд╡िрддा рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рд╕ांрдж्рд░। рдЧрдж्рдп рд╡िрдзा рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рдкрдж्рдп рдЬैрд╕े рдЧрдгрдиा, рддुрдХ рдпा рд▓рдп рдХे рдмंрдзрдиों рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ै। рд▓рдШुрдХрдеा рд╕ी рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рдФрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╕ी рднाрд░ी-рднрд░рдХрдо рднी рдирд╣ीं, рдПрдХрджрдо рд╕ंрддुрд▓िрдд। рдЖрдЬрдХрд▓ рд╕рдордпाрднाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рдЫूрдЯ рдЬाрддी рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рд╕्рдеिрддि рд▓рдШुрдХрдеा, реЪреЫрд▓ рджोрд╣े, рдФрд░ рдХрд╡िрддा рдЬैрд╕ी рдЫोрдЯी рд╡िрдзाрдУं рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ै। рд╕рдордпाрднाрд╡ рдоें рдоेрд░ी рдПрдХ рдФрд░ рдк्рд░िрдп рд╡िрдзा рдлрд▓ीрднूрдд рд╣ोрддी рд╣ै, рд╡рд╣ рд╣ै – рдПрдХ рдкंрдХ्рддि рдХी рд╕ूрдХ्рддिрдпाँ рдпा рд╡рди-рд▓ाрдЗрдирд░्рд╕, рдЬो рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рд╣ोрддी рд╣ैं।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдкрдиे рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдСрдбिрдпो рд░ूрдк рднी рджिрдпा рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рдЖрдкрдХी рд╕्рд╡рд░ рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдмрд╣ुрдд рдиाрдпाрдм рд╣ै। рдпрд╣ рдирдпा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХैрд╕े рд╕ंрднрд╡ рд╣ुрдЖ?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рднाрд░рддीрдпों рдХी рдкрд╣ुँрдЪ рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рдкुрд╕्рддрдХों, рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдпों рддрдХ рдирд╣ीं рд╣ै। рдРрд╕े рднी рд▓ोрдЧ рд╣ैं рдЬो рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рдирд╣ीं рдкреЭ рд╕рдХрддे, рдкрд░ंрддु рд╣िंрджी рд╕рдордЭрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд░ुрдЪि рд░рдЦрддे рд╣ैं। рдпे рдСрдбिрдпो рдк्рд░рд╕्рддुрддिрдпाँ рд╣िंрджी рдХे рдоौрд▓िрдХ рдФрд░ рдЕрдиूрджिрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рд╕рд╣рдЬ-рд╕ुрдЧрдо рдмрдиाрдиे рдХा рдПрдХ рдк्рд░рдпрдд्рди рдоाрдд्рд░ рд╣ै।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдЕрдиुрд░ाрдЧी рдорди рддрдеा рдЕрди्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ों рдХी рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╡िрд╖рдпрд╡рд╕्рддु рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдПँ

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЕрдиुрд░ाрдЧी рдорди рдХी рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХрдеा рдоेрд░ी рд▓िрдЦी рдкрд╣рд▓ी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рдЬोрдХि 1982-84 рдХे рдХाрд▓ рдоें рдШрдЯिрдд рд╣ुрдИ рдеी рд▓ेрдХिрди рдЬिрд╕рдХा рд╡рд░्рддрдоाрди рдк्рд░ाрд░ूрдк 2010-11 рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕ рд╕ंрдХрд▓рди рдХी рдЕрди्рдп рдХрдеाрдПँ 1988 рд╕े 1991 рддрдХ рдоेрд░े рдорди рдоें рдШुрдордХ्рдХреЬी рдХрд░рддी рд░рд╣ी рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдорд╕ि-рдХрд░्рдЧрдж рдЙрди्рд╣ें рдкिрдЫрд▓े рджрд╢рдХ рдоें рдоिрд▓ा। рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 27 рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХो рдоॉрд░िрд╢рд╕ рдФрд░ рднाрд░рдд рдХी рд╕рд░рдХाрд░ों рдХे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдЙрдкрдХ्рд░рдо рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХा рдк्рд░рдердо рдЖрдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ृрдЬрди рд╕рдо्рдоाрди рдоिрд▓ рдЪुрдХा рд╣ै। ‘рдЫोрдЯी рд╕ी рдмाрдд’ рдоेрд░ी 25-30 рд▓рдШुрдХрдеाрдУं рдХा рд╕ंрдХрд▓рди рд╣ै।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рд╕ेрддु, рд╣िंрджी рдФрд░ рдЖрдк рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рдкрд░्рдпाрдп рд╣ैं। рд╕ेрддु рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрд╕े рдЬрдм рдмाрддें рдХрд░ें рддो рддुрд░ंрдд рдЬрд╡ाрдм рдЖрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЬाрдЧрд░ूрдХ рддрдеा рдХрд░्рдорда рд╕ंрдкाрджрдХ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рд╣ै। рдХрднी рд╕ोрддे рднी рд╣ैं рдпा рдирд╣ीं? рд╣рдоेрд╢ा рдЬाрдЧृрдд। рдпрд╣ рдХैрд╕े рд╕ंрднрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЖрда рдШрдг्рдЯे рд╕ोрддा рд╣ूँ, рд▓ेрдХिрди рд╢ेрд╖ 16 рдШрдг्рдЯे рдкूрд░्рдг рдЬाрдЧृрдд рд░рд╣рдиे рдХा рдк्рд░рдпрдд्рди рдХрд░рддा рд╣ूँ। рдЬो рдХाрдо рддुрд░ंрдд рд╣ो рд╕рдХे рдЙрд╕े рдЯाрд▓рдиे рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ै, рдФрд░ рдЬो рдЯрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै рдЙрд╕े рдд्рд╡рд░िрдд-рдХाрд░्рдпों рдоें рдмाрдзрдХ рдирд╣ीं рдмрдирдиे рджेрддा। рд╕рдордп рдк्рд░рдмंрдзрди, рдХ्рд╖рдорддा-рд╕ंрддुрд▓рди рдЖрджि рдоेрд░ी рдкрд╕ंрдж рдХे рд╡िрд╖рдп рд╣ैं рдЬिрдирдХा рднрд░рдкूрд░ рд╕рджुрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддा рд╣ूँ। рджीрд╡ाрд░ें рдмрдиाрдиे, рдФрд░ рдИंрдЯों рдХे рдЦрд░ंрдЬे рдмिрдЫाрдиे рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдмреЬे рдкेреЬ рдХाрдЯрдиे рддрдХ рдХे рдХाрдо рдХिрдпे рд╣ैं। рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ, рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рджाрдпिрдд्рд╡ों рдХे рдкूрд░्рдг рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рдХे рдмाрдж рдмрдЪे рд╕рдордп рдоें рд╕ेрддु рдХा рдХाрдо рджेрдЦ рд▓ेрддा рд╣ूँ।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдкрдХी рдиреЫрд░ рдоें рдПрдХ рдХुрд╢рд▓ рд╕ंрдкाрджрдХ рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рдХौрди рд╕ी рдпोрдЧ्рдпрддाрдУं рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЕрдЪ्рдЫा рд╕рдо्рдкाрджрдХ рд╕्рд╡ीрдХृрддि-рдЕрд╕्рд╡ीрдХृрддि рд╕े рдЖрдЧे рдмреЭрдХрд░ рд╕рдо्рднाрд╡рдиाрдПँ рдк्рд░рд╕्рдлुрдЯिрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЖрдЬрдХрд▓ рд╣िंрджी рдоें рдХрдИ рд╕рдо्рдкाрджрдХ рдЬैрд╕ा-рдкाрдпा рд╡ैрд╕ा-рдЪिрдкрдХाрдпा рд╡ाрд▓े рдХ्рдпूрд░ेрдЯрд░ рдХी рднूрдоिрдХा рдиिрднा рд░рд╣े рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рд╕рдо्рдкाрджрди-рдХाрд░्рдп рдЗрддрдиा рд╕ंрдХीрд░्рдг рддो рдкрд╣рд▓े рднी рдирд╣ीं рдеा, рдЖрдЬ рдХे рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рдЙрд╕рдХी рднूрдоिрдХा рдФрд░ рдмреЭी рд╣ै। рд╡рд╣ рд▓ेрдЦрдХ рднी рд╣ै, рдк्рд░рдмंрдзрдХ рднी рд╣ै, рдФрд░ рдоेंрдЯॉрд░ рдпा рдЧुрд░ु рднी рд╣ै। рдЧुрд░ुрдд्рд╡ рдПрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрд╕े рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖, рдзैрд░्рдпрд╡ाрди рдФрд░ рдЬ्рдЮाрдиी рд╣ोрдиा рд╣ी рдкреЬेрдЧा। рдФрд░ рдпрд╣ाँ рдЬ्рдЮाрдиी рд╕े рдоेрд░ा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рдЙрд╕рдХे рдЕрдкрдиे рдЕрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЬ्рдЮाрди рд╕े рднी рд╣ै। рдоाрддृрднाрд╖ा рд╣िंрджी рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдоेрд░े рд╕ाрдордиे рдЖрдЬ рднी рдРрд╕े рд╡िрд╖рдп рдпा рд╢рдм्рдж рдЖ рдЬाрддे рд╣ैं рдЬिрдирдХा рдоुрдЭे рдЬ्рдЮाрди рдирд╣ीं рд╣ै, рдХрднी рдоैं рд▓ेрдЦрдХ рд╕े рд╣ी рд╕ीрдзा рд╕ंрд╡ाрдж рдХрд░рддा рд╣ूँ рдФрд░ рдХрднी рд╡िрд╖рдп-рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рд╕े। рдХुрдЫ рд╢рдм्рджों рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдоें рдоैंрдиे рдЖрдкрдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рднी рд▓ी рд╣ै। рд▓рдШुрдХрдеा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХिрддрдиी рд╣ी рдХृрддिрдпाँ рдкुрд░ाрдиी рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдмोрдзрдХрдеाрдУं рдпा рдХрд╣ाрд╡рддों рдХा рд░ूрдкांрддрд░рдг рдоाрдд्рд░ рд╣ैं। рдЖрд▓ेрдЦों рдФрд░ рд╢ोрдзрдкрдд्рд░ों рдоें рддрде्рдпाрдд्рдордХ рдд्рд░ुрдЯिрдпों рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдордиोрдЧрддрд╡ाрдж рдпा рдХिрд╕ी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХा рдк्рд░рдЪाрд░-рддंрдд्рд░ рднी рджिрдЦ рдЬाрддा рд╣ै। рдХрднी-рдХрднाрд░ рдЗрдзрд░-рдЙрдзрд░ рд╕े рдЬोреЬ-рддोреЬ рдХрд░ рд░рдЪी рдХृрддिрдпाँ, рднी рдЖ рдЬाрддी рд╣ैं। рдЗрди рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рд╕ंрдкाрджрдХ рдХी рд╕рдордХाрд▓ीрди рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рднी рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╕िрдж्рдз рд╣ोрддी рд╣ै।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдЖрдкрдиे рдпूрдиीрдХोрдб рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣िंрджी рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдХो рдХैрд╕े рджेрдЦрддे рд╣ैं?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдпूрдиीрдХोрдб рдПрдХ рдоाрдирдХ рд╣ै, рд╣िंрджी рдХा рдирд╣ीं, рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рд▓ेрдЦрди рдХा। рдкрд╣рд▓े рдХे рдЕрдоाрдирдХ реЮॉрдг्рдЯ्рд╕ рдХी рдХрд▓ाрдХाрд░िрдпों рд╕े рдЗрддрд░ рдпूрдиिрдХोрдб рд╣рдоें рдкोрд░्рдЯेрдмिрд▓िрдЯी рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рджे рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рднी рддंрдд्рд░ рдоें рдЬो рдПрдХ рдмाрд░ рдЬैрд╕ा рд▓िрдЦ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рд╡рд╣ рдЕрди्рдп рддंрдд्рд░ों рдоें рднी рд╡ैрд╕ा рд╣ी рд░рд╣े। рд╣िंрджी рдХे рд▓िрдпे рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рдпूрдиिрдХोрдб рддो рд╣ैं рд╣ी, рдпूрдиिрдХोрдб рдоें рдХाрдпрдеी рдФрд░ рдоुреЬिрдпा рдЬैрд╕ी рдЕрдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд▓िрдкिрдпों рдХे рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзि рднी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं। рдпूрдиिрдХोрдб рдиे рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рд╕рднी рд▓िрдкिрдпों рдХो рдмрд░ाрдмрд░ी рдХा рд╕्рдеाрди рджिрд▓ाрдпा рд╣ै। рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рдоें рд╣िंрджी, рдорд░ाрдаी, рдиेрдкाрд▓ी, рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдЖрджि рднाрд╖ाрдУं рдоें рдЕंрддрд░्рдЬाрд▓ рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдмрд╣ुрдд рд╕ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХो рдЦोрдЬा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рдЕрдоाрдирдХ рд░ूрдкों рдоें рд▓िрдЦी рдЧрдпी рд╣ै рдЬрдмрдХि рдпूрдиिрдХोрдб рдоें рд▓िрдЦी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХो рд╕рднी рд╕рд░्рдЪ рдЗंрдЬрди рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рдЦोрдЬ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдпूрдиिрдХोрдб рдЖрдпे рд╡рд░्рд╖ों рдмीрдд рдЪुрдХे рд╣ैं, рдЕрдм рдпрд╣ рд╣рдо рд╣िंрджीрд╡ाрд▓ों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд╣рдо рд╣िंрджी рд▓ेрдЦрди рдХो рдХिрддрдиा рд╕ुрд▓рдн, рд╕्рддрд░ीрдп, рдЙрдкрдпोрдЧी, рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рдФрд░ рд░ोрдЪрдХ рдмрдиाрддे рд╣ैं।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рд╣िंрджी рдХी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рдеिрддि, рд▓ेрдЦрди рдкрд░ рджृрд╖्рдЯिрдкाрдд рдХीрдЬिрдП

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рд╣िंрджी рдЬिрддрдиी рдмреЬी рднाрд╖ा рд╣ै рдЙрд╕ рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╣िंрджी рдХी рдХोрдИ рдкूрдЫ рдирд╣ीं рд╣ै, рдФрд░ рд╣िंрджी рдХी рдЗрд╕ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдг рд╣рдо рднाрд░рддीрдп рд╣ैं – рд╣िंрджीрднाрд╖ी, рдЕрд╣िंрджीрднाрд╖ी, рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд╣िंрджी рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдмрдиी рдЕрдирдЧिрдирдд рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ, рд╕рднी рдмрд░ाрдмрд░ рдХे реЫिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ैं। рдЬिрд╕ рд░ाрдЬрднाрд╖ा рдХे рдмोрд░्рдб, рдФрд░ рддрдЦ्рддिрдпों рдкрд░ рдЙрд╕рдХे рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдоें рдХाрд▓िрдЦ рдкोрдд рджी рдЬाрддी рд╣ो рдФрд░ рдРрд╕ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдХोрдИ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рди рд╣ोрддी рд╣ो, рдЙрд╕ рднाрд╖ा рдХे рд▓िрдпे рджेрд╢ рдХे рдмाрд╣рд░ рдЖрджрд░ рдкाрдиे рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рд╢ेрдЦрдЪिрд▓्рд▓ी рдХे рдЦ्рд╡ाрдм рд╕े рдЕрдзिрдХ рдирд╣ीं। рднाрд░рдд рдоें рддो рдПрдХ рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рднाрд╖ा рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЕрд╣िंрджीрднाрд╖ी рдкрд░िрд╡ाрд░ рднी рд╣िंрджी рд╕ीрдЦрддे, рд╕рдордЭрддे, рдмोрд▓рддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рднाрд░рдд рдХे рдмाрд╣рд░ рдЙрдирдХे рд▓िрдпे рд╣िंрджी рд╕ीрдЦрдиे рдХा рдХोрдИ рдХाрд░рдг рдирд╣ीं рдмрдЪрддा। рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╕ंрд╡ाрдж рддрдеा рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХे рд▓िрдпे рдЙрдирдХी рдоाрддृрднाрд╖ा рдХाреЮी рд╣ै рдФрд░ рд╕ांрд╕ाрд░िрдХ рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдпे рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдпा рдЕрди्рдп рд╕्рдеाрдиीрдп рднाрд╖ा। рднाрд░рдд рдХे рдмाрд╣рд░ рд╣िंрджी рдХुрдЫ рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдпे рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпिрдХ рджोрд╣рди рдпा рдк्рд░рд╕िрдж्рдзि рдХा рд╕ाрдзрди рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдкрд░ंрддु рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдпрд╣ рд╣िंрджीрднाрд╖ी рдШрд░ों рдоें рд╕िрдордЯी рдПрдХ рдмोрд▓ी рдоाрдд्рд░ рд░рд╣ рдЧрдпी рд╣ै। рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рд╕рд╣िрдд рдХिрд╕ी рднी рднाрд╖ा рд╕े рд╣िंрджी рдХा рдХोрдИ рд╡ैрд░ рдирд╣ीं рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЗрддрдиा рддो рд╕рдордЭрдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рд░ाрдЬ рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рдХे рджрд╢рдХों рдмाрдж рднी рдЖрдЬ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХो рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХ्рдпों рдоिрд▓ी рд╣ुрдИ рд╣ै।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рд╣िंрджी рдХे рд╕ाрдордиे рдЪुрдиौрддिрдпाँ рдХौрди-рдХौрди рд╕ी рд╣ैं?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рд╣िंрджी рдХे рд╕ाрдордиे рджो рд╣ी рдЪुрдиौрддिрдпाँ рд╣ैं – 1. рд╣िंрджी рдХी рдЙрджाрд░рддा рдФрд░ 2. рд╣िंрджी-рд╕ेрд╡рдХों рдХी рдордЬрдмूрд░ी। рд╣िंрджी рдХे рдХрдИ рдмреЬे рдиाрдорд╡рд░ рд╣िंрджी рдХी рдЧिрдирддी, рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рдХे рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХ्рд░рдо рд╕े рдирд╣ीं рд╕ुрдиा рд╕рдХрддे। рдХिрддрдиी рд╣ी рд╣िंрджी рд╕рдоिрддिрдпों рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХा рдЖрдкрд╕ी рдкрдд्рд░-рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рд╣ोрддा рд╣ै। рд╢ рдФрд░ рд╖ рдХा рдЕंрддрд░ рди рдЬाрдирдиे рд╡ाрд▓े, рдФрд░ рдЙрд╕ рдЕрдЬ्рдЮाрди рдХे рдк्рд░рддि рдкूрд░्рдг рдмेрдкрд░рд╡ाрд╣ рд╣िंрджी рдХे рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдкрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХे рдЕрдХ्рд╖рд░ों рд╡ी рдФрд░ рдбрдм्рд▓्рдпू рдХे рдЕंрддрд░ рдкрд░ рдк्рд░рд╡рдЪрди рджेрддे рд╣ैं। рд╣िंрджी рдХे рдПрдХ рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рджрдо्рдкрддि рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рд╕्рдХूрд▓ рдХी рднाрд░ी реЮीрд╕ рдХा реЫिрдХ्рд░ реЮेрд╕рдмुрдХ рдкрд░ рдмреЬे рдЧौрд░рд╡ рд╕े рдХрд░рддे рд╕рдордп рдЕंрджрд░ рд╕े рдЦुрд╢ рд╣ोрддे рд╣ैं рдХि рдЬो рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдЙрди्рд╣ें рдХрднी рдЖрдИ рдирд╣ीं рд╡рд╣ рдЙрдирдХे рдмрдЪ्рдЪे рд╕ीрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं। рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рд╣िंрджी рдЙрдирдХी рдкрд╕ंрдж рдирд╣ीं, рдордЬрдмूрд░ी рд╣ै। рд╡े рд╣िंрджी рдоें рдЗрд╕рд▓िрдпे рд╣ैं рдХि рдЕрди्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╡े рдЕрд╕рдлрд▓ рд░рд╣े। рд╣िंрджी рдоें рдЙрдирдХा рдХाрдо рдЪрд▓ рдЬाрддा рд╣ै, рдпрд╣ рд╣िंрджी рдХी рдЙрджाрд░рддा рд╣ै। рдЕрди्рдп рдХिрд╕ी рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЕрд╡рдоाрдирдХ рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдп рдирд╣ीं рд╣ै।

рд╣िंрджीрд╕ेрд╡рдХों рдХो рдЕрдкрдиी рдХ्рд╖рдорддा, рд╕рд░ोрдХाрд░ों рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди-рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рд╕ाрде рд╣ी рд╣рдоें рд╣िंрджी рдХे рдк्рд░рддि рд╣ीрдирднाрд╡рдиा рд╕े рдмाрд╣рд░ рдЖрдХрд░; рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा, рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рдФрд░ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХा рдЖрджрд░ рдХрд░рдиा рд╕ीрдЦрдиा рд╣ोрдЧा। рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдЗрд╕рд▓िрдпे рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдм्рд░िрдЯेрди рд╕ंрд╕ाрд░ рдкрд░ рд░ाрдЬ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рд▓िрдпे рд╣ै рдХि рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рдХिрд╕ी рднी рд╡िрд╖рдп рдХा рдХिрддрдиा рднी рдЬрдЯिрд▓ рд╢ोрдз рд╕рд░рд▓, рд╕рдЯीрдХ, рдФрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рддрд░ीрдХे рд╕े рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рддрде्рдп рд╣िंрджी рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХे рдПрдХ рдмреЬे рдЕंрддрд░ рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдз्рдпाрди рджीрдЬिрдпे - рд╕ाрдоाрди्рдп рдФрд░ рд╕ीрдоिрдд рд╕ंрд╡ाрдж рд╕े рдмाрд╣рд░, рд╣िंрджी рдоाрдд्рд░ рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों, рд╣िंрджी рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдФрд░ рд╣िंрджी рдЫाрдд्рд░ों рддрдХ рд╕िрдордЯी рд╣ुрдИ рднाрд╖ा рд╣ै। рд╣िंрджी рд╕े рдХेрд╡рд▓ рдЙрдирдХा рд╕рд░ोрдХाрд░ рд╣ै рдЬिрдирдХी рдЬीрд╡िрдХा, рдпा рд░ुрдЪि, рдпा рдордЬрдмूрд░ी рд╣िंрджी рд╣ै рдЬрдмрдХि рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХे рдк्рд░рдпोрдЧрдХрд░्рддाрдУं рдоें рдЬीрд╡िрдХा рд╡рд░्рдЧ рд╕े рдХрд╣ीं рдмреЬा рд╡рд░्рдЧ рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХा рд╣ै рдЬिрдирдХी рд╡ृрдд्рддि рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рддрдХрдиीрдХ, рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी рд╕рд╣िрдд рдХिрд╕ी рднी рдЕрди्рдп рд╡िрд╖рдп рдоें рд╣ै। рднाрд░рдд рдкрд░ рд╣ी рджृрд╖्рдЯिрдкाрдд рдХрд░ें рддो рдЬрдЯिрд▓ рд╡िрд╖рдпों рдоें рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рд╡рд╣ рджाрдпिрдд्рд╡ рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рд╢्рд░ेрдп рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХे рдкाрд╕ рд╣ी рд╣ै। рд╣िंрджीрд╡ाрд▓ों рдХे рдкाрд╕ рд╣िंрджी рдХो рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рдмाрд╣рд░ рд▓ाрдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рддрдХ рдирд╣ीं рд╣ै। рдХ्рдпा рд╣िंрджी рдоें рдпрд╣ рдЪрд░्рдЪा рд╕ुрдиी рдХि рдпूрдиिрдХोрдб рдХे рд▓िрдпे рдПрдХрд▓рдХूрдЯ рд╢рдм्рдж рд╕рд╣ी рд╣ै рдпा рд╕рдордХूрдЯ, рдпा рд╕рд░्рд╡рдХूрдЯ, рдпा рдХुрдЫ рдФрд░, рдФрд░ рд╣ै рддो рдХ्рдпों? рд╣рдо рд╣िंрджी рд╡ाрд▓ों рдХो рдпрд╣ рдЬाрдирдиे рдХी рдЙрдд्рд╕ुрдХрддा рднी рдирд╣ीं рдХि рдпूрдиिрдХोрдб рдХो рдпрд╣ рдиाрдо рдХ्рдпों рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдХ्рдпोंрдХि рд╣рдоाрд░ी рджृрд╖्рдЯि рдоें рддрдХрдиीрдХ, рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा, рдФрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣िंрджी рдХा рди рд╣ोрдХрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХा рд╣ै। рд╣рдо рд╣िंрджी рдХूрдк рдХे рдордг्рдбूрдХ рдоाрдд्рд░ рд╣ैं рдЬो рдмीрдЪ-рдмीрдЪ рдоें рд╣िंрджी рдХी рд╕ीрдоिрдд рдкрд╣ुँрдЪ рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдиिрд╡ेрд╢ рдХी рдХрдоी рдХा рдорд░्рд╕िрдпा рдкреЭ рд▓ेрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рд░ुрджाрд▓ी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╕े рдХिрд╕ी рднाрд╖ा рдХा рди рдХрднी рднрд▓ा рд╣ुрдЖ рд╣ै, рди рд╣ोрдЧा। рднाрд╖ा рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХрд░ें, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рддрдХрдиीрдХ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЕрди्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рд╕े рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░ें, рд╣ीрди рднाрд╡рдиा рд╕े рдЙрдмрд░ें, рдорди-рд╡рдЪрди-рдХрд░्рдо рдоें рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХрддा рд▓ाрдпें рдФрд░ рдиिрд╣िрдд рд╕्рд╡ाрд░्рдеों рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░ें, рддрднी рд╣िंрджी рдк्рд░рдЧрддिрдЧाрдоी рд╣ोрдЧी।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдИ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХा рднрд╡िрд╖्рдп рдХैрд╕ा рд╣ै?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рд▓рдЧрднрдЧ рдПрдХ рджрд╢рдХ рдкрд╣рд▓े рдИрдмुрдХ्рд╕ рдиे рдЫрдкी рд╣ुрдИ рдкुрд╕्рддрдХों рдХो рдкीрдЫे рдЫोреЬ рджिрдпा рдеा। рднाрд░рдд рдоें рдк्рд░рдХाрд╢рди рдлिрд░ рднी рдЪрд▓ рд░рд╣ा рдеा, рд╡िрд╢्рд╡ рдкुрд╕्рддрдХ рдоेрд▓े рдЬैрд╕े рдЖрдпोрдЬрди рднी рдХिрд╕ी рдкрд░्рд╡ рдХी рддрд░рд╣ рдордиाрдпे рдЬाрддे рд░рд╣े рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдЕрдм рднाрд░рдд рдоें рднी рдк्рд░िंрдЯ рдоीрдбिрдпा рдкिрдЫреЬ рд░рд╣ा рд╣ै। рдИ-рдкрдд्рд░िрдХाрдПँ рдХ्рд╖рдг рднрд░ рдоें рд╕ंрд╕ाрд░ рднрд░ рдоें рдкрд╣ुँрдЪाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдХрд░ोрдиा-рд╕ंрдЧрд░ोрдз рдЬैрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдоें рднी рдШрд░ рдмैрдаे рдкреЭी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдИ-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХा рднрд╡िрд╖्рдп рдЙрдЬ्рдЬ्рд╡рд▓ рд╣ी рд╣ै।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рд╣िंрджी рдХा рд▓ेрдЦрдХ рдЕрднी рднी рдХाрдЧрдЬ, рдХрд▓рдо рд╕े рджीрдЧрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╕ाрдзрдиों рд╕े рджूрд░ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдХौрдирд╕े рдХाрд░рдХ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ैं?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рднाрд░рдд рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХा рдоोрд╣ рд╣ै। рд╡рд╣ рд╢िрдХ्рд╖ा, рдЬ्рдЮाрди, рд╢рдХ्рддि, рдФрд░ рд╕рдоृрдж्рдзि рдХी рдк्рд░рддीрдХ рднाрд╖ा рдмрди рдЪुрдХी рд╣ै। рд╕ाрдзрди-рд╕рдо्рдкрди्рди рд╡рд░्рдЧ рд╣िंрджी рд╕े рджूрд░ рд╣ै рдФрд░ рд╕ाрдзрдирд╣ीрди рд╡рд░्рдЧ рддрдХрдиीрдХ рд╕े, рдпрд╣ी рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдбिрд╡ाрдЗрдб рд╣ै। рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдбिрд╡ाрдЗрдб рдХी рдЦाрдИ рдХो рдкाрдЯा рдЬाрдпे। рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдоें рдЖрд░рдо्рднिрдХ рдХрдХ्рд╖ाрдУं рд╕े рд╣ी рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдоें рддрдХрдиीрдХ рдХा рд╕рдорди्рд╡рдп рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рд╣िंрджी рдХा рдкाрдардХ рдмрд╣ुрдд рд╕ीрдоिрдд рд╣ोрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдХौрди рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ैं?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЬैрд╕ा рд╣рдордиे рдкрд╣рд▓े рд╡िрдорд░्рд╢ рдХिрдпा, рдЬрдм рд╣िंрджी рд╣ी рд╕ीрдоिрдд рд╣ो рдЧрдпी рд╣ै рддो рдкाрдардХрд╡рд░्рдЧ рд╕्рд╡рддः рд╣ी рд╕ीрдоिрдд рд╣ोрдЧा। рд╡िрдЬ्рдЮाрдирдХрдеा рд╣ो рдпा рддрдХрдиीрдХी рд╢ोрдзрдкрдд्рд░, рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े рдЗрддрд░ рд╣рд░ рдХृрддि рдпрджि рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдоें рд╣ी рд▓िрдЦी рдФрд░ рдкреЭी рдЬाрдпेрдЧी рддो рд╣िंрджी рдХा рдкाрдардХрд╡рд░्рдЧ рдХैрд╕े рдмрдиेрдЧा? рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рд╣िंрджी рд╡े рд╣ी рдкреЭेंрдЧे рдЬो рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдирд╣ीं рдкреЭ рд╕рдХрддे। рдЬो рд╕ाрдзрдирд╣ीрди рднाрд░рддीрдп рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдирд╣ीं рдкреЭ рд╕рдХрддे рдЙрдирдХे рд▓िрдпे рдХिंрдбрд▓ рдЦрд░ीрджрдиा рддो рджूрд░ рдкुрд╕्рддрдХ рдЦрд░ीрджрдиा рднी рдПрдХ рд╡िрд▓ाрд╕िрддा рд╣ै। рдЙрд░्рджू рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХो рджेрдЦिрдпे, рд╣ाрд▓рдд рд╣िंрджी рд╕े рдмрджрддрд░ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рдФрд░ рд╕ंрдХीрд░्рдг рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрд░्рджू рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рджोрдиों рд╕े рд╕ीрдЦ рд▓ेрдХрд░ рд╣рдоें рдЪाрд╣िрдпे рдХि рд╣рдо рд╣िंрджी рдХे рдкाрдардХ рдХी рд░ुрдЪिрдпों рдФрд░ рдХ्рд╖рдорддाрдУं рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХрд░ें, рд░ुрдЪिрдХрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ुрд▓рдн рдХрд░ाрдПँ। рд╣िंрджी рдоें рдЧрдо्рднीрд░ рдЧрдж्рдп рд▓ेрдЦрди рдХो рдмреЭाрд╡ा рджें। рдХрд░рджाрддाрдУं рдХे рдзрди рд╕े рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╣िंрджी рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдФрд░ рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдпों рдХे рджाрдпिрдд्рд╡ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ें। рд╣िंрджी рдХे рдпोрдЧ्рдп, рдиिрд╕्рд╡ाрд░्рде рд╣िрддैрд╖िрдпों рдХो рдорд╣рдд्рддрд░ рджाрдпिрдд्рд╡ рдХे рдкрджों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдПँ рддो рд╣िंрджी рдХी рджрд╢ा рдФрд░ рджिрд╢ा рджोрдиों рдоें рд╕ुрдзाрд░ рд╣ोрдЧा।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: 'рд╕ेрддु' рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЖрдкрдХो рдЬो рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдХुрдЫ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдмाрддें?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рд╕ेрддु рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े, рд╣िंрджी рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рдХрд▓ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдкрдЯрд▓ рдкрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣ी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдЬाрдирдиे рдХो рдоिрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЕрдиेрдХ рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд▓ेрдЦрдХों рдФрд░ рд╕рдо्рдкाрджрдХों рд╕े рдкрд░िрдЪрдп рд╣ुрдЖ рд╣ै рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╕ुрджूрд░ рдкाрдардХों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдоें рдЕрдкрдиा рднी рдмिрдд्рддेрднрд░ рдХा рдпोрдЧрджाрди рд░рд╣ा рд╣ै। рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░ рдЪाрд░ рд╡рд░्рд╖ों рдХी рдУрд░ рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рд╣ोрддे рд╡िрдирдо्рд░ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХी рдк्рд░рдЧрддि рд╕ंрддोрд╖рдЬрдирдХ рд╣ै।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдирд╡ोрджिрдд, рдирд╡ांрдХुрд░ рд▓ेрдЦрдХों рдХो рдЖрдкрдХा рд╕ंрджेрд╢?

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдоौрд▓िрдХ рдФрд░ рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд▓ेрдЦрди рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд░рдЦिрдпे। рд╕рдлрд▓рддा рдХे рд╢ॉрд░्рдЯрдХрдЯ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं рдкрд░ंрддु рд╢्рд░ेрд╖्рдарддा рдХा рд╢ॉрд░्рдЯрдХрдЯ рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХे рд▓िрдпे рдиिрд░ंрддрд░ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬ्рдЮाрдиाрд░्рдЬрди рдХीрдЬिрдпे, рд▓िрдЦрдиे рд╕े рдЕрдзिрдХ рдкреЭрдиे рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХीрдЬिрдпे। рд░рдЪрдиाрдПँ рдЬрд╣ाँ рднेрдЬ рд░рд╣े рд╣ैं, рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд░ोрдз (рдк्рд░ेрд╖рдг рдХे рдиिрдпрдо) рдкрд░ рднी рдз्рдпाрди рджीрдЬिрдпे। рдЕрдкрдиी рдкोрд╕्рдЯें рд╕ाрдЭा рдХрд░рдиे рдоें рдХोрдИ рдмुрд░ाрдИ рдирд╣ीं рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЬिрдирдХी рд░ुрдЪि рдоाрдд्рд░ рдЕрдкрдиे рд▓ेрдЦрди рдоें рд╣ोрддी рд╣ै, рд╡े рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЕрдкрдиी рдХृрддिрдпों рдХे рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдкाрдардХ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЙрджाрдд्рдд рдмрдиें, рдЙрди्рдирддि рдХрд░ें।


рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣: рдзрди्рдпрд╡ाрдж, рдирдорд╕्рддे।

рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा: рдЖрдкрдХा рд╣ाрд░्рджिрдХ рдЖрднाрд░, рдирдорд╕्рддे!

рдирди्рд╣ी рдХрд▓рдо рдХी рдКँрдЪी рдЙреЬाрди: рдКँрдЪ-рдиीрдЪ рдХा рдлाрдлреЬा

рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’

28, рд╕ाрд░ंрдЧ рд╡िрд╣ाрд░, рдордеुрд░ा-6; рдЪрд▓рднाрд╖: +91 941 272 7361; рдИрдоेрд▓: drdinesh57@gmail.com

рдкुрд╕्рддрдХ: рдКँрдЪ-рдиीрдЪ рдХा рдлाрдлреЬा (рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
рд░рдЪрдиाрдХाрд░: рдЕрдиुрдЬ рдЕрдиुрднрд╡                    
рдЖрдИрдПрд╕рдмीрдПрди: 978-81-8111-109-8
рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡рд░्рд╖: 2019 
рдкृрд╖्рда: 32, рдоूрд▓्рдп: ₹ 70.00 рд░ुрдкрдпे
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рдЬрд╡ाрд╣рд░ рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп, рд╕рджрд░, рдордеुрд░ा-281001 (рдЙ.рдк्рд░.)
--------------------------------------------------------------------------

рдПрдХ рдХрд╣ाрд╡рдд рд╣ै рдХि рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдХो рджोрд╣рд░ाрддा рд╣ै। рдЕрдиुрдЬ рдЕрдиुрднрд╡ рдХी рдмाрд▓ рдХрд╡िрддाрдУं рдХी рдкुрд╕्рддрдХ ‘ рдКँрдЪ-рдиीрдЪ рдХा рдлाрдлреЬा’ рдкреЭрддे рд╣ुрдП рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдХрдИ рджिрдЧ्рдЧрдЬ рдЕрдорд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХे рдиाрдо рдоेрд░े рд╕्рдоृрддि рдкрдЯрд▓ рдкрд░ рдЕंрдХिрдд рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЕрд▓्рдк рдЖрдпु рдоें рд╣ी рд▓ेрдЦрди рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рднाрд░рддेрди्рджु рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░ рдЬी рдЬрдм рдкाँрдЪ рд╡рд░्рд╖ рдХे рдеे рддрднी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рджोрд╣ा-
‘‘ рд▓ै рдв्рдпौреЬा рдаाреЬे рднрдпे, рд╢्рд░ी рдЕрдиिрд░ुрдж्рдз рд╕ुрдЬाрди
  рд╡ाрдгाрд╕ुрд░ рдХी рд╕ेрди рдХो, рд╣рдирди рд▓рдЧे рднрдЧрд╡ाрди।

рд▓िрдЦрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдкिрддाрдЬी рд╢्рд░ी рдЧिрд░िрдзрд░ рдХрд╡िрд░ाрдп рдХो рд╕ुрдиाрдпा рдеा рдЬिрд╕े рд╕ुрдирдХрд░ рдЙрдирдХे рдкिрддा рдЗрддрдиे рдк्рд░рд╕рди्рди рд╣ुрдП рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднाрд░рддेрди्рджु рдЬी рдХो рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫा рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╣ोрдиे рдХा рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рджिрдпा। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХрд╡ि рдоैрдеिрд▓ीрд╢рд░рдг рдЧुрдк्рдд рдЬी рдиे рднी рдоाрдд्рд░ рдЖрда рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рдПрдХ рдЫрдк्рдкрдп рд╕ुрдиाрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдкिрддाрдЬी рд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдХрд╡ि рдмрдирдиे рдХा рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рдкाрдпा рдеा। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдЬी рдиे рдЬो рдХрд╣ाрдиी рд▓िрдЦी рдеी рд╡рд╣ рд╕рди् 1905 рдИ рдоें рдЬрдм рдк्рд░рд╕ाрдж рдЬी рдоाрдд्рд░ рдЪैрджрд╣ рд╡рд░्рд╖ рдХे рдеे рддрднी рдПрдХ рдкрдд्рд░िрдХा рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рдЧрдИ рдеी। рдк्рд░рдЦ्рдпाрдд рдХрд╡рдпिрдд्рд░ी  рдорд╣ाрджेрд╡ी рдЬी рдиे рднी рдк्рд░рд╕ाрдж рдЬी рдХे рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рд╕े рдЕрд▓्рдкрдЖрдпु рдоें  рд╣ी рд▓िрдЦрдиा рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХрд░ рджिрдпा рдеा рдФрд░ рдЕрдиुрдЬрдЕрдиुрднрд╡ рдХो рднी рдЕрдкрдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдмाрдмा рдПрд╡ं рдкिрддाрдЬी рдХा рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдиुрдЬ рдЕрдиुрднрд╡ рдХा рднी рдоाрдд्рд░ рд╕ाреЭे рдмाрд░рд╣ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЙрдо्рд░ рдоें рдЙрдирдХा рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣-‘‘рдКँрдЪ-рдиीрдЪ рдХा рдлाрдлреЬा’’ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдХрд░  рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд рдоें рдЕрдкрдиी рдЕрд╣рдоिрдпрдд рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। ‘рдКँрдЪ-рдиीрдЪ рдХा рдлाрдлреЬा’ рдоें рдЕрдиुрдЬ рдЕрдиुрднрд╡ рдХी 18 рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ीрдд рд╣ैं। рдХ्рд░рдо рд╕ंрдЦ्рдпा рдПрдХ рд╕े рдмाрд░рд╣ рддрдХ рдХी рдмाрд▓ рдХрд╡िрддाрдПँ рдЕрдиुрдЬ рдЕрдиुрднрд╡ рдиे рдЖрдЬ рд╕े рдкाँрдЪ рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рдЬрдм рд╡рд╣ рдоाрдд्рд░ рдЖрда рд╡рд░्рд╖ рдХे рд╣ी рдеे, рддрднी рд▓िрдЦ рд▓ी рдеीं рдЬिрди рдкрд░ рдЕрдиुрдЬ рдХो рд╕рди् 2015 рдИ. рдоें рдПрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ंрд╕्рдеा рдж्рд╡ाрд░ा рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рднी рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдХ्рд░рдо рд╕ंрдЦ्рдпा рддेрд░рд╣ рд╕े рдЕрдЯ्рдаाрд░рд╣ рддрдХ рдХी рдХрд╡िрддाрдПँ рдЕрднी рдЬрд▓्рджी рдоें рд╣ी рд▓िрдЦी рдЧрдИ рд╣ैं рддрдеा рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдЪिрдд्рд░ рднी рдЕрдиुрдЬ рдиे рд╕्рд╡рдпं рд╣ी рддैрдпाрд░ рдХिрдП рд╣ैं ।
рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдИрд╢ рд╡рди्рджрдиा рд╕े рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХрд░рдиे рдХी рдкрд░िрдкाрдЯी рдХा рдиिрд░्рд╡рд╣рди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЕрдиुрдЬ рдиे рднी рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдИрд╢ рд╡рди्рджрдиा рд╕े рд╣ी рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХिрдпा рд╣ै-
                ‘‘ рдоाँ рдоुрдЭрдХो рд╡рд░ рджे рджो рдРрд╕ा
                  рдмрди рдЬाрдКं рдоैं рдз्рд░ुрд╡ рдХे рдЬैрд╕ा।
                  рдЕрдЪ्рдЫे-рдЕрдЪ्рдЫे рдХाрдо рдХрд░ूँ рдоैं
                  рдЬрдЧ рдоें рдКँрдЪा рдиाрдо рдХрд░ूँ рдоैं।                 

рдКँрдЪ-рдиीрдЪ рдХा рдлाрдлреЬा рдмрдЪ्рдЪों рдж्рд╡ाрд░ा рдЦेрд▓े рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рднाрд░рддीрдп рдЦेрд▓ рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХा рдиाрдордХрд░рдг рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рджूрд╕рд░ी рдХрд╡िрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдЖрдкрд╕ी рднाрдИ рдЪाрд░े рдХा рдЖрд╣्рд╡ाрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдмाрд▓рдХों рдХो рдЕрдЪ्рдЫी рд▓рдЧрдиे рд╡ाрд▓ी рдЦाрдиे рдХी рдЪीрдЬों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै-
                 ‘‘ рдКँрдЪ-рдиीрдЪ рдХा рдлाрдлреЬा рдЦेрд▓ेंрдЧे рд╣рдо-рддुрдо
                   рдЧीрдд рдк्рдпाрд░ рдХे рдк्рдпाрд░े рд╕े, рдЧाрдпेंрдЧे рд╣рдо-рддुрдо               
                   рдЗрдбрд▓ी, рдбोрд╕ा, рд░рд╕рдорд▓ाрдИ рдЕрдЪ्рдЫे рд▓рдЧрддे рд╣ैं               
                   рдФрд░ рд╕ाрде рдоें рд░рд╕рдЧुрд▓्рд▓ा рдЦाрдпेंрдЧे рд╣рдо-рддुрдо।             

рддीрд╕рд░ी рдХрд╡िрддा рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै ‘рдоेрд░े рдкाрдкा’ рдЬिрд╕рдоें рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдиे рдЕрдкрдиे рдкाрдкा рдХा рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рдЦाрдХा рдЦींрдЪा рд╣ै рддो рдЪैрдеी рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ -‘‘рдЧौрд░ैрдпा’’ рд╣ै। рдЫोрдЯी рд╕ी рдЪिреЬिрдпा рдЧौрд░ैрдпा рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рднोрд▓ी рд╕ी рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा рдХी рд░рдЪрдиा рдХी рд╣ै рдЕрдиुрдЬ рдиे-     
                ‘‘рд░ोрдЬ рд╕рд╡ेрд░े рдЧौрд░ैрдпा, рдоेрд░े рдЖँрдЧрди рдоें рдЖрддी рд╣ै       
                 рдк्рдпाрд░े рдЪुрди्рдиू рдЬрдЧ рдЬाрдУ, рдХрд╣ рдХрд░ рдоुрдЭे рдЬрдЧाрддी рд╣ै।       
                 рдпрд╣ рд╕ुрдирдХрд░ рдоैं рдЬрдЧ рдЬाрддा рд╣ूँ, рдЙрд╕े рдвूँреЭрдиे рдЬाрддा рд╣ूँ       
                 рдЗрддрдиे рдоें рдЫोрдЯी рдЧौрд░ैрдпा, рдлुрд░्рд░-рдлुрд░्рд░ рдЙреЬ рдЬाрддी рд╣ै।’’         

рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдЕрдЧрд▓ी рдмाрд▓ рдХрд╡िрддाрдУं рдХे рдиाрдо рд╣ैं- рднाрд░рдд рдХे рдмрдЪ्рдЪे, рдЪрд▓ो рдЙреЬाрдПँ рдЫрдд рдкрд░ рдХाрдЗрдЯ, рдЧाрдп, рдЧреЬрдмреЬрдЭाрд▓ा, рднाрд░рдд рджेрд╢ рдорд╣ाрди, рдЬрдм рд╣рдо рдХрд░рддे рд╢ैрддाрдиी, рдШреЬे рдкाрдк рдХे рдлूрдЯ рд░рд╣े рд╣ैं, рд╢ेрд░ рдХुрдП рдоें рдЬा рдкреЬा, рддोрддा, рдмрди्рджрд░, рд╣ाрдеी рддрдеा рд╢ेрд░, рдЧोрд░िрд▓्рд▓ा рдФрд░ рдЪрд╢्рдоा।

рджिрдиेрд╢ рдкाрдардХ ‘рд╢рд╢ि’
рдЗрд╕ рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें рдХрдИ рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा рдРрд╕ी рднी рд╣ैं рдЬिрдирдоें рдЕрдиुрдЬ рдЕрдиुрднрд╡ рдХे рдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рд╡िрдЪाрд░ों рдХी рдЭрд▓рдХ рдоिрд▓рддी рд╣ै। ‘рдШрдбे़ рдкाрдк рдХे рдлूрдЯ рд░рд╣े рд╣ैं’ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдРрд╕ी рд╣ी рдХрд╡िрддा рд╣ै-     
                       рдЬो рднाрд░рдд рдХो рд▓ूрдЯ рд░рд╣े рд╣ैं       
                       рдХौрдП рдЬैрд╕े рдЯूрдЯ рд░рд╣े рд╣ैं         
                       рдЙрдирдХो рдпрд╣ рдоाрд▓ूрдо рдирд╣ीं рд╣ै           
                       рдШреЬे рдкाрдк рдХे рдлूрдЯ рд░рд╣े рд╣ैं।’’         

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрдиुрдЬ рдЕрдиुрднрд╡ рдХे рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ ‘‘рдКँрдЪ-рдиीрдЪ рдХा рдлाрдлреЬा’’ рдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рдкреЭрддे-рдкреЭрддे рдкाрдардХों рдХे рдорди рдоें рдХुрдЫ рдХрд╣ाрд╡рддें рдЬрд░ूрд░ рдЙрднрд░ेंрдЧीं рдЬैрд╕े- ‘рдоोрд░ рддो рдЪिрддे рдЪिрддाрдП рд╣ी рдЖрддे рд╣ैं’ рдпाрдХि ‘рд╣ोрдирд╣ाрд░ рд╡िрд░рд╡ाрди рдХे рд╣ोрдд рдЪीрдХрдиे рдкाрдд’ рдпा рдлिрд░ ‘рдкूрдд рдХे рдкाँрд╡ рдкाрд▓рдиे рдоें рд╣ी рджीрдЦ рдЬाрддे рд╣ैं рдЖрджि-рдЖрджि। рдЗрди рдХрд╡िрддाрдУं рд╕े рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рдЕрдиुрдЬ рдЕрдиुрднрд╡ рдХे рдЕрди्рджрд░ рдПрдХ рдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рдХрд╡ि рдХे рдЧुрдг рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ैं рдЬो рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рдЕрдкрдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдмाрдмा рд╢्рд░ी рд╣рд░िрджрдд्рдд рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी‘рд╣рд░ीрд╢’ рдПрд╡ं рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдкिрддा рдЖрдЪाрд░्рдп рдиीрд░рдЬ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдХी рднाँрддि рд╣ी рдЕрдкрдиी рд╕рдо्рдк्рд░рднुрддा рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ोंрдЧे।         

рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХा рдЖрд╡рд░рдг рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдордирдоोрд╣рдХ рдПрд╡ं рдоुрдж्рд░рдг рдд्рд░ुрдЯिрд╣ीрди рд╣ै। рдХрд╡िрддाрдУं рдХे рд╕ाрде рд▓рдЧे рд╕рднी рдЪिрдд्рд░ рдХрд╡िрддाрдУं рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рд╣ैं рдЬिрдирдоें рдкрд╣рд▓े рдмाрд░рд╣ рдХрд╡िрддाрдУं рдХे рдЪिрдд्рд░ рдХрдХ्рд╖ा рдЧ्рдпाрд░рд╣ рдХे рдЫाрдд्рд░ рдЕрднिрд╖ेрдХ рд╕िंрд╣ рдПрд╡ं рдЖрдХाрд╢ рд╕िंрд╣ рдиे рдмрдиाрдП рд╣ैं рддрдеा рд╢ेрд╖ рдЫрд╣ рдХрд╡िрддाрдУं рдХे рдЪिрдд्рд░ рд╕्рд╡рдпं рдЕрдиुрдЬ рдиे। рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХा рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд рдоें рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ोрдЧा рддрдеा рдмрдЪ्рдЪे рдЗрди рдХрд╡िрддाрдУं рдХो рдЭूрдо-рдЭूрдо рдХрд░, рдЧाрдХрд░ рдЖрдирди्рдж рд▓ेंрдЧे, рдРрд╕ी рдЖрд╢ा рд╣ै।

рдоेрд░ी рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПँ।

рд╡्рдпंрдЧ्рдп: рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕рд╣ी рд░ेрд╕िрдкी

рдзрд░्рдордкाрд▓ рдорд╣ेंрдж्рд░ рдЬैрди

рдмिंрджाрд╕: рдзрд░्рдордкाрд▓ рдорд╣ेंрдж्рд░ рдЬैрди

рдЗрди рджिрдиों рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд░рд╕ рдирд╣ीं рд░рд╣ा, рдиिрдЪुреЬ рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХ्рд╡िंрдЯрд▓ों рдоें рдЫрдк рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рд╕ौ-рджो рд╕ौ рдЧ्рд░ाрдо рдХे рдкैрдХेрдЯ рдоें рдмिрдХ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬрдЧрд╣-рдЬрдЧрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рдоेрд▓ों рдоें рдмिрдХ рд░рд╣ा рд╣ै рдкрд░ рд░рд╕िрдХों рдХो рдореЫा рдирд╣ीं рдЖ рд░рд╣ा। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рд╕рд░्рд╡рдЧ्рд░ाрд╣ी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे, рд╕рдоोрд╕े рдЬैрд╕ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЬрд╣ाँ рдк्рд▓ेрдЯें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ों рд╡рд╣ाँ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рд╕рдоोрд╕े рдЦाрддे рд╣ुрдП рдкреЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдкрд░ рдЬрд╣ाँ рдк्рд▓ेрдЯें рди рд╣ों рд╡рд╣ाँ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдКрдкрд░ рд╕рдоोрд╕ा рд░рдЦ рдХрд░ рдЦाрдпा рдФрд░ рдкрдв़ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕рдоोрд╕ा, рд░рд╕िрдХों рдХो рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕े реЫ्рдпाрджा рдЖрдиंрдж рджेрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдоैं рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ рдХि рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рд╕рдоोрд╕ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдЖрдЗрд╕рдХ्рд░ीрдо рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдЫрдк्рдкрди рднोрдЧ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рддाрдХि рд░рд╕िрдХों рдХा рдкेрдЯ рднрд░ рд╕рдХे।

рдЖрдк рд╕े рдХोрдИ рдкूрдЫे рдХि рдЬрд▓ेрдмी рдоें рд░рд╕ рдХा рдХ्рдпा рд╕्рдеाрди, рддो рдЖрдк рдХ्рдпा рдХрд╣ेंрдЧे? рд░рд╕ рд╣ो рддो рдЗрддрдиा рд╣ो рдХि рдЬрд▓ेрдмी рд░рд╕ рднрд░ी рд░рд╣े। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд░рд╕ рдХा рд╕ृрдЬрди рдРрд╕े рд╣ी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдкाрдардХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рджेрдЦे рддो рдЙрд╕рдХे рдоुँрд╣ рдоें рд░рд╕ рднрд░ рдЬाрдП। рдРрд╕ी рд░рд╕ рдкूрд░्рдгрддा рд╣ी рдкाрдардХ рдХो рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЖрд╕рдХ्рдд рдмрдиाрддी рд╣ै।

рд╣рд▓рд╡ाрдИ рдЬाрдирддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕े рдХ्рдпा рдмрдиाрдиा рд╣ै рд░рд╕ीрд▓े рдЧुрд▓ाрдмрдЬाрдоुрди, рд╕ूрдЦे рд░рд╕ рд╡ाрд▓ी рдХाрдЬू-рдХрддрд▓ी рдпा рдЪрдЯрдкрдЯी рдкाрдиी-рдкूрд░ी। рд╡рд╣ рдЬो рднी рдмрдиाрдП, рдЙрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ोрддा рд╣ै рд░рд╕िрдХों рдХे рдоुँрд╣ рдоें рд░рд╕ рд▓ाрдиा। рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХो рд╣рд▓рд╡ाрдИ рд╕े рдЕрдХ्рд▓ рд▓ेрдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдкाрдардХ рдХो рдЗрддрдиा рд▓ाрд▓ाрдпिрдд рдХрд░ рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╡рд╣ рд╢ृंрдЧाрд░ рд░рд╕ рдХा рдХрд╡ि рджेрдЦे рддो рдкाрдардХ рдХी рд▓ाрд░ рдЯрдкрдХрдиे рд▓рдЧ рдЬाрдП। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рдЗрддрдиा рд╕рдорд░्рде рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рд╣рдоें рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдиौ, рджрд╕ рдпा рдЧ्рдпाрд░рд╣ рд░рд╕ों рдХे рдиाрдо рдЧिрдирдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕рдлрд▓ рд╣ोрдиा рд╣ो рддो рдк्рд░ेрдХ्рдЯिрдХрд▓ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдкुрд░ाрдиे рдЯाрдЗрдк рдХे рд░рд╕ों рдХी рд░рд╕ाрдиुрднूрддि рдХрд░рдиे рдХा рдХ्рдпा рдордЬ़ा! рдЗрдХ्рдХीрд╕рд╡ीं рд╕рджी рдоें рдирдП рд░рд╕ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд▓ाрдПँ। рд░рд╕ рдРрд╕े рд╣ों рдЬो рдЖрдкрдХे рднाрд╡ों рдХो рдЙрдирдХे рдиाрдо рдХी рддрд░рд╣ рдЙрдж्рджीрдк्рдд рдХрд░ рджें, рдХрднी рдЖрдо рд░рд╕ рдХी, рдХрднी рд░рд╕рдорд▓ाрдИ рдХे рд░рд╕ рдХी, рддो рдХрднी рдиींрдмू-рдкाрдиी рдХे рд░рд╕ рдХी рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЕрдиुрднूрддि рджें। рдкाрдардХों рдХो рдРрд╕े рдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯ рд░рд╕ рдкрд╕ंрдж рди рд╣ों рдкрд░ рд╡े рд░рд╕ाрдиुрднूрддि рд╕िрд░्рдл рдоुँрд╣ рдХे рднीрддрд░ рд╣ी рдЪाрд╣рддे рд╣ों рддो рдЙрди्рд╣ें рдкрдХौреЬे, рдХрдЪौреЬी, рдЪाрдЯ рдЬैрд╕े рд╡िрдХрд▓्рдк рдоिрд▓ें рдЬो рд╕ीрдзे рд░рд╕ेрди्рдж्рд░िрдп рдХो рдЙрдд्рддेрдЬिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рдРрд╕ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдЪाрд╣े рдЙрд╕рдоें рд░рд╕ рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рджिрдЦे рди рджिрдЦे, рдкрд░ рд╡рд╣ рд░рд╕ рдкूрд░्рдг рд╣ो। рд░рд╕ рд╣ै рддो рд░рд╕िрдХ рд╣ै।

рдЖрд▓ोрдЪрдХ рдХрд╣рддे рд╣ैं рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рд▓ुрдЧрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдаीрдХ рд╣ै, рдкрд░ рдоुрдЦ्рдп рдзाрд░ा рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдХुрдЫ рддो рд╣ो рдХि рдПрдХ рдмैрдардХ рдоें рдЦाрдиे рдХा рдорди рдХрд░े। рд╕्рд╡ाрджिрд╖्рдЯ рд╣ो рддो рд╣рд░ рдоाрд▓ рдЦрдкрддा рд╣ै, рдЕрдиूрджिрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднी рд╣िंрджी рдоें рдзреЬрд▓्рд▓े рд╕े рдЦрдк рд░рд╣ा рд╣ै। рдбोрд╕ा, рдЗрдбрд▓ी, рд╕ांрднрд░ рд╕рдм рдЦрдкрддा рд╣ै। рд╕ांрднрд░ рд╣ै рддो, рдЗрдбрд▓ी-рдбोрд╕े рдоें рд░рд╕ोрдд्рдкрдд्рддि рд╣ै। рдпрджि рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдоूрд▓ рдЕрд╡рдпрд╡ рдоें рд╕्рд╡ाрдж рди рд╣ो рддो рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдХो рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╡рд╣ рдЙрд╕рдоें рдкूрд░рдХ рд╕ांрднрд░ рдоिрд▓ाрдП рдФрд░ рд░рд╕ рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░े।
рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рджेрд╕ी рдпा рд╡िрд▓ाрдпрддी рдирд╢ीрд▓े рдкेрдп рд░рд╕ों рдХा рд╕्рдеाрди рдЧुрдк्рдд рд╣ै। рдпे рд╕ाрд╣िрдд्рдпेрддрд░ рд░рд╕ рд╣ैं। рдпे рд╕рдо्рдоेрд▓рдиों рдФрд░ рдЧोрд╖्рдаिрдпों рдХो рдЕрдЦाреЬा рдмрдиा рджेрддे рд╣ैं। рд╡ैрд╕े рд╣ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдЦाреЬे рд╣ैं, рдЗрдирдХे рдкрд╣рд▓рд╡ाрди рдЧुрдЬрд░ рдЧрдП рд╣ैं рдкрд░ рднौрддिрдХ рдЕрдЦाреЬे рдмрдЪे рд╣ैं। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рддो рдк्рд░ेрдо рдХा рд╕ंрд╡ाрд╣рдХ рд╣ै, рдк्рд░ेрдо рдХी рдЬрд░ा рд╕ी рдЖँрдЪ рдоिрд▓े рддो рд╣ृрджрдп рдкिрдШрд▓ рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд╣ै, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕्рдеाрдпी рднाрд╡ рдЖрдЗрд╕рдХ्рд░ीрдо рдЬैрд╕ा рдмрдирдиा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЖрдЗрд╕рдХ्рд░ीрдо рдХो рд╣рдоाрд░े рдорд╣рдд्рддрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЕंрдЧ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рд╢рдм्рдж реЩुрдж-рдм-реЩुрдж рдЕрдкрдиा рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рдЕрд░्рде рдмрджрд▓ рд▓े рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдЕрд░्рде рдЕрдкрдиा рд▓े, рдЗрд╕े рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдХрд╣рддे рд╣ैं рдз्рд╡рдиि। рдЬिрддрдиे рдж्рд╡ि рдЕрд░्рдеी рд╕ंрд╡ाрдж рд╣ैं, рд╡े рд╣ैं рдз्рд╡рдиि। рдЬिрддрдиे рджрд▓рдмрджрд▓ू рд╣ैं рд╡े рд╣ैं рдз्рд╡рдиि। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдХो рдХिрд╕ी рдПрдХ рдЦूँрдЯे рд╕े рдмँрдз рдХрд░ рдирд╣ीं рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП, рдЦूँрдЯे рдмрджрд▓рддे рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЬрд╣ाँ рд╣рд░ा рдЪाрд░ा рджिрдЦे рд╡рд╣ाँ рдоुँрд╣ рдоाрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЙрд╕े рд░рдЪрдиा рдХे рднрд░ोрд╕े рдирд╣ीं рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдЬो рд░рдЪрдиा реЩुрдж рд╕ंрдкाрджрдХों рдХो рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдпे, рдкाрдардХों рдХो рдирд╣ीं рдмाँрдз рдкाрдП, рдЖрд▓ोрдЪрдХों рдХो рдирд╣ीं рд░िрдЭा рдкाрдП рддो рд░рдЪрдиाрдХрд░ рдХो рд╕ोрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЙрд╕े рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиा рдоें рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдиुрдкूрд░ рдмाँрдзे рдХि рд╡ाрдХ्рдп реЩрдд्рдо рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдкाрдардХ рдЭंрдХृрдд рд╣ो рдЬाрдПँ। рд░рдЪрдиा рдоें рдРрд╕ी рдз्рд╡рдиि рд╣ो, рдЖрд░ोрд╣-рдЕрд╡рд░ोрд╣ рд╣ो, рд░ाрдЧ-рдмंрджिрд╢ें рд╣ो। рдЕрдм рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдХा рдпрд╣ рдХाрдо рддो рдирд╣ीं рдХि рд╡рд╣ рдмрддाрдП рдХрд╣ाँ рдХ्рдпा-рдХ्рдпा рд╣ो, рдкрд░ рдЬो рднी рдЪाрд╣िрдП рд╡рд╣ рдпрдеाрд╕्рдеाрди рд╣ो। рд╢рдм्рджों рдХा рдЕрд╡рдоूрд▓्рдпрди рди рд╣ो рдмрд╕।   

рдкाрдардХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЕрд▓ंрдХाрд░ рдоाँрдЧрддे рд╣ैं। рдЕрд▓ंрдХाрд░ рднрд▓े рдХрдо рд╣ो, рдЖрдЯे рдоें рдирдордХ рдЬिрддрдиा рддो рд╣ो рд╣ी। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкреЭो-рд╕ुрдиो рддो рд▓рдЧे рдХि рдЕрд▓ंрдХाрд░ рдХा рд╕्рд╡ाрдж рдЖрдпा। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рджेрдЦो рддो рд▓рдЧे рдХि рдХुрдЫ рдЕрд▓ंрдХाрд░ рджेрдЦा। рд╢ाрд╕्рдд्рд░рдХाрд░ों рдиे рдЖрднूрд╖рдгों рд╕े рд╕ुрд╕рдЬ्рдЬिрдд рдирд╡рд╡рдзू рдХा рд╢्рд░ेрд╖्рда рдЕрд▓ंрдХाрд░ рдоाрдиा рд╣ै рд▓рдЬ्рдЬा। рдЕрд▓ंрдХाрд░ों рд╕े рд╕ुрд╕рдЬ्рдЬिрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдоें рдеोреЬी-рд╕ी рд▓рдЬ्рдЬा рдпा рд╕ंрдХोрдЪ рдЖ рдЬाрдП рддो рдЙрдирдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХाрд▓рдЬрдпी рд╣ो рдЬाрдП। рд╢्рд░ोрддा рдФрд░ рдкाрдардХ рдЙрди рдкрд░ реЮिрджा рд╣ो рдЬाрдПँ।

рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рднाрд╖ा рд▓рдЪ्рдЫेрджाрд░ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП, рд░рдмреЬी-рд╕ी। рджूрдз рдФрд░ рд╢рдХ्рдХрд░ рдХा рд╕्рд╡ाрдж рддो рдЪाрдп рдоें рднी рдЖрддा рд╣ै, рдкрд░ рдЗрдирдХा рдЬो рд╕्рд╡ाрдж рд░рдмреЬी рдоें рдЖрддा рд╣ै рд╡рд╣ рд░рдмреЬी рдХो рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдмрдиाрддा рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдХो рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╡рд╣ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рджूрдз рдФрд░ рд░рд╕ рдХी рдоिрдаाрд╕ рдХो рдЗрддрдиा рдЙрдмाрд▓े, рдЗрддрдиा рдШोंрдЯे рдХि рд╡рд╣ рд▓рдЪ्рдЫेрджाрд░ рд╣ो рдЬाрдП। рд▓рдЪ्рдЫेрджाрд░ рд╣ोрдиा рд╣ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕ाрд░्рдердХрддा рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рд╡ैрднрд╡ рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд░ेрд╕िрдкी рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдмрдиाрдиे рд╡ाрд▓े рд╣рд▓рд╡ाрдЗрдпों рдХो рдоाрд╕्рдЯрд░ рд╢ैрдл рдмрдирдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рднोрдЬрдиाрд▓рдп рд╢ैрд▓ी рдоें рдкрдХाрдиे рдХी рдмрдЬाрдп рдкाँрдЪ рд╕िрддाрд░ा рд░ेрд╕्рддрд░ाँ рд╕्рдЯाрдЗрд▓ рдоें рдмрдиाрдиे рдХा рдпрд╣ рд╕рдордп рд╣ै। рдХрдо рдмрдиाрдУ рдкрд░ рд▓рдЬीреЫ рдмрдиाрдУ, рдвंрдЧ рд╕े рдЧाрд░्рдиिрд╢ рдХрд░ो, рдЕрджрдм рд╕े рдкрд░ोрд╕ो рдФрд░ рдоाрд╣ौрд▓ рдмрдиा рдХрд░ рдЦिрд▓ाрдУ। рдпे рдХोрдИ рдмाрдд рд╣ुрдИ рдХि рдЬो рдорд░्рдЬी рд╣ुрдИ рдмрдиा рджिрдпा, рд░рдЦ рджिрдпा рдФрд░ рд╣ुрдХ्рдо рджे рджिрдпा, рдЦाрдиा рд╣ै рддो рдЦा рд▓ो, рдпрд╣ी рд╣ै। рд╣рдо рд╕рдм рдмिрдиा рдЗрдЪ्рдЫा рдХे рдЦा рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рд╕्рд╡ाрдж рдХे рд▓िрдП рддрд░рд╕ рд░рд╣े рд╣ैं। _________________________________________
рдИрдоेрд▓: dharmtoronto@gmail.com рдл़ोрди: + 416 225 2415
рд╕рдо्рдкрд░्рдХ: 1512-17 Anndale Drive, Toronto M2N2W7, Canada

рд╣ाрд░्рдбी рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджूрд╕рд░ा рди्рдпूрдЯрди рдЦोрдЬ рд▓िрдпा рд╣ै

рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

- рдоेрд╣ेрд░ рд╡ाрди

рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓ рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХे рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдФрд░ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдм्рд░िрдЯिрд╢ рджाрд░्рд╢рдиिрдХ, рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮ, рд▓ेрдЦрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЪिрди्рддрдХ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮ рдеे рдЬिрди्рд╣ें рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдП рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдоिрд▓ा рдеा। рд╡рд╣ рдм्рд░िрдЯेрди рдХे рдмреЬे рд░рдИрд╕ рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рддाрд▓्рд▓ुрдХ рд░рдЦрддे рдеे। рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдгाрдд्рдордХ рджрд░्рд╢рдирд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рд╕рд╣-рдЬрди्рдорджाрддा рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрдирдХा рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рджрд░्рд╢рдирд╢ाрд╕्рдд्рд░, рднौрддिрдХी, рднाрд╖ा-рджрд░्рд╢рди, рд╕ंрдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ рд╡िрдЬ्рдЮाрдиं, рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдЖрджि рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं рдЬिрдирдоें рд╡рд╣ рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рд╕ाрдмिрдд рд╣ुрдП। рд░рд╕ेрд▓ рдпुрдж्рдзों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдеे।
рд▓ेрдбी рдУрдЯोрд▓ाрдЗрди рдоोрд░ेрд▓ рдПрдХ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рд░рдИрд╕ рдеीं рдЬिрдирдХे рдпрд╣ाँ рдХрд▓ा рдФрд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд▓ोрдЧ рдЖрдХрд░ рд░рд╣рддे рдеे। рд╡рд╣ рдПрдХ рдорд╢рд╣ूрд░ рдоेрдЬрдмाрди рдеीं। рдЗрди рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдоें рдбी.рдПрдЪ. рд▓ोрд░ेрди्рд╕ рдФрд░ рдЯी. рдПрд╕. рдЗрд▓िрдпрдЯ рдЬैрд╕े рд▓ोрдЧ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеे।

рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓ рдФрд░ рд▓ेрдбी рдУрдЯोрд▓ाрдЗрди рдоोрд░ेрд▓ рдоें рдмрд╣ुрдд рд▓рдо्рдмे рд╕рдордп рддрдХ рдк्рд░ेрдо рд╕рдо्рдмрди्рдз рд░рд╣े। рдРрд╕ा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рд╕рдордп рдоें рд▓ेрдбी рдоोрд░ेрд▓ рдиे рд░рд╕ेрд▓ рдХे рд╕ाрде рд▓рдЧрднрдЧ 3500 рдкрдд्рд░ рд╕ाрдЭा рдХिрдпे।

рдЙрди рддрдоाрдо рдкрдд्рд░ों рдоें рд╕े рдПрдХ рдкрдд्рд░ рдпрд╣ рднी рд╣ै рдЬो рдХि рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓ рдиे рд▓ेрдбी рдоोрд░ेрд▓ рдХो рд▓िрдЦा рдеा। рдЬрдм рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा рдЧрдпा, рддрдм рдк्рд░ोреЮेрд╕рд░ рдЬी. рдПрдЪ. рд╣ाрд░्рдбी рдХो рд░ाрдоाрдиुрдЬрди рдХा рдПрдХ рдкрдд्рд░ рд╣ी рдоिрд▓ा рдеा। рд╢ुрд░ू рдоें рд╣ाрд░्рдбी рдХो рдРрд╕ा рд▓рдЧा рдХि рдЙрдирдХे рдХिрд╕ी рджोрд╕्рдд рдпा рдк्рд░рддिрдж्рд╡ंрдж्рд╡ी рдиे рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдореЫाрдХ рдХिрдпा рд╣ै। рдЬрдм рд╡рд╣ рд░ाрдоाрдиुрдЬрди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдП рдЧрдП рдЧрдгिрддीрдп рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХो рд╣рд▓ рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдП рдФрд░ рдк्рд░рдоेрдпों рдХी рдЙрдкрдкрдд्рддि рдХрд░ рдкाрдиे рдоें рдЕрд╕рдлрд▓ рд░рд╣े рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рддрдп рд╣ो рдЧрдпा рдХि рдпрд╣ рдкрдд्рд░ рднेрдЬрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕рдЪ рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рддिрднा рд╡ाрд▓ा рд╣ै рддो рд╡рд╣ реЩुрд╢ी рд╕े рдкाрдЧрд▓ рд╣ो рдЧрдП। рд╣ाрд░्рдбी рдкूрд░े рдХैрдо्рдм्рд░िрдЬ рдоें рд░ाрдоाрдиुрдЬрди рдХी рдк्рд░рдоेрдпों рдХे рдХрдерди рд▓ेрдХрд░ рдШूрдорддे рдФрд░ рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮों рд╕े рдХрд╣рддे рдХि рд╡рд╣ рдЗрди्рд╣ें рд╣рд▓ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ें। рд╣ाрд░्рдбी рдХैрдо्рдм्рд░िрдЬ рдоें рдпрд╣ рдХрд╣рддे рдлिрд░ рд░рд╣े рдеे рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рдФрд░ рди्рдпूрдЯрди рдХी рдЦोрдЬ рдХрд░ рд▓ी рд╣ै рд╡рд╣ рдордж्рд░ाрд╕ рдоें 20 рдкाрдЙंрдб рдк्рд░рддि рд╡рд░्рд╖ рдХी рддрдирдЦ्рд╡ाрд╣ рдкрд░ рдкोрд░्рдЯ рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдоें рдХ्рд▓рд░्рдХ рд╣ै। рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓ рдиे рдЕрдкрдиी рдк्рд░ेрдоिрдХा рдХो рд▓िрдЦे рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдоें рд╣ाрд░्рдбी рдХी реЩुрд╢ी рдХा реЫिрдХ्рд░ рдХिрдпा рд╣ै-

*************************************************
2 рдлрд░рд╡рд░ी, 1913
рдоेрд░ी рдк्рд░िрдпे,

рдЖрдЬ рд╕ुрдмрд╣ рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдУрд░ рд╕े рдХोрдИ рдкрдд्рд░ рдирд╣ीं рдЖрдпा рдЬो рдХि рдоुрдЭे рджुрдЦी рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдоुрдЭे рдЖрд╢ा рд╣ै рдХि рдХрд▓ рд╕ुрдмрд╣ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдбाрдХ рд╕े рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдкрдд्рд░ рдЖ рдЬाрдПрдЧा। рдЖрдЬ рдХा рджिрди рдХाрдлी рд╡्рдпрд╕्рдд рдеा рдФрд░ рд╕ेंрдЧрд░ рдФрд░ рдиोрд░्рдЯрди рдмाрд░-рдмाрд░ рдЖрддे-рдЬाрддे рд░рд╣े। рдоुрдЭे рд╕ेंрдЧрд░ рдХे рд╕ाрде рд╕рдЪ рдоें рдмрд╣ुрдд рдЖрдиंрдж рдЖрдпा। рд▓ेрдХिрди рд╡िрдЯрдЬेंрд╕्рдЯाрдЗрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдоैंрдиे рдпрд╣ рдХрд╣рдХрд░ рдЙрд╕े рдЪौंрдХा рджिрдпा рдХि рдоैं рд╕ोрдЪрддा рд╣ूँ рдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдоाрдЬ рдмрд╣ुрдд рдХрдореЫोрд░ рд╣ै। рдоैंрдиे рдЖрдЬ (рдмрд░्рдиांрдб) рдмोрд╕ाрди्рдХ्рд╡ेрдЯ (рдПрдХ рджाрд░्рд╢рдиिрдХ) рдХी рдХिрддाрдм рдХो рдкреЭрдХрд░ реЩрдд्рдо рдХрд░ рджिрдпा, рдФрд░ рдоैं рдЙрд╕ рдХिрддाрдм рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдЕрдкрдиी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХрд▓ рд▓िрдЦूंрдЧा। рдоैंрдиे рдХैрд░िрди рдХे рд╢ोрдзрдкрдд्рд░ рдХी рд▓рдо्рдмी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рднी рд▓िрдЦी, рдЬिрд╕े рдоैंрдиे рдЙрд╕े рднेрдЬ рджिрдпा рд╣ै। рд╣ॉрд▓ рдоें рдоैंрдиे рджैрдХिрди рдФрд░ рд╣ाрд▓्рд╡ी рдХो рджेрдЦा। рд░ाрдд рдХे рднोрдЬрди рд╕े рдкрд╣рд▓े ‘рдиॉрд░्рде’ рдЖ рдзрдордХा, рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдЙрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдеा рдХि рдЙрд╕рдиे рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░ рдмрдирдиे рдХी рдаाрди рд▓ी рд╣ै, рдЬो рдХि рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдкрд╣рд▓े рд╕े рдмрдирдиे рдХा рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рдеा, рд▓ेрдХिрди рд╡рд╣ рд╕ोрдЪ рд░рд╣ा рдеा рдХि рдЙрд╕рдХी рд╕ेрд╣рдд рдпрд╣ (рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ) рдмрд░्рджाрд╢्рдд рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдпेрдЧी; рдпрд╣ рдиिрд╢्рдЪрдп рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдЦुрд╢ рдеा। рд╣ॉрд▓ рдоें рдоैंрдиे рд╣ाрд░्рдбी рдФрд░ рд▓िрдЯिрд▓рд╡ुрдб рдХो рдЙрдлाрди рдоाрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдкाрдпा, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджूрд╕рд░ा рди्рдпूрдЯрди рдЦोрдЬ рд▓िрдпा рд╣ै, рд╡рд╣ рдПрдХ рд╣िрди्рджू рдХ्рд▓рд░्рдХ рд╣ै рдЬो рдХि рдордж्рд░ाрд╕ рдоें рд░рд╣рддे рд╣ुрдП 20 рдкाрдЙंрдб рдк्рд░рддि рд╡рд░्рд╖ рдХрдоाрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдиे рд╣ाрд░्рдбी рдХो рдЕрдкрдиे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпे рдХुрдЫ рдкрд░िрдгाрдо рднेрдЬे рдеे, рдЬिрди्рд╣ें рд╣ाрд░्рдбी рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЬрдирдХ рдоाрди рд░рд╣े рд╣ैं, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЬिрд╕рдХे рдкाрд╕ рд╕ाрдзाрд░рдг рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ी рд╣ै। рд╣ाрд░्рдбी рдиे рднाрд░рддीрдп рдСрдлिрд╕ рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рдЙрдо्рдоीрдж рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рд╡рд╣ рдЙрд╕ рд▓реЬрдХे рдХो рдПрдХ рд╕рдордп рдпрд╣ीं (рдХैрдо्рдм्рд░िрдЬ) рдоें рдмुрд▓ा рд▓ेंрдЧे। рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдмाрддे рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рд╕ुрдирдХрд░ рдоुрдЭрдоें рднी рдХाрдлी рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рд╣ै।

рдЗрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдордп рдоें рдЕрдкрдиे рдоाрдорд▓ों рдХे рд▓िрдП рд╕рдордп рдиिрдХाрд▓рдиा рдмрд╣ुрдд рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЬрдм рдоैं рд▓рди्рджрди рд╕े рд╡ाрдкрд╕ рдЖрддा рд╣ूँ рдоेрд░े рдкाрд╕ рд░ाрдЬрд╕ी рдХाрд░्рдп, рдк्рд░ूрдл्рд╕, рднूрдоिрдХाрдПँ рд▓िрдЦрдиा, рднाрд╖рдг, рджोрдкрд╣рд░ рдХा рднोрдЬрди, рдФрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рд╕ाрде рдЯрд╣рд▓рдиा рд╣ोрддा рд╣ै- рд╡िрдЯрдЬेंрд╕्рддाрдЗрди рдФрд░ рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧों рдХे рд╕ाрде рдЬो рднी рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЖ рдкреЬрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдоेрд░े рдкाрд╕ рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд░ рд╢ाрдо рддрдХ рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдПрдХ рдкрд▓ рдЦाрд▓ी рд╣ोрдЧा, рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдоुрдЭे рдиींрдж рдЖрдиे рд▓рдЧेрдЧी рдФрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╢рдиिрд╡ाрд░ рдЖ рдЬाрдПрдЧा। рдмोрд╕рдирдХ्рд╡ेрдЯ (рдХो рдкрдврдиे рдХे рдХाрдо) рдиे рдмेрд╢рдХ рд╕рдордп рд▓िрдпा। рд▓ेрдХिрди рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдоैं рдЫुрдЯ्рдЯिрдпों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХिрд╕ी рднी рд╕рдордп рдоें рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें, рдоुрдЭे рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рд╡ाрдкрд╕ рдЖ рдЬाрдиे рддрдХ рдоैं рдЗрд╕ (рд╡िрд╖рдп) рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рдХाрдо рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдКंрдЧा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдоुрдЭे рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╡ाрд╣ी рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬो рднी рдЗрд╕े рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП реЫрд░ूрд░ी рд╣ै-рдЗрд╕े рдЕрднी рдпрд╣ीं рдЫोреЬ рджेрддे рд╣ैं। рдЬрдм рдХोрдИ рдХाрдо рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрддा рд╣ै, рд╕ाрд▓ рджрд░ рд╕ाрд▓ рднрдпाрдирдХ рд░реЮ्рддाрд░ рдХे рд╕ाрде рдиिрдХрд▓рдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं рдХि рдХाрдо рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдХिрд╕ी рдХी рдоृрдд्рдпु рдЖ рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ рднाрд╡рдиाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрдиे рд╕े рдХिрддрдиा рдЕрд▓рдЧ рд╣ै, рдЬो рдХि рдЬीрд╡рди рдХो рдХाрдлी рд▓ंрдмा рдмрдиा рджेрддा рд╣ै! рдПрдХ рдЗंрд╕ाрди рдЗрддрдиे рдЕрдзिрдХ рдЕंрддों рдФрд░ рд╢ुрд░ुрдЖрддों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддा рд╣ै рдЬрд╣ाँ рд╡рд╣ рд╣рдоेрд╢ा рдк्рд░рд╡ेрд╢рдж्рд╡ाрд░ рдкрд░ рд╣ी рдЦреЬा рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ोрддा рд╣ै। рдоैं рджрд░्рд╢рди рдоें рдпрд╣ рдкाрдЯा рд╣ूँ рдХि рдоैं рд╕ाрд▓ рджрд░ рд╕ाрд▓ рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЦुрд▓े рджिрдоाрдЧ рд╡ाрд▓ा рдЗंрд╕ाрди рдмрди рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдФрд░ рдЖрджрддрди рдоाрди्рдпрддाрдУं рдХा рдХрдо рд╕े рдХрдо рдЧुрд▓ाрдо рд╣ोрддा рдЬाрддा рд╣ूँ। рдпрд╣ рдЕрдм рдЖрд░ाрдорджाрдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЬैрд╕े рдоैं рдпрд╣ рдЦुрдж рдоें рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рдЖрджрддों рдХी рдЧुрд▓ाрдоी рд╕े рдмрдЪрдиे рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рджुःрдЦ-рджрд░्рдж рд╕рд╣े рд╣ैं।

рдоैं рдЕрдм рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдЦुрд╢, рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рд╕े рднрд░ा рд╣ूँ рдоेрд░ी рд╕рдмрд╕े рдк्рд░िрдп, рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдФрд░ рд╕े рдкрдд्рд░ рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдмेрдЪैрди рд╣ूँ। рдоेрд░ा рд╕ाрд░ा рдк्рдпाрд░ рд╣рд░ рд▓рдо्рд╣ा рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕ाрде рд╣ै। рдоेрд░ी рджिрд▓।

рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдмी. (рдмрд░्рдЯ्рд░ेंрдб рд░рд╕ेрд▓)

(Letter Courtesy: Harry Ranson Humanities Center at University of Texas, Austin)

рдХрд╣ाрдиी: рдХाрди рдХी рдаेंрдаी

рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा

- рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा


“рдмेрдмी рдХी рдмीрдоाрд░ी рдХे рдЖрд╕ाрд░ рдЕрдЪ्рдЫे рдирд╣ीं,” рдЙрд╕ рд░ाрдд рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдоें реШрджрдо рд░рдЦрддे рд╣ी рдоाँ рдиे рдоेрд░े рдХाрди рдХी рдаेंрдаी рдоेрд░े рдХाрди рдоें рд▓рдЧाрдХрд░ рдоुрдЭे рдЪेрддाрдпा, “рдЦрд╕рд░ा рд▓рдЧрддा рд╣ै। рддुрдо рдЙрдзрд░ рдордд рдЬाрдиा। рдХрд╣ीं рддुрдо्рд╣ें рдЫूрдд рди рд▓рдЧ рдЬाрдП।”

“рдЦрддрд░ा рддो рддुрдо्рд╣ें рднी рдХрдо рдирд╣ीं,” рдоैं рдоाँ рдХे рд╕ाрде рд▓िрдкрдЯ рдЧрдпी, “рддुрдо рднी рдмेрдмी рдХे рдиреЫрджीрдХ рдордд рдЬाрдиा।”

“рдкैंрддीрд╕-рдЫрдд्рддीрд╕ рдХी рдЗрд╕ рдкрдХ्рдХी рдЙрдо्рд░ рдоें рдХैрд╕ी рдЫूрдд рдФрд░ рдХैрд╕ा рдкрд░рд╣ेрдЬ?” рдоाँ рдиे рдоेрд░ा рдоाрдеा рдЪूрдоा рдФрд░ рдХाрди рдХी рдаेंрдаी рдоेрд░े рдХाрди рд╕े рдЙрддाрд░ рджी।

рдоाँ рдЬाрдирддी рдеीं, рдХाрди рдХी рдаेंрдаी рдХे рдмिрдиा рдоैं реЫ्рдпाрджा реЩुрд╢ рд░рд╣рддी рдеी। рдоाँ рдХे рд╕ाрде рдХाрди рдХी рдаेंрдаी рдоैं рдмрд╣ुрдд рдХрдо рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рддी рдеी। рдоाँ рдХी рдмाрдд рдЙрдирдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рдЗрддрдиी рд╕ाреЮ рд▓िрдЦी рд╣ोрддी рдХि рдоुрдЭे рдЖрдо рд╣ाрд▓ाрдд рдоें рдЙрд╕े рд╕рдордЭрдиे рдоें рдХрднी рдХोрдИ рдоुрд╢्рдХिрд▓ рди рд░рд╣рддी।

рд╣ाँ, рд╕्рдХूрд▓ рдоें рдФрд░ рдмँрдЧрд▓े рдкрд░ рдХाрди рдХी рдаेंрдаी рдХे рдмिрдиा рдЦрдЯрдХा реЫрд░ूрд░ рд▓рдЧा рд░рд╣рддा: рди рдЬाрдиे рдХौрди рдХрдм рдоुрдЭे рдХ्рдпा рд╣ुрдХ्рдо рджे рджे рдЬिрд╕े рдкрдХреЬ рди рдкाрдиे рдкрд░ рдоुрдЭे рдХिрддрдиी рдоाрд░ рдЦाрдиी рдкреЬे рдпा рдХैрд╕ी рдШुреЬрдХी рд╕ुрдирдиे рдХो рдоिрд▓े।

“рдоुрдЭे рдаंрдб рд▓рдЧ рд░рд╣ी рд╣ै,” рдмेрдмी рдХी рдмीрдоाрд░ी рдХे рдЫрдаे рджिрди рддрдХ рдоाँ рдХा рд╢рд░ीрд░ рджрджोреЬों рдФрд░ рдЫाрд▓ों рд╕े рднрд░рдиे рд▓рдЧा рдФрд░ рдлिрд░ рдмाрд░рд╣рд╡ें рджिрди рди्рдпूрдоोрдиिрдпा рдХी рдЬो рдерд░рдерд░ाрд╣рдЯ рдоाँ рдХे рдмрджрди рдоें рд╢ुрд░ू рд╣ुрдИ рд╕ो рдЙрдирдХी рдоौрдд рдХे рдмाрдж рд╣ी рдмंрдж рд╣ो рдкाрдпी।

рдоाँ рдХी рдоौрдд рдХी реЩрдмрд░ рдоेрд░े рдкिрддा рдХो рдЪौрдеे рджिрди рдоिрд▓ी। рдЬिрд╕ рд╕рдордп рд╡े рдмँрдЧрд▓े рдкрд░ рдЖрдП, рдоैं рдФрд░ рдмेрдмी рдмाрдерд░ूрдо рдоें рдХुрдд्рддे рдХो рдирд╣рд▓ा рд░рд╣े рдеे। рдорд╣рд░िрди рдмाрдерд░ूрдо рдоें рдоेрд░े рдХाрди рдХी рдаेंрдаी рд▓ेрдХрд░ рдЖрдпी рднी, рдордЧрд░ рдмेрдмी рдиे рдЙрд╕े рдмाрд╣рд░ рдзрдХेрд▓ рдХрд░ рдмाрдерд░ूрдо рдХा рджрд░рд╡ाреЫा рдЕंрджрд░ рд╕े рдмंрдж рдХрд░ рд▓िрдпा। рдХुрдд्рддे рдХे рд╢ैрдо्рдкू рдФрд░ рдм्рд░рд╢ рдиे рдЖрдзा рдШंрдЯा рдФрд░ рд▓िрдпा। рдЦाрд▓ी рд╣ोрддे рд╣ी рдоैं рдорд╣рд░िрди рдХे рдкाрд╕ рдЧрдпी।

“рдХ्рдпा рдмाрдд рдеी?” рдоैंрдиे рдкूрдЫा।

“рддेрд░ा рдмाрдк рддेрд░ा рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рдоेрдо рд╕ाрд╣рдм рдХो рд░ाрдЬी рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।”

“рдХौрди рд╣ै, рдоेрдо рд╕ाрд╣рдм?” рдоैं реЮौрд░рди рдмрд░ाрдорджे рдоें рд▓рдкрдХ рд▓ी।

“рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдкिрддा рд╣ूँ,” рдкुрд▓िрд╕ рдХांрд╕्рдЯेрдмрд▓ рдХी рд╡рд░्рджी рдкрд╣рдиे рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдЕрдкрдиी рдкुрд▓िрд╕ рдЪрдкрддी рдоेрд░ी рдУрд░ рд▓рд╣рд░ाрдпी, “рддुрдо्рд╣ाрд░े рднाрдИ рдФрд░ рдоैं рдЕрдм рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕ंрдЧ рдпрд╣ाँ рд░рд╣ेंрдЧे।”

рдкिрддा рд╕े реЫ्рдпाрджा рдкिрддा рдХी рдЪрдкрддी рдиे рдоुрдЭे рдбрд░ाрдпा। рдкिрддा рдХी рдЪрдкрддी рдоेрд░ी рджेрдЦी-рдкрд╣рдЪाрдиी рдеी। рдШрдмрд░ाрдХрд░ рдоैंрдиे рдоाрд▓рдХिрди рдХी рдУрд░ рджेрдЦा।

“рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкिрддा рдЕрдкрдиी рдлैрдоिрд▓ी рддुрдо्рд╣ाрд░े рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдоें рд▓ाрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं,” рдоाрд▓рдХिрди рдмोрд▓ीं, “рдХрд╣рддे рд╣ैं, рдЗрд╕ рдмाрд░ рд╢ांрддि рд╕े рд░рд╣ेंрдЧे।”

“рдХ्рдпा рдмрддाрдПँ, рд╕ाрд╣рдм!” рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдЕрдкрдиी рдЪрдкрддी рдШुрдоाрдпी, “рдХрд╣рддे рд╣ैं, рдорд░ рдЪुрдХे рд▓ोрдЧों рдХी рдмुрд░ाрдИ рдирд╣ीं рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП рдордЧрд░ рд╡рд╣ рдФрд░рдд рд╣ी рдЯेреЭी рдеी। рдмाрдд-рдмाрдд рдкрд░ рдЭрдЧреЬा рдоोрд▓ рд▓ेрдиे рдХी рдЙрд╕े рдРрд╕ी рдмीрдоाрд░ी рд░рд╣ी рдХि рдмрд╕ рд╣рдорд╕े рдЪुрдк рди рд░рд╣ा рдЬाрддा рдеा।”

“рдоुрдЭे рд╢ाрдо рдХी рдкाрд░्рдЯी рдХा рдЗрди्рддреЫाрдо рдХрд░рдиा рд╣ै,” рдоाрд▓рдХिрди рдиे рдоेрд░े рдкिрддा рдХे рд╕ाрде рдмाрдд реЩрдд्рдо рдХी, “рдЪाрд╣ो рддो рд╕ोрдирдкंрдЦी рдХे рд╕ाрде рдЬाрдХрд░ рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рджेрдЦ-рдкрд░рдЦ рд▓ो।”

“рдирд╣ीं, рд╕ाрд╣рдм,” рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдЕрдкрдиी рдЪрдкрддी рдЭुрдХा рджी, “рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рд╣рдоाрд░ा рджेрдЦा-рдкрд░рдЦा рд╣ै। рд╣рдо рдЕрдкрдиा рд╕ाрдоाрди рд▓ेрдХрд░ рдЪाрд░ рдмрдЬे рддрдХ рдпрд╣ाँ рдкрд╣ुँрдЪ рд▓ेंрдЧे। рд╣рдоाрд░ी рдШрд░рд╡ाрд▓ी рдЖрдЬ рд╣ी рд╕े рдЖрдкрдХी рдб्рдпूрдЯी рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджेрдЧी।”

рджोрдкрд╣рд░ рдоें рдЬрдм рдоैंрдиे рдЦाрдиे рдХी рдеाрд▓ी рд▓ौрдЯा рджी рддो рдоाрд▓рдХिрди рдиे рдоुрдЭे рдЕрдкрдиे рдХрдорд░े рдоें рдмुрд▓рд╡ाрдпा, “рдХ्рдпा рдмाрдд рд╣ै?” рдоाрд▓рдХिрди рдиे рдирд░рдоी рд╕े рдкूрдЫा, “рдЖрдЬ рддुрдо рдЦाрдиा рдирд╣ीं рдЦा рд░рд╣ीं?”

“рдкेрдЯ рдоें рджрд░्рдж рд╣ै,” рдоैंрдиे рдХрд╣ा।

“рдоुрдЭे реЪрд▓рдд рдордд рд╕рдордЭрдиा,” рдоाрд▓рдХिрди рдиे рдЗрд╢ाрд░े рд╕े рдоुрдЭे рдЕрдкрдиे рдкाрд╕ рдмिрдаा рд▓िрдпा, “рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдЦाрд▓ी рд░рд╣ा। рдХिрд╕ी рджूрд╕рд░े рдЕрдирдЬाрди рдХो рджेрдиे рдХी рдмрдЬाрдп рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкिрддा рдХो рджे рджिрдпा рддो рдХ्рдпा рдмुрд░ा рдХिрдпा? рдлिрд░ рд╡рд╣ рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдкिрддा рд╣ै, рдкिрддा рд╣ोрдиे рдХे рд╣реШ рд╕े рддुрдо्рд╣ें рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рдЕрдкрдиे рдШрд░ рднी рд▓े рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।”

“рдкрд╣рд▓े рдЖрдк рджूрд╕рд░ी рддрд░рд╣ рдмोрд▓рддी рдеीं,” рдоैंрдиे рдЕрдкрдиा рдПрддрд░ाрдЬ рджिрдЦाрдпा, “рдЬрдм рднी рдмрдк्рдкा рдоिрд▓рдиे рдЖрддे рдеे, рдЖрдк рдЙрди्рд╣ें рдмाрд╣рд░ рд╕े рд╣ी рд╣реЬрдХा рджेрддी рдеीं।”

“рдоुрдЭे рдмрд╡ाрд▓ рд╕े рдмрд╣ुрдд рддрдХрд▓ीреЮ рд╣ोрддी рд╣ै,” рдоाрд▓рдХिрди рдиे рдЕрдкрдиी рд╕реЮाрдИ рджी, “рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдоाँ рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкिрддा рдХो рджेрдЦрддे рд╣ी рдмेреШाрдмू рд╣ो рдЬाрддी рдеी। рдЙрд╕े реШाрдмू рдоें рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ी рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкिрддा рдХो рднрдЧा рджेрддी рдеी, рд╡рд░рдиा рдоुрдЭे рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкिрддा рд╕े рдХрднी рдХोрдИ рд╢िрдХाрдпрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ी। рдоेрд░ी рдоाрдиो рддो рддुрдо рднी рдкिрдЫрд▓ी рдмाрддों рдХो рднूрд▓ рдЬाрдУ। рдЕрдкрдиी реЫिрди्рджрдЧी рдЕрдм рдирдП рд╕िрд░े рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ो।”

рдоाрд▓рдХिрди рдХी рдорд░्рдпाрджा рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдоैंрдиे рд╕рд╣рдорддि рдоें рд╕िрд░ рд╣िрд▓ा рджिрдпा। рдордЧрд░ рдоैं рдЬाрдирддी рдеी, рдоाрд▓рдХिрди рдХी рдмाрдд рдЧрд▓े рдЙрддाрд░рдиा рдоेрд░े рд▓िрдП рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдеा। рдоाँ рдХी реЫिрди्рджрдЧी рдХी рджрд╣рд▓ рдоेрд░े рджिрд▓ рдХी рдзुрдХрдзुрдХी рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрди рдЪुрдХी рдеी рдФрд░ рдоेрд░ी рд╣рд░ рд╕ाँрд╕ рдоें рдоाँ рдХी рдЖрд╣ें рджрдо рд▓ेрддी рдеीं।

рдаीрдХ рдЪाрд░ рдмрдЬे рдЕрдкрдиी рджूрд╕рд░ी рдФрд░рдд рдХे рд╕ाрде рдоेрд░े рдкिрддा рдмँрдЧрд▓े рдкрд░ рдЖ рдкрд╣ुँрдЪे।

“рдпрд╣ाँ рдХा рдХाрдо рдкाрд░्рд╡рддी рджेрдЦ рд▓ेрдЧी,” рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдордЯрд░ рдЫीрд▓ рд░рд╣े рдоेрд░े рд╣ाрдеों рдХो рд░ोрдХ рджिрдпा, “рддुрдо рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдХी рдЪाрднी рд▓ेрдХрд░ рдоेрд░े рд╕ाрде рдЖрдУ।”

рдкिрддा рдХी рджूрд╕рд░ी рдФрд░рдд рдХी рд╕ाреЬी рд╕ुрд░्рдЦ рд▓ाрд▓ рд░ंрдЧ рдХी рдеी рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиी рджोрдиों рдХрд▓ाрдЗрдпों рдоें рдвेрд░ों рдХाँрдЪ рдХी рдЪूреЬिрдпाँ рдкрд╣рди рд░рдЦी рдеीं। рдордЯрд░ рдЫोреЬрдХрд░ рдоैं рдкिрддा рдХे рд╕ाрде рдмँрдЧрд▓े рдХे рдЧैрд░ाрдЬ рдХे рдКрдкрд░ рдмрдиे рдЕрдкрдиे рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдХी рдУрд░ рдЪрд▓ рджी।

“рдкाрд░्рд╡рддी рдХो рдоैंрдиे рд╕рдм рд╕рдордЭा рджिрдпा рд╣ै, рд░ाрд╕्рддे рдоें рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдоेрд░ी рд╣िрдо्рдордд рдмाँрдзी, “рд╡рд╣ рддुрдо्рд╣ें рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдоाँ рд╕े рднी реЫ्рдпाрджा рдЕрдЪ्рдЫा рд░рдЦेрдЧी।”

рдоैं рдЪुрдк рд░рд╣ी।

“рддुрдордиे рдХाрди рдоें рдпрд╣ рдХ्рдпा рд▓рдЧा рд░рдЦा рд╣ै? рдХाрди рдоें рдХोрдИ рддрдХрд▓ीреЮ рд╣ै рдХ्рдпा?”
“рдпрд╣ рдоेрд░े рдХाрди рдХी рдаेंрдаी рд╣ै। рдЕрдм рдоैं рдЗрд╕ी рдХे рд╕рд╣ाрд░े рд▓ोрдЧों рдХी рдмाрдд рд╕ुрдирддी рд╣ूँ, рдЗрд╕े рдХाрди рд╕े рдиिрдХाрд▓рддी рд╣ूँ рддो рдПрдХрджрдо рдмрд╣рд░ी рдмрди рдЬाрддी рд╣ूँ।”

рдоैं рдЬрди्рдо рд╕े рдмрд╣рд░ी рди рдеी। рдмрд╣рд░ाрдкрди рдоुрдЭे рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рджिрдпा рдеा। рд╕ाрдд рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рддрдХ рдоेрд░े рдкिрддा рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рд╣рдоाрд░े рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдоें рд░рд╣рддे рд░рд╣े рдеे। рдЕрдкрдиी рдкुрд▓िрд╕ рдЪрдкрддी рдФрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдХे рднाрд░ी рдмूрдЯ рд╡े рдоाँ рдкрд░ рддो рд░ोреЫ рдЬрдоाрддे рд╣ी, рд╕ाрде-рд╕ाрде рдоुрдЭ рдкрд░ рднी рддрдоाрдЪे, рдШूँрд╕े рдФрд░ рд▓ाрдд рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЫोреЬ рджिрдпा рдХрд░рддे। рдоाँ рдиे рд╣ी рдмрддाрдпा рдеा, рдЬрдм рдоैं рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯी рд░рд╣ी, рддो рдПрдХ рджिрди рдЕрдкрдиे рддाрд╡ рдХी рдШुрдореЬी рдоें рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдоुрдЭे рдЬो реЫрдоीрди рдкрд░ рдкрдЯрдХा рддो рдоेрд░े рд╕ुрдирдиे рдХी рддाреШрдд рдЬाрддी рд░рд╣ी। рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ी рдХी рдЕрдкрдиी рдЭрдЦ рдоें рдкिрддा рдиे рдоेрд░े рдХाрди рдХे рдмिрдЧाреЬ рдкрд░ рдХрднी рдз्рдпाрди рди рджिрдпा рдеा।

рдоेрд░े рдХाрди рдХी рд╡рд╣ рдаेंрдаी рдоाँ рдиे рдкिрддा рдХे рд╣рдоें рдЫोреЬрдХрд░ рдЪрд▓े рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рд╣ी рджिрд▓ाрдпी рдеी।

“рдХ्рдпा рд╕ाрд░ा рд╕ाрдоाрди рдирд╣ीं рд▓ाрдП?” рд╕ाрдоाрди рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдХे рдмрд░ाрдорджे рдоें рдЧैрд╕ рдХे рд╕िрд▓ेंрдбрд░ рдФрд░ рдЪूрд▓्рд╣े рдХे рд╕ाрде рд╕िрд░्реЮ рджो рдмрдХ्рд╕े, рдЪाрд░ рдкीрдкे рдФрд░ рдПрдХ рдмाрд▓्рдЯी рджेрдЦрдХрд░ рдоुрдЭрд╕े рдЪुрдк рдирд╣ीं рд░рд╣ा рдЧрдпा, “рд▓реЬрдХे рдХрд╣ाँ рд╣ैं?”

“рдЙрди्рд╣ें рджूрд╕рд░े рд╕ाрдоाрди рдХे рд╕ाрде рджूрд╕рд░े рдЪрдХ्рдХрд░ рдоें рд▓ाрдКँрдЧा,” рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдоेрд░ी рддрд░реЮ рд╣ाрде рдмреЭाрдпा, “рд▓ाрдУ, рдЪाрднी рдЗрдзрд░ рд▓ाрдУ।”

рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдХे рджрд░рд╡ाреЫे рдкрд░ рдкреЬे рддाрд▓े рдХो рдЦोрд▓рдиे рдХे рдПрдХрджрдо рдмाрдж рдкिрддा рдиे рдЪाрднी рдХे рдЧुрдЪ्рдЫे рдоें рд▓рдЧी рджूрд╕рд░ी рдЪाрднी рдЕрдкрдиी рдЙंрдЧрд▓िрдпों рдоें рдХрд╕ рд▓ी: “рдЗрд╕рдХा рддाрд▓ा рдХрд╣ाँ рд╣ै?”

“рдЕрдо्рдоा рдХे рдмрдХ्рд╕े рдоें рд▓рдЧा рд╣ै,” рдоैंрдиे рдЪाрднी рдХा рдЧुрдЪ्рдЫा рдкिрддा рдХे рд╣ाрде рд╕े рд▓े рд▓ेрдиा рдЪाрд╣ा।

“рд▓ाрдУ, рдмрдХ्рд╕ा рдЗрдзрд░ рд▓ाрдУ,” рдоेрд░े рдкिрддा рдХे рдоाрдеे рдкрд░ рдмрд▓ рдкреЬ рдЧрдП।

рдмрдХ्рд╕े рдоें рдоाँ рдХे рдЧрд╣рдиे-рд▓рдд्рддे рдХे рд╕ाрде рдЙрдирдХे рдкिрддा рдФрд░ рдоेрд░े рднाрдИ рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ें рдмрди्рдж рдеीं। рдоेрд░ी рдоाँ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╕िрд░्реЮ рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХो рд╣ी рдкрд╣рдЪाрдирддी рдеीं। рд╡े рдЬрдм рдЖрда рд╕ाрд▓ рдХी рдеीं рддो рдЙрдирдХी рдоाँ рд╕े рдЭрдЧреЬрдХрд░ рдЙрдирдХे рдкिрддा рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиे рдкैрджाрдЗрд╢ी рд╢рд╣рд░ рд╕े рдмрд╣ुрдд рджूрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ंрдЧ рдпрд╣ाँ рд▓рдЦрдирдК рдоें рд▓िрд╡ा рд▓ाрдП рдеे। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдХिрд╕ी рджूрд╕рд░े рдЬрди рдХा рдоुँрд╣ рдлिрд░ рдХрднी рди рджेрдЦा рдеा। рди рд╣ी рдЙрдирдХो рдХिрд╕ी рдХे рдмाрд░े рдоें рдХोрдИ реЩрдмрд░ рд╣ी рд░рд╣ी рдеी। рджрд╕ рд╕ाрд▓ рдмाрдж рдЬрдм рдЯेрдо्рдкो рдЪрд▓ाрддे рд╕рдордп рдоाँ рдХे рдкिрддा рдХा рдПрдХ рд╕реЬрдХ-рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдоें рджेрд╣ाрди्рдд рд╣ुрдЖ рддो рд╡े рднрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЕрдХेрд▓ी рд░рд╣ рдЧрдпी рдеीं। рдоेрд░े рдкिрддा рдХे рд╕ंрдЧ рдЙрдирдХी рд╢ाрджी рдкреЬोрд╕िрдпों рдХे рдЪंрджे рдФрд░ рдЯेрдо्рдкो рдХे рдЗंрд╢्рдпोрд░ेंрд╕ рдХे рдХाреЪреЫों рдХे рдмूрддे рдкрд░ рд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ुрдИ рдеी। рдЗंрд╢्рдпोрд░ेंрд╕ рдХी рд░реШрдо рд╣ाрде рд▓рдЧрддे рд╣ी рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдоाँ рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдкрдиा рд░ुрдЦ рдФрд░ рд░рд╡ैрдпा рдмрджрд▓ рд▓िрдпा рдеा। рдЕрдкрдиी рд╢ाрджी рдХे рдЖрдард╡ें рд╕ाрд▓ рдоें рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдЕрдаाрд░рд╣ рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рдШрдЯिрдд рдоेрд░े рдиाрдиा рдХी рдХрд░рддूрдд рдХो рдоिрд╕ाрд▓ рдоाрдирдХрд░ рдоेрд░े рднाрдИ рдХो рднी рд╣рдоेрд╢ा рдХे рд▓िрдП рдоाँ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдХрд░ рджिрдпा рдеा рдФрд░ рдмेрдЯे рдХो рдкрд▓рдХ-рднрд░ рджेрдЦрдиे рдХी рдЕрдзूрд░ी рддрдорди्рдиा рд▓िрдП рдоाँ рдиे рдЕрдкрдиी рдкрд▓рдХें рдмंрдж рдХрд░ рд▓ी рдеीं।

“рдмрдХ्рд╕े рдоें рдХुрдЫ рдирд╣ीं рд╣ै,” рдЪाрд░рдкाрдИ рдХे рдиीрдЪे рдзрд░े рдмрдХ्рд╕े рдХो рдЦिрд╕рдХा рдХрд░ рдоैं рдкिрддा рдХे рдкाрд╕ рд▓े рдЖрдпी।

“рд╣рд░ाрдордЬाрджी рдиे рдпрд╣ рд╕ाреЬी рдХрдм рд▓ी?” рдмрдХ्рд╕े рдХो рдЫाрдирддे рд╕рдордп рдкिрддा рдЖрдЧ-рдмрдмूрд▓ा рд╣ो рдЙрдаे।

“рдоाрд▓рдХिрди рдиे рджी рдеी,” рдкिрддा рдХे рд╣ाрде рд╕े рдЧोрдЯे рд╡ाрд▓ी рд╡рд╣ рд╕ाреЬी рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рд╣ाрде рдоें рд▓े рд▓ी, “рдпрд╣ाँ рдмँрдЧрд▓े рдкрд░ рдоाрд▓िрдХ рдХी рдмрд╣рди рдХी рд╢ाрджी рд░рд╣ी। рд╢ाрджी рдоें рдЕрдо्рдоा рдиे рдвेрд░ों рдХाрдо рд╕ँрднाрд▓ा рдеा।”

“рдЪрд▓, рдЪुрдк рдХрд░,” рдкिрддा рдиे рдоुрдЭे рдбрдкрдЯ рджिрдпा, “рдФрд░рдд рдЬाрдд рдХो реЫ्рдпाрджा рдмोрд▓рдиा рд╢ोрднा рдирд╣ीं рджेрддा।” рдХрд╣рдХрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрдХ्рд╕े рдХा рдврдХ्рдХрди рдЬोрд░ рд╕े рдмрдХ्рд╕े рдкрд░ рдЬрдоाрдпा рдФрд░ рддाрд▓ा рд▓рдЧाрдХрд░ рдЪाрднी рдХे рдЧुрдЪ्рдЫे рд╕े рдмрдХ्рд╕े рдХी рдЪाрднी рдиिрдХाрд▓ рд▓ी। рдлिрд░ рдЬेрдм рд╕े рдЕрдкрдиा рдмрдЯुрдЖ рдиिрдХाрд▓ा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдмрдЯрди рд╡ाрд▓ी рдЬेрдм рдоें рдЪाрднी рдаेрдХ рд▓ी।

“рдоेрд░े рд▓ौрдЯрдиे рддрдХ рдмрд░ाрдорджे рдФрд░ рдХрдорд░े рдХी рдЭाреЬ-рдкोंрдЫ рдкूрд░ी рд╣ो рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП।” рд╕ीреЭिрдпाँ рдЙрддрд░рддे рд╕рдордп рдкिрддा рдиे рдоुрдЭे рд╣ुрдХ्рдо рд╕ुрдиाрдпा।

“рдпрд╣ рд╕ोрдирдкंрдЦी рд╣ै, рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдмрд╣рди,” рдЪाрд░рдкाрдЗрдпों рд╕े рд▓рджे рд░िрдХ्рд╢े рдкрд░ рдмैрдаे рдЙрди рджो рд▓реЬрдХों рдХो рдЬैрд╕े рд╣ी рдоैंрдиे рдмँрдЧрд▓े рдХे рдЧेрдЯ рд╕े рдЕंрджрд░ рдЖрддे рджेрдЦा, рдоैं рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рд╕े рдиीрдЪे рднाрдЧ рдЖрдпी। рдоेрд░े рдкिрддा рджूрд╕рд░े рд░िрдХ्рд╢े рдХे рдкीрдЫे рдЕрдкрдиी рд╕ाрдЗрдХिрд▓ рдкрд░ рд╕рд╡ाрд░ рдеे। рдЗрд╕ рдмाрд░ рд╕ाрдоाрди рдХाрдлी реЫ्рдпाрджा рдФрд░ рднाрд░ी рдеा। рд░िрдХ्рд╢े рд╡ाрд▓ों рдиे рд╕ाрдоाрди рдКрдкрд░ рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдоें рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдоें рдоेрд░े рдкिрддा рдХा рд╣ाрде рдмँрдЯाрдпा।

рджोрдиों рд▓реЬрдХे рдоेрд░े рдкाрд╕ рдЦреЬे рд░рд╣े। рджोрдиों рдиे рд╣ी рд╕реЮेрдж рдкेंрдЯ рдФрд░ рдиीрд▓ा рд╕्рд╡ेрдЯрд░ рдкрд╣рди рд░рдЦा рдеा। рд▓рдЧрддा рдеा рд╕्рдХूрд▓ рд╕े рд▓ौрдЯрдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рдХрдкреЬे рдмрджрд▓рдиे рдХा рдоौрдХा рди рдоिрд▓ा рдеा।

“рдХौрди-рд╕ी рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें рдкреЭрддे рд╣ो?” рдоैंрдиे рдкूрдЫ рд▓िрдпा рдеा।

“рдоैं рд╡рди-рдП рдоें рдкреЭрддा рд╣ूँ,” рдЫोрдЯे рдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рдЬोрд╢ рд░рд╣ा। рд╡рд╣ рд▓рдЧрднрдЧ рдЫрд╣ рд╕ाрд▓ рдХा рдеा।

“рдФрд░ рддुрдо?” рдоैंрдиे рдмреЬे рдХी рдУрд░ рджेрдЦा рдХिрди्рддु рдЙрд╕рдиे рдХोрдИ рдЬрд╡ाрдм рди рджिрдпा।

“рдЗрдзрд░ рдЖрдУ, рд╕ंрддोрд╖,” рд░िрдХ्рд╢े рд╡ाрд▓े рдЬрдм рд╕ाрдоाрди рдЯिрдХाрдХрд░ рдЪрд▓े рдЧрдП рддो рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдХी рдЦिреЬрдХी рд╕े рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдмреЬे рдХो рдКрдкрд░ рдмुрд▓ाрдпा।

рд╕ीреЭिрдпाँ рдЪреЭрддे рд╕рдордп рдЬрдм рдмреЬा рд▓ँрдЧреЬाрдпा рддो рдоैंрдиे рджेрдЦा, рдЙрд╕рдХे рдПрдХ рдкैрд░ рдХा рдЬूрддा рджूрд╕рд░े рдкैрд░ рдХे рдЬूрддे рд╕े рдХाреЮी рдКँрдЪा рдеा। рд╣ैрд░рдд рд╕े рднрд░ рдХрд░ рдоैं рдЫोрдЯे рдХो рд╕ीреЭिрдпों рд╕े рдХुрдЫ рджूрд░ी рдкрд░ рд░рдЦे рдмेंрдЪ рдкрд░ рд▓े рдЧрдпी।

“рдпрд╣ рдХ्рдпा рд╣ै?” рдЫोрдЯे рдиे рдоेрд░े рдХाрди рдХी рдаेंрдаी рджेрдЦрдиी рдЪाрд╣ी।
“рдмाрдж рдоें рджिрдЦाрдКँрдЧी,” рдоैंрдиे рдХрд╣ा, “рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рдмрддाрдУ рд╕ंрддोрд╖ рдХे рдкैрд░ рдоें рдпрд╣ рдЪोрдЯ рдХैрд╕े рд▓рдЧी?”

“рдЙрд╕े рдЪोрдЯ рдирд╣ीं рд▓рдЧी। рд╡рд╣ рдЬрди्рдо рд╕े рд▓ँрдЧреЬा рд╣ै,” рдЫोрдЯे рдиे рдЕрдкрдиे рд╣ाрде рдоेрд░े рдХाрди рдХी рдаेंрдаी рдХी рдУрд░ рдмреЭाрдП।

“рдирд╣ीं,” рдоैं рдХाँрдк рдЧрдпी, “рдпрд╣ рд╕рдЪ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЪाрд░ рд╕ाрд▓ рдХी рдЙрдо्рд░ рддрдХ рддो рд╕ंрддोрд╖ рдаीрдХ-рдаाрдХ рдЪрд▓ा рдХрд░рддा рдеा। реЫрд░ूрд░ рдмрдк्рдкा рдиे рдЙрд╕े рдХिрд╕ी рд░ोреЫ।”

“рдХ्рдпा рд╣ै рдпрд╣?” рдПрдХ рддेреЫ рдЭрдЯрдХे рдХे рд╕ाрде рдЫोрдЯे рдиे рдоेрд░े рдХाрди рдХी рдаेंрдаी рдмाрд╣рд░ рдЦींрдЪ рд▓ी।

“рдЗрд╕े рдЧिрд░ाрдиा рдирд╣ीं,” рдоैं рдЪिрд▓्рд▓ाрдпी, “рдЗрд╕рдХे рдмिрдиा рдоैं рдХुрдЫ рдирд╣ीं рд╕ुрди рдкाрддी।”

рдЫोрдЯे рдХो рд╢рд░ाрд░рдд рд╕ूрдЭी рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рдкाрд╕ рдкреЬी рдПрдХ рдИंрдЯ рдЙрдаाрдХрд░ рдоेрд░े рдХाрди рдХी рдаेंрдаी рдЪрдХрдиाрдЪूрд░ рдХрд░ рджी। рд╕ुрдмрд╣ рд╕े рдЕрдкрдиे рдЕंрджрд░ рдЬрдоा рд╣ो рд░рд╣ी рдЕрдкрдиी рд░ुрд▓ाрдИ рдХो рдоैं рдЬोрд░ рдХे рд╕ाрде рдмाрд╣рд░ рд▓े рдЖрдпी। рдкिрддा реЮौрд░рди рдиीрдЪे рджौреЬे рдЖрдП।
рдЫोрдЯे рдХी рд╢рд░ाрд░рдд рдкिрддा рдкрд░ рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рдиे рдоें рдоैंрдиे рддрдиिрдХ рджेрд░ рди рд▓рдЧाрдпी। рдиुрдХрд╕ाрди рдХा рдЕंрджाрдЬा рдоिрд▓рддे рд╣ी рдкिрддा рдиे рдЫोрдЯे рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдЪрдкрддी рд╕े рдХрдИ рд╡ाрд░ рдХिрдП- рд╕реЬाрдХ, рд╕реЬाрдХ, рд╕реЬाрдХ। рдХрд╖्рдЯ рд╕े рдХрд░рд╡рдЯें рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рдЫोрдЯा реЫрдоीрди рдкрд░ рдХрдИ рдмाрд░ рд╕ीрдзा рдФрд░ рдЙрд▓рдЯा рд▓ोрдЯ-рд▓ोрдЯ рдЧрдпा, рдордЧрд░ рд╕ंрддोрд╖ рдФрд░ рдоैं рдПрдХ рдмाрд░ рднी рдмीрдЪ рдоें рди рдкреЬे।

рдКрдкрд░ рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдХी рдЦिреЬрдХी рд╕े рд╕ंрддोрд╖ рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдиिрдЪрд▓ी рд╕ीреЭी рд╕े рдоैं рдкिрддा рдФрд░ рдЫोрдЯे рдХी рд▓ीрд▓ा рдЪुрдкрдЪाрдк рджेрдЦрддे рд░рд╣े।
рдЕंрдд рдоें рдЫोрдЯे рдХी рдЧрд░्рджрди рдХे рдмीрдЪोंрдмीрдЪ рдкреЬे рдПрдХ рднрд░рдкूрд░ рд╡ाрд░ рдиे рдмрд░ाрдмрд░ рдмрд░рд╕ рд░рд╣ी рдкिрддा рдХी рдЪрдкрддी рдФрд░ рдЫोрдЯे рдХी рдЕреЬंрдЧेрдмाрдЬी рдкрд░ рдПрдХाрдПрдХ рдПрдХ рд╕ाрде рд░ोрдХ рд▓рдЧा рджी।

рдЗрдзрд░ рдЫोрдЯे рдХा рджрдо рдиिрдХрд▓ा рддो рдЙрдзрд░ рдкिрддा рдХा рджрдо реЩुрд╢्рдХ рд╣ो рдЧрдпा।

рдХрдЪрд╣рд░ी рдоें рдкिрддा рдкрд░ рдЬрдм рдЙрдирдХी рджूрд╕рд░ी рдФрд░рдд рдиे рдоुреШрджрдоा рдЪрд▓ाрдпा рддो рд╕ंрддोрд╖ рдиे рдФрд░ рдоैंрдиे рдЙрдирдХा рдкूрд░ा рд╕ाрде рджिрдпा।
рдЫोрдЯे рдХे рдЦूрди рдХा рдЖँрдЦों рджेрдЦा рд╣ाрд▓ рддो рд╕ुрдиाрдпा рд╣ी, рд╕ाрде рдоें рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рддрдХрд▓ीреЮ рдХा рдмрдпाрди рднी рдЬोреЬ рджिрдпा।

рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХी рджूрд╕рд░ी рдФрд░рдд рдХो рдЬрд▓्рджी рд╣ी рдоैं рднी рд╕ंрддोрд╖ рдХी рддрд░рд╣ ‘рдордоी’ рдкुрдХाрд░рдиे рд▓рдЧी। рдоाрд▓рдХिрди рдиे рднी рдЙрд╕ी рд╕рд░рдЧрд░рдоी рдХे рд╕ाрде рдЙрди्рд╣ें рд╕рд╣ाрд░ा рдФрд░ рд╣ौрд╕рд▓ा рджिрдпा рдЬिрд╕ рд╕рд░рдЧрд░рдоी рдХे рд╕ाрде рд╡े рдоेрд░ी рдоाँ рдХो рдЙрдирдХी рдмीрдоाрд░ी рд╕े рдкрд╣рд▓े рддрд╕рд▓्рд▓ी рдФрд░ рд╣ौрд╕рд▓ा рджेрддी рд░рд╣ी рдеीं।

рдЖрдУ рд╣िंрджी рд╕ीрдЦें - рднाрдЧ 11

рдбॉ. рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣

рд╕рдд्рдпрд╡ीрд░ рд╕िंрд╣

рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЖрдЪाрд░्рдп (рд╣िंрджी)
рд▓ा. рдм. рд╢ा. рд░ाрдЬрдХीрдп рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдХोрдЯрдкूрддрд▓ी (рдЬрдпрдкुрд░) 303108, рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди, рднाрд░рдд
рдЪрд▓рднाрд╖: +91 979 996 4305; рдИрдоेрд▓: drsatyavirsingh@gmail.com

рд╕рдорд╢्рд░ुрддि рднिрди्рдиाрд░्рдердХ рд╢рдм्рдж

рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рднाрд╖ा рдоें рдХुрдЫ рдРрд╕े рд╢рдм्рдж рд░рд╣рддे рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рд╡рд░्рддрдиीрдЧрдд рдПрд╡ं рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдХी рд╕рдоाрдирддा рд╕ी рдирдЬрд░ рдЖрддी рд╣ै। рдкрд░ंрддु рдЕрд░्рде рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднिрди्рдирддा рдкाрдпी рдЬाрддी рд╣ै। рдз्рд╡рдиिрдЧрдд рдПрд╡ं рд╡рд░्рддрдиीрдЧрдд рдЬिрддрдиी рд╕рдорд░ूрдкрддा рдпा рд╕рдорд╢्рд░ुрддрддा рджिрдЦрд▓ाрдИ рдкреЬрддी рд╣ैं, рдЕрд░्рде рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЙрддрдиी рд╣ी рднिрди्рдирддा рд░рд╣рддी рд╣ै। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рд╢рдм्рдж рд╣िंрджी рднाрд╖ा рдоें рднी рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ैं। рдРрд╕े рд╢рдм्рдж рд╣िंрджी рдХी рдзрд░ोрд╣рд░ рд╣ैं। рд╣िंрджी рдоें рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рд╢рдм्рджों рдХो рд╕рдорд╢्рд░ुрддि рднिрди्рдиाрд░्рдердХ, рд╢्рд░ुрддिрд╕рдо рднिрди्рдиाрд░्рдердХ, рд╕рдоाрдиाрднाрд╕ी рднिрди्рдиाрд░्рдердХ, рд╕рдоोрдЪ्рдЪाрд░िрдд рднिрди्рдиाрд░्рдердХ, рд╢्рд░ुрддिрдн्рд░рдо рднिрди्рдиाрд░्рдердХ рддрдеा рд╕рдорджрд░्рд╢ी рднिрди्рдиाрд░्рдердХ рд╢рдм्рджों рдХे рдиाрдо рд╕े рдЕрднिрд╣ीрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдЬрдХрд▓ рдЗрди рд╢рдм्рджों рдХो рд╢рдм्рдж-рдпुрдЧ्рдо рднी рдХрд╣ा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рд╣ै। рдпрд╣ рдЗрд╕рд▓िрдП рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рд╢рдм्рдж рдЕрдХेрд▓े рдирд╣ीं, рдЬोреЬे (рдпुрдЧ्рдо) рдоें рдЖрддे рд╣ैं। рддрднी рддो рджो рдоें рднिрди्рдирддा рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдпे рджोрдиों рд╢рдм्рдж рджेрдЦрдиे рдпा рд╕ुрдирдиे рдоें рдЗрдирдХा рд░ूрдк рдПрд╡ं рдз्рд╡рдиि рд╕рдоाрдирддा рд▓िрдП рдирдЬрд░ рдЖрддी рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╕рдоाрдирддा рд╣ोрддी рдирд╣ीं। рдЕрд░्рде рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рддो рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╣ी рдЕрд╕рдоाрдирддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрдирдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдпा рдХрд╣े рдХि рдк्рд░рдпुрдХ्рддि рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдЗрдирдХे рдЕрд░्рде рднेрдж рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЕрдд्рдпाрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ैं рдЕрди्рдпрдеा рдЕрд░्рде рдХा рдЕрдирд░्рде рд╣ो рдЬाрдПрдЧा। рдЗрдирдХी рдмрдиाрд╡рдЯ рдпा рд╕ंрд░рдЪрдиा рдоें рдеोреЬा рд╕ा рдЕंрддрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрд░्рде рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЕрд▓рдЧ,рднिрди्рди। рдЬैрд╕े 'рдкрд░ीрдХ्рд╖ा' рдХा рдЕрд░्рде рд╣ोрдЧा рдкрд░рдЦ, рдоूрд▓्рдпांрдХрди, рдЗрдо्рддिрд╣ाрди рдФрд░ 'рдкрд░िрдХ्рд╖ा' (рдЗрд╕рдоें рд╣ृрд╕्рд╡'рдЗ' рдХी рдоाрдд्рд░ा рд╣ै) рдХा рдЕрд░्рде рд╣ोрдЧा рдХीрдЪреЬ। рдпрд╣ рддो рдПрдХ рдиреЫीрд░ (рдЙрджाрд╣рд░рдг) рд╣ै। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рд╕ैрдХреЬों рд╢рдм्рджों рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣िंрджी рдоें рд╣ैं। рдЬिрдирдоें рдоाрдд्рд░ा, рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░, рдЕрдиुрдиाрд╕िрдХ рдиुрдХ्рддा рдЖрджि рдХी рдеोреЬी рд░ूрдк, рд░рдЪрдиा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддा рд╣ै рдкрд░рди्рддु рдЕрд░्рде рдПрдХрджрдо рднिрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдХрддिрдкрдп рдпुрдЧ्рдордХ рд╢рдм्рдж рдПрд╡ं рдЙрдирдХे рдЕрд░्рде рдЕрдХाрд░ाрджिрдХ्рд░рдо рдоें рджिрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं।

рдЕ рд╕े рдФ (рд╕рднी рд╕्рд╡рд░)

рдЕंрд╕- рдХंрдзा / рдЕंрд╢- рд╣िрд╕्рд╕ा, рднाрдЧ
рдЕंрдмुрдЬ- рдХрдорд▓ / рдЕंрдмुрдж- рдмाрджрд▓
рдЕрд░्рдХ- рд╕ूрд░्рдп / рдЕрд░рдХ- рдЖрдХ, рд░рд╕
рдЕंрдЬрди- рдХाрдЬрд▓ / рдЕрдЬрди- рдиिрд░्рдЬрди
рдЕрдиिрд▓- рд╣рд╡ा /рдЕрдирд▓- рдЖрдЧ
рдЕрдЧрд░- рдзूрдкрдмрдд्рддी, рдпрджि / рдЖрдЧрд░- рдЭुंрдб, рд╕рдоूрд╣
рдЕрд╕рди- рднोрдЬрди / рдЖрд╕рди- рдмैрдардиे рдХी рд╡рд╕्рддु
рдЕрд╣рд░- рддाрд▓ाрдм / рдЖрд╣ाрд░- рднोрдЬрди
рдЕंрдм- рдоाрддा / рдЕंрдмु- рдЬрд▓
рдЕрд▓ीрдХ- рдЭूрдаा / рдЕрд▓िрдХ- рд▓рд▓ाрдЯ
рдЕंрдд- рд╕рдоाрдк्рддि / рдЕрди्рдд्рдп- рдЕंрддिрдо, рдЖрдЦिрд░ी, рдиीрдЪ
рдЕрдЧрдо- рдХрдаिрди / рдЖрдЧрдо- рд╢ाрд╕्рдд्рд░
рдЕрдкрдд्рдп- рд╕ंрддाрди / рдЕрдкрде्рдп- рд░ोрдЧी рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рднोрдЬрди
рдЕрд░ाрд▓- рдЯेреЭा / рдЕрд░ाрд▓ा- рд╡ेрд╢्рдпा
рдЕрдкेрдХ्рд╖ा- рдЖрд╢ा / рдЙрдкेрдХ्рд╖ा- рдиिрд░ाрджрд░, рдЕрд╡рд╣ेрд▓рдиा
рдЕрдЧрдж- рдиीрд░ोрдЧ / рдЕंрдЧрдж- рдмाрд▓िрдкुрдд्рд░
рдЕрди्рди- рдЕрдиाрдЬ / рдЕрди्рдп- рджूрд╕рд░ा
рдЕрдпрд╢- рдЕрдкрдпрд╢ / рдЕрдпрд╕-рд▓ौрд╣ рдзाрддु
рдЕрд╢्рд╡- рдШोреЬा / рдЕрд╢्рдо- рдкрдд्рдерд░
рдЕрдХ्рд╖ि- рдЖँрдЦ / рдЕрдХ्рд╖ी- рдЖँрдЦрд╡ाрд▓ी
рдЕрд╡рд▓ंрдм- рд╕рд╣ाрд░ा, рдЖрд╢्рд░рдп / рдЕрд╡िрд▓ंрдм- рд╢ीрдШ्рд░
рдЕрдЧ- рдЕрдЪрд▓ / рдЕрдШ- рдкाрдк
рдЕрдм्рдЬ- рдХрдорд▓ / рдЕрдм्рдж- рдмाрджрд▓
рдЕрд╕ि- рддрд▓рд╡ाрд░ / рдЕрд╕ी- рдПрдХ рдирджी
рдЕрдкрдХाрд░- рдмुрд░ाрдИ / рдЙрдкрдХाрд░- рднрд▓ाрдИ
рдЖрд╡ाрдЬ- рдз्рд╡рдиि / рдЖрдЧाрдЬ- рдЖрд░ंрдн
рдЕрд╣ि- рд╕ाँрдк / рдЕрд╣ी- рд╣े
рдЖрд╢्рд░ुрдд- рдЕрд╡ैрджिрдХ / рдЖрд╢्рд░ुрддि- рдХрд░्рдгрд╣ीрди
рдЕрдХрде- рдЕрдХрдердиीрдп / рдЕрдердХ- рдмिрдиा рдердХे
рдЖрд░्рдд्рдд- рджुःрдЦी / рдЖрд░्рдж्рд░- рдЧीрд▓ा
рдЕрд╡рдиि- рдкृрде्рд╡ी / рдЕрд╡рди- рд░рдХ्рд╖ा
рдЕрдЬाрдд- рдЬिрд╕рдХा рдЬрди्рдо рд╣ुрдЖ рд╣ो / рдЖрдЬाрдиु- рдШुрдЯрдиे рддрдХ
рдЕंрдзрдХाрд░ी- рдПрдХ рд░ाрдЧ / рдЕंрдзрдХाрд░ि- рд╢िрд╡
рдЖрдкीрдд- рд╣рд▓्рдХा рдкीрд▓ा / рдЖрдкीрди- рдоोрдЯा
рдЕрд╡ृрдд्рддि- рдмेрдХाрд░ी / рдЖрд╡ृрдд्рддि- рджुрд╣рд░ाрд╡
рдЗंрдж्рд░ा- рдЗंрдж्рд░ाрдгी / рдЗंрджिрд░ा- рд▓рдХ्рд╖्рдоी
рдЕрдоिрдд- рдмрд╣ुрдд /рдЕрдоीрдд- рд╢рдд्рд░ु
рдЗрд▓ा- рдкृрде्рд╡ी / рдЗрд▓ी- рдХрдЯाрд░ी
рдЕрдж्рдп- рдЖрдЬ / рдЖрдж्рдп- рдкुрд░ाрддрди (рдк्рд░ाрдЪीрди)
рдЗंрджु- рдЪंрдж्рд░рдоा / рдЗंрджुрд░- рдЪूрд╣ा
рдЕрд░्рдЬрди- рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ / рдЕрд░्рдЪрди- рдкूрдЬा
рдЗрд╕्рддрд░ी- рдк्рд░ेрд╕ / рд╕्рдд्рд░ी- рдорд╣िрд▓ा
рдЕрд╢्рд░ि- рдХोрдиा, рдзाрд░ /рдЕрд╢्рд░ु- рдиेрдд्рд░рдЬрд▓, рдЖँрд╕ू
рдЗрдмाрд░рдд- рд▓ेрдЦрдиी / рдЗрдмाрджрдд- рдкूрдЬा, рдЙрдкाрд╕рдиा
рдЕрд╡рдзूрдд- рд╕ंрди्рдпाрд╕ी / рдЕрдзूрдд- рдиिрдбрд░
рдЗрддि- рд╕рдоाрдк्рддि / рдИрддि- рджेрд╡ी рдк्рд░рдХोрдк
рдЕрд▓ि- рдн्рд░рдорд░ / рдЖрд▓ी- рд╕рдЦी
рдЗреЬा- рдиाреЬी / рдИреЬा- рд╕्рддुрддि
рдЕрднिрдЬ्рдЮ- рдЬाрдирдХाрд░ / рдЕрд╡िрдЬ्рдЮ- рдоूрд░्рдЦ
рдИрд╢ा- рдмрд▓ / рдИрд╕ा- рдРрд╢्рд╡рд░्рдп
рдЕрдиु- рдкीрдЫे / рдЕрдгु- рдкрджाрд░्рде рдХा рдЫोрдЯा рднाрдЧ
рдЙрдкрд▓- рдкрдд्рдерд░ / рдЙрдд्рдкрд▓- рдХрдорд▓
рдЕрд░ि- рд╢рдд्рд░ु / рдЕрд░ी- рд╕ंрдмोрдзрди
рдЙрдкाрдзि- рдкрджрд╡ी / рдЙрдкाрдзी- рдЙрдкрдж्рд░рд╡
рдЕрд▓िрдХ- рдоाрдеा / рдЕрд▓ीрдХ- рдЭूрдаा
рдЕрд╣рдо्- рдШрдоंрдб / рдЕрд╣рдо- рдЬрд░ूрд░ी, рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ
рдЕंрд╢ु-рдХिрд░рдг / рдЕंрд╢ुрдХ- рд░ेрд╢рдоी рд╡рд╕्рдд्рд░
рдЙрджाрд░- рджाрдирджाрддा / рдЙрдзाрд░- рдЛрдг
рдЕрдЬрд░- рдЬो рд╡ृрдж्рдз рди рд╣ो / рдЕрдЬिрд░- рдЖँрдЧрди
рдЙрд░- рдЫाрддि / рдЙрд░ा- рдкृрде्рд╡ी
рдЕрдХрд░- рди рдХрд░рдиे рдпोрдЧ्рдп / рдЖрдХрд░- рдЦाрди,рдЦрдЬाрдиा
рдЙрдд्рдХрдЪ- рдЧंрдЬा / рдЙрдд्рдХрдЯ- рдк्рд░рдмрд▓
рдЕрд╡рдзि- рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП / рдЕрд╡рдзी- рдПрдХ рдмोрд▓ी
рдЙрддрд░- рдЙрддाрд░рдиा / рдЙрдд्рддрд░- рдЬрд╡ाрдм
рдЕрджिрди- рдмुрд░े рджिрди / рдЕрджीрди- рдиिрд░्рднрдп
рдЙрдЧ्рд░- рддीрд╡्рд░ / рдЙрдЧ्рд░ा- рджुрд░्рдЧा
рдЙрдкांрдЧ- рдЫोрдЯा рдЕंрдЧ / рдЙрдкांрдд- рдХिрдиाрд░ा
рдЕрднिрд╕ाрд░- рдк्рд░ेрдоी рд╕े рдЫिрдкрдХрд░ рдоिрд▓рдиा / рдЕрднीрд╕ाрд░- рдЖрдХ्рд░рдордг
рдЙрд╢ी- рдЪाрд╣рдд / рдЙрд╖рд╕ी- рд╕ंрдз्рдпा
рдЕрдЬेрдп- рдЬिрд╕े рдЬीрддा рди рдЬा рд╕рдХे / рдЕрдЬрдпा- рдмрдХрд░ी
рдКрдордХ- рд╡ेрдЧ / рдЙрднрдХ- рд░ीрдЫ
рдЕрдЬ- рдмрдХрд░ा, рдм्рд░рд╣्рдоा / рдЕрдЬा- рдмрдХрд░ी
рдКрд╖ा- рдк्рд░ाрддः, рд╕рд╡ेрд░ा / рдКрд░्рд╖ा- рдПрдХ рддृрдг
рдЕрд╡рд▓ि- рдкंрдХ्рддि / рдЖрд╡िрд▓- рдХрд▓ुрд╖рдкूрд░्рдг
рдЛрдд- рд╕рдд्рдп / рдЛрддु- рдоौрд╕рдо
рдЕрд╢िрдд- рдЦाрдпा рд╣ुрдЖ / рдЕрд╕िрдд- рдХाрд▓ा
рдЛрдХ्рд╖- рднाрд▓ू, рд░ीрдЫ / рдЛрдХ्рд╖ा- рдЙрдд्рддрд░ рджिрд╢ा
рдЕрд╢ीрдд- рдЧрд░рдо / рдЕрд╢ीрддि- рдЕрд╕्рд╕ी рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा
рдЛрдХ्рде--рд╕ंрдкрдд्рддि, рдзрди / рдЛрдХ्- рдЛрдЪा, рд╡ेрджрдоंрдд्рд░
рдЖрд░рд╕ी- рд╢ीрд╢ा, рджрд░्рдкрдг, рдЖрдИрдиा / рдЖрд░्рд╖ी- рд╡ेрдж рд╕ंрдмंрдзी, рд╡ैрджिрдХ
рдЕрдХрд▓- рдЕрдЦंрдб / рдЕрдХ्рд▓- рдмुрдж्рдзि
рдЖрдХрд░- рдЦाрди / рдЖрдХाрд░- рдЖрдХृрддि
рдЕрдХ्рд╕рд░- рдк्рд░ाрдпः / рдЕрдХ्рд╖рд░- рднाрд╖ा рдХी рдЗрдХाрдИ
рдЖрдзि- рдоाрдирд╕िрдХ рдХрд╖्рдЯ / рдЖрдзी- рдЕрд░्рдз рднाрдЧ
рдЖрд░рддि- рджुःрдЦ / рдЖрд░рддी- рдзूрдк рджीрдкрдХ рдЬрд▓ाрдХрд░ рдкूрдЬा рдХрд░рдиा
рдЖрд╣ूрдд- рдиिрдоंрдд्рд░िрдд / рдЖрд╣ुрддि- рд╣рд╡рди рд╕ाрдордЧ्рд░ी
рдЖрд╕्рддिрдХ- рдИрд╢्рд╡рд░ рдХो рдоाрдирдиा / рдЖрд╕्рддीрдХ- рдПрдХ рдЛрд╖ि
рдЖрджि- рдЖрд░ंрдн / рдЖрджी- рдЕрдн्рдпрд╕्рдд, рдЖрджрддрди
рдЖрд▓ी- рд╕рд╣ेрд▓ी,рд╕рдЦी / рдЖрд▓ि- рд╕ुрд╕्рдд, рдн्рд░рдорд░
рдЖрджрдо- рдордиु / рдЖрджिрдо- рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ
рдЖрдкрдж- рдкैрд░ рд╕े / рдЖрдкाрдд- рдЖрд╕рди्рди рд╕ंрдХрдЯ
рдЕрдирдд- рд╕ीрдзा / рдЕрдирддि- рдЕрд╣ंрдХाрд░, рдШрдоंрдб
рдЖрд╡рд░рдг- рдкрд░्рджा / рдЖрднрд░рдг- рдЕрд▓ंрдХрд░рдг,рдЖрднूрд╖рдг
рдЖрд╕рди- рдмैрдардиे рдХा рд╕्рдеाрди рдпा рд╡рд╕्рддु / рдЖрд╕рди्рди- рдиिрдХрдЯ
рдПрдХ- рдЕрдХेрд▓ा / рдРрдХ्рдп- рдПрдХрддा
рджो- рдПрдХाрдХ्рд╖- рдПрдХ рдЖँрдЦ / рдПрдХाрдХ्рд╖рд░- рдПрдХ рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╡ाрд▓ा
рдПрд╡- рд╣ी / рдПрд╡ं- рдФрд░ рднी
рдПрдб- рдмрд╣реЬा, рдПрдХ рдУрд╖рдзि / рдПреЬ- рдПрдбी
рдПрдХांрдХी- рдПрдХ рдЕंрдХрд╡ाрд▓ा / рдПрдХांрдЧी-рдПрдХ рдЕंрдЧрд╡ाрд▓ा, рдЕрдХेрд▓ा
рдПрддрд╡ाрд░- рдЗрддрд╡ाрд░, рдЖрджिрдд्рдпрд╡ाрд░ / рдРрддрдмाрд░- рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕
рдРрд▓- рдЗрд▓ा рдХा рдкुрдд्рд░ рдкुрд░ुрд░рд╡ा / рдПрд▓ा- рдЗрд▓ाрдпрдЪी
рдРрди- рдЖँрдЦ / рдРрди्рдп- рд╕्рд╡ाрдоी
рдРрдм- рджोрд╖ / рдРрдн- рд╣ाрдеी рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд
рдФрд░- рдЕрди्рдп, рджूрд╕рд░ा / рдУрд░- рддрд░рдл
рдУрда- рдЕрдзрд░ / рдФंрда- рдЫोрд░, рдХिрдиाрд░ा
рдУрд▓ा- рднेрдж, рдЧुрдк्рдд рдмाрдд, рдмрд░्рдл рдкिंрдб / рдФंрд▓ा- рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣, рдордирдоौрдЬी
рдФрд╕рд░- рдЕрд╡рд╕рд░ /рдФрд░рд╕- рд╕्рд╡рдкрдд्рдиी рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдкुрдд्рд░।
рдФрдШрд░- рджुрд░्рдЧрдо / рдФрдШреЬ- рд╕ाрдзु рдХे рд▓िрдП (рдЕрдШोрд░ी рд╕ाрдзु)
рдУрдЯрдиा- рдХрдкाрд╕ рд╕े рдмिрдиौрд▓ा рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рдиा /рдФрдЯрдиा- рдЧрд░्рдо рд╣ोрдиा, рдЙрдмाрд▓рдиा


рдХ рд╡рд░्рдЧ (рдХ рд╕े рдШ)

рдХुंрдЬрд░- рд╣ाрдеी / рдХंрдЬрд░- рдПрдХ рдЬрдирдЬाрддि
рдХрд▓िрд▓- рдоिрд╢्рд░िрдд / рдХрд▓ीрд▓- рдШोреЬा
рдХрд░ि- рд╣ाрдеी / рдХीрд░- рддोрддा
рдХाрд╖्рда- рд▓рдХреЬी / рдХाрд╖्рдаा- рджिрд╢ा, рд╕ीрдоा
рдХрдкि- рдмंрджрд░ / рдХрдкी- рдШिрд░рдиी, рдЪрд░рдЦी, рдорд░्рдХрдЯी
рдХिрд▓ा- рдЧреЭ / рдХीрд▓ा- рд▓ोрд╣े рдХी рдмреЬी рдХीрд▓
рдХрдЪ- рдмाрд▓,рдХेрд╢ / рдХुрдЪ- рд╕्рддрди
рдХुрд▓- рдЦाрдирджाрди / рдХूрд▓- рдХिрдиाрд░ा, рддрдЯ
рдХोрд▓- рдПрдХ рдЬрдирдЬाрддि, рд╕ूрдЕрд░ / рдХौрд▓- рд╡ाрдпрджा
рдХोреЬी- рдмीрд╕ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा / рдХौреЬी- рдХрдкрд░्рджिрдХा, рдПрдХ рдШोंрдШा
рдХे- рдХिрддрдиे / реШै- рд╡рдорди
рдХोрд░- рдХोрдиा / рдХौрд░- рдЧ्рд░ाрд╕, рдиिрд╡ाрд▓ा
рдХрдж- рдж्рд╡ैрд╖ / реШрдж- рдЖрдХाрд░
рдХृрд╖ाрдг- рдХिрд╕ाрди / рдХृрдиाрдиु- рдЖрдЧ
рдХाрдиूрди- рдЪूрд▓्рд╣ा / реШाрдиूрди- рд╡िрдзि, рд╡िрдзाрди
рдХुрдЪ- рд╕्рддрди / реШूрдЪ- рдЧрдорди
рдЦैрд░- рдХрдд्рдеा / реЩैрд░- рдХुрд╢рд▓
рдХाрдиि- рдорд░्рдпाрджा / рдХाрдиी- рдПрдХ рдЖँрдЦ рд╡ाрд▓ी
рдЧрд░- рдпрджि / реЪрд░- рд╡्рдпрднिрдЪाрд░िрдгी
рдХंрдеा- рдЧुрджреЬी / рдХрдеा- рдХрд╣ाрдиी
рдЧुрд▓- рдкुрд╖्рдк / рдЧु़рд▓- рд╢ोрд░
рдХीрдЯ- рдХीреЬा / рдХिрдЯि- рд╕ूрдЕрд░
рдЧрд░्рд░ा- рд▓ाрдЦ рдХे рд░ंрдЧ рдХा / реЪрд░्рд░ा- рдЧрд░ूрд░, рдШрдоंрдб
рдЧрдиी- рдмोрд░ा / реЪрдиी- рдзрдиी
рдХीрд╢- рдмंрджрд░ / рдХीрд╕- рдЧрд░्рдн рдХी рдеैрд▓ी
рдХрд░्рдг- рдХाрди / рдХрд░рдг- рдПрдХ рдХाрд░рдХ
рдХेрд╕рд░- рд╢ेрд░ рдХी рдЧрд░्рджрди рдХे рдмाрд▓ /рдХेрд╢рд░- рд╕ुрдЧंрдзिрдд рдкрджाрд░्рде
рдХрд▓ि- рдХрд▓рдпुрдЧ / рдХрд▓ी- рдЕрдзрдЦिрд▓ा рдлूрд▓
рдХेрд╢- рдмाрд▓ / рдХेрд╕- рдоुрдХрджрдоा = рдХрдкीрд╢- рд╣рдиुрдоाрди / рдХрдкिрд╢- рдордЯрдоैрд▓ा рд░ंрдЧ
рдХрдкोрдд- рдХрдмूрддрд░ / рдХрдкोрд▓- рдЧाрд▓
рдХोрд╖- рдЦрдЬाрдиा / рдХोрд╕- рджूрд░ी рдХे рд▓िрдП, рдХ्рд░ोрд╢
рдХेрд╡рд▓- рдоाрдд्рд░ / рдХेрд╡рд▓्рдп- рдоोрдХ्рд╖
рдХाрд╢- рд╢ाрдпрдж / рдХाрд╕- рдЦाँрд╕ी
рдХोрд╕рд▓- рдПрдХ рдЬрдирдкрдж / рдХौрд╢рд▓- рд╣ुрдирд░, рджрдХ्рд╖рддा
рдХрд░ीрд╖- рд╕ूрдЦा рдЧोрдмрд░ / рдХрд░ीрд╢- рдЧрдЬрд░ाрдЬ, рд╢ेрд░
рдХрд▓्рдкрдиा- рдЕрдоूрд░्рдд рд╡िрдЪाрд░ / рдХрд▓рдкрдиा- рд╡िрд▓ाрдк рдХрд░рдиा
рдХृрддि- рд░рдЪрдиा / рдХृрддी- рдиिрдкुрдг
рдЦाрдж- рдЙрд░्рд╡рд░рдХ / рдЦाрдж्рдп- рдЦाрдиे рдпोрдЧ्рдп
рдШोрд╕- рдмрд╕्рддी, рдЕрд╣ीрд░ों рдХी рдмрд╕्рддी / рдШोрд╖- рдЧрд░्рдЬрди
рдЦोрд▓рдиा- рдмंрдзрди рдоुрдХ्рдд / рдЦौрд▓рдиा- рдЙрдмрд▓рдиा
рдШुрд╕- рднीрддрд░ рдк्рд░рд╡ेрд╢ / рдШूрд╕- рд░िрд╢्рд╡рдд
рдЦрд░- рдЧрдзा / рдЦाрд░- рд░ाрдЦ
рдШाрдо- рдзूрдк / рдзाрдо- рдШрд░
рдЦेрдЪрд░ рдкрдХ्рд╖ी / рдЦрдЪ्рдЪрд░ рдПрдХ рдкрд╢ु
рдШृрдд- рдШी / рдзृрдд- рдзाрд░рдг рдХिрдпा рд╣ुрдЖ
рдЧंрдЬ- рдЧंрдЬा / рдЧंрдЧ- рдЧंрдЧा
рдШрди- рдмाрджрд▓ / рдШрдиा- рдЧाреЭा
рдЦुрджा- рдЦुрджा рд╣ुрдЖ, рддрд░ाрд╢ा рд╣ुрдЖ / рдЦु़рджा- рдИрд╢्рд╡рд░, рдЕрд▓्рд▓ाрд╣
рдЦाрди- рдЦрджाрди / реЩाрди- рдЦाँ, рдоुрд╕्рд▓िрдо рдХुрд▓рдиाрдо
рдЧिрд░ा- рд╡ाрдгी / рдЧिрд░ि- рдкृрде्рд╡ी
рдХाрджंрдмрд░ी- рд╢рд░ाрдм / рдХाрджंрдмिрдиी- рдШрдЯा, рдмाрджрд▓ों рдХा рд╕рдоूрд╣
рдЧрдг- рд╕рдоूрд╣ / рдЧрдг्рдп-- рдЧिрдирдиे рдпोрдЧ्рдп
рдЧрджा- рдПрдХ рдЕрд╕्рдд्рд░ / рдЧрдзा- рдЧрд░्рджрдн
рдЧ्рд░рд╣- рдирдХ्рд╖рдд्рд░ / рдЧृрд╣- рдШрд░
рдХрд▓ाрд▓- рдХрд▓рд╡ाрд░ / рдХुрд▓ाрд▓- рдХुंрднрдХाрд░
рдХрд▓рд╢- рдШреЬा / рдХुрд▓िрд╢- рд╣ीрд░ा, рдХрдаोрд░
рдХेрдд- рдШрд░ / рдХेрддु- рдЭрдг्рдбा
рдЧौрд░- рдЧोрд░ा рд░ंрдЧ / реЪौрд░- рд╡िрдЪाрд░
рдЧोрд▓- рдоूрд░्рдЦ / рдЧो़рд▓-рдХाрди, рднीреЬ
рдЧ्рд░ंрде- рдкुрд╕्рддрдХ / рдЧ्рд░ंрдеि- рдЧाँрда / рдЧ्рд░ंрдеी- рдЧुрд░ुрдЧ्рд░ंрде рд╕ाрд╣рдм рдХा рдкाрда рдХрд░рдиेрд╡ाрд▓ा


рдЪ рд╡рд░्рдЧ (рдЪ рд╕े рдЭ)

рдЪंрдж- рдХुрдЫ / рдЪंрдж्рд░- рдЪाँрдж
рдЬрд▓рдЬ- рдХрдорд▓ / рдЬрд▓рдж- рдмाрджрд▓
рдЪंрдкрдд- рдЧाрдпрдм / рдЪंрдкрдХ- рдЪंрдкा рдХा рдкेреЬ
рдЬрдЧрдд्- рд╕ंрд╕ाрд░ / рдЬрдЧрдд- рдХुрдПँ рдХी рдоुंрдбेрд░
рдЪंрдЯ- рдЪрддुрд░ / рдЪंрдб- рдЙрдЧ्рд░
рдЬाрддि- рдирд╕्рд▓, реЫाрдд / рдЬाрддी- рдЬाрдпрдлрд▓
рдЪрд░рдг- рдкैрд░ / рдЪाрд░рдг- рдПрдХ рдЬाрддि
рдЬрдард░- рдкेрдЯ / рдЬрд░рда- рдмूреЭा
рдЪिрддा- рд╢рд╡ рдЬрд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП / рдЪीрддा- рдЪिрдд्рд░рдХ
рдЬाрдпा- рдкрдд्рдиी / реЫाрдпा- рд╡्рдпрд░्рде
рдЪाрд╕- рдЦेрддी / рдЪाрд╖- рдиीрд▓рдХंрда
рдЭрдХ- рд╕рдирдХ, рдзुрди / рдЭрд╖- рдордЫрд▓ी
рдЬीрдиा- рдЬीрд╡िрдд / реЫीрдиा- рд╕ीреЭी
рдЪрд░िрдд्рд░- рдЖрдЪрд░рдг / рдЪрд░िрдд्рд░ा- рдЗрдорд▓ी рдХा рдкेреЬ
рдЬрд░ा- рдмुреЭाрдкा, рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा / реЫрд░ा -рдеोреЬा
рдЪрд░рдо- рдЕंрддिрдо / рдЪрд░्рдо- рдЪрдореЬा
рдЬंрдЧ- рдпुрдж्рдз / реЫंрдЧ- рд▓ोрд╣े рдХा рдоोрд░рдЪा
рдЪрд╕рдХ- рдЖрджрдд / рдЪрд╖рдХ- рдк्рдпाрд▓ा
рдЬрд▓ीрд▓- рдкूрдЬ्рдп, рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд / реЫрд▓ीрд▓- рдЕрдкрдоाрдиिрдд, рдмेрдХрджрд░ी, рдиीрдЪ
рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдд- рдмрд╡ंрдбрд░ / рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдХ- рдЪрдХрд╡ा
рдЬिрд▓ा- рдк्рд░рднा / реЫिрд▓ा- рдЬрдирдкрдж
рдЪिрд░- рджीрд░्рдШрдХाрд▓ / рдЪीрд░- рд╡рд╕्рдд्рд░
рдЪिрд░ि- рддोрддा / рдЪिрд░ी- рдЪिреЬिрдпा
рдЪैрдд्рдп- рдШрд░, рдмौрдж्рдз рд╡िрд╣ाрд░, рдЪिрддा рд╕ंрдмंрдзी / рдЪैрдд- рдПрдХ рдоाрд╣
рдЫाрдд्рд░ - рд╢िрд╖्рдп / рдХ्рд╖ाрдд्рд░- рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп
рдЬрдиि- рдоाрддा / рдЬрдиी- рдкैрджा рд╣ुрдИ, рдХрди्рдпा
рдЬрддु- рдЧोंрдж, рд▓ाрдЦ, рд╢िрд▓ाрдЬीрдд / рдЬрддू- рдЪрдордЧाрджреЬ
рдЬрд░- рдеोреЬा, рдХрдо / реЫрд░-рдзрди
рдЬाрд░ी- рд▓ाрдЧू, рдиिрд░ंрддрд░ / реЫाрд░ी- рд╡िрд▓ाрдк
рдЬाрддी- рдЬाрдиा (рдЧрдорди) рдХा рд╕्рдд्рд░ीрд▓िंрдЧ / реЫाрддी- рдиिрдЬी
рдЬाрдЗ- рд╡ृрдеा, рдмेрдХाрд░ / рдЬाрдИ – рдХрди्рдпा
рдЬाрдиि- рдкрдд्рдиी / рдЬाрдиि- рдЬाрди рд╕े рд╕ंрдмंрдз
рдЬреЫिрдпा- рдПрдХ рдХрд░, рдЯैрдХ्рд╕ / рдЬिрдЬिрдпा- рдмреЬी рдмрд╣िрди
рдЬैрди- рдПрдХ рдзрд░्рдо / рдЬै़рди-рд╢ृंрдЧाрд░


рдЯ рд╡рд░्рдЧ (рдЯ рд╕े рдв)

рдЯुрдХ- рдеोреЬा / рдЯूрдХ- рдЯुрдХреЬा
рдвाрд▓- рд░рдХ्рд╖рдХ / рдбाрд▓- рд╢ाрдЦा
рдЯोрдЯा- рдШाрдЯा / рдЯोंрдЯा- рдХाрд░рддूрд╕
рдврд▓ाрдИ- рдвाрд▓рдиे(рдмрдиाрдиे) рдХी рдХ्рд░िрдпा / рдвिрд▓ाрдИ- рд╢िрдеिрд▓рддा
рдЯीрдХा- рд╡्рдпाрдЦ्рдпा / рдаीрдХा- рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╕рдордп, рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡
рдвंрдЧ- рд░ीрддि / рдвंрдЦ- рдкрд▓ाрд╢, рдвाрдХ
рдЯाрдЯ- рд╕рди рд╕े рдмрдиा рдХрдкреЬा / рдаाрда-рдоौрдЬ рдорд╕्рддी,рдордЬा
рдвेрдХी- рдмाрдд рдкрд░ рдХाрдпрдо / рдвेрдХी- рд╕рд╣рд╕ा
рдбाрдорд░- рддाрд░реШोрд▓ /рдбाрдмрд░- рдЧंрджा
рдбोрд▓- рдПрдХ рдмрд░्рддрди /рдвोрд▓- рдмाрдЬा
рдбाँрдЯ- рдлрдЯрдХाрд░ / рдбाрдЯ- рдЯेрдХ, рдврдХ्рдХрди, рдЕрдЯрдХाрд╡
рдбोंрдЧी- рдЫोрдЯी рдиाрд╡ / рдвोंрдЧी- рдкाрдЦंрдбी
рдаंрда- рд╕ूрдЦा рд╡ृрдХ्рд╖ / рдардг्рдб- рд╢ीрдд, рд╕рд░्рджी
рдардХ्рдХрд░- рдЯрдХ्рдХрд░ рдардХ्рдХुрд░- рджेрд╡рддा, рджेрд╡рдк्рд░рддिрдоा


рдд рд╡рд░्рдЧ (рдд рд╕े рди)

рддрд░ंрдЧ- рд▓рд╣рд░ / рддुрд░ंрдЧ- рдШोреЬा
рддрдк- рддाрдк, рддрдкрдиा / рддрдк्рдп-рд╢िрд╡
рддंрдд- рддाँрдд, рддрдд्рд╡ / рддंрдд्рд░- рддंрддु
рддрдоीрд╢- рдЪाँрдж / рддрдоीрдЬ- рдЕрджрдм, рд╢ाрд▓ीрдирддा, рд╢िрд╖्рдЯрддा
рддृрдг- рддिрдирдХा / рддрд░рдгि- рд╕ूрд░्рдп
рддुрд▓ा- рддрд░ाрдЬू / рддूрд▓ा- рдХрдкाрд╕
рддрдиु- рд╕ुंрджрд░ / рддрдиू- рдоाрдк
рддुंрдж- рдкेрдЯ / рддुंрдб- рдЪोंрдЪ, рдоुрдЦ
рддреЬाрдЧ- рддाрд▓ाрдм / рддреЬाрдХ- рдз्рд╡рдиि
рддिрде- рдХाрдорджेрд╡ / рддिрдеि- рджिрдиांрдХ, рддाрд░ीрдЦ
рддрд░рдгी- рдиाрд╡ / рддрд░ुрдгी- рдпुрд╡рддी
рддूрдгि- рд╢ीрдШ्рд░ / рддूрдгी- рддрд░рдХрд╢, рддूрдгीрд░
рддाрдХ- рддाрдХрдиा / рддाрдЦ- рдЖрд▓ा
рддीрд░्рде- рдкрд╡िрдд्рд░ рд╕्рдерд▓ / рддीрд░्рде्рдп- рд╕рд╣рдкाрдаी, рддीрд░्рде рд╕ंрдмंрдзी
рддृрдг- рддिрдирдХा / рдд्рд░ाрдг- рд░рдХ्рд╖ा, рдоुрдХ्рддि
рддाрд╢- рдПрдХ рдЦेрд▓ рдкрддा / рддाрд╕- рдоोрдЯा рдХрдкреЬा
рддुрд░ंрдд- рд╢ीрдШ्рд░, рддрдд्рдХाрд▓ / рддुрд░ंрддा- рд╕рдд्рддू, рдЖрдЯा
рддाрд░ीрдХ- рдЕँрдзेрд░ा / рддाрд░ीрдЦ- рддिрдеि, рджिрдиांрдХ
рдд्рд╡ाрд╖्рдЯी- рджुрд░्рдЧा / рдд्рд╡ाрд╖्рдЯ्рд░ी- рдЪिрдд्рд░ा рдирдХ्рд╖рдд्рд░, рд╡िрд╢्рд╡ाрдоिрдд्рд░ рдХी рдкुрдд्рд░ी
рддोрд╢- рдХाрд░рддूрд╕ рдХी рдеैрд▓ी / рддोрд╖- рд╕ंрддोрд╖
рджрд╢рди- рджाँрдд / рджंрд╢рди- рдХाрдЯрдиा
рджाрд░ा- рдкрдд्рдиी / рдж्рд╡ाрд░ा- рдоाрдз्рдпрдо
рджेрд╡- рджेрд╡рддा / рджैрд╡- рднाрдЧ्рдп
рджाрдо- рд░ुрдкрдпा / рдзाрдо- рдШрд░
рджिрди- рджिрд╡рд╕ / рджीрди- рдЧрд░ीрдм
рдж्рд╡िрдк- рд╣ाрдеी / рдж्рд╡ीрдк- рдЯाрдкू
рдж्рдпूрдд- рдЬुрдЖ / рджूрдд- рд╕ंрджेрд╢рд╡ाрд╣рдХ
рджूрд░्рд╡ा- рджूрдм / рджрд░्рднा- рдХुрд╢ा рдШाрд╕
рдж्рд░рд╡- рддрд░рд▓ рдкрджाрд░्рде / рдж्рд░рд╡्рдп- рд╡рд╕्рддु, рджौрд▓рдд
рдзाрд╡ा- рд╣рдорд▓ा,рдЖрдХ्рд░рдордг / рдж्рдпाрд╡ा- рдЖрдХाрд╢
рдзुрд░ा- рдЕрдХ्рд╖ / рдзूрд░ा- рдзूрд▓
рдзрдиु- рдзрдиुрд╖ / рдзेрдиु- рдЧाрдп
рдзрд░्рдо- рдХрд░्рддрд╡्рдп / рдШрд░्рдо- рдШाрдо, рдЧрд░्рдоी, рдзूрдк
рдзрд░ा- рдкृрде्рд╡ी / рдзाрд░ा- рдк्рд░рд╡ाрд╣, рд╡ेрдЧ
рдзрдиेрд╖- рдХुрдмेрд░, рдкूँрдЬीрдкрддि / рдзрдиेрд╕- рдмрдЧुрд▓ा
рдзрди- рд╕ंрдкрдд्рддि, рдпुрдХ्рдд / рдзрдиा- рдпुрд╡рддी, рд╡рдзू
рдирдХ्рд░- рдордЧрд░рдордЪ्рдЫ / рдирд░рдХ- рдирд░рдХрд╡ाрд╕
рдиीреЬ- рдШोंрд╕рд▓ा / рдиीрд░- рдкाрдиी
рдиिрд╢ीрде- рдЕрд░्рдж्рдзрд░ाрдд्рд░ि / рдиिрд╖िрдж्рдз- рдордиा, рд╡рд░्рдЬिрдд
рдиिंрджा- рдмुрд░ाрдИ / рдиिрдж्рд░ा- рдиींрдж
рдиिрд╕ाрди- рдЭंрдбा / рдиिрд╢ाрди- рдЪिрд╣्рди
рдиिрджाрди- рдиिрд░ाрдХрд░рдг / рдиिрдзाрди- рдЖрдзाрд░
рдиाрдХ- рдиाрд╕िрдХा / рдиाрдЧ- рд╕рд░्рдк
рдиंрджी- рд╢िрд╡рд╡ाрд╣рди / рдиांрджी- рдиाрдЯрдХ рдХा рдоंрдЧрд▓ाрдЪрд░рдг
рдиाрдк- рдиाрдкрдиा / рдиाрдн- рдиाрднि
рдиिрд░्рдоाрдг- рд╕ृрдЬрди, рдмрдиाрдиा / рдиिрд░्рд╡ाрдг- рдоुрдХ्рддि, рдоोрдХ्рд╖
рдиेрдоि- рдкрд╣िрдпे рдХा рдШेрд░ा / рдиेрдоी- рдиिрдпрдордкाрд▓рдХ, рддिрдиिрд╢ рд╡ृрдХ्рд╖
рдиौрдоि- рдк्рд░рдгाрдо, рдирдорд╕्рдХाрд░ рдХрд░рдиा / рдиौрдоी- рдирд╡рдоी
рдиिрд░्рд╡ाрдд- рдмिрдиा рд╣рд╡ा рдХे / рдиिрд░्рд╡ाрдж- рд╡िрд╡ाрджрд░рд╣िрдд
рдирдЧ- рдкрд░्рд╡рдд / рдиाрдЧ- рд╕рд░्рдк
рдирдЧрд░- рд╢рд╣рд░ / рдиाрдЧрд░- рдЪрддुрд░, рдк्рд░рд╡ीрдг
рдирдХрд▓- рдк्рд░рддिрд▓िрдкि / рдирдХुрд▓- рдиेрд╡рд▓ा
рдиिрдпрдд- рдиिрд╢्рдЪिрдд, рдкрдХ्рдХा / рдиिрдпрддि- рднाрдЧ्рдп, рддрдХрджीрд░
рдиिрд╡ृрдд- рдУреЭрдиी, рдЙрдд्рддрд░ीрдп / рдиिрд╡ृрдд्рдд- рд▓ौрдЯा рд╣ुрдЖ, рд░ाрдЧрд░рд╣िрдд рдорди
рдиिрдЧрдо- рд╕ंрд╕्рдеा /рдиिрд░्рдЧрдо- рдиिрдХाрд╕ी
рдиिрд░्рдЬрд░- рджेрд╡ / рдиिрд░्рдЭрд░- рдЭрд░рдиा
рдиाрд╡िрдХ- рдорд▓्рд▓ाрд╣ / рдиाрд╡рдХ- рд╢िрдХाрд░ी
рддрди- рд╢рд░ीрд░ / рддрдирдп- рдкुрдд्рд░
рдиेрддि- рдЕंрддрд╣ीрди, рдЬिрд╕рдХा рдЕंрдд рди рд╣ो / рдиेрддी- рдордеाрдиी рдХी рд░рд╕्рд╕ी ( рдордеाрдиी-рджрд╣ी рдмिрд▓ौрдиे рдХा рдпंрдд्рд░)


рдк рд╡рд░्рдЧ (рдк рд╕े рдо )

рдкрдж्рдо- рдХрдорд▓ / рдкрдж्рдп- рдХрд╡िрддा, рдХाрд╡्рдп
рдкाрдЯ- рд╡िрд╕्рддाрд░ / рдкाрда- рдкреЭрдиे рдХी рдХ्рд░िрдпा
рдкрддрди- рд╣्рд░ाрд╕ / рдкрдд्рддрди- рдирдЧрд░, рдмंрджрд░рдЧाрд╣
рдкाрдг- рд╡्рдпाрдкाрд░, рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп, рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा / рдкाрди- рддांрдмूрд▓
рдкрд╡рди- рд╣рд╡ा, рд╡ाрдпु / рдкाрд╡рди- рдкрд╡िрдд्рд░
рдкाрдиी- рдЬрд▓ / рдкाрдгि- рд╣ाрде
рдкрд░ीрдХ्рд╖ा- рдЗрдо्рддिрд╣ाрди, рдЬाँрдЪ, рдкрд░рдЦ / рдкрд░िрдХ्рд╖ा- рдХीрдЪреЬ
рдкрд░ीрдХ्рд╖िрдд- рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рджे рдЪुрдХा, рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрд░्рдеी / рдкрд░ीрдХ्рд╖िрдд्- рдЕрднिрдорди्рдпु рдХा рдкुрдд्рд░
рдкрд░ुрд╖- рдХрдаोрд░ / рдкुрд░ुрд╖- рдЖрджрдоी
рдк्рд░рд╕ाрдж- рдХृрдкा / рдк्рд░рд╕ाрдж- рдорд╣рд▓
рдкुрд░ी- рдирдЧрд░ / рдкूрд░ी- рд╕ंрдкूрд░्рдг, рдПрдХ рд░ोрдЯी
рдк्рд░рдеा- рдкрд░ंрдкрд░ा, рд░ीрддि рд░िрд╡ाрдЬ / рдкृрдеा- рдХुंрддी
рдкुрд╢्рдд- рдкीреЭी, рд╕рд╣ाрд░ा, рдкीрда / рдкुрд╕्рдд- рдоिрдЯ्рдЯी, рд▓рдХреЬी, рдкुрд╕्рддрдХ
рдкुрд╖्рдХрд░- рддाрд▓ाрдм / рдкुрд╖्рдХрд▓- рдкрд░्рдпाрдк्рдд
рдкिрдХ- рдХोрдпрд▓ / рдкीрдХ- рдеूрдХ
рдкाрд╕- рдиिрдХрдЯ / рдкाрд╢- рдмंрдзрди
рдкुрд░- рдирдЧрд░ / рдкूрд░- рдмाреЭ
рдкोрдд- рдЬрд▓рдпाрди / рдкौрдд्рд░- рдкुрдд्рд░ рдХा рдкुрдд्рд░
рдк्рд░рддीрдк- рдЙрд▓्рдЯा / рдк्рд░рджीрдк- рджीрдкрдХ
рдк्рд░рдХाрд░- рдвंрдЧ / рдк्рд░ाрдХाрд░- рдкрд░рдХोрдЯा, рдкрд░िрдХूрдЯ
рдкрде- рд░ाрд╕्рддा / рдкрде्рдп- рд░ोрдЧी рдХे рд▓िрдП рднोрдЬрди
рдк्рд░рдзाрди- рдоुрдЦ्рдп / рдкрд░िрдзाрди- рд╡рд╕्рдд्рд░
рдк्рд░рд╡ाрд░- рд╡рд╕्рдд्рд░ / рдк्рд░рд╡ाрд▓- рдоूँрдЧा
рдкрд░िрдоाрдг- рдоाрдд्рд░ा / рдкрд░िрдгाрдо- рдирддीрдЬा
рдкाрд╡рд╕- рд╡рд░्рд╖ा / рдкाрдпрд╕- рдЦीрд░
рдк्рд░рдгीрдд- рд░рдЪिрдд / рдкрд░िрдгीрдд- рд╡िрд╡ाрд╣िрдд, рд╕рдоाрдк्рдд
рдкрд░рдЬрди- рд╢рдд्рд░ु / рдкрд░्рдЬрди्рдп- рдмाрджрд▓
рдкрдпोрдЬ- рдХрдорд▓ / рдкрдпोрдж- рдмाрджрд▓
рдк्рд░рдгрдп- рдк्рд░ेрдо / рдкрд░िрдгрдп- рд╡िрд╡ाрд╣
рдкृрд╖्рдЯ- рдкूрдЫा рдЧрдпा / рдкृрд╖्рда- рдкीрда
рдкाрд╡рдХ- рдЕрдЧ्рдиि / рдкाрдпрдХ- рджूрдд, рдкैрджрд▓ рд╕ैрдиिрдХ
рдк्рд░ेрд╖िрдд- рднेрдЬрдиे рд╡ाрд▓ा / рдк्рд░ेрд╖िрддि- рдкाрдиे рд╡ाрд▓ा
рдк्рд░рдоाрдг- рд╕рдмूрдд / рдк्рд░рдгाрдо- рдирдорд╕्рдХाрд░
рдк्рд░рд╣ाрд░- рд╣рдорд▓ा, рдоाрд░рдХ / рдкрд░िрд╣ाрд░- рдд्рдпाрдЧрдиा
рдк्рд░рдХृрдд- рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ / рдк्рд░рдХृрддि- рд╕्рд╡рднाрд╡
рдлिрд░ाрдХ- рдлेрд░, рдЪрдХ्рдХрд░, рдЗंрддрдЬाрд░ / реЮिрд░ाреШ- рд╡िрдпोрдЧ, рдЬुрджाрдИ
реЮрди- рдХाрд░्рдп, рд╣ुрдирд░ / рдлрдг- рд╕ाँрдк рдХा рдоुँрд╣
рдмрд╣рди- рднрдЧिрдиी / рд╡рд╣рди- рднाрд░ рд╡рд╣рди рдХрд░рдиा
рдлुрдЯ- рдоाрдк рдХी рджूрд░ी / рдлूрдЯ- рдорддрднेрдж, рдЖрдкрд╕ी рд╕ंрдмंрдзों рдоें рджूрд░िрдпाँ
рдмाрди- рдЖрджрдд / рдмाрдг- рддीрд░
рдмाрд░िрд╢- рд╡рд░्рд╖ा / рд╡ाрд░ीрд╢- рд╕рдоुрдж्рд░
рдмрджрди- рд╢рд░ीрд░ / рд╡рджрди- рдоुрдЦ
рдмंрджी- рдХैрджी / рд╡ंрджी- рдЪाрд░рдг
рдмाрдд- рд╡ाрд░्рддा / рд╡ाрдд- рд╣рд╡ा
рдмрд╕рди- рд╡рд╕्рдд्рд░ / рд╡्рдпрд╕рди- рд▓рдд
рдмрд╣ी- рд╣िрд╕ाрдм рд▓िрдЦрдиे рдХी рдкोрдеी / рдмрд╣ि: - рдмाрд╣рд░ рд╕े
рдмрд▓ी- рдмрд▓рд╡ाрди / рдмрд▓ि- рдЪреЭाрд╡ा, рднेंрдЯ, рдмрд▓िрджाрди
рдмाрд╕- рдЧंрдз / рд╡ाрд╕- рд░рд╣рдиे рдХा рд╕्рдеाрди, рдиिрд╡ाрд╕
рдмाрдЧ- рд▓рдЧाрдо, рд░ाрд╕, рд░рд╕्рд╕ी / рдмाреЪ- рдмрдЧीрдЪा
рдмुрд░ा- рдЦрд░ाрдм / рдмूрд░ा- рд╢рдХ्рдХрд░
рдмेрд▓- рдПрдХ рдлрд▓ / рдмैрд▓- рд╡ृрд╖рдн, рд╕ाँреЬ
рдм्рдпाрдЬ- рд╕ूрдж / рд╡्рдпाрдЬ- рдмрд╣ाрдиा
рдмрдХाрд░ि- рднीрдо, рдХृрд╖्рдг / рдмрдХрд░ी- рдПрдХ рдЬाрдирд╡рд░
рдмाреШी- рд╢ेрд╖ / рдмाрдХी- рд░ोрдиेрд╡ाрд▓ा
рдмाрд░ी- рдЕрд╡рд╕рд░ / рдмाреЬी- рд╡ाрдЯिрдХा
рдмрд╣ु- рдЕрдиेрдХ, рдЕрдзिрдХ / рдмрд╣ू- рд╡рдзू
рдмाрд░- рджрдлा / рд╡ाрд░- рдЪोрдЯ, рджिрд╡рд╕
рдмाрд░िрд╢- рдмрд░рд╕ाрдд / рд╡ाрд░िрд╕- рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ी
рднंрдЧि- рдЯेреЭाрдкрди / рднंрдЧी- рдПрдХ рдЬाрддि, рд╕िрдХ्рдЦों рдХी рдПрдХ рдоिрд╕рд▓
рднрдЯ- рдпोрдж्рдзा / рднрдЯ्рдЯ- рдПрдХ рдм्рд░ाрд╣्рдордг, рдХрд╡ि
рднрд╡рди- рдШрд░ / рднुрд╡рди- рд╕ंрд╕ाрд░
рднीрдд्рддि- рджीрд╡ाрд░ / рднीрддि- рдбрд░, рднрдп
рднाрди- рдЬ्рдЮाрди / рднाрдиु- рд╕ूрд░्рдп
рдоाрд╕рди- рд╕ोрдорд░ाрдЬी рд▓рддा / рднाрд╖рдг- рдХрдерди, рдоौрдЦिрдХ рднाрд╖ा
рднँрд╡рд░- рдЖрд╡рд░्рдд / рдн्рд░рдорд░- рднौंрд░ा
рднाрдЧ- рднाрдЧрдиा / рднाрдЧ्рдп- рддрдХрджीрд░
рдореЭी- рдоंрджिрд░ / рдореЬी- рдЖрд╡рд░рдг рдпुрдХ्рдд
рдордгि- рдмрд╣ुрдоूрд▓्рдп рдкрдд्рдерд░ / рдордиी- рд╡ीрд░्рдп, рдЧрд░्рд╡
рдордз्рдп- рдмीрдЪ рдоें / рдордж्рдп- рд╢рд░ाрдм
рдордж्рд░- рдПрдХ рдЬрдирдкрдж / рдоंрдж्рд░- рд╕ंрдЧीрдд
рдорд░ुрдд- рд╡ाрдпु рджेрд╡рддा / рдорд░ुрдд्- рдк्рд░ाрдг рджेрд╡рддा
рдорд░्рд╢- рд╡िрдЪाрд░, рд╡िрдорд░्рд╢ / рдорд░्рд╖- рд╕рд╣рди, рд╢ांрддि, рдзैрд░्рдп
рдоांрд╕- рдЧोрд╢्рдд / рдоाрд╕- рдорд╣ीрдиा
рдоाрд╢- рдЙреЬрдж / рдоाрд╕- рдорд╣ीрдиा
рдорд▓- рдоैрд▓, рдЧंрджрдЧी / рдорд▓्рд▓- рдкрд╣рд▓рд╡ाрди
рдоोрд░- рдордпूрд░ / рдоौрд░- рдоुрдХुрдЯ
рдоेрдз- рдпрдЬ्рдЮ / рдоेрдШ- рдмाрджрд▓
рдордиोрдЬ- рдХाрдорджेрд╡ / рдордиुрдЬ- рдоाрдирд╡
рдоेрд▓- рдПрдХрддा / рдоैрд▓- рдЧंрджрдЧी
рдоेрдж- рдЪрд░्рдмी / рдоेрджा- рдкेрдЯ
рдоाрдирд╕- рдорди / рдоाрдиुрд╖- рдордиुрд╖्рдп, рдоाрдирд╡
рдорд░ीрдЪि- рдХिрд░рдг / рдорд░ीрдЪी- рд╕ूрд░्рдп
рдоंрджрд░- рдкрд░्рд╡рдд / рдоंрджिрд░- рджेрд╡ाрд▓рдп
рдоृрдд- рдорд░ा рд╣ुрдЖ / рдоृрдд्- рдоिрдЯ्рдЯी
рдоिрддि- рдоाрди, рд╕ीрдоा / рдоिрддी- рддिрдеि
рдоाँрд╣- рдордз्рдп, рдмीрдЪ рдоें / рдоाрд╣- рдорд╣िрдиा, рдоाрд╕
рдоाрддृ- рдоाрддा / рдоाрдд्рд░- рдХेрд╡рд▓
рдоेрд╣ँрджी- рд╣िрдиा / рдорд╣рджी- рдкрде рдк्рд░рджрд░्рд╢рдХ, рд░рд╣рдиुрдоा


рдп, рд░, рд▓, рд╡ рд╡рд░्рдЧ

рдпрдХ्рд╖- рджेрд╡рддाрдУं рдХा рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ / рдЕрдХ्рд╖- рдзुрд░ी
рдпोрдЧा- рд╕ीрддा рдХी рд╕рдЦी / рдпोрдЧ्рдпा- рдпुрд╡рддी
рдпाрдо- рдк्рд░рд╣рд░ / рдпाрдо्рдп- рдпрдорджूрдд
рдпोрдЧीрд╢्рд╡рд░- рдпोрдЧिрдпों рдоें рд╢्рд░ेрд╖्рда / рдпोрдЧेрд╢्рд╡рд░- рд╢िрд╡, рдХृрд╖्рдг
рдпोрдЧ- рдЬोреЬ / рдпोрдЧ्рдп- рдЙрдкрдпुрдХ्рдд
рдпрд╖्рдЯि- рд▓рдХреЬी / рдпाрд╖्рдЯी- рдоुрд▓ेрдаी
рд░рдЬ- рдЕंрдЧूрд░ / рд░реЫ- рдзूрд▓
рд░рди- рддाрд▓, рдЭीрд▓ / рд░рдг- рдпुрдж्рдз
рд░ाрдЬी- рдХрддाрд░, рдХाрд▓ी рд╕рд░рд╕ों / рд░ाреЫी- рд╕рд╣рдордд, рд╕рд╣рдорддि
рд░ाрд╢ि- рдвेрд░, рд░ाрд╢िрдпाँ (рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдоें) / рд░ाрд╕ी- рдЦрд░ाрдм, рд╢рд░ाрдм, рд░рдж्рджी
рд░ूрдк-рдЖрдХाрд░ / рд░ूрдкा- рд╕рдлेрдж рдШोреЬा
рд░ेрд╢- рд▓ंрдмी рджाреЭी, рдмреЬी / рд░ेрд╖- рд╣ाрдиि, рд╣िंрд╕ा
рд░ोрдЬ- рд╡िрд▓ाрдк / рд░ोреЫ- рдк्рд░рддिрджिрди
рд░ेрдЦा- рд▓рдХीрд░ / рд▓ेрдЦा- рд▓िрдЦिрдд рд╣िрд╕ाрдм-рдХिрддाрдм
рд░ाрд╣ी- рд░ाрд╣рдЧीрд░ / рд░ोрд╣ी- рдЪреЭрдиे рд╡ाрд▓ा, рд╕рд╡ाрд░
рд░рдж- рджाँрдд / рд░рдж्рдж- рдиिрд░рд╕्рдд, рдЦрд░ाрдм
рд░ंрдЪрдХ- рдеोреЬा / рд░ंрдЬрдХ- рдоेрд╣ंрджी
рд░рдд- рд▓ीрди / рд░рддि- рдХाрдорджेрд╡ рдХी рдкрдд्рдиी
рд▓рдХ्рд╖- рд▓ाрдЦ / рд▓рдХ्рд╖्рдп- рдиिрд╢ाрдиा
рд▓рдЧрди- рд▓ीрди, рд╢ाрдоिрд▓ / рд▓рдЧ्рди- рд╢ुрдн рдоुрд╣ूрд░्рдд
рд▓рд╡рдг- рдирдордХ / рд▓рд╡рди- рдЦेрдд рдХрдЯाрдИ (рд▓ाрд╡рдиी)
рд▓ुрдЯрдиा- рд╕्рд╡рдпं рд▓ुрдЯ рдЬाрдиा / рд▓ूрдЯрдиा- рдХिрд╕ी рдХो рд▓ूрдЯрдиा, рдХुрдЫ рд╣реЬрдкрдиा
рд▓ाрд╢- рдоृрдд рджेрд╣ / рд▓ाрд╕्рдп- рдПрдХ рдиृрдд्рдп
рд▓ेрд╢- рдЕрдгु, рд╕ूрдХ्рд╖्рдо / рд▓ेрд╕- рдЧोрдЯा, рдмेрд▓
рд▓ोрдЯा- рдЬрд▓рдкाрдд्рд░ / рд▓ौрдЯा- рд▓ौрдЯрдиे рдХी рдХ्рд░िрдпा, рд╡ाрдкрд╕ी
рд▓ंрдХ- рдХрдорд░ / рд▓ंрдХा- рдПрдХ рджेрд╢, рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा
рд▓рдЧाрди- рднूрдоिрдХрд░ / рд▓рдЧाрдо- рдШोреЬे рдХी рд░рд╕्рд╕ी
рд▓рдм्рдз- рдк्рд░ाрдк्рдд / рд▓ुрдм्рдз- рд▓ोрднी
рд╡рдХ- рдмрдЧुрд▓ा / рдмрдХ- рдмрдХाрд╕ुрд░
рд╡рд░рдг- рдЪрдпрди / рд╡ाрд░рдг- рди्рдпोрдЫाрд╡рд░
рд╡рд╕्рддु- рдЪीрдЬ / рд╡ाрд╕्рддु- рднрд╡рди
рд╡рдЯि- рдПрдХ рдЪींрдЯी / рд╡рдЯी- рд░рд╕्рд╕ी
рд╡рд╕рди- рд╡рд╕्рдд्рд░ / рд╡्рдпрд╕рди- рд▓рдд
рд╡्рд░рдг- рдШाрд╡ / рд╡рд░рдг- рд╕्рд╡ीрдХाрд░рдиा
рд╡्рдпाрдШ्рд░- рд╢िрдХाрд░ी / рд╡्рдпाрдзि- рд░ोрдЧ
рд╡्рдпंрдЧ- рд╡िрдХрд▓ांрдЧ, рджिрд╡्рдпांрдЧ / рд╡्рдпंрдЧ्рдп- рдХрдЯाрдХ्рд╖, рддाрдиा
рд╡्рдпрдЬрди- рдкंрдЦा / рд╡्рдпंрдЬрди- рд╣рд▓् рд╡рд░्рдг, рдкрдХрд╡ाрди
рд╡ाрдж- рджाрд╡ा / рд╡ाрдж्рдп- рдмाрдЬा, рд╕ंрдЧीрдд рдпंрдд्рд░
рд╡рдорди- рдЙрд▓्рдЯी / рд╡ाрдорди- рдмौрдиा / рд╡ाрдордиा- рдПрдХ рдЕрдк्рд╕рд░ा
рд╡्рд░рдд- рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा / рд╡ृрдд- рдШेрд░ा
рд╡ृंрдж- рд╕рдоूрд╣ / рд╡ृंрдд- рдбंрдард▓
рд╡िрд╕- рдХрдорд▓рдиाрд▓ / рд╡िрд╖- рдЬрд╣рд░
рд╡िрдкрдг- рдмाрдЬाрд░ / рд╡िрдкрди्рди- рдиिрд░्рдзрди, рдЧрд░ीрдм
рд╡ेрд╢्рдпा- рдХुрд▓рдЯा, рдЧрдгिрдХा / рд╡ैрд╢्рдпा- рд╡ैрд╢्рдп рдХी рдкрдд्рдиी
рд╡ाрд░ांрдЧрдиा- рд╡ेрд╢्рдпा / рд╡ीрд░ांрдЧрдиा- рд╡ीрд░ рдХी рдкрдд्рдиी
рд╡ेрдЯी- рдиाрд╡ / рдмेрдЯी- рдкुрдд्рд░ी
рд╡िрдиाрд╢- рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдЦрдд्рдо / рд╡िрдиाрд╕- рдиाрд╕िрдХा рд░рд╣िрдд
рд╡ाрд░ुрдгि- рдЕрдЧрд╕्рдд्рдп рдЛрд╖ि / рд╡ाрд░ुрдгी- рд╢рд░ाрдм


рд╢, рд╖, рд╕, рд╣ рд╡рд░्рдЧ

рд╢рдм- рд░ाрдд / рд╕рдм- рд╕ंрдкूрд░्рдг, рд╕рдоूрд╣
рд╢ूрд░- рдпोрдж्рдзा, рд╢ूрд░рд╡ीрд░ / рд╕ूрд░- рд╕ूрд░्рдп, рдЕंрдзा
рд╢ंрдХрд░- рд╢िрд╡ / рд╕ंрдХрд░- рдоिрд╢्рд░िрдд
рд╢ुрдЪि- рдкрд╡िрдд्рд░ / рд╕ूрдЪी- рддाрд▓िрдХा
рд╢рдоी- рдЦेрдЬреЬी (рдПрдХ рд╡ृрдХ्рд╖) / рд╢рдоि- рд╢िрд╡ा рдиाрдордХ рдзाрди
рд╕рдо- рд╕рдоाрди, рдмрд░ाрдмрд░ / рд╢рдо- рд╢ांрддि
рд╕ाрдо- рд╕ंрдЧीрдд / рд╢ाрдо- рд╕ाрдпं
рд╢्рдпाрдо- рдХृрд╖्рдг / рд╕्рдпाрдо- рдПрдХ рдк्рд░ाрдЪीрди рджेрд╢
рд╢ाрд▓ा- рдШрд░ / рд╕ाрд▓ा- рдкрдд्рдиी рдХा рднाрдИ
рд╢рд░्рд╡- рд╢िрд╡ / рд╕рд░्рд╡- рд╕рдм
рд╢рд░- рддीрд░, рдмाрдг / рд╕рд░- рд╕рд░ोрд╡рд░
рд╢ीрд╢ा- рдХाँрдЪ, рдЖрдИрдиा, рджрд░्рдкрдг / рд╕ीрд╕ा- рдПрдХ рдзाрддु
рд╢ाрдЦ- рд╢ाрдЦा / рд╕ाрдЦ- рдк्рд░рддिрд╖्рдаा
рд╢рдХрд▓- рдЯुрдХреЬा / рд╕рдХрд▓- рд╕ंрдкूрд░्рдг
рд╢рдпрди- рд╕ोрдиा / рд╢्рдпेрди- рдмाрдЬ
рд╢ुрдХ्рддि- рд╕ीрдк / рд╕ूрдХ्рддि- рдХрдерди, рдЙрдХ्рддि
рд╢ंрдмु- рд╕ीрдкी / рд╢ंрднु- рд╢ंрдХрд░, рдорд╣ाрджेрд╡
рд╢ुрдХ- рддोрддा / рд╢ुрдХ्рд░- рдПрдХ рдирдХ्рд╖рдд्рд░, рдЧ्рд░рд╣
рд╢ुрдХ्рд▓- рд╕рдлेрдж / рд╢ुрд▓्рдХ- рдлीрд╕
рд╢ौрдХ- рд░ुрдЪि / рд╢ोрдХ- рд╕ंрддाрдк
рд╢ंрдмрд░- рдмाрджрд▓, рдЬрд▓ / рд╕ंрдмрд▓- рд╕рд╣ाрд░ा
рд╢्рд╡рд╕ुрд░- рд╕рд╕ुрд░ / рд╢्рдорд╢्рд░ु- рджाреЭी
рд╢ंрдм- рдЗंрдж्рд░ рдХा рд╡рдЬ्рд░, /рд╢ंрдмा- рд╢рдиिрд╡ाрд░
рд╕ाрд░рдгि- рдЫोрдЯी рдирджी, рдкुрдирдирд░्рд╡ा / рд╕ाрд░рдгी- рдк्рд░рд╕ाрд░िрдгी
рд╕्рд░рд╡рдг- рдЯрдкрдХрдиा / рд╢्рд░рдордг- рд╕ंрди्рдпाрд╕ी
рд╢्рд╡рдЬрди- рдХुрдд्рддा / рд╕्рд╡рдЬрди- рдк्рд░िрдпрдЬрди
рд╢्рд╡рдкрдЪ- рдЪांрдбाрд▓ / рд╕्рд╡рдкрдЪ- рд╕्рд╡рдпंрдкाрдХी
рд╢ाрд░рджा- рд╕рд░рд╕्рд╡рддी / рд╕ाрд░рджा- рд╕ाрд░ांрд╢
рд╢рд░ाрд╡- рдоिрдЯ्рдЯी рдХा рдк्рдпाрд▓ा, рдеाрд▓ / рд╢рд░ाрдм- рдорджिрд░ा, рдордж्рдп
рд╢्рд░рдо- рдоेрд╣рдирдд, рдкрд░िрд╢्рд░рдо / рд╢рд░्рдо- рд▓рдЬ्рдЬा, рд╣рдпा
рд╢рдХрда- рдордЪाрди / рд╢рдХрдЯ- рдмैрд▓рдЧाреЬी
рд╢рд╢рдзрд░- рдЪंрдж्рд░рдоा / рд╢рд╢िрдзрд░- рд╢िрд╡
рд╢ांрдд- рдЪुрдк / рд╕ांрдд- рдЕंрддрд╕рд╣िрдд
рд╢ेрдЦрд░- рд╕िрд░ / рд╢िрдЦрд░- рдЪोрдЯी
рд╢्рд╡ेрдд- рд╕рдлेрдж / рд╕्рд╡ेрдж- рдкрд╕ीрдиा
рд╢рддी- рд╕ौ / рд╕рддी- рдкрддिрд╡्рд░рддा
рд╖рд╖्рдЯि- 60 рд╡рд░्рд╖ / рд╖рд╖्рдаी- рдЫрдаी
рд╖рдб्- рдЫрд╣ / рд╖рдг्рдб- рдирдкुंрд╕рдХ
рд╕ुрдеाрд░- рдмреЭрдИ, рдЦाрддी / рд╕ुрдзाрд░- рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
рд╕्рддрди- рдЙрд░ोрдЬ / рд╕्рддрди्рдп- рджूрдз
рд╕рдорд░- рдпुрдж्рдз / рд╕्рдорд░- рдХाрдорджेрд╡
рд╢рд░्рдоा- рдм्рд░ाрд╣्рдордг рд╡рд░्рдг рдХा рдХुрд▓рдиाрдо / рд╕рд░рдоा- рджेрд╡рд▓ोрдХ рдХी рдХुрддिрдпा
рд╕ुрдзि- рд╕्рдоृрддि, рдпाрдж / рд╕ुрдзी- рд╡िрдж्рд╡ाрди
рд╕ुрд░- рджेрд╡рддा / рд╕्рд╡рд░- рд╕ंрдЧीрдд, рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рдХे рд╡рд░्рдг
рд╕ुрдд- рдкुрдд्рд░ / рд╕ूрдд- рд╕ाрд░рдеि, рдзाрдЧा
рд╕ुрдХृрддि- рдкुрдг्рдп, рдоंрдЧрд▓ / рд╕ुрдХृрддी- рдкुрдг्рдпрд╡ाрди, рднाрдЧ्рдпрд╢ाрд▓ी
рд╕ुрд░рднि- рд╕ुрдЧंрдз / рд╕ुрд░рднी- рдЧाрдп, рдзेрдиु
рд╕ीрдоंрдд- рд╕िрд░ рдХी рдоाँрдЧ / рд╕ीрдоांрдд- рд╣рдж
рд╕िрддा- рдоिрд╕्рд░ी, рдПрдХ рдоिрдЯ्рдаी рд╡рд╕्рддु / рд╕ीрддा- рд░ाрдо рднाрд░्рдпा, рдЬाрдирдХी
рд╕рди- рдкрдЯुрдЖ (рдПрдХ рдкौрдзा рдЬिрд╕рдХी рдЫाрд▓ рдХे рд░ेрд╢े) /рд╕рди्- рд╕ाрд▓, рд╡рд░्рд╖
рд╕рдк्рдд- рд╕ाрдд / рд╢рдк्рдд - рд╢ाрдк рдкाрдпा рд╣ुрдЖ, рд╢ाрдк рдЧ्рд░рд╕्рдд
рд╕рд░्рдЧ- рдЕрдз्рдпाрдп / рд╕्рд╡рд░्рдЧ- рджेрд╡рд▓ोрдХ
рд╕िрд░- рдорд╕्рддрдХ, рд╢ीрд╢ / рд╕ीрд░- рд╣рд▓ (рдХृрд╖ि рдпंрдд्рд░) рдХी рд▓рдХीрд░
рд╕ीрдХрд░- рд░реЫрдХрдг / рд╕ीрдХреЬ- рдЬंрдЬीрд░
рд╕ुрдХрд░- рдЖрд╕ाрди / рд╢ूрдХрд░- рд╕ूрдЕрд░ / рд╕ुрдЕрди- рдкुрдд्рд░, рд╕ुрдд, рдмेрдЯा / рд╕ुрдорди- рдлूрд▓
рд╕ेрдиा- рдлौрдЬ / рд╕ेрдиा- рдкाрд▓рдиा, рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा, рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиा
рд╕ेрд░- рдПрдХ рдоाрдк ( рдХिрд▓ो) / рд╕ैрд░- рдШूрдордиा
рд╕ेрд╡- рдмेрд╕рди рдХा рдкрдХрд╡ाрди / рд╕ेрдм- рдПрдХ рдлрд▓
рд╕ो- рдЗрд╕рд▓िрдП / рд╕ौ- рдПрдХ рд╕ैрдХреЬा
рд╕ुрдиा- рд╕ुрдирдиा, рдПрдХ рдХ्рд░िрдпा / рд╕ूрдиा- рдПрдХांрдд
рд╕рд░्рд╡рджा- рд╕рджैрд╡, рд╣рдоेрд╢ा / рд╕рд░्рд╡рдеा- рд╕рдм рддрд░рд╣ рд╕े, рдкूрд░्рдгрддрдпा
рд╣рд░- рдорд╣ाрджेрд╡ / рд╣рд░ि- рд╡िрд╖्рдгु
рд╣рдп- рдШोреЬा / рд╣िрдп- рд╣ृрджрдп
рд╣ंрд╕- рдПрдХ рдкрдХ्рд╖ी / рд╣ँрд╕- рд╣ँрд╕рдиा
рд╢ंрднु- рд╢िрд╡ / рд╢ंрдмु- рд╕ीрдкी
рд╣ाрд▓- рджрд╢ा, рд╕्рдеिрддि / рд╣ाрд▓ा- рд╢рд░ाрдм
рд╣рд░िрдг- рдоृрдЧ / рд╣िрд░рдг्рдп- рд╕ोрдиा, рд╕्рд╡рд░्рдг
рд╣ेрдо- рд╕ोрдиा, рд╕्рд╡рд░्рдг / рд╣ैрдо- рдУрд╕рдХрдг
рд╣рд╕्рдд- рд╣ाрде / рд╣рд╕्рддी- рд╣ाрдеी
рд╣ृрдж्- рд╣ृрджрдп, рджिрд▓, рдЖрдд्рдоा / рд╣ृрдж्рдп- рд╣ाрд░्рджिрдХ, рдк्рд░िрдп
рд╕рдоा- рд╕рдоाрди / рд╢рдоा- рдоोрдордмрдд्рддी
рд╕्рд╡- рдЕрдкрдиा / рд╕्рд╡ः – рд╕्рд╡рд░्рдЧ
рд╢ोрдз- рдЧрд╡ेрд╖рдгा, рдЦोрдЬ / рд╕ौрдз- рднрд╡рди
рд╣рд▓рдХा- рдХрдо рд╡рдЬрдиी / рд╣рд▓реШा- рдкрд░िрдзि, рд░реШрдмा
рд╕рд░्рд╡- рд╕рднी, рд╕рдм / рд╢рд░्рд╡- рд╢िрд╡
рд╕ेрдиि- рд╢्рд░ेрдгी, рдкंрдХ्рддि / рд╕ेрдиी- рд╕ीрдвी, рд╕рд╣рджेрд╡ рдХे рдЕрдЬ्рдЮाрддрд╡ाрд╕ рдХा рдиाрдо
рд╣рдХ- рдЫीрд▓рдиा, рдХाрдЯрдиा / рд╣реШ- рдЕрдзिрдХाрд░

рдХрд╣ाрдиी: рдмिрд░рдЬू рдХा рдЕрдкрд░ाрдз-рдмोрдз

рдЪंрдж्рд░ рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी
рдЪंрдж्рд░ рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी


рдм्рд░рдЬेрд╢ рдХुрдоाрд░ рдЙрд░्рдл рдмिрд░рдЬू рд╕рдкрдиे рджेрдЦрдиे рдХा рд╢ौрдХीрди рдеा। рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рдХे рд╕рдкрдиे, рд╡ो рднी рдеोрдХ рдХे рднाрд╡; рд╕ुрдк्рддाрд╡рд╕्рдеा рдХा рд╕рдкрдиा, рдЬाрдЧृрдд рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХा рд╕рдкрдиा, рдЕрдоीрд░ी рдХा рд╕рдкрдиा, рдХрднी-рдХрднी рдиेрддाрдЧिрд░ी рдХा рднी. рд▓ेрдХिрди рдЖрдЬрдХрд▓ рдЙрд╕े рдк्рд░рдХाрд╢рдХ рдмрдирдиे рдХी рдзुрди рд▓рдЧ рдЧрдИ рдФрд░ рд▓рдЧрддा рдеा рдпрд╣ рд╕рдкрдиा рд╢ाрдпрдж рд╣рдХीрдХрдд рдоें рд╢ाрдпрдж рдмрджрд▓ рдЬाрдп। рдХрд╣рдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ै рдпे рдмाрдд рдЙрд╕рдХे рджिрдоाрдЧ рдоें рдХ्рдпोंрдХрд░ рдЖ рдЧрдИ। рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рдЙрд╕рдХे рджोрд╕्рдд рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдХрд╡िрддा рд▓िрдЦрддा рдеा рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рдЙрди рдХрд╡िрддाрдУं рдХो рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХे рд▓िрдпे рднेрдЬрдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा, рдкрд░ рдХोрдИ рднी рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рди рд╣ो рдкाрдИ। рдмрд╕ рдлिрд░ рдХ्рдпा рдеा рдЙрд╕рдиे рдаाрди рд▓ी рдк्рд░рдХाрд╢рдХ рдмрдирдиे рдХी। рд╡ैрд╕े рд╡рдЬрд╣ рдПрдХ рдФрд░ рднी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै рдЬो рдЬ्рдпाрджा рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рд▓рдЧрддी рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХे рдкिрддा рдХा рднी рдпे рд╕рдкрдиा рдеा рдЬो рдкूрд░ा рди рд╣ो рд╕рдХा। рдкिрддा рдПрдХ рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХुрдЫ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХे рд▓िрдпे рд▓ेрдЦрди рд╡ рд╕ंрдкाрджрди рдХा рдХाрдо рднी рдХिрдпा рдеा। рдЙрд╕े рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕ी рдпाрдж рд╣ै рдЬрдм рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рджो рдмाрддें рдЙрд╕рд╕े рд╕ाрдЭा рднी рдХी рдеीं।

рд╡ैрд╕े рд╕рдкрдиे рд╡ो рдХрдИ рдФрд░ рддрд░рд╣ рдХे рджेрдЦрддा рдеा, рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓िрдпे, рджेрд╢ рдХे рд▓िрдпे рдХुрдЫ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рдеा рдкрд░ рдпрд╣ рднी рд╡ो рдЬाрдирддा рдеा рдХि рд╕ोрдЪрдиे рдФрд░ рдХрд░рдиे рдоें рдХिрддрдиी рд╡िрд░ाрдЯ рджूрд░िрдпाँ рд╣ैं. рдЙрди рджूрд░िрдпों рдХो рднрд░ рд╕рдХрдиे рд▓ाрдпрдХ рдХुрдЫ рди рдХрд░ рдкाрдиे рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдПрдХ рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕ा рдЕрдкрд░ाрдз-рдмोрдз рдЙрд╕рдХे рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдорди рдХो рдЫू рдЬाрддा।

рдмिрд░рдЬू рдиे рдпрдХाрдпрдХ рдХрд░рд╡рдЯ рдмрджрд▓ी, рддрднी рдЙрд╕े рдкрд╕рд▓िрдпों рдоें рдХुрдЫ рдЪुрднрди рд╕ी рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ुрдИ। рд╕ोрдЪा рдлिрд░ рд╡рд╣ी рдЧрд▓рддी рдХрд░ рдмैрдаा। рдкреЭрддे-рдкреЭрддे рд╣ी рд╕ो рдЧрдпा рдеा рд╢ाрдпрдж рдФрд░ рдЦुрд▓ी рдкреЬी рдЙрд╕рдХी рдХрд▓рдо рд╣ी рдЙрд╕ рдЪुрднрди рдХा рд╕рдмрдм рд╣ै; рдЕрдзрдиींрджी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЕрдкрдиे рд╣ाрде рд╕े рдЙрд╕рдиे рдХुрдЫ рдЯрдЯोрд▓ा рдФрд░ рдЙрд╕े рд╣рдЯा рджिрдпा । рдХुрдЫ рдЕंрддрд░ाрд▓ рдХे рдмाрдж рд╕рдкрдиा рдлिрд░ рдЪाрд▓ू рд╣ो рдЧрдпा рдЬिрд╕рдоें рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рд╕рд╣ाрдпрдХ рдХो рдиिрд░्рджेрд╢ рджे рд░рд╣ा рдеा рдХि рдХौрди рд╕ाрдоाрди рдХрд╣ाँ рд░рдЦा рдЬाрдиा рд╣ै рдФрд░ рдХिрд╕े рдХ्рдпा рдХाрдо рд╕ोंрдкा рдЬाрдиा рд╣ै। ‘рд╕ुрдорддि рдк्рд░рдХाрд╢рди’ – рдЙрд╕рдХा рдб्рд░ीрдо рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдЖрдХाрд░ рд▓े рд░рд╣ा рдеा рджो-рддीрди рдЙрдд्рд╕ाрд╣ी рдпुрд╡ा рднी рдоिрд▓ рдЧрдпे рдеे рдФрд░ рдпрд╣ рдЫोрдЯी рд╕ी рдЯीрдо рд▓ेрдХрд░ рд╡рд╣ рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдПрдХ рд╕्рд╡рд╕्рде рдПрд╡ं рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рдеा рдпा рдпों рдХрд╣ें рдХि рдпрд╣ рдЙрд╕рдХी рдк्рд░ाрдердоिрдХрддाрдУं рдоें рдПрдХ рдеा। рдмिрд░рдЬू рдиे рдЕрдкрдиे рд╕рд╣рдпोрдЧी рдХे рдХाрдо рдкрд░ рдЦुрд╢ी рдЬाрд╣िрд░ рдХी рдФрд░ рд╣ाрде рдмреЭाрдпा рдЙрд╕े рд╢ाрдмाрд╕ी рджेрдиे рдХे рд▓िрдпे рд▓ेрдХिрди рд╣ाрде рдоें рдХाँрдЯे рдХी рдЪुрднрди; рдкीрда рдоे рдХाँрдЯे рдХैрд╕े? рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдЙрд╕े рджोрд╣рд░ाрдпा, рдЕрдмрдХी рдмाрд░ рдЪुрднрди рдЕрдзिрдХ рддीрдЦी рд▓рдЧी, рдФрд░ рддрднी рдЖंрдЦ рдЦुрд▓ рдЧрдИं। рдЙрд╕рдХा рд╣ाрде рдХाँрдЯेрджाрд░ рдЭाреЬी рдХी рд╢ाрдЦा рдоें рдЙрд▓рдЭा рдеा। рдЙрд╕рдиे рдХांрдЯा рд╣рдЯाрдпा рдФрд░ рд░िрд╕рддी рд░рдХ्рдд рдХी рдмूंрдж рдХो рдЭрдЯрдХ рджिрдпा।

рд╕ाрд░ी рдмाрдд рд╕ोрдЪрдХрд░ рд╡рд╣ рдоुрд╕рдХрд░ाрдпा- рд╣ंрд╣, рд╕ुрдорддि рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдЬिрд╕े рдиिрдпрддि рдХे рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдиे рдзूрд▓ рдЪрдЯा рджी। рддीрди рджिрди рдорд╣ाрдирдЧрд░ рдоें рд░ुрдХ рдХрд░ рдЙрд╕े рдбी рдЯी рдкी рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░ рдХुрдЫ рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХी рдЦрд░ीрджाрд░ी рдХрд░рдиी рдеी। рд╡рд╣ рд╕рдм рдзрд░ा рд░рд╣ рдЧрдпा рдФрд░ рддो рдФрд░ рдШрд░ рддрдХ рд╡ाрдкрд╕ рд▓ौрдЯрдиा рднी рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो рдЧрдпा। рдирдЧрд░ рдоें рднाрдИ рдХे рдкाрд╕ рд░ुрдХा рдеा рд╕рд╡ेрд░े рдШрд░ рд╡ाрдкрд╕ рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдпे рдмрд╕ рдХा рддो рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ी рдирд╣ीं рдеा। рдЬिंрджрдЧी рдЬैрд╕े рдПрдХрджрдо рдард╣рд░ рдЧрдИ рдеी рд╡рд╣ рднी рддीрди рд╣рдл्рддे рдХे рд▓िрдпे। рднैрдпा рдХा рд╕्рдХूрдЯрд░ рд▓ेрдХрд░ рдиिрдХрд▓ा рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рдЕрдиुрдоाрди рди рдеा рдХि рд▓ाрдХрдбाрдЙрди рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЕрдкрдиे рдШрд░ рд╡ाрдкрд╕ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХा рдРрд╕ा рдоंрдЬрд░ рд╣ोрдЧा рдХि рд╕्рдХूрдЯрд░ рдиिрдХाрд▓ рдкाрдиे рдоें рд╣ी рдХрдИ рдШंрдЯे рд▓рдЧ рдЬाрдпेंрдЧे। рдЪाрд░ рдШंрдЯों рдХी рдорд╢рдХ्рдХрдд рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рдирдЧрд░ рдХे рдмाрд╣рд░ рд╣ाрдЗрд╡े рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдкाрдпा। рдХुрдЫ рд╕ुрдирд╕ाрди рд╕ी рдЬрдЧрд╣ рджेрдЦ рдПрдХ рдкेреЬ рдХी рдЫाрдпा рдоें рд╕्рдХूрдЯрд░ рдЦреЬा рдХिрдпा рдФрд░ рдердХाрди рдоिрдЯाрдиे рдХे рд▓िрдпे рд▓ेрдЯ рдЧрдпा। рдердХाрди рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рд▓ेрдЯрддे рд╣ी рдЭрдкрдХी рдЖ рдЧрдИ рдмрд╕ рдлिрд░ рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा рд╡рд╣ी рд╕ुंрджрд░ рд╕рдкрдиा, рд╕ुрдорддि рдк्рд░рдХाрд╢рди, рд╕рд╣рдХрд░्рдоिрдпों рд╕े рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рдФрд░ рдХाँрдЯे рдХी рдЪुрднрди।

рдЭрдкрдХी рдЖ рдЬाрдиे рд╕े рдЙрд╕рдХी рдердХाрди рдХुрдЫ рджूрд░ рд╣ुрдИ। рдЙрд╕рдиे рдкाрдиी рдкिрдпा рдФрд░ рд╕ाрде рдоें рд▓ाрдИ рд╕ैंрдбрд╡िрдЪ рдЦाрдХрд░ рдЖрдЧे рдЬाрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рд╢ुрд░ू рдХी। рдХुрдЫ рджेрд░ рдЕрдкрдиा рдХाрдо рди рдмрди рдкाрдиे рдХा рджंрд╢ рдЙрд╕े рд╕рддाрддा рд░рд╣ा। рдЪрд▓ो рдЕрдм рдЗंрддрдЬाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рд╕ाрдоाрди्рдп рд╣ाрд▓ाрдд рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдиे рдХा। рд╡ैрд╕े рд▓рдЧрддा рдирд╣ीं рдХि рд╣ाрд▓ाрдд рдЬрд▓्рджी рд╕ाрдоाрди्рдп рд╣ो рд╕рдХेंрдЧे рдЕрднी рддो рд╕ंрдХ्рд░рдордг рдЕрдкрдиे рдкैрд░ рдкрд╕ाрд░ рд░рд╣ा рдеा рдЬिрд╕рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдпрд╣ рд╕рдм рдмंрджी рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдкреЬी। рд╡ैрд╕े рдХрдаिрди рд╣ाрд▓ाрдд рдоें рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд░ाрд╕्рддा рднी рдХ्рдпा рдеा?

рддрднी рдЕрдЪाрдирдХ рдЙрд╕рдиे рдЕрдиुрднрд╡ рдХिрдпा рдХि рдЙрди рд╣ाрд▓ाрдд рдоें рд╕ुрдорддि рдк्рд░рдХाрд╢рди рдкрд░ рдЗрддрдиा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдЙрд╕рдХी рд╕ंрд╡ेрджрдирд╣ीрдирддा рдХा рдкрд░िрдЪाрдпрдХ рд╣ै рдЙрд╕рдХी рдЕрдкрдиी рд╕рдорд╕्рдпा рдЙрддрдиी рдмреЬी рди рдеी рдЬिрддрдиी рдХी рдЙрди рдкрджрдпाрдд्рд░िрдпों рдХी рдЬो рди рдШрд░ рдХे рдеे рди рдШाрдЯ рдХे। рдФрд░ рдЙрдирдХी рдХ्рдпा рдХрд╣ें рдЬिрдирдХे рдкाрд╕ рдЕрдм рдХोрдИ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рднी рди рдеा। рдЖँрдЦों рдХे рд╕ाрдордиे рдд्рд░ाрд╕рджी рдХा рдпे рдоंрдЬрд░ рдЙрд╕े рдЕंрджрд░ рддрдХ рд╣िрд▓ा рдЧрдпा।

рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдХि рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдРрд╕ा рддीрд╡्рд░ рдЙрдд्рдХрдЯ рдЕрдиुрднрд╡ рдЗрддрдиे рддीрдЦेрдкрди рд╕े рдЕंрддрд░рддрдо рддрдХ рднेрдж рдЧрдпा рд╣ो।

рддीрди рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рдХी рдиोрдЯрдмंрджी рдХा рднी рд╡ो рдоंрдЬрд░ рдпाрдж рд╣ै рдЙрд╕े рдЬрдм рдЙрд╕рдХे рджोрд╕्рдд рд░ाрдЬрди рдХे рдкिрддा рдХो рджрд░्рдж рдЙрдаा рдФрд░ рд╡े рджोрдиों рджोрд╕्рдд рдЙрди्рд╣ें рд▓ेрдХрд░ рдЗрд▓ाрдЬ рдХे рд▓िрдпे рдЧुрд╣ाрд░ рд▓рдЧाрддे рд░рд╣े। рд╕рд░рдХाрд░ी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рдкूрд░े рдПрдХ рдШंрдЯे рдЬрдм рдХोрдИ рдбाрдХ्рдЯрд░ рдирд╣ीं рдоिрд▓ा рддрдм рдирд░्рд╕िंрдЧ рд╣ोрдо рдХा рд░ुрдЦ рдХिрдпा। рдЙрд╕ी рд░ाрдд рдиोрдЯрдмंрджी рдХी рдШोрд╖рдгा рд╣ुрдИ рдеी рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдЬрдоा рдХрд░рдиे рдХो рдкैрд╕ा рдирд╣ीं рдеा। рдЕрдЧрд▓े рджिрди рддрдХ рд░ुрдкрдпा рдЬрдоा рдХрд░рдиे рдХे рд╡ाрджे рдкрд░ рд╡े рддैрдпाрд░ рдирд╣ीं рдеे рдФрд░ рдирддीрдЬा рд╡рд╣ी рд╣ुрд╡ा рдЬो рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдеा рдЪाрдЪा рдХी рддрдмिрдпрдд рдмिрдЧреЬрддी рдЧрдИ рдФрд░ рд╕ुрдмрд╣ рддрдХ рд╡े рдЪрд▓ рдмрд╕े। рд╕ंрднрд╡рдд: рдПрдкेрди्рдбिрд╕ाрдЗрдЯिрд╕ рдХा рдоाрдорд▓ा рдеा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╕рд░्рдЬрд░ी рдХрд░рдХे рдмрдЪाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рдеा। рд╣ो рд╕рдХрдиे рдФрд░ рд╣ोрдиे рдХे рдмीрдЪ рдХा рдлाрд╕рд▓ा рдЕрдЪाрдирдХ рдЗрддрдиा рдмреЭ рдЪुрдХा рдеा рдХि рд╕िрд░्рдл рдлाрд╕рд▓ा рд╣ी рджीрдЦ рдкреЬрддा рдеा।

 рдФрд░ рдЖрдЬ рдХा рдоंрдЬрд░ рддो рдЦंрдЬрд░ рдХी рддрд░рд╣ рджिрд▓ рдоें рдЪुрдн рд░рд╣ा рдеा рдмंрджी рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЕрдкрдиे рд╕рдкрдиे рдХे рдЯूрдЯрдиे рдХा рдЙрд╕े рдЙрддрдиा рджु:рдЦ рдирд╣ीं рдеा рдЬिрддрдиा рдкैрджрд▓ рд╕ैрдХреЬों рдоीрд▓ рдХा рд╕рдлрд░ рддрдп рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдХрдЯिрдмрдж्рдз рд▓ोрдЧों рдХे рд╣ुрдЬूрдо рдХे рд▓िрдпे рдеा। рд╡े рдЪрд▓ рд░рд╣े рдеे рдЙрди्рд╣ें рди рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рд╕े рдХोрдИ рдЖрд╢ा рдеी, рди рдЙрди рдоाрд▓िрдХों рд╕े рдЬрд╣ाँ рд╕ाрд▓ों рдХाрдо рдХрд░рддे рдЖрдпे рдеे рдФрд░ рди рд╣ी рдЙрд╕ рдЬैрд╕े рддрдеाрдХрдеिрдд рдк्рд░рдмुрдж्рдз рдЬрдиों рд╕े। рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХी рдЬो рднी рдЦाрдоिрдпाँ рд╣ों рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рдПрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХा рднी рддो рдХोрдИ рдлрд░्рдЬ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЙрд╕े рд▓рдЧрддा рдЙрд╕рдХी рдФрд░ рдЙрд╕ рдЬैрд╕े рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧों рдХी рд╕ंрд╡ेрджрдиा рднी рдПрдХ рджिрдЦाрд╡ा, рдПрдХ рдЫрд▓ाрд╡ा рд╣ै рд╣िрдкोрдХ्рд░िрд╕ी рд╣ै। рд╣िрдкोрдХ्рд░िрд╕ी рд╡ैрд╕े рддो рд╣рд░ рдЬрдЧрд╣ рд╣ै рд╣рд░ рджेрд╢ рдоें, рд╣рд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें, рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдпрд╣ाँ рдЗрд╕рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рдеाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै рд╢ाрдпрдж рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╕рдмрд╕े рдмреЬे рд╣िрдкोрдХ्рд░ेрдЯ рд╣рдоीं рдоें рд╣ैं рддрднी рддो рд╣рдо рдХिрддрдиी рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдХрд╣ рдЙрдарддे рд╣ैं рдЖрдд्рдорд╡рдд рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु, рдФрд░ рдЕрдЧрд▓े рд╣ी рдкрд▓ рдХोрдИ рджीрди-рд╣ीрди рд╣рдорд╕े рдХुрдЫ рдЙрдо्рдоीрдж рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдХрд╣ рдЙрдарддे рд╣ैं рдЪрд▓ рд╣рдЯ। рдЕрдЧрд░ рдРрд╕ा рди рднी рд╣ुрд╡ा рддो рдПрдХ-рджो рд░ुрдкрдпा рджेрдХрд░ рд╕рдордЭ рд▓ेрддे рд╣ैं рдХि рд╣рдордиे рдХाрдлी рдкुрдг्рдп рдХрдоा рд▓िрдпा। рди рдЬाрдиे рдХ्рдпों рдЗрд╕ рднीреЬ рдХो рджेрдЦ рд╡рд╣ рд╕рд╡ेрд░े рд╕े рд╣ी рдПрдХ рдЕрдкрд░ाрдз-рдмोрдз рд╕े рджрдмा рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा?

рдмिрд░рдЬू рдЙрдаा рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдмोрддрд▓ рд╕े рджो рдШूंрдЯ рдкाрдиी рдкिрдпा। рдЙрд╕рдХा рд╕्рдХूрдЯрд░ рд╕ाрдордиे рдЦреЬा рдеा рдФрд░ рд╡рд╣ рдЕрдЧрд▓ा рдХрджрдо рдЙрдаाрдиे рдХे рдЕрд╕рдоंрдЬрд╕ рдоें рдеा। рдЙрд╕े рдШрд░ рдкрд╣ुँрдЪрдХрд░ рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдк्рд░рдХाрд╢рди рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХा рдЕрдЧрд▓ा рдЪрд░рдг рддрдп рдХрд░рдиा рдеा рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдкैрджрд▓ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓ों рдХा рд╣ुрдЬूрдо рдЙрд╕े рдЭрдХрдЭोрд░ рд░рд╣ा рдеा। рд╕ाрд░ा рджेрд╢ рд░ुрдХ рдЧрдпा рдеा рдкрд░ рдпे рд╕ाрд░े рд▓ोрдЧ рд╢ाрдпрдж рджेрд╢ рдХे рднी рдкрд░े рдеे। рд╢ाрдпрдж рдпे рджेрд╢ рдХे рдиाрдЧрд░िрдХ рдирд╣ीं рдеे рдиाрдЧрд░िрдХों рдХा рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ рдеे। рдЙрд╕рдХी рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдЙрд╕े рдЭрдХрдЭोрд░рддी, рдЙрд╕े рдЦुрдж рдХी рд╕ंрд╡ेрджрдиा рднी рдПрдХ рдЫрд▓ाрд╡ा рдирдЬрд░ рдЖрдиे рд▓рдЧрддी। рд╣िрдкोрдХ्рд░िрд╕ी- рдЙрд╕े рд▓рдЧा рдХि рд╣рдо рднाрд░рддीрдпों рдХो рд╣िрдкोрдХ्рд░िрд╕ी рдХी рд╢ाрдирджाрд░ рдХрд▓ा рдоें рдХोрдИ рдоाрдд рдирд╣ीं рджे рд╕рдХрддा- рдЖрдд्рдорд╡рдд рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु, рд╣ा рд╣ा, рд╕рд░्рд╡ рднूрддेрд╖ु।

рд▓ेрдХिрди рдпे рд╣ुрдЬूрдо рддो рд╕рд░्рд╡ рднूрддों рдоें рдирд╣ीं рдЖрддा, рддрднी рддो рдЗрди्рд╣ें рд╕рд░्рд╡рд╣ाрд░ा рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдЬिрдирдХे рдкाрд╕ рд╣ाрд░рдиे рдХो рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдмрдЪा рд╣ै। рдЙрд╕े рд▓рдЧा рдЬैрд╕े рд╡ो рд╣ुрдЬूрдо рдЙрд╕ рдЬैрд╕े рддрдеाрдХрдеिрдд рдк्рд░рдмुрдж्рдз рд▓ोрдЧों рд╕े рдХрд╣ рд░рд╣ा рд╣ो- рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдирдЧрд░, рддुрдо्рд╣ें рдоुрдмाрд░рдХ, рддुрдо्рд╣ाрд░ी рд░ेрд▓ рддुрдо्рд╣ें рдоुрдмाрд░рдХ, рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдмрд╕, рддुрдо्рд╣ें рдоुрдмाрд░рдХ рдФрд░ рддुрдо्рд╣ाрд░ा рд╕ुрдорддि рдк्рд░рдХाрд╢рди рднी। рддुрдо рдЬैрд╕ों рд╕े рдХोрдИ рдЙрдо्рдоीрдж рд╣рдо рдирд╣ीं рд░рдЦрддे। рддुрдо рдбрд░ो рдХोрд░ोрдиा рд╕े рдпे рдирд╣ीं рдбрд░рддे। рдФрд░ рд╡ो рдХोрд░ोрдиा рднी рдХ्рдпा рдХрд░ рд▓ेрдЧा? рд╡ो рдоाрд░ेрдЧा рдЗрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рднूрдЦ рд╣ी рдиा рдоाрд░ рджेрдЧी? рдмрд╕ рдЗрд╕ीрд▓िрдпे рдмेрдЦौрдл рдиिрдХрд▓ рдкреЬे рд╣ैं рд╕реЬрдХ рдкрд░ рд╕ैрдХреЬों рдоीрд▓ рдХा рд╕рдлрд░ рддрдп рдХрд░рдиे, рд╕िрд░ рдкрд░ рдЧрдард░ी, рдЧोрдж рдоें рдмрдЪ्рдЪा, рдЬेрдм рдЦाрд▓ी, рдкрдЧाрд░ рднी рдХрд╣ाँ рдоिрд▓ी, рдаेрдХेрджाрд░ рдХा рдЕрддा-рдкрддा рднी рди рдеा। рдкाрд╕ рдоें рдЬो рднी рдЬैрд╕ा рднी рдеा рд▓ेрдХрд░ рдиिрдХрд▓ рдкреЬे।

рдкाрд╕ рдХे рдкेреЬ рдХी рдЫाрдпा рдоें рддрдиिрдХ рд╡िрд╢्рд░ाрдо рдХрд░ рдердХाрди рдоिрдЯाрддे рд░рдЧ्рдШू рдоिрд╕्рдд्рд░ी рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдкाрдиी рдкिрд▓ा рд░рд╣ा рдеा рдкाрд╕ рдоें рдЙрд╕рдХी рдШрд░рд╡ाрд▓ी рдЕрдкрдиी рдкोрдЯрд▓ी рдХो рдаीрдХ рд╕े рдмांрдз рд░рд╣ी рдеी рдХि рдЖрдЧे рдкрджрдпाрдд्рд░ा рдоें рдЬ्рдпाрджा рджिрдХ्рдХрдд рди рд╣ोрд╡े।

рдмिрд░рдЬू рдХी рдирдЬрд░ рдЙрдзрд░ рдШूрдоी, рд▓рдЧा рдЬैрд╕े рдмрдЪ्рдЪा рдмрд╣ुрдд рднूрдЦा рдеा рддрднी рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рдмैрдЧ рд╕े рдмिрд╕्рдХुрдЯ рдХा рдкैрдХेрдЯ рдиिрдХाрд▓ा рдФрд░ рд░рдЧ्рдШू рд╕े рдХрд╣ा:

- рднाрдИ, рдмрдЪ्рдЪे рдХो рджेрдиे рдоें рдХोрдИ рдПрддрд░ाрдЬ рддो рдирд╣ीं?

рд░рдЧ्рдШू рдиे рд╕рд╣рдорддि рд╕ूрдЪрдХ рд╕िрд░ рд╣िрд▓ा рджिрдпा рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪा рдЪाрд╡ рд╕े рдЦाрдиे рд▓рдЧा рдЬैрд╕े рдЦрдЬाрдиा рдоिрд▓ рдЧрдпा рд╣ो।

- рд▓ो, рдеोреЬा рдЖрдк рднी рд▓ो, рдЖрдкрдХो рднी рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдХुрдЫ рдЦाрдиे рдХो рдоिрд▓ा рд╣ो।

- рд╕ाрде рдоें рдХрд▓ рдХी рдмрдЪी рдХुрдЫ рд░ोрдЯिрдпाँ рдеीं, рдЙрдирд╕े рдЕрдм рддрдХ рдХाрдо рдЪрд▓ рдЧрдпा। рдЖрдЧे рдХा рджेрдЦा рдЬाрдпрдЧा।

- рдЖрдкрдХो рдЬाрдиा рдХрд╣ाँ рд╣ैं?

- рдлрддेрд╣рдкुрд░। рдЕрднी рддो рджो рджिрди рд▓рдЧ рд╣ी рдЬाрдпрдЧा।

- рд╣ाँ рдЕрднी рдХाрдлी рджूрд░ рдЬाрдиा рд╣ै।

рдмिрд░рдЬू рдиे рдЕрдкрдиे рдмैрдЧ рд╕े рдХुрдЫ рдХेрд▓े рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рдЙрдирдХो рджिрдпे рдФрд░ рдмोрд▓ा:

- рдЖрдк рдеोреЬी рджेрд░ рдЖрд░ाрдо рдХрд░ рд▓ो, рдпрд╣ाँ рд╕े 30 рдоीрд▓ рдкрд░ рдоेрд░ा рдШрд░ рд╣ै рд╡рд╣ाँ рддрдХ рдоैं рдЕрдкрдиे рд╕्рдХूрдЯрд░ рдкрд░ рд▓े рдЪрд▓ूंрдЧा। рд╡рд╣ाँ рдХुрдЫ рджेрд░ рдЖрд░ाрдо рдХрд░ рдХुрдЫ рдЦा рдкीрдХрд░ рдЖрдЧे рдЬाрдиा।

рд░рдЧ्рдШू рдХो рд╕рд╣рд╕ा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рди рд╣ुрдЖ, рдХुрдЫ рджेрд░ рдЕрдкрд▓рдХ рджेрдЦрддा рд░рд╣ा, рдмोрд▓ा:

- рдЖрдкрдХी рдоेрд╣рд░рдмाрдиी рднाрдИ рдЬी। рд╡рд░рдиा рдЗрддрдиा рдХौрди рдХрд░рддा рд╣ै рдХिрд╕ी рдЕрдирдЬाрди рдХे рд▓िрдпे !

рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХो рд╕्рдХूрдЯрд░ рдкрд░ рдмैрдаाрдХрд░ рд▓े рдЬाрдиे рдоें рдмिрд░рдЬू рдХो рдЦाрд╕ рджिрдХ्рдХрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рдХ्рдпोंрдХि рд╕рднी рдХ्рд╖ीрдгрдХाрдп рдеे рдФрд░ рд╕ाрдоाрди рднी рддीрди рдкोрдЯрд▓िрдпों рдХे рд╕िрд╡ा рдХुрдЫ рди рдеा। рдЗрддрдиा рд▓рдо्рдмा рд╕рдлрд░ рдкैрджрд▓ рддрдп рдХрд░рдиा рдЕрдзिрдХ рд╕ाрдоाрди рдХे рд╕ाрде рд╕ंрднрд╡ рднी рди рдеा рдЦाрд╕рдХрд░ рддрдм рдЬрдмрдХि рд░рдЧ्рдШू рдмрдЪ्рдЪे рдХो рднी рдЧोрдж рдоें рд▓िрдпे рдеा। рдШрд░ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдкрд░ рдмिрд░рдЬू рдиे рдеोреЬा рдЭिрдЭрдХ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХी рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдХрд░ рдХि рдкрддा рдирд╣ीं рдоाँ рдХ्рдпा рд╕ोрдЪेрдЧी, рдкрд░ рдЙрд╕рдХा рдбрд░ рдиिрд░्рдоूрд▓ рдиिрдХрд▓ा। рдЙрд╕рдиे рдоाँ рд╕े рд╕ाрд░ी рдмाрдд рдХрд╣рдХрд░ рднोрдЬрди рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░рд╡ाрдИ рдФрд░ рдкाрдиी рдХा рдирд▓ рджिрдЦाрдХрд░ рдХрд╣ा:

- рд░рдЧ्рдШू рднाрдИ, рдЖрдк рд▓ोрдЧ рд╣ाрде-рдоुँрд╣ рдзोрд▓ें. рдЕрдЧрд░ рд╕्рдиाрди рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ें рддो рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдмाрд░ рд░рдЧ्рдШू рдХी рдШрд░рд╡ाрд▓ी рдмोрд▓ी:

- рдЖрдк рд╣рдоाрд░े рд▓िрдпे рдлрд░िрд╢्рддा рдмрдирдХрд░ рдЖрдпे рд╣ो। рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдЖрддा рдХि рдЖрдкрдХा рдпे рдЛрдг рд╣рдо рдХैрд╕े рдЪुрдХा рд╕рдХेंрдЧे?

рдмिрд░рдЬू рдХो рд▓рдЧा рдпे рдоेрд╣рдирддрдХрд╢ рд▓ोрдЧ рдЗрддрдиी рдеोреЬी рд╕ी рдорджрдж рдХा рд╣िрд╕ाрдм рдЪुрдХा рд╕рдХрдиे рдХी рд╕ोрдЪ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЗрди рдордЬрдмूрд░ рд╣ाрд▓ाрдд рдоें рднी। рдмोрд▓ा:

- рдЖрдкрдХो рдХोрдИ рд╣िрд╕ाрдм рдирд╣ीं рдЪुрдХाрдиा рд╣ै। рдЛрдг рддो рдоैं рдЪुрдХा рд░рд╣ा рд╣ूँ рд╡рд╣ рднी рдмрд╣ुрдд рдеोреЬा рд╕ा। рдЕрдЧрд░ рдХुрдЫ рдЪुрдХाрдиा рд╣ी рд╣ै рддो рдоुрдЭे рдФрд░ рдоेрд░े рдЬैрд╕े рд▓ोрдЧों рдХो, рди рдХि рдЖрдк рд▓ोрдЧों рдХो।

рдЕрдмрдХी рдмाрд░ рд░рдЧ्рдШू рдмोрд▓ा:

- рдЖрдкрдХी рдмाрдд рдкूрд░ी рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдЖрддी рдкрд░ рдЗрддрдиा рдЬрд░ूрд░ рд╣ै рднрдЗрдпा рд╣рдоाрд░े рдкрд╣рд▓े рдЬрдирдо рдХे рдХुрдЫ рдкुрдг्рдп рд░рд╣े рд╣ोंрдЧे рдирд╣ीं рддो рдЖрдк рдЬैрд╕े рд▓ोрдЧрди рд╕े рд╣рдоें рдЗрддрдиी рдорджрдж рди рдоिрд▓рддी।

- рдЪрд▓ें рднाрдИ, рдЖрдк рд╣ाрде рдоुँрд╣ рдзो рд▓ें। рдмрдЪ्рдЪा рднी рджेрдЦो рднूрдЦा рд╕ो рдЧрдпा। рдкрд╣рд▓े рдЖрдк рд▓ोрдЧ рднोрдЬрди рдХрд░ рд▓ो рддрдм рддрдХ рдпे рднी рдЬाрдЧ рдЬाрдпрдЧा। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдпे рдХुрдЫ рджूрдз рдХा рдк्рд░рдмंрдз рдХрд░рддा рд╣ूँ.

рдЗрддрдиे рдоें рд╕ुрдорддि рдЬी (рдмिрд░рдЬू рдХी рдоाрддाрдЬी) рднी рдЖ рдЧрдИ рдмोрд▓ीं:

- рдЕрднि рд░ेрдбिрдпो рд╕рдоाрдЪाрд░ рдоें рд╕ुрдиा рд╣ै рдХि рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рдмрд╕ों рдХा рдЗंрддрдЬाрдо рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै. рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрдЧा рдпे рд▓ोрдЧ рдЖрдЬ рдпрд╣ीं рдкрд░ рд░ुрдХ рдЬाрдпें। рдХрд▓ рд╕ुрдмрд╣ рддрдХ рд╕ाрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓ рд╕рдХेрдЧी рдФрд░ рддрднी рдЗрди рд▓ोрдЧों рдХा рдЬाрдиा рдаीрдХ рд░рд╣ेрдЧा।

рдЕрдЧрд▓े рджिрди рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдкैрджрд▓ рдЪрд▓ рд░рд╣े рд▓ोрдЧों рдХो рдмрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рднेрдЬрдиे рдХा рдЗंрддрдЬाрдо рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा рд╕ाрде рд╣ी рдпрд╣ рднी рддрдп рдеा рдХि рдЕрдкрдиे рдЧाँрд╡ рдпा рдирдЧрд░ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдкрд░ рдХुрдЫ рд╕рдордп рддрдХ рд╕рднी рдЖрдЧрди्рддुрдХों рдХो рдЕрд▓рдЧ рд╣ी рд░рдЦा рдЬाрдпрдЧा। рдмिрд░рдЬू рдиे рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХो рдлрддेрд╣рдкुрд░ рдХी рдмрд╕ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдпा। рдоाँ рдиे рдЙрдирдХे рд░ाрд╕्рддे рдХे рд▓िрдпे рдХुрдЫ рдЦाрдиा рд░рдЦ рджिрдпा рдеा рдЬो рдЙрд╕рдиे рд░рдЧ्рдШू рдХो рджे рджिрдпा।

рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХो рд╡िрджा рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдмिрд░рдЬू рдШрд░ рдЖрдХрд░ рдоाँ рд╕े рдмोрд▓ा:

- рдоाँ, рдиिрдпрдо рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдоैं рднी рдЕрдкрдиे рдХрдорд░े рдоें рд╣ी рд░рд╣ूँрдЧा рдФрд░ рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ुрдИ рддो рдЬाँрдЪ рднी рдХрд░рд╡ा рд▓ूंрдЧा। рдЖрдкрдХो рднी рдпाрдж рд░рдЦрдиा рд╣ै рдХि рдХुрдЫ рджिрди рдоेрд░े рдХрдорд░े рдХी рддрд░рдл рдмिрд▓рдХुрд▓ рдирд╣ीं рдЖрдиा। рдоेрд░ा рдЦाрдиा рднी рдмाрд╣рд░ рдХी рдоेрдЬ рдкрд░ рд░рдЦрд╡ा рджेрдиा, рдоैं рдЦुрдж рдЖрдХрд░ рд▓े рд▓िрдпा рдХрд░ूंрдЧा।

рдЙрд╕ рджिрди рдмिрд░рдЬू рдХो рдЬीрд╡рди рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рд▓рдЧा рдХि рдЙрд╕рдХी рд╣िрдкोрдХ्рд░िрд╕ी рдХा рд╕्рддрд░ рд╢ाрдпрдж рдеोреЬा рдХрдо рд╣ुрдЖ рд╣ै; рдХुрдЫ рдЕрдкрд░ाрдз-рдмोрдз рднी рдзूрдоिрд▓ рд▓рдЧा। рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рд╕े рдХुрдЫ рд╕ंрддुрд╖्рдЯ рдеा, рдЪрд▓ो рдХुрдЫ рддो рд╕рд╣ी рджिрд╢ा рдоें рдХрджрдо рд╣ै।

рдЙрд╕ рджिрди рдХे рдмाрдж рд╕े рдПрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдмिрд░рдЬू рдХो рдирдЬрд░ рдЖрдпा рдЬिрд╕рдХा рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рдЖрдЬ рддрдХ рди рдЬाрди рдкाрдпा। рдЙрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рдмाрдж рдЙрд╕े рд╕рдкрдиे рдХрдо рдЖрдиे рд▓рдЧे।