рд╡िрднाрдЧाрдз्рдпрдХ्рд╖, рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡िрднाрдЧ, рд╕ंрддाрд▓ рдкрд░рдЧрдиा рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд╕िрджो-рдХाрди्рд╣ु рдоुрд░्рдоू рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рджुрдордХा-814101 (рдЭाрд░рдЦрдг्рдб) рдЪрд▓рднाрд╖: +91 993 965 8233
рд╡ैрджिрдХ рд╡ाрдЩ्рдордп рднाрд░рддीрдп рдордиीрд╖ा рдХा рд╕ंрдЪिрдд рдХोрд╖ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╡िрд╡िрдз рд╡िрдзाрдУं рдиे рдЕрдЦिрд▓ рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХो рдЕрдкрдиी рдУрд░ рдЖрдХृрд╖्рдЯ рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЧोрдж рдоें рдмैрдаे рдЛрд╖िрдпों рдХे рдЙрдж्рдЧाрд░ рд╣ैं, рдХрд░्рдордХाрдг्рдб рдХी рдкूрд░्рдг рдЖрд╕्рдеा рд╣ै, рдХाрд╡्рдп рдХी рдордзुрд░ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै, рдЕрдирди्рдд рдоें рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдХे рдЕрд╡рдзाрд░рдг рдХी рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा рд╣ै, рддाрд░्рдХिрдХ рдоेрдзा рдХी рдЧрд╡ेрд╖рдгा рд╣ै, рддो рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рд╡िрд╡िрдз рдкрдХ्рд╖ों рдХा рдЙрди्рдоीрд▓рди рднी рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рд╡ेрджрдд्рд░рдпी, рдм्рд░ाрд╣्рдордг, рдЖрд░рдг्рдпрдХ рдФрд░ рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рд╡ैрджिрдХ рд╡ाрдЩ्рдордп рдХे рдмृрд╣рдж् рднрдг्рдбाрдЧाрд░ рд╣ैं рд╡рд╣ीं рд╡ेрджांрдЧ рд╡ेрджाрд░्рде рдХो рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рд╕рдордЭрдиे рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡ेрдж рднрдЧрд╡ाрди् рдХे рдЕंрдЧрд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ैं। рдХрд╣ा рднी рдЧрдпा рд╣ै - “рд╡ेрджः рдЕрдЩ्рдЧрдпрди्рддे рдЬ्рдЮाрдпрди्рддे рдЕрдоीрднिः рдЗрддि рд╡ेрджाрдЩ्рдЧाрдиि” рдЕрд░्рдеाрдд् рдЬिрд╕рд╕े рд╡ेрджों рдХे рдЕрд░्рдеों рдХो рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рд╡े рд╡ेрджांрдЧ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рд╡ेрджांрдЧ рд╡ेрджों рдХे рднाрдЧ рдирд╣ीं рд╣ैं рдЕрдкिрддु рд╡े рд╡ेрджों рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХे рд░рдХ्рд╖рдХ рд╣ैं рдЬो рдЕрд░्рдеों рдХो рд╕рдордЭрдиे-рд╕рдордЭाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрддे рд╣ें। рд╡ेрджांрдЧों рдХो рдЬाрдиे рдмिрдиा рд╡ेрджों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдЕрдзूрд░ा рд╣ी рд░рд╣рддा рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖ा, рдХрд▓्рдк, рд╡्рдпाрдХрд░рдг, рдиिрд░ुрдХ्рдд, рдЫрди्рдж рдФрд░ рдЬ्рдпोрддिрд╖् рдпे рдЫрд╣ рд╡ेрджांрдЧ рдХрд╣े рдЧрдП рд╣ैं -
“рд╢िрдХ्рд╖ा рдХрд▓्рдкोрд╜рде рд╡्рдпाрдХрд░рдгं рдиिрд░ुрдХ्рддं рдЫрди्рджрд╕ा рдЪ рдпः।
рдЬ्рдпोрддिрд╖ाрдордпрдиं рдЪैрд╡ рд╡ेрджाрдЩ्рдЧाрдиि рд╖рдбैрд╡ рддु॥”
рдЖрдЪाрд░्рдп рдкाрдгिрдиी рдиे рдкाрдгिрдиीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рд╡ेрджों рдХी рдкुрд░ुрд╖ рд░ूрдк рдоें рддрдеा рд╡ेрджांрдЧों рдХो рдЙрд╕рдХे рд╡िрднिрди्рди рдЕंрдЧों рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ुрди्рджрд░ рдХрд▓्рдкрдиा рдХी рд╣ै -
“рдЫрди्рджः рдкाрджौ рддु рд╡ेрджрд╕्рдп рд╣рд╕्рддौ рдХрд▓्рдкोрд╜рде рдкрда्рдпрддे।
рдЬ्рдпोрддिрд╖ाрдордпрдиं рдЪрдХ्рд╖ुः рдиिрд░ुрдХ्рддं рд╢्рд░ोрдд्рд░рдоुрдЪ्рдпрддे॥
рд╢िрдХ्рд╖ा рдШ्рд░ाрдгं рддु рд╡ेрджрд╕्рдп рдоुрдЦं рд╡्рдпाрдХрд░рдгंрд╕्рдоृрддрдо्
рддрд╕्рдоाрдд्рд╕ाрдЩ्рдЧрдордзीрдд्рдпैрд╡ рдм्рд░рд╣्рдорд▓ोрдХे рдорд╣ीрдпрддे॥
рдЕрд░्рдеाрдд्- рд╡ेрдж рдХे рдкैрд░ рдЫрди्рдж рд╣ैं, рд╣ाрде рдХрд▓्рдк рд╣ैं, рдиेрдд्рд░ рдЬ्рдпोрддिрд╖् рд╣ै, рдХाрди рдиिрд░ुрдХ्рдд рд╣ै, рдиाрд╕िрдХा рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ै рдФрд░ рдоुрдЦ рд╡्рдпाрдХрд░рдг рд╣ै। рдЕंрдЧों рд╕рд╣िрдд рд╡ेрджों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдХे рд╣ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдм्рд░рд╣्рдо рд▓ोрдХ рдоें рдорд╣िрдоा рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЪाрд░ों рд╡ेрджों рдХे рдорди्рдд्рд░ рдк्рд░ाрдпः рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЫрди्рджों рдоें рдиिрдмрдж्рдз рд╣ैं рддो рдЙрди рдЫрди्рджों рдХो рдкैрд░ рдХी рдЙрдкрдоा рдХ्рдпों рджी рдЧрдИ рд╣ै? рдпрд╣ рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдордиुрд╖्рдп рдЖрджि рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХे рд╢рд░ीрд░ рдоें рдкैрд░ рдЬрд╣ाँ рд╕ाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХे рднाрд░ рдХो рдеाрдоे рд╣ुрдП рд░рд╣рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рд╕्рдеाрди рд╕े рджूрд╕рд░े рд╕्рдеाрди рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░рдкрд░िрдгाрдоाрдд्рдордХ рдЕрдерд╡ा рдоाрдд्рд░ाрдХ्рд╖рд░-рдиिрдпрддाрдд्рдордХ рд╡ेрджрд╡ाрдгी рдХे рдЖрдзाрд░рднूрдд рдЧाрдпрдд्рд░ी рдЖрджि рдЫрди्рдж рднी рдк्рд░рдпोрдЧрдХाрд▓ рдоें рд╡рдХ्рддाрдУं рдХी рд╡ाрдгिрдпों рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рд╣ोрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ी рд╕्рд╡рд░ рдЫрди्рджोрдпुрдХ्рдд рдорди्рдд्рд░ों рдХा рдЪрд▓рдиा рдФрд░ рдЫрди्рдж рдкрд░ рдЯिрдХрдиा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдЫрди्рджों рдХो рдкाрджрд╕्рдеाрдиी рдЙрдкрдоिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдкрдд्рд░ рдоें рд╡ेрдж рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдкाрджрд╕्рд╡рд░ूрдк рдкंрдЪрдо рдЕंрдЧ рдЫрди्рдж рдФрд░ рд╡ैрджिрдХ рд╡ाрдЩ्рдордп рдоें рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рд╡िрд╡िрдз рдкрдХ्рд╖ों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рд╕ाрде рд╣ी рд╡ेрджрдорди्рдд्рд░ों рдХे рд╢ुрдж्рдз рдкाрда рдХे рд▓िрдП рдПрд╡ं рдЕрд░्рдеाрд╡рдмोрдз рдХे рд▓िрдП рдЫрди्рдж рдХी рдорд╣рдд्рддा рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा рдЧрдпा рд╣ै। рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдЧाрдпрдд्рд░ी, рдЙрд╖्рдгिрдХ्, рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк्, рдмृрд╣рддी, рдкंрдХ्рддि, рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк्, рдЬрдЧрддी рдЖрджि рдкрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЪрд░्рдЪा рдХी рдЧрдИ рд╣ै।
рд╡िрджिрдд рд╣ै рдХि рд╡ैрджिрдХ рд╡ाрдЩ्рдордп рдоें рдЫрди्рджः рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдеाрди рд╣ै। рдпрд╣ рд╡ेрдж рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд् рдЙрдкрдХाрд░рдХ рд╣ै। рд╖рдбंрдЧों рдоें рдЕрди्рдпрддрдо рд╣ै। рд╡ेрджाрд░्рде рдк्рд░ाрд╕ाрдж рдЗрд╕ी рдкрд░ рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рд╡िрдж्рдпा рд╕्рдеाрди рднी рд╣ै। рдХाрд╡्рдп рдХा рддो рдпрд╣ рдк्рд░ाрдг рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ी рд╣ै। рдЫрди्рдж рдЬ्рдЮाрди рдХे рдмिрдиा рдирд╡ीрди рдХाрд╡्рдп-рд╕рд░्рдЬрди рдЕрд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै рддрдеा рдХाрд╡्рдпों рдоें рдЕрдк्рд░рддिрд╣рдд рдЧрддि рднी рдЕрд╢рдХ्рдп рд╣ै। рдпुрдзिрд╖्рдаिрд░ рдоीрдоांрд╕рдХ рдХी рдпрд╣ рдЙрдХ्рддि рдХि ‘рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рд╕рдо्рдпрдХ् рдЬ्рдЮाрди рдХे рдмिрдиा рд╡ेрдж рдХे рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрд░्рде рдХी рдк्рд░рддीрддि рдЕрд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै’ рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╣ै।
рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдк्рд░ाрдЪीрди рдиाрдо рдЫрди्рджोрд╡िрдЪिрддि рд╣ै। рдЗрд╕ рдиाрдо рдХा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЧ्рд░рди्рде рдЬिрд╕рдоें рдЫрди्рджों рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЪрдпрди (рдЪिрддि, рд╕ंрдЧ्рд░рд╣) рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ो। рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдХрдИ рдФрд░ рдиाрдо рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдпुрдзिрд╖्рдаिрд░ рдоीрдоांрд╕рдХ рдЕрдкрдиे рдХाрд▓рдЬрдпी рдЧ्рд░рди्рде рд╡ैрджिрдХ-рдЫрди्рджोрдоीрдоांрд╕ा рдоें рднी рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрдеा - рдЫрди्рджोрд╜рдиुрд╢ाрд╕рди, рдЫрди्рджोрд╡िрд╡ृрддि, рдЫрди्рджोрдоाрди, рдЫрди्рджोрднाрд╖ा, рдЫрди्рджोрд╡िрдЬिрдиी рддрдеा рдЫрди्рджोрд╡्рдпाрдЦ्рдпाрди рдЖрджि। рдЖрдЪाрд░्рдп рдкिंрдЧрд▓ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдоिрдд рдпрд╣ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдЗрддрдиा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै рдХि рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╣ी рдкिंрдЧрд▓ рдХे рдиाрдо рд╕े рд░ूреЭ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХो рд╡िрдж्рдпाрд╕्рдеाрди рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рд╡ाрдпुрдкुрд░ाрдг рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै -
рдЕंрдЧाрдиि рд╡ेрджाрд╢्рдЪрдд्рд╡ाрд░ो рдоीрдоांрд╕ा рди्рдпाрдпрд╡िрд╕्рддрд░ः।
рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ं рдкुрд░ाрдгं рдЪ рд╡िрдж्рдпाрд╢्рдЪрддुрд░्рджрд╢॥ (61/78)
рдпाрдЬ्рдЮрд╡рд▓्рдХ्рдп рд╕्рдоृрддि рднी рдХрд╣рддी рд╣ै -
рдкुрд░ाрдгрди्рдпाрдпрдоीрдоांрд╕ाрдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ाрдЩ्рдЧрдоिрд╢्рд░िрддाः।
рд╡ेрджाः рд╕्рдеाрдиाрдиि рд╡िрдж्рдпाрдиां рдзрд░्рдорд╕्рдп рдЪ рдЪрддुрд░्рджрд╢॥ (1/3)
рдЫрди्рдж рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрд░्рде:- рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡ाрдЩ्рдордп рдоें рдЫрди्рджः рдкрдж рд╡िрд╡िрдз рдЕрд░्рдеों рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдпрдеा - рд╕ूрд░्рдп, рд╕ूрд░्рдпрд░рд╢्рдоि, рд╕рдк्рддрдзाрдо, рдЕрдЧ्рдиिрдк्рд░िрдпाрддрдиू, рд╡ेрджрд╡िрд╢ेрд╖, рдЧाрдпрдд्рд░ी рдЖрджि рдкрдж्рдп, рд╕ंрд╣िрддा, рд╡ेрдж, рдЗрдЪ्рдЫा, рдЕрднिрд▓ाрд╖ा, рдЖрд░्рд╖рдЧ्рд░рди्рде, рдЕрдиिрдпрди्рдд्рд░िрдд рдЖрдЪाрд░ (рд╕्рд╡ैрд░) рдЖрджि। рдХोрд╢рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдЫрди्рджः рдкрдж рдХा рдЕрд░्рде рдкрдж्рдп рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд▓ोрдХ рдоें рднी рдпрд╣ рдк्рд░ाрдпः рдкрдж्рдп рдЕрд░्рде рдоें рд╣ी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै। рдкрд░рди्рддु рдк्рд░ाрдЪीрди рдЖрд░्рд╖рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдЧрдж्рдп рднी рдЫрди्рджोрдпुрдХ्рдд рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рднрд░рддрдоुрдиि рдЕрдкрдиे рдиाрдЯ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдХрд╣рддे рд╣ैं - рдЫрди्рджोрд╣ीрдиो рди рд╢рдм्рджोрд╜рд╕्рддि рди рдЫрди्рджः рд╢рдм्рджрд╡рд░्рдЬिрддрдо्। (14/45) рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдиिрд░ुрдХ्рдд рдХे рдЯीрдХाрдХाрд░ рдЖрдЪाрд░्рдп рджुрд░्рдЧ рдиिрд░ुрдХ्рдд рдХी рд╡ृрдд्рддि рдоें рдХрд╣рддे рд╣ैं - рдиाрдЪ्рдЫрди्рджрд╕ि рд╡ाрдЧुрдЪ्рдЪрд░рддि। (7/2) рдХाрдд्рдпाрдпрдирдоुрдиि рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдЬ्рдЮाрдиी рдкुрд░ुрд╖ рдХे рд▓िрдП рд╕ाрд░ा рд╡ाрдЩ्рдордп рдЫрди्рджोрд░ूрдк рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЫрди्рдж рдФрд░ рдкृрдЪ्рдЫा рдХे рдмिрдиा рдХोрдИ рд╢рдм्рдж рдк्рд░рд╡ृрдд्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा - “рдЫрди्рджोрднूрддрдоिрджंрд╕рд░्рд╡ंрд╡ाрдЩ्рдордпंрд╕्рдпाрдж्рд╡िрдЬाрдирддः। рдиाрдЪ्рдЫрди्рджрд╕ि рди рдЪाрдкृрд╖्рдЯे рд╢рдм्рджрд╢्рдЪрд░рддि рдХрд╢्рдЪрди॥” рдЗрд╕ рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рдЫрди्рдж рд╕े рд╣рдоाрд░ा рдз्рдпेрдп рд╡ैрджिрдХ рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдкрдж्рдп рдЕрдерд╡ा рдЧрдж्рдп рдХे рд░рдЪрдиा рд╡िрд╢ेрд╖ рдХे рдиिрдпрдоों рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рд╣ै।
рдЫрди्рдж рд╢рдм्рдж рдХी рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि:- рдЖрд╣्рд▓ाрджाрд░्рдердХ рдЪैрд░ाрджिрдХ ‘рдЪрджि’ рдзाрддु рд╕े ‘рдЪрди्рджेрд░ाрджेрд╢्рдЪ рдЫः’ (3/4/668) рд╕ूрдд्рд░ рд╕े ‘рдЕрд╕ुрди्’ рдк्рд░рдд्рдпрдп рдХрд░рдХे рддрдеा рдЪрдХाрд░ рдХो рдЫрдХाрд░ाрджेрд╢ рдХрд░рдХे рдЫрди्рджः рд╢рдм्рдж рдмрдирддा рд╣ै। рдЕрд░्рде рд╣ै- ‘рдЫрди्рджрдпрддि рдЖрд╣्рд▓ाрджрдпрддि рдЪрди्рдж्рдпрддेрд╜рдиेрди рд╡ा рдЫрди्рджः’, рдЕрд░्рдеाрдд् рдЬो рдордиुрд╖्рдпों рдХो рдк्рд░рд╕рди्рди рдХрд░े, рдЙрд╕рдХा рдиाрдо рдЫрди्рдж рд╣ै। рдЕрдерд╡ा рдЫाрджрдиाрд░्рдердХ рдЪैрд░ाрджिрдХ ‘рдЫрдж्’ рдзाрддु рд╕े ‘рдЕрд╕ुрди्’ рдк्рд░рдд्рдпрдп рдХрд░рдХे ‘рдкृрд╖ोрджрд░ाрджिрдд्рд╡ाрдд्’ рдиुрдоाрдЧрдо рдХрд░рдХे рдЫрди्рджः рдкрдж рдмрдирддा рд╣ै। “рдЫाрджрдпрддि рдорди्рдд्рд░рдк्рд░рддिрдкाрдж्рдпрдпрдЬ्рдЮाрджीрдиीрддिрдЪ्рдЫрди्рджः ।” рдЬो рдпрдЬ्рдЮाрджि рдХी рдЕрд╕ुрд░ाрджिрдХों рдХे рдЙрдкрдж्рд░рд╡рд╕े рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░े, рдЙрд╕े рдЫрди्рдж рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдиिрд░ुрдХ्рддрдХाрд░ рдпाрд╕्рдХ рдиे рднी рдЫрди्рдж рд╢рдм्рдж рдХा рдРрд╕ा рд╣ी рдЕрд░्рде рдмрддрд▓ाрдпा рд╣ै- ‘рдорди्рдд्рд░ा рдордирдиाрдд्। рдЫрди्рджांрд╕ि рдЫाрджрдиाрдд् (рд╕्рддोрдоः рд╕्рддрд╡рдиाрдд्) । рдпрдЬुрд░्рдпрдЬрддेрд░िрдд्рдпाрджि।’ (рдиिрд░ुрдХ्рдд 7/3/12) ‘рдордирди рдХрд░рдиे рд╕े рдд्рд░ाрдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╢рдм्рджрд╕рдоूрд╣ рдХो рдорди्рдд्рд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЬिрд╕рд╕े рдпрдЬ्рдЮाрджि рдЫाрджिрдд рд╣ों (рд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ों), рдЙрд╕े рдЫрди्рдж рдХрд╣рддे рд╣ैं, (рдЬिрд╕рд╕े рджेрд╡рддा рдХी рд╕्рддुрддि рдХी рдЬाрдп, рдЙрд╕े рд╕्рддोрдо рдХрд╣рддे рд╣ैं)। рдЬिрд╕рд╕े рдпрдЬ्рдЮ рдХिрдпा рдЬाрдп, рдЙрд╕े рдпрдЬुः рдХрд╣рддे рд╣ैं।” рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЗрд╕рдХे рджो рдЕрд░्рде рд╣ैं - рдПрдХ рддो рдЖрдЪ्рдЫाрджрди рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдЖрд╣्рд▓ाрджрди। ‘рдЫрджि рд╕ंрд╡рд░рдгे’ рдФрд░ ‘рдЪрджि рдЖрд╣्рд▓ाрджрдиे’ рдзाрддु рд╕े рдЗрд╕рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдЖрдЪ्рдЫाрджрди рд╕े рдЖрд╢рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЫрди्рдж рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд░рд╕, рднाрд╡ рддрдеा рд╡рдг्рд░्рдпрд╡िрд╖рдп рдХो рдЖрдЪ्рдЫाрджिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬो рд╡िрдж्рд╡ाрди् рдЫрди्рдж рдХी рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि ‘рдЪрджि рдЖрд╣्рд▓ाрджрдиे’ рд╕े рдоाрдирддे рд╣ैं, рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрд╣्рд▓ाрджрди рдХा рдЕрд░्рде рдордиोрд░рдЮ्рдЬрди рд╣ोрддा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд् рдЫрди्рдж рдоाрдирд╡-рдорди рдХा рдордиोрд░рдЮ्рдЬрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЕрддः рдЫрди्рдж рд╡ेрджों рдХे рдЖрд╡рд░рдг рдФрд░ рдоाрдирд╡-рдорди рдХे рдЖрд╣्рд▓ाрджрди рдХे рд╕ाрдзрди рд╣ैं।
рдЫрди्рдж рдХा рд▓рдХ्рд╖рдг:- рдХाрдд्рдпाрдпрди рдиे рд╕рд░्рд╡ाрдиुрдХ्рд░рдордгी (12/6) рдоें рдЫрди्рдж рдХा рд▓рдХ्рд╖рдг рджिрдпा рд╣ै - “рдпрджрдХ्рд╖рд░рдкрд░िрдоाрдгं рддрдЪ्рдЫрди्рджः” рдЕрд░्рдеाрдд् рдЬिрд╕рдоें рд╡рд░्рдгों рдпा рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ै, рдЙрд╕े рдЫрди्рдж рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХा рдЖрдзाрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдпा рд╡рд░्рдгों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд╣ै। рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣ी рдЫрди्рджों рдХे рдиाрдо рд░рдЦे рдЧрдП рд╣ैं। рд╢्рд░ुрддि рдоें рднी рдЫрди्рдж рдХा рдпрд╣ी рдЕрд░्рде рдк्рд░рддिрдкाрджिрдд рд╣ै। “ 24 рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХा рдЧाрдпрдд्рд░ी, 28 рдХा рдЙрд╖्рдгिрдХ्, 32 рдХा рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк्, 36 рдХा рдмृрд╣рддी, 40 рдХा рдкंрдХ्рддि, 44 рдХा рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк्, 48 рдХा рдЬрдЧрддी, 52 рдХा рдЕрддिрдЬрдЧрддी, 56 рдХा рд╢рдХ्рд╡рд░ी, 60 рдХा рдЕрддिрд╢рдХ्рд╡рд░ी, 64 рдХा рдЕрд╖्рдЯि, 68 рдХा рдЕрдд्рдпрд╖्рдЯि, 72 рдХा рдзृрддि, 76 рдХा рдЕрддिрдзृрддि, 80 рдХा рдХृрддि, 84 рдХा рдк्рд░рдХृрддि, 88 рдХा рдЖрдХृрддि, 92 рдХा рд╡िрдХृрддि, 96 рдХा рд╕ंрдХृрддि, 100 рдХा рдЕрднिрдХृрддि рдФрд░ 104 рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХा рдЙрдд्рдХृрддि рдЫрди्рдж рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ 24 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░ 104 рдЕрдХ्рд╖рд░ рддрдХ рдЧाрдпрдд्рд░ी рдЖрджि 21 рдЫрди्рдж рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрдирдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдоें рдПрдХ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХрдо рд╣ोрдиे рд╕े ‘рдиिрдЪृрдд्’ рд╡िрд╢ेрд╖рдг рд▓рдЧрддा рд╣ै рдФрд░ рдПрдХ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиे рд╕े ‘рднूрд░िрдЬ्’ рд╡िрд╢ेрд╖рдг рд▓рдЧрддा рд╣ै। рджो рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХрдо рд╣ोрдиे рд╕े ‘рд╡िрд░ाрдЯ्’ рд╡िрд╢ेрд╖рдг рд▓рдЧрддा рд╣ै рдФрд░ рджो рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиे рд╕े ‘рд╕्рд╡рд░ाрдЯ्’ рд╡िрд╢ेрд╖рдг рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрди рдкूрд░्рд╡ोрдХ्рдд рдЫрди्рджों рдХे рдЕрдиेрдХ рднेрдж рд╕рд░्рд╡ाрдиुрдХ्рд░рдорд╕ूрдд्рд░, рдкिрдЩ्рдЧрд▓рд╕ूрдд्рд░ाрджि рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рд╣ैं।
рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा:- рдм्рд░ाрд╣्рдордгрдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдЫрди्рджों рдХे рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХे рдмाрдж рд╢ांрдЦाрдпрди рд╢्рд░ौрддрд╕ूрдд्рд░ рдоें рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдЫрди्рджः рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЪрд░्рдЪा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдЧ्рд░рди्рде рдоें рдЧाрдпрдд्рд░ी, рдЙрд╖्рдгिрдХ्, рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк्, рдмृрд╣рддी, рдкंрдХ्рддि, рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк् рдФрд░ рдЬрдЧрддी рдиाрдо рд╕े рд╕ाрдд рдЫрди्рджों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдЫрди्рджों рдХे рдиाрдо рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдд्рд░िрдкрджा, рдкुрд░ः, рдХрдХुрдн्, рд╡िрд░ाрдЯ्, рд╕рддः, рдиिрдЪृрдд् рдФрд░ рднुрд░िрдХ् рдЗрдд्рдпाрджि рдЙрдкрдиाрдоों рдХे рд╕ाрде рдХिрди्рд╣ीं рдЫрди्рджों рдХे рдкाрджों рдФрд░ рд╡рд░्рдгों рдХी рдЧрдгрдиा рднी рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдкाрддंрдЬрд▓ рдиिрджाрдирд╕ूрдд्рд░, рд╢ौрдирдХीрдп рдЛрдХ्рдк्рд░ाрддिрд╢ाрдЦ्рдп рддрдеा рдХाрдд्рдпाрдпрдиीрдп рдЛрдХ्рд╕рд░्рд╡ाрдиुрдХ्рд░рдордгी рдоें рднी рдЙрдХ्рдд рд╕ाрддों рдЫрди्рджों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдХुрдЫ рдЫрди्рдж рдк्рд░рд╡рдХ्рддाрдУं- рддाрдг्рдбी, рдХ्рд░ौрд╖्рдЯुрдХि, рдпाрд╕्рдХ, рд╕ैрддрд╡, рдХाрд╢्рдпрдк, рд╢ाрдХрд▓्рдп, рд░ाрдд рддрдеा рдоाрдг्рдбрд╡्рдп рдХा рдиाрдоोрд▓्рд▓ेрдЦ рдкिрдЩ्рдЧрд▓ीрдп рдЫрди्рджःрд╕ूрдд्рд░ рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдХिंрддु рдЙрдирдХे рдЫрди्рджः рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЧ्рд░рди्рдеों рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рд╡ेрджाрдЩ्рдЧ рдХा рдЖрдзाрд░-рдЧ्рд░рди्рде рд╣ै рдкिрдЩ्рдЧрд▓ाрдЪाрд░्рдпрдХृрдд “рдЫрди्рджःрд╕ूрдд्рд░рдо्”। рдЗрд╕ рдорд╣рдиीрдп рдЧ्рд░рди्рде “рдЫрди्рджःрд╕ूрдд्рд░рдо्” рдХे рд░рдЪрдпिрддा рдЖрдЪाрд░्рдп рдкिрдЩ्рдЧрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ рдЧ्рд░рди्рде рд╕ूрдд्рд░рд░ूрдк рдоें рд╣ै рдФрд░ рдЖрда рдЕрдз्рдпाрдпों рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рд╣ै। рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╕े рдЪैрдеे рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рд╕ाрддрд╡ें рд╕ूрдд्рд░ рддрдХ рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджोंрдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рд╣ैं। рддрджрдирди्рддрд░ рд▓ौрдХिрдХ рдЫрди्рджों рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै।
рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдк्рд░ाрдЪीрди рд╡िрдж्рд╡ाрди - рдкिрдЩ्рдЧрд▓ рдиे рдЕрдкрдиे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЧ्рд░рди्рде рдЫрди्рджः рд╕ूрдд्рд░ рдоें рдЕрдиेрдХ рдЫрди्рджः рдк्рд░рд╡рдХ्рддाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै। рдиिрджाрдирд╕ूрдд्рд░ рддрдеा рдЙрдкрдиिрджाрдирд╕ूрдд्рд░ рдоें рд╕ाрдд рдФрд░ рдЪाрд░ рдЫाрди्рджрд╕-рдЖрдЪाрд░्рдпों рдХे рдорддों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै। рдкिрдЩ्рдЧрд▓ рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдЫрди्рджः-рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╡िрд╖рдпрдХ рдХोрдИ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рдЧ्рд░рди्рде рддो рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдХिंрддु рдкिрдЩ्рдЧрд▓ рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдЬिрди рдЪाрд░ рдЖрдЪाрд░्рдпों рдиे рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдЧ्рд░рди्рде рдоें рдЫрди्рджों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рд╣ै, рдЙрдирдХे рдиाрдо рд╣ैं - рднрд░рдд, рдкрддрдЮ्рдЬрд▓ि, рд╢ौрдирдХ рдФрд░ рдХाрдд्рдпाрдпрди। рдкिрдЩ्рдЧрд▓ рдиे рдЕрдкрдиे рдЧ्рд░рди्рде рдоें рдЬिрди рдЖрда рдЫाрди्рджрд╕-рдЖрдЪाрд░्рдпों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै, рдЙрдирдХे рдЫрди्рджोрдЧ्рд░рди्рде рддो рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рдХिंрддु рдЙрдирдХे рдиाрдо рд╕े рдПрдХ-рдПрдХ рдЫрди्рдж рдЕрд╡рд╢्рдп рдоिрд▓рддा рд╣ैं।
рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЧ्рд░рди्рде:- рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдЧ्рд░рди्рде рдЖрдЪाрд░्рдп рдкिंрдЧрд▓ рдХृрдд рдЫрди्рджः рд╕ूрдд्рд░ рд╣ै। рд╡ैрд╕े рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рд╕े рд╕ंрдмрдж्рдз рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЧ्рд░рди्рде рд╣ै - рдЛрдк्рд░ाрддिрд╢ाрдЦ्рдп (рдкрдЯрд▓ 16 рд╕े 18), рд╢ांрдЦाрдпрди рд╢्рд░ौрддрд╕ूрдд्рд░ (рдХेрд╡рд▓ 7/27 рдоें), рд╕ाрдорд╡ेрдж рдХा рдиिрджाрдирд╕ूрдд्рд░, рдкिंрдЧрд▓-рдк्рд░рдгीрдд рдЫрди्рджः рд╕ूрдд्рд░ рдФрд░ рдХाрдд्рдпाрдпрди-рдХृрдд рджो рдЫрди्рджोрд╜рдиुрдХ्рд░рдордгिрдпाँ। рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рдж рд╡ृрдд्рддाрдд्рдордХ (рд╡рд░्рдгрд╡ृрдд्рдд) рд╣ैं। рд╡ेрджों рдоें рдоाрдд्рд░िрдХ рдЫрди्рджों рдХा рдЕрднाрд╡ рд╣ै । рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкाрдж рдоें рд╡рд░्рдгों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ै। рдЛрдХ् рдк्рд░ाрддिрд╢ाрдЦ्рдп рдХे рддीрди рдкрдЯрд▓ों (рдЕрдз्рдпाрдпों) рдоें рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЫрди्рджों рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рд╡िрд╡ेрдЪрди рд╣ै। рдиिрджाрдирд╕ूрдд्рд░ рдоें рдЫрди्рджों рдХे рдиाрдо рдФрд░ рд▓рдХ्рд╖рдг рджिрдП рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рдЫрди्рджों рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕ाрдорд╡ेрдж рдХे рдЕंрдЧ рдЙрдХ्рде, рд╕्рддोрдо, рдЧाрди рдЖрджि рдХा рднी рд╡िрд╡ेрдЪрди рд╣ै। рдХुрдЫ рдк्рд░ाрдЪीрди рд▓ेрдЦрдХ рдЗрд╕े рдкрддंрдЬрд▓ि рдХी рд░рдЪрдиा рдоाрдирддे рд╣ैं। рдкिंрдЧрд▓ рдХे рдЫрди्рджःрд╕ूрдд्рд░ рдХे рдкूрд░्рд╡рднाрдЧ рдоें рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХा рд╡िрд╡ेрдЪрди рд╣ै। рдЙрдд्рддрд░рднाрдЧ рдоें рд▓ौрдХिрдХ рдЫрди्рджों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рд╣ै। рдХाрдд्рдпाрдпрди-рдХृрдд рдЫрди्рджोрд╜рдиुрдХ्рд░рдордгी рдоें рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЫрди्рджों рдХी рдиाрдоाрд╡рд▓ी рд╣ै।
рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा:- рд╡ेрджों рдоें 26 рдЫрди्рдж рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे 13 рдЫрди्рдж, рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдХे 8 рдФрд░ рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдоें 5 рдЫрди्рдж рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░рдХ्рдд рд╕ाрдорд╡ेрдж рдФрд░ рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдоें рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдУрд░ рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдоें рд╣ी рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЫрди्рдж рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рд╡ैрд╕े рднेрджोрдкрднेрдж рд╕े рдХुрд▓ 261 рдЫрди्рдж рд╡ेрджों рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХे рдоुрдЦ्рдп рднेрдж - рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХे рдоुрдЦ्рдп рднेрджों рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдРрдХрдордд्рдп рдирд╣ीं рд╣ै, рдкрд░ंрддु рд╕рдорд╕्рдд рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा 26 рд╣ै। рдЗрдирдоें рдк्рд░ाрдердоिрдХ 5 рдЫрди्рдж рд╡ेрдж рдоें рдЕрдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ैं рддрдеाрдкि рдЕрдерд░्рд╡ рд╡ेрдж рдоें рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рдЙрдирдХो рдЫोреЬрдХрд░ рдЕрд╡рд╢िрд╖्рдЯ рдЫрди्рджों рдХो рд╣рдо рддीрди рд╕рдк्рддрдХों рдоें рдмाँрдЯ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЫрди्рджों рдоें рдЧाрдпрдд्рд░ी рдк्рд░рдердо рдЫрди्рдж рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें 24 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЕрддः рдк्рд░рдердо рд╕рдк्рддрдХ рдЧाрдпрдд्рд░ी рд╕े рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдкूрд░्рд╡ рдХे рдкाँрдЪ рдЫрди्рдж рдЧाрдпрдд्рд░ी рдкूрд░्рд╡рдкंрдЪрдХ рдХे рдиाрдорд╕े рд╡िрдЦ्рдпाрдд рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдиाрдо рд╣ैं- (1) рдоा (рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╕ंреж 4), (2) рдк्рд░рдоा (рдЕреж рд╕ंреж 8), (3) рдк्рд░рддिрдоा (рдЕреж 12), (4) рдЙрдкрдоा (рдЕреж рд╕ंреж 16) (5) рд╕рдоा (рдЕреж рд╕ं0 20)- рдпे рдиाрдо рдЛрдХ् рдк्рд░ाрддिрд╢ाрдЦ्рдпрдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ैं। рдЕрди्рдп рдЧ्рд░рди्рдеोंрдоें рдЗрдирд╕े рднिрди्рди рдиाрдо рд╣ैं, рдЬैрд╕े- рднрд░рддрдоुрдиि рдХे рдиाрдЯ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдЙрдирдХे рдХ्рд░рдоाрдиुрд╕ाрд░ рдиाрдо рдпे рд╣ैं-рдЙрдХ्рддा, рдЕрдд्рдпुрдХ्рддा, рдордз्рдпा, рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдФрд░ рд╕ुрдк्рд░рддिрд╖्рдаा।
1. рдк्рд░рдердо рд╕рдк्рддрдХ рдХे рд╕ाрдд рдЫрди्рджों рдХे рдиाрдо рд╣ैं-рдЧाрдпрдд्рд░ी (24 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЙрд╖्рдгिрдХ् (28 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк् (32 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдмृрд╣рддी (36 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдкंрдХ्рддि (40 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк् (44 рдЕрдХ्рд╖рд░) рдФрд░ рдЬрдЧрддी (48 рдЕрдХ्рд╖рд░)। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ंрдХ्рд╖ेрдкрдоें рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджोंрдХा рд╡िрд╡рд░рдг рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
2. рдж्рд╡िрддीрдп рд╕рдк्рддрдХ рдХे рд╕ाрдд рдЫрди्рджों рдХे рдиाрдо рд╣ैं- рдЕрддिрдЬрдЧрддी (52 рдЕрдХ्рд╖рд░), рд╢рдХ्рд╡рд░ी (56 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЕрддिрд╢рдХ्рд╡рд░ी (60 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЕрд╖्рдЯि (64 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЕрдд्рдпрд╖्рдЯि (68 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдзृрддि (70 рд╡рд░्рдг рд╡्рдпूрд╣ рд╕े 72 рдЕрдХ्рд╖рд░) рдФрд░ рдЕрддिрдзृрддि (76 рдЕрдХ्рд╖рд░)।
3. рддृрддीрдп рд╕рдк्рддрдХ рдХे рд╕ाрдд рдЫрди्рджों рдХे рдиाрдо рд╣ैं- рдХृрддि (80 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдк्рд░рдХृрддि (84 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЖрдХृрддि (88 рдЕрдХ्рд╖рд░), рд╡िрдХृрддि (92 рдЕрдХ्рд╖рд░), рд╕ंрдХृрддि (96 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЕрднिрдХृрддि (100 рдЕрдХ्рд╖рд░) рдФрд░ рдЙрдд्рдХृрддि (104рдЕрдХ्рд╖рд░)।
рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдЫрди्рджोрд╡िрдзाрди:- рдпрдж्рдпрдкि рд╕ंрдЦ्рдпाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рджेрдЦा рдЬाрдп рддो рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें 20 рдЫрди्рджों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ुрдЖ рд╣ै рдкрд░рди्рддु рдЗрдирдоें рд╕े рдХेрд╡рд▓ 7 рдЫрди्рдж рд╣ी рдоुрдЦ्рдпрд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ैं। рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдХुрд▓ рдоंрдд्рд░ 10472 рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рд╕े рдЙрдХ्рдд рд╕ाрдд рдЫрди्рджों рдоें 10171 рдоंрдд्рд░ рд╣ैं। рд╢ेрд╖ 13 рдЫрди्рджों рдоें рдХुрд▓ 301 рдоंрдд्рд░ рд╣ैं। рдоुрдЦ्рдп рд╕ाрдд рдЫрди्рджों рдоें рднी рдХेрд╡рд▓ рдЪाрд░ рдЫрди्рдж рд╣ी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ैं - рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк्, рдЧाрдпрдд्рд░ी, рдЬрдЧрддी рдФрд░ рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк् । рдЗрдирдоें рд╣ी рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे рд▓рдЧрднрдЧ 90 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдоंрдд्рд░ рд╣ैं। рдоंрдд्рд░рд╕ंрдЦ्рдпा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЗрдирдХा рдХ्рд░рдо рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдпрд╣ рд╣ै -
1. рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк् (4251 рдоंрдд्рд░),
2. рдЧाрдпрдд्рд░ी (2449 рдоंрдд्рд░)
3. рдЬрдЧрддी (1346 рдоंрдд्рд░),
4. рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк् (858 рдоंрдд्рд░),
5. рдкंрдХ्рддि (498 рдоंрдд्рд░),
6. рдЙрд╖्рдгिрдХ् (398 рдоंрдд्рд░),
7. рдмृрд╣рддी (371 рдоंрдд्рд░)।
рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे рдЫрди्рдж:- рдЖрдЪाрд░्рдп рд╢ौрдирдХ рдХे рдорддाрдиुрд╕ाрд░ рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдЧाрдпрдд्рд░ी рд╕े рдЕрддिрдзृрддि рддрдХ 14 рдЫрди्рджों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдХिрди्рддु рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдХिрдпे рдЧрдпे рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рд╕े рдЬ्рдЮाрдд рд╣ुрдЖ рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдоें рдЧाрдпрдд्рд░ी рд╕े рдзृрддि рддрдХ 13 рдЫрди्рджों рдХा рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ै। рдЕрддिрдзृрддि рдЫрди्рдж рдХी рдЕрдХ्рд╖рд░-рдЧрдгрдиा рддो рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे рдХिрд╕ी рднी рдорди्рдд्рд░ рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рд╕рдорд╕्рдд рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдорди्рдд्рд░ рдоें рд╣ी рдЕрддिрдзृрддि рдЫрди्рдж рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рд╣ै рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे рдк्рд░рдердо рдордг्рдбрд▓ рдХा рд╕ूрдХ्рдд 127 рд╡ें рдХा рдЫрдаा рдорди्рдд्рд░। рдЗрд╕ी рдорди्рдд्рд░ рдоें рд╢ौрдирдХ, рдХाрдд्рдпाрдпрди рдФрд░ рд╡ेंрдХрдЯрдоाрдзрд╡ рдиे рдЕрддिрдзृрддि рдЫрди्рдж рдоाрдиा рд╣ै, рдХिंрддु рдЗрд╕рдоें рдЕрддिрдзृрддि рдЫрди्рдж рдХी рд╡рд░्рдг-рд╕ंрдЦ्рдпा 76 рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рдЕрдкिрддु 68 рд╡рд░्рдг рдоिрд▓рддे рд╣ैं, рдЬो рд╡्рдпूрд╣рдж्рд╡ाрд░ा рднी 76 рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдЧрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддे। рдПрдХ рдпा рджो рдЕрдХ्рд╖рд░ों рд╕े рди्рдпूрди рдЫрди्рдж рдХो рд╡рд░्рдгрдкूрд░्рддि рддो рд╡्рдпूрд╣рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдЧрдд рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै, рдХिंрддु рдЫрд╣ рд╡рд░्рдгां рдХी рдХрдоी рдХो рд╡्рдпूрд╣рдж्рд╡ाрд░ा рдкूрд░ा рдХрд░рдиा рд╕рд░्рд╡рдеा рдЕрд╕ंрдЧрдд рд╣ी рд╣ै। рдЕрддः рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд 13 рдЫрди्рдж рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं-
1. рдЧाрдпрдд्рд░ी 24 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/1/1)
2. рдЙрд╖्рдгिрдХ् 28 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/92/16)
3. рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк् 32 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/10/7)
4. рдмृрд╣рддी 36 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/36/7)
5. рдкंрдХ्рддि 40рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 9/113/4)
6. рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк् 44рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/24/1)
7. рдЬрдЧрддी 48 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 9/84/4)
8. рдЕрддिрдЬрдЧрддी 52 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 4/1/2)
9. рд╢рдХ्рд╡рд░ी 56рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 8/36/1)
10. рдЕрддिрд╢рдХ्рд╡рд░ी 60рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/137/1 )
11. рдЕрд╖्рдЯि 64 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/127/1)
12. рдЕрдд्рдпрд╖्рдЯि 68 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/127/6)
13. рдзृрддि 70 рд╡рд░्рдг, рд╡्рдпूрд╣ рд╕े 72, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/133/6)
рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдХे 8 рдЫрди्рдж:- рдкрдж्рдп рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЧрдж्рдп рднी рдк्рд░ाрдЪीрди рдЖрд░्рд╖ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЫрди्рджोрдмрдж्рдз рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं, рдХ्рдпोंрдХि рдмिрдиा рдЫрди्рджрдХे рд╡ाрдгी рдЙрдЪ्рдЪрд░िрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдЫрди्рдж рд╕े рд░рд╣िрдд рдХोрдИ рд╢рдм्рдж рднी рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдФрд░ рд╢рдм्рдж рд╕े рд░рд╣िрдд рдХोрдИ рдЫрди्рдж рднी рдирд╣ीं рд╣ोрддा - “рдЫрди्рджोрд╣ीрдиो рди рд╢рдм्рджोрд╜рд╕्рддि рди рдЫрди्рджः рд╢рдм्рджрд╡рд░्рдЬिрддрдо्” (рдиाрдЯ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░рдо् 15/40)। рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡ाрдЩ्рдордп рдЫрди्рджोрдпुрдХ्рдд рд╣ै рдФрд░ рдЫрди्рдж рдХे рдмिрдиा рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЧрдж्рдп рднी рдЫрди्рджोрдмрдж्рдз рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЕрддः рдпाрдЬुрд╖рдЧрдж्рдп рдХे рдорди्рдд्рд░ рднी рдЫрди्рджोрдмрдж्рдз рд╣ैं। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдкрддрдЮ्рдЬрд▓ि, рд╢ौрдирдХ рдФрд░ рдХाрдд्рдпाрдпрди рдЖрджि рдЖрдЪाрд░्рдпोंрдиे рдПрдХ рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╕े 104 рдЕрдХ्рд╖рд░ рддрдХ рдХे рдЫрди्рджों рдХे рд╡िрдзाрди рдЕрдкрдиे рдЕрдкрдиे рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдХिрдпा рд╣ै, рдЬिрдирдоें рд╕े рдЧाрдпрдд्рд░ी рд╕े рдзृрддि рддрдХ 13 рдЫрди्рдж рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ैं рдФрд░ рдЕрддिрдзृрддि рд╕े рдЙрдд्рдХृрддि рдкрд░्рдпрди्рдд 8 рдЫрди्рджों рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдоें рдоिрд▓рддे рд╣ैं, рдЬिрдирдХा рд╡िрд╡рд░рдг рдиिрдо्рдиाрдЩ्рдХिрдд рд╣ै -
1. рдЕрддिрдзृрддि 76 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 22/5)
2. рдХृрддि 80 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 9/32)
3. рдк्рд░рдХृрддि 84 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 15/16)
4. рдЖрдХृрддि 88 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 15/64)
5. рд╡िрдХृрддि 92 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 15/15)
6. рд╕ंрдХृрддि 96 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 24/1-2)
7. рдЕрднिрдХृрддि 100 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 26/1)
8. рдЙрдд्рдХृрддि 104 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 15/58)
рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдХे 5 рдЫрди्рдж:-
1. рдЙрдХ्рддा 4 рд╡рд░्рдг, (рдЕрдерд░्рд╡реж 2/129/8)
2. рдЕрдд्рдпुрдХ्рддा 8 рд╡рд░्рдг, (рдЕрдерд░्рд╡реж 2/129/1)
3. рдордз्рдпा 12 рд╡рд░्рдг, (рдЕрдерд░्рд╡реж 20/129/13)
4. рдк्рд░рддिрд╖्рдаा 16 рд╡рд░्рдг, (рдЕрдерд░्рд╡реж 20/131/5)
5. рд╕ुрдк्рд░рддिрд╖्рдаा 20 рд╡рд░्рдг, (рдЕрдерд░्рд╡реж 20/134/2)
рдЗрдирдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕ाрдорд╡ेрдж рдФрд░ рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдоें рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдФрд░ рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЫрди्рджों рдХा рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдЬिрдирдХे 261 рднेрдж-рдк्рд░рднेрдж рд╣ैं।
рдЫрди्рдж рдоें рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХрдо рдпा рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиा:- рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╡े рдкाрд░िрднाрд╖िрдХ рд╢рдм्рдж рд╣ैं - (1 рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХрдо рдиिрд╡ृрдд्, 1 рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЕрдзिрдХ рднुрд░िрдХ, 2 рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХрдо рд╡िрд░ाрдЯ्, 2 рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЕрдзिрдХ рд╕्рд╡рд░ाрдЯ्) рдЬैрд╕े рдЧाрдпрдд्рд░ी рдХे 3 рдкाрдж рдоें 24 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। 23 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ рдиिрд╡ृрдд рдЧाрдпрдд्рд░ी, 25 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ - рднुрд░िрдХ् рдЧाрдпрдд्рд░ी, 22 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ - рд╡िрд░ाрдЯ् рдЧाрдпрдд्рд░ी рдФрд░ 26 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╕्рд╡рд░ाрдЯ् рдЧाрдпрдд्рд░ी рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
рдЫрди्рджों рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡:- рдЫрди्рджों рдХे рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдХे рдХрдИ рдХाрд░рдг рд╣ैं। рдЫрди्рдж рд╣ृрджрдп рдХे рдХोрдорд▓ рднाрд╡ों рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдордиोрд░рдо рд╕ाрдзрди рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд╕्рддृрдд рднाрд╡ों рдПрд╡ं рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рд╕ुрд╕ंрдмрдж्рдз рд░ूрдк рд╕े рдХрдерди рдХी рдПрдХ рд╕ुрди्рджрд░ рд╡िрдзा рд╣ै । рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдоें рдоाрдзुрд░्рдп рдЖрддा рд╣ै, рд╕ाрде рд╣ी рд╕ंрдЧीрддाрдд्рдордХ рд╣ोрдиे рд╕े рд╣ृрджрдпाрд╣्рд▓ाрджрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЫрди्рдж рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рдХ्рд░рдордмрдж्рдзрддा рджेрддा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рд╕्рдорд░рдгीрдп рд╣ोрддा рд╣ै । рдЫрди्рджों рдоें рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рд╕ुрд╖рдоा рд╣ै, рдЕрддः рджेрд╡ाрд░ाрдзрди рдХे рд▓िрдП рдЫрди्рджोрдордпी рд╡ाрдгी рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рд╡ैрджिрдХ рд╡ाрдгी рдЫрди्рджोрдордп рд╣ै, рдЕрддः рдЫрди्рджрдЬ्рдЮाрди рдХे рд▓िрдП рд╢िрдХ्рд╖ाрдЧ्рд░рди्рдеों рдЖрджि рдоें рдмрд╣ुрдд рдмрд▓ рджिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рджेрд╡рддा-рдЫрди्рдж рдЖрджि рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХे рдмिрдиा рди рдЕрдз्рдпाрдкрди рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рди рдЬрдк рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП ।
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖рддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╡ैрджिрдХ рд╡ाрдЩ्рдордп рдоें рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдХिрд╕ी рднी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХाрдлी рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ै।
***
рдЕрдиुрд╢ीрд▓िрдд рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЧ्рд░рди्рде
1. рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджोрдоीрдоांрд╕ा - рдкं0 рдпुрдзिрд╖्рдаिрд░ рдоीрдоांрд╕рдХ, рд░ाрдорд▓ाрд▓ рдХрдкूрд░ рдЯ्рд░рд╕्рдЯ, рдЕрдоृрддрд╕рд░, 1959 рдИ0
2. рдкिрдЩ्рдЧрд▓рдЪ्рдЫрди्рджрд╕ूрдд्рд░рдо् - рд╕рдо्рдкाрджрдХ рдкं0 рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдПрд╕िрдпंрдЯिрдХ рд╕ोрд╕ाрдпрдЯी рдЖрдл рдмंрдЧाрд▓, рдХрд▓рдХрдд्рддा 1871 рдИ0
3. рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдЖрдЪाрд░्рдп рдмрд▓рджेрд╡ рдЙрдкाрдз्рдпाрдп, рдЪौрдЦрдо्рдмा рд╡िрдж्рдпाрднрд╡рди, рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी, рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг 2006 рдИ0
4. рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдПрд╡ं рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рдбॉ рдХрдкिрд▓рджेрд╡ рдж्рд╡िрд╡ेрджी, рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдк्рд░рдХाрд╢рди, рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी, рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг 2010 рдИ0
5. рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╡िрдорд░्рд╢, рдбॉ рдХृрд╖्рдг рдХुрдоाрд░, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднрдг्рдбाрд░, рдоेрд░рда, 1975 рдИ0
6. рдж рди्рдпू рд╡ैрджिрдХ рд╕ेрд▓ेрдХ्рд╕рди рднाрдЧ 1, рддैрд▓ंрдЧ рдм्рд░рдЬ рдмिрд╣ाрд░ी рдЪैрдмे, рднाрд░рддीрдп рд╡िрдж्рдпा рдк्рд░рдХाрд╢рди, рджिрд▓्рд▓ी 2017 рдИ0
7. рдЕрд╖्рдЯाрдз्рдпाрдпी рдЖрдЪाрд░्рдп рдкाрдгिрдиिрдХृрдд
8. рдиिрд░ुрдХ्рдд рдЖрдЪाрд░्рдп рдпाрд╕्рдХрдХृрдд
9. рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рд╕ंрд╣िрддा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдк्рд░рдХाрд╢рди
10. рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рд╕ंрд╣िрддा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдк्рд░рдХाрд╢рди
11. рд╕рдорд╡ेрдж рд╕ंрд╣िрддा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдк्рд░рдХाрд╢рди
12. рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рд╕ंрд╣िрддा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдк्рд░рдХाрд╢рди
13. рд╡ेрдж рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ рдЧीрддाрдк्рд░ेрд╕ рдЧोрд░рдЦрдкुрд░
14. рдкाрдгिрдиीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдоोрддीрд▓ाрд▓ рдмрдиाрд░рд╕ी рджाрд╕ рдкрдЯрдиा
15. рдпाрдЬ्рдЮрд╡рд▓्рдХ्рдп рд╕्рдоृрддि, рдбॉ рдХेрд╢рд╡ рдХिрд╢ोрд░ рдХाрд╢्рдпрдк, рдЪौрдЦрдо्рдмा рдХृрд╖्рдгрджाрд╕ рдЕрдХाрджрдоी, рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी, 2014 рдИ0
16. рдХौрдЯिрд▓ीрдпрдо् рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╡ाрдЪрд╕्рдкрддि рдЧैрд░ोрд▓ा, рдЪौрдЦрдо्рдмा рд╡िрдж्рдпाрднрд╡рди рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी, 1984рдИ0
17. рдиाрдЯ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рднрд░рддрдоुрдиि рдХृрдд
18. рдЛрдЧ्рднाрд╖्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рдбॉ рджेрд╡рд░ाрдЬ рдЪाрдирдиा, рдоुрди्рд╢ीрд░ाрдо рдордиोрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдкрдм्рд▓िрд╢рд░्рд╕, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी 1996