Showing posts with label 202401H. Show all posts
Showing posts with label 202401H. Show all posts

рдЕрдиुрдХ्рд░рдордгिрдХा, рдЬрдирд╡рд░ी 2024

рд╕ेрддु рд╡рд░्рд╖ 8, рдЕंрдХ 8, рдЬрдирд╡рд░ी 2024


рд╕ेрддु рдХे рдкीрдбीрдПреЮ (PDF) рдбाрдЙрдирд▓ोрдб, рдХрд╡िрддा рдХोрд╢ рдкрд░

рд╕рдо्рдкाрджрдХीрдп: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा

рдХрдеा-рдХрд╣ाрдиी

рд▓рдШुрдХрдеा

рджृрд╢्рдп-рд╢्рд░рд╡्рдп

рд╕рдоीрдХ्рд╖ा

рд╕ंрд╕्рдорд░рдг

рдЖрд▓ेрдЦ, рд╡िрдорд░्рд╢, рд╡ рд╢ोрдз

рдЕрдиुрд╡ाрдж

рдЪिрдд्рд░ाрд╡рд▓ी

рд╕्рддрдо्рдн

рдХाрд╡्рдп-рдЧीрдд-рдкрдж्рдп



рдЕрдо्рдоा рдмोрд▓ी (рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдХृрд╖्рдг)
(рд╣िंрджी: рдЧीрддि рдд्рдпाрдЧी)

Voices Within
рдЖрдзी рд╕рджी рдХा рдХिрд╕्рд╕ा
рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдЖрдЬीрдЪी рд╡рдЪрдиे (рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдХृрд╖्рдг)
(рдорд░ाрдаी: рд╕рддीрд╢ рдмेंрдбीрдЧिрд░ी)

рдЫोрдЯी рд╕ी рдмाрдд (рд▓рдШुрдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा)


рдоाрдирд╡ीрдп рдЕрднिрдк्рд░ाрдпों рдХी рдбрдЧрд░
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЪंрдж्рд░рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी)


рдЕрдиुрд░ाрдЧी рдорди (рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा)
рдЖрдЧ рд╕े рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рддрдХ
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЕреЫीреЫ рд░ाрдп)
Basic Hindi 2 Workbook
(Sonia Taneja)

рдХुрдЫ рдФрд░ рд╕ुंрджрд░, рд░ोрдЪрдХ, рдЙрдкрдпोрдЧी, рдд्рд░ुрдЯिрд╣ीрди рдкुрд╕्рддрдХें рд╢ीрдШ्рд░ рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं
More books coming soon

рд╕рдо्рдкाрджрдХीрдп, рдЬрдирд╡рд░ी 2024

рдирджिрдпा рдХी рд▓рд╣рд░ों рдоें рдмрд╣рдХрд░, рд╕ाрдЧрд░ рд╕े рдкрд╣рдЪाрди рдХрд░ें
рд╕ुрдЦ рдХे рдоोрддी рдЪुрди рд▓ें рд╕ाрд░े, рдЪिрд░ рдЬीрд╡рди рдХा рдоाрди рдХрд░ें
рднूрд▓ें рддрдо рдХी рдиीрд░рд╕рддा рдХो, рдЖрдУ рдирд╡рд░рд╕ рдкाрди рдХрд░ें
рдирд╡ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдирдИ рдЙрд╖ा рдоें, рдЬीрд╡рди рдоें рдирд╡рдк्рд░ाрдг рднрд░ें॥
- рд╕ंрдХрд▓्рдк (рд╢рд╢ि рдкाрдзा)

рдирдпे рд╡рд░्рд╖ рдоें рдирдпे рд╕ंрдХрд▓्рдк рд▓ेрдиा рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рдкрд░िрдкाрдЯी рд╣ै। рдХुрдЫ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдПрдХ рд╕рдк्рддाрд╣ рдоें рдЯूрдЯрддे рд╣ैं, рдХुрдЫ рдПрдХ рдоाрд╕ рдоें рдФрд░ рдХुрдЫ рдЗрд╕рдХे рдеोреЬा рдмाрдж। рд▓ेрдХिрди рдХुрдЫ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдРрд╕े рднी рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬो рдиिрд░ंрддрд░ рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдЪрд▓рддे рд╣ैं рдФрд░ рд╣рдоें рдПрдХ рдмेрд╣рддрд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдмрдиाрддे рд╣ैं। рд╢рд╢ि рдкाрдзा рдЬी рдХी рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдкंрдХ्рддिрдпाँ рдирд╡ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдирдИ рдЙрд╖ा рдоें, рдЬीрд╡рди рдоें рдирд╡ рдк्рд░ाрдг рднрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдРрд╕े рд╣ी рд╢ुрдн-рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХी рдмाрдд рдХрд╣ рд░рд╣ी рд╣ैं।

рдирд╡рд╡рд░्рд╖, рдЧрдгрддंрдд्рд░ рджिрд╡рд╕ рдФрд░ рдордХрд░ рд╕ंрдХ्рд░ांрддि рдХी рдмрдзाрдИ! рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдкрдардирд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХे рд╕ाрде рдпрд╣ рддाреЫा рдЕंрдХ рдЖрдкрдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рд╣ाреЫिрд░ рд╣ै।

рдЖрдкрдХा рд╢ुрднाрдХांрдХ्рд╖ी,
рд╕ेрддु, рдкिрдЯ्рд╕рдмрд░्рдЧ
31 рдЬрдирд╡рд░ी 2024 ✍️

рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдПрд╡ं рд╕рдоीрдХ्рд╖ा:рдПрдХ рдЕрд╡рд▓ोрдХрди

-рд░ाрдХेрд╢ рдк्рд░ेрдо


рдкुрд╕्рддрдХ: рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдПрд╡ं рд╕рдоीрдХ्рд╖ा
рд▓ेрдЦрдХ: рдбॉ. рдордзु рд╕ंрдзु
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рдЕрдпрди рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी-110059.
рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡рд░्рд╖: 2024.
рдоूрд▓्рдп: ₹ 380.00 рд░ुрдкрдпे

рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬीрд╡рди рдХी рдкुрдирд░्рд░рдЪрдиा рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдЙрд╕рдХी рд╕рд░्рд╡ांрдЧीрдг рд╡िрд╡ेрдЪрдиा। рдЖрд▓ोрдЪрдХ- рдЪिंрддрдХ, рдХोрд╢рдХाрд░, рдХрд╡рдпिрдд्рд░ी рдПрд╡ं рдХрдеाрдХाрд░ рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдордзु рд╕рди्рдзु рдХी рдирд╡ीрдирддрдо рдЖрд▓ोрдЪрдиा-рдкुрд╕्рддрдХ ' рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдПрд╡ं рд╕рдоीрдХ्рд╖ा' рдЙрдирдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп-рдЪिंрддрди рдПрд╡ं рдХौрд╢рд▓ рдХी рдк्рд░рддिрд╢्рд░ुрддि рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдмीрд╕ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд░рдЪрдиाрдУं рдХा рд╕ंрдЬ्рдЮाрди рд╣ै рдЬिрдирдоें рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рдХрд╣ाрдиी, рд▓рдШु-рдХрдеा, рдХрд╡िрддा, рд╡्рдпंрдЧ्рдп, рдиिрдмंрдз, рд╢ोрдз рдПрд╡ं рдЪिंрддрди рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ рд╡िрдзाрдУं рдкрд░ рдЖрд▓ेрдЦ рд╣ैं।
рдк्рд░рдердо рд╡िрд╡ेрдЪिрдд рдХृрддि рд░рдоेрд╢рдЪрди्рдж्рд░ рд╢ाрд╣ рдХी рдФрдкрди्рдпाрд╕िрдХ рд░рдЪрдиा ' рд╡िрдиाрдпрдХ' рд╣ै। рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрдЦрдг्рдбрди рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ рдЗрд╕ рд░рдЪрдиा рдХो рдЙрдирдХे рдкрд╣рд▓े рдЙрдкрди्рдпाрд╕ 'рдЧोрдмрд░ рдЧрдгेрд╢' рд╕े рдЬोрдб़рддे рд╣ुрдП, рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ рдиे рд╡िрдиाрдпрдХ рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХी рд╣ै। рд╡िрдиाрдпрдХ рдкुрд░ुрд╖ рдХी рд╡िрдЦрдг्рдбिрдд рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै। рд╡рд╣ рдиिрд░ंрддрд░ рдмрд╕ंрдд рдХी рдХाрдордиा рдХрд░рддा рд╣ै। рд╕्рдд्рд░ी рдЙрд╕рдХी рд╕ंрддрдк्рдд рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХे рд▓िрдП, рдПрдХ рд╡ैрд╕ाрдЦी рд╣ै। рдкрдд्рдиी рдоाрд▓рддी, рд╕рд╣рдХрд░्рдоिрдгी-рдк्рд░ेрдпрд╕ी рд╢рдХुрди, рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ी рдоाрд░рдЧ्рд░ेрдЯ, рд╕рднी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╡рд╣ рдЗрд╕ी рд░ूрдк рдоें рдХрд░рддा рд╣ै, рдХिрди्рддु рдХрд╣ीं рднी рд╕्рд╡рдпं рдХो рдкूрд░्рдгрддः рд╕рдорд░्рдкिрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрддा। рдЗрд╕े рдкुрд░ुрд╖ рдХी рдд्рд░ाрд╕рдж рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдордзु рд╕ंрдзु
'рд╣рд░िрдк्рд░िрдпा' рдХृрд╖्рдгा рдЕрдЧ्рдиिрд╣ोрдд्рд░ी рдХा рдЪрд░िрдд्рд░ рдк्рд░рдзाрди рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдиाрдпिрдХा рдХृрд╖्рдгрдк्рд░िрдпा рдоीрд░ाрдмाрдИ рд╣ै। рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рдоीрд░ाрдмाрдИ рдХे рд╕ंрдШрд░्рд╖рдкूрд░्рдг, рд╕ाрд╣рд╕ी, рд╕рдоाрдЬ-рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХी рдоुрдЦрд░ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै। рдордз्рдпрдпुрдЧ рдоें рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡-рд░рдХ्рд╖ा, рдордиोрдХांрдХ्рд╖ा рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि, рдоृрдд рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рд╡िрд░ोрдз рдПрд╡ं рд╕рдмрд▓ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдоीрд░ा рдХो рдХाрд▓ рдХी рд╕ीрдоा рд╕े рдоुрдХ्рдд, рдиाрд░ी-рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рдЬ्рдпोрддि-рд╢िрдЦा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдбॉ. рдордз рд╕рди्рдзु рдХे рд╢рдм्рджों рдоें- "рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рдЕрд╕ंрдЧрддिрдпों-рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рдоें рдЕрдкрдиे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХे рд▓िрдП рд╕्рдкेрд╕ рдЦोрдЬ рд░рд╣ी рдоीрд░ा рд╕्рдд्рд░ी-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдиाрдпिрдХा рд╣ै।"
'рдХांрдЪ рдХे рдШрд░' рд╣ंрд╕ा рджीрдк рдХा рдирд╡ीрдирддрдо рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдХोрд░ोрдиा рдХाрд▓ рд╕े рдЬुрдб़े рд▓ॉрдХрдбाрдЙрди рдХे рдЕрди्рддिрдо рдкрдб़ाрд╡ рдоें рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬрдЧрдд् рдоें рдлैрд▓े рд╣ुрдП рдордХрдб़рдЬाрд▓ рдХा рд░ोрдЪрдХ рд╡рд░्рдгрди рд╣ै। рдлेрд╕рдмुрдХ, рд╡्рдпाрдЯ्рд╕ рдРрдк рдФрд░ рдЬूрдо рд╕े рдЬुрдб़े рд╡ेрдмिрдиाрд░ों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЫрдж्рдо рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХे рджрдо्рдн, рдХुрдг्рдаा рдФрд░ рдЦेрдоे рдмाрдЬी рдХे рдоाрдпाрдЬाрд▓ рдХा рд░ोрдоांрдЪрдХ рдЪिрдд्рд░рдг рд╣ै। рдк्рд░рд╢ंрд╕ाрдкрд░рдХ рдЭूрдаे рдИ-рд╕рд░्рдЯिрдлिрдХेрдЯ, рдЕрднिрдиंрджрди-рдЧ्рд░рди्рде рдФрд░ рдЙрдкрд╣ाрд░ों рдХे рдЖрджाрди-рдк्рд░рджाрди рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд░ाрдЬрдиीрддि рдХी рдмेрдмाрдХ рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рд╣ै। рдЕ-рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рддंрдд्рд░ рдХी рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╢ैрд▓ी рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрддि рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि, "рд╕рдо्рдоाрди рдмिрдХрддे рд╣ैं, рд╕рдо्рдоाрди рдЦрд░ीрджे рдЬाрддे рд╣ैं, рд╕рдо्рдоाрди рд▓ौрдЯाрдП рднी рдЬाрддे рд╣ैं।"
рдкंрдХрдЬ рд╕ुрдмीрд░ рдХा рдЙрдкрди्рдпाрд╕, 'рд░ुрджाрджे рд╕рдлрд░' рдкिрддा-рдкुрдд्рд░ी рдХे рдЖрдд्рдоीрдп рд╕рдо्рдмрди्рдзों рдХी рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд╕ाрде рднूрдкाрд▓ рд╢рд╣рд░ рдХे рд╕рдоाрдЬ- рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХा рдЬीрд╡ंрдд рдЪिрдд्рд░рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП, рдХैрдбेрд╡рд░' (рдоृрдд рджेрд╣) рдХो рджाрди рдоें рджेрдиे рдЕрд░्рдеाрдд рджेрд╣-рджाрди рдХी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा рдПрд╡ं рдорд╣рдд्рд╡ рдкрд░ рдмрд▓ рджेрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╣िрди्рджी рдоें рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рд╕े рдЬुрдбा़ рд╣ुрдЖ рдкрд╣рд▓ा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рддрдеा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡िрддрдг्рдбाрд╡ाрдж рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд╕ाрде рдоाрдирд╡ीрдп рдоूрд▓्рдпों рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдоूрд▓ рд░ूрдк рд╕े рдкिрддा-рдкुрдд्рд░ी рдХे рдЖрдд्рдоीрдп рд╕рдо्рдмрди्рдзों рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рд╣ुрдИ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि, 'рдмेрдЯिрдпों рдХी рдПрдХ рдЧрд░्рднрдиाрд▓ рдкिрддा рд╕े рднी рдЬुрдб़ी рд╣ोрддी рд╣ै' рд▓ेрдЦрдХ рдХे рд╢рдм्рджों рдоें, "рдкिрддा рд╕рдоूрдЪी рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рд╡рд╣ рдПрдХ рдоाрдд्рд░ рдкुрд░ुрд╖ рдЬिрд╕ рдкрд░ рдХोрдИ рд╕्рдд्рд░ी рдЖँрдЦ рдмрди्рдж рдХрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।"
'рдЖрдЬ рдХी рдмाрдд рдХрд░ें' рдЕрд░्рдЪрдиा рдкेрди्рдпूрд▓ी рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдиूрджिрдд рддрдеा рдбेрдиिрд╢ рд▓ेрдЦिрдХा рд╣ेрд▓्рд▓े рд╣ेрд▓्рд▓े рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдЦिрдд рдЙрдкрди्рдпाрд╕, ' 'рджेрдд्рддे рдмुрд░рдбे рд╕्рдХ्рд░िрд╡्рд╕ рдЗ рди्рдпूрдЯिрдб', рдбेрдирдоाрд░्рдХ рдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рд╕े рдЬुрдбा़ рд╣ुрдЖ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдиाрдпिрдХा рдбाрд░्рдЯे рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдЬीрд╡рди рдоें рдиैрдиी рдХी рдиौрдХрд░ी рдХрд░рддी рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдкेрдпрд░्рд╕ рдФрд░ рд▓ाрд░्рд╕ рдЬैрд╕े рдХрдИ рдирд╡рдпुрд╡рдХ рдЖрддे рд╣ैं। рд╡рд╣ рдЙрд╕ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрди्рдж рдЬीрд╡рди рдПрдХ рд╕рд╣рдЬ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै। рдЙрд╕рдХी рдмुрдЖ рдбाрд░्рдЯे рдХे рднी рдЕрдиेрдХ рдкुрд░ुрд╖ों рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдз рд░рд╣े рд╣ैं। рд╡рд╣ां рд░िрд╢्рддों рдоें рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХा рдХोрдИ рдорд╣рдд्рд╡ рдирд╣ीं। рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд░ोрдЬ़рдорд░्рд░ा рдХे рдЬीрд╡рди, рдЦाрди-рдкाрди рдФрд░ рднोрдЧрд╡ाрджी рдЬीрд╡рди-рджрд░्рд╢рди рд╕े рдЬुрдбा़ рд╣ै।
'рдкिрдЫрд▓ी рдШाрд╕' рд▓ेрдЦिрдХा рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा рдХा рдХрд╣ाрдиी-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдиाрд░ी рдХे рд╢ोрд╖рдг рдФрд░ рдЙрдд्рдкीрдб़рди рдХी, ' рд╡िрд╕्рддृрдд рдЫрд╡िрдпों рдХो рд░ेрдбिрдпो рддрд░ंрдЧो рдХी рддрд░рд╣ рдкрдХрдб़рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ै'। рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рд░рдЪрдиा рдХाрд▓ 1928 рд╕े 1965 рддрдХ рдХे рдХैрдирд╡ाрд╕ рд╕े рдЬुрдбा़ рд╣ै। рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рдк्рд░рддिрдкाрдж्рдп рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдиाрд░ी рдкрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдЕрдоाрдиुрд╖िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╣ै। рдЬैрд╕े рдиाрд░ी рдХोрдИ рднाрд╡-рд╕ंрд╡ेрджрдирд╣ीрди рдХाрдардордпी рд╡рд╕्рддु рд╣ो। рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рд╕ंрдХрд▓िрдд 16 рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें, рдЬिрдирдХा рдХेрди्рдж्рд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╣ै, рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдЕрд╣ं рдФрд░ рдиाрд░ी рдХी рд╡िрд╡рд╢рддा рдХी рд╣ी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै। рдкрддि рдХे рд░ूрдк рдоे рдкुрд░ुрд╖ рдХेрд╡рд▓ рдЬрд▓्рд▓ाрдж рд╣ै। 'рдкрд░ाрдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдЗрди рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдХुрдг्рдбрд▓ी рдоाрд░े рдмैрдаा рд╣ै'।
'рдЦिрдб़рдХिрдпों рд╕े рдЭांрдХрддी рдЖँрдЦे' рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХा рдХрд╣ाрдиी-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдЬीрд╡рди, рдоाрдирд╕िрдХрддा рдПрд╡ं рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рдпрдеाрд░्рдердкрд░рдХ рдПрд╡ं рдЬीрд╡ंрдд рдЪिрдд्рд░рдг рд╣ै। рднाрд░рдд рд╕े рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиा рд╕рдм рдХुрдЫ рдЫोрдб़-рдЫाрдб़рдХрд░, рд╕ैрдЯрд▓ рд╣ोрдиे рдХो рдЕрдоेрд░िрдХा рдЬाрддे рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рдЙрди्рд╣ें рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡-рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдХрдб़ा рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। рдирд╕्рд▓рд╡ाрдж, рд░ंрдЧрднेрдж, рдЕрдХेрд▓ाрдкрди рдФрд░ рджूрд╕рд░े рджрд░्рдЬे рдХे рдиाрдЧрд░िрдХ рд╣ोрдиे рдХी рдк्рд░рддाрдб़рдиा рдХो рд╕рд╣рддे рд╣ुрдП, рдоाрдирд╕िрдХ рдпाрддрдиाрдПं рдЭेрд▓рдиी рдкрдб़рддी рд╣ैं। рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл, рднाрд░рдд рдоें рдмैрдаे рдЙрдирдХे рдиाрддे-рд░िрд╢्рддेрджाрд░ рдЙрдирдХे рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдФрд░ рд╡ेрджрдиा рд╕े рдЕрдирднिрдЬ्рдЮ рд░рд╣рдХрд░, рдЙрдирд╕े рдХेрд╡рд▓ рдбॉрд▓рд░ों рдХी рдоांрдЧ рдХрд░рддे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдкीрдб़ा рд╕े рдЙрдирдХा рдХोрдИ рд╕рд░ोрдХाрд░ рдирд╣ीं।
'рд╕ुрдиेрд╣ा' рдЧुрд░ुрд╡ाрдгी рдХे рдЕрдз्рдпेрддा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрджी рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рдбॉ. рд╢рдоीрд░ рд╕िंрд╣ рдХा рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें 10 рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕ंрдХрд▓िрдд рд╣ैं। рдЕрдзिрдХांрд╢ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рднाрд░рдд-рдкाрдХ рд╡िрднाрдЬрди рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ैं рдЬैрд╕े 'рд╕ुрдЦी рд░рд╣ो', 'рд╕ुрдиेрд╣ा' рдФрд░ 'рдк्рд░рд╢्рди' рдЬैрд╕ी рдХрд╣ाрдиिрдпां- рдЬिрдирдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд▓ेрдЦрдХ рдоाрдирд╡ीрдп рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХे рд╕ंрджेрд╢ рдХो рдк्рд░рд╕ाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХो рдЙрдж्рдпрдд рд░рд╣ा рд╣ै। 'рдЬрдЬ्рдмा' рдЬैрд╕ी рдХрд╣ाрдиी рдоें рднी рдЗрд╕ी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै। рд▓ेрдЦрдХ рдХे рд╢рдм्рджों рдоें, " рдоैं рдЗрди рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдоाрдирд╡ рд╕ौрд╣ाрд░्рдж рд╡ рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рдк्рд░ेрдо рдХे рд╕ंрджेрд╢ рдХो рджेрд╢рд╡्рдпाрдкी рд╕ीрдоाрдУं рд╕े рдкाрд░ рдк्рд░рд╕ाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдпрдд्рдирд╢ीрд▓ рдмрдиा рд░рд╣ा рд╣ूँ।" рдбॉ. рддрд░рд╕ेрдо рдЧुрдЬрд░ाрд▓, ' рд╕ाрджрдЧी рдФрд░ рдЕрд░्рдердкूрд░्рдгрддा' рдХो рдЗрди рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯрддा рдоाрдирддे рд╣ैं। рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ рдХे рд╢рдм्рджों рдоें, ' рдЗрди рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рд╕्рдиेрд╣-рд╕ौрд╣ाрд░्рдж рдХी рдкрджрдЪाрдк рд╣ै"
'рдоेрд░ी рдкрд╕ंрджीрджा рдХрд╣ाрдиिрдпां' рд╣ंрд╕ा рджीрдк рдХी рдЪुрдиी рд╣ुрдИ 19 рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। рдЗрдирдоें рднाрд░рдд, рдХैрдиेрдбा рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдЬीрд╡рдиाрдиुрднрд╡ рдХी рд╕рдЯीрдХ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै। рд╡ैрд╢्рд╡ीрдХрд░рдг рдХे рджौрд░ рдоें рдЕрдХेрд▓ाрдкрди, рдЕрдЬрдирдмीрдкрди, рдЖрдд्рдордХेंрдж्рд░िрддा, рд╕рдо्рдмрди्рдзрд╣ीрдирддा рдФрд░ рдирд╕्рд▓рд╡ाрдж рдХे рд╕ाрде рдЬीрд╡рдиाрдХांрдХ्рд╖ा рдХी рдк्рд░рддिрдз्рд╡рдиि рд╣ै। рдмрдЪрдкрди, рдпौрд╡рди рдПрд╡ं рдмुрдвा़рдкा, рд╣рд░ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдПрдХ рд╕ंрддाрдк рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ै। рд╡ैрд╢्рд╡ीрдХрд░рдг рдХे рджौрд░ рдоें рд╕ंрд╡ेрджрдиा рд╢ूрди्рдп рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоाрдирд╡ीрдп рднाрд╡рдиाрдУं рдХी рдЙрдЬрд▓ी рдзाрд░ рдХो рд░ेрдд рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕ी рдХे рдмीрдЪ рдоें рдХрд╣ीं- рдХрд╣ीं рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХे рдЙрдЧрддे рд╣ुрдП рдХрдг рд╕ंрднाрд╡рдиाрд╢ीрд▓рддा рдХो рдЬрди्рдо рджेрддे рд╣ुрдП рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं рдЬैрд╕े 'рджोрд░ंрдЧी рд▓ेрди' рдХрд╣ाрдиी।
рд╣ंрд╕ा рджीрдк рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдо्рдкाрджिрдд, 'рдХрдеाрд░ंрдЧ' рдоें рджेрд╢-рд╡िрджेрд╢ рдХे 17 рдХрдеाрдХाрд░ों рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕ंрдХрд▓िрдд рд╣ैं। рдХрд╣ाрдиिрдпों рдкрд░ рдЪिंрддрдХ рдоुрдХेрд╢ рджुрдмे рдХी рд╕ाрд░рдЧрд░्рднिрдд рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ рднी рд╣ैं। рд╕ंрдХрд▓िрдд рдХрдеाрдХाрд░ों рдоें рд╕ुрдзा рдУрдо рдвींрдЧрд░ा рдХी 'рдХрдорд░ा рдиं 103’, рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा рдХी ' рдоुрдЯрд▓्рд▓ो', рджिрд╡्рдпा рдоाрдеुрд░ рдХी ' рд╣рдм्рд╢рди', рд╢ैрд▓ рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓ рдХी 'рдЖрдзे рдЕрдзूрд░े', рд╣ंрд╕ा рджीрдк рдХी 'рдкेрдб़', рдЖрд░рддी рд▓ोрдХेрд╢ рдХी ' рдлीрдм्рд░ोрдиाрдЪी рдк्рд░ेрдо' рдордзु рд╕рди्рдзु рдХी 'рдорд╣ाрдХाрд▓' рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╕ंрдХрд▓िрдд рд╣ैं। рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдоूрд▓рдд: рд╕ंрд╡ेрджрдиा рд╢ूрди्рдп् рд╣ोрддी рд╣ुрдИ рдоाрдирд╕िрдХрддा рдФрд░ рдЯूрдЯ-рдмिрдЦрд░ рд░рд╣े рд░िрд╢्рддों рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै рдЬैрд╕े рдордзु рд╕рди्рдзु рдХी 'рдорд╣ाрдХाрд▓'। рдХрд╣ीं-рдХрд╣ीं рд╕рдо्рдмрди्рдзों рдХी рдЧрд░िрдоा рднी рд╣ै рдЬैрд╕े рдЧोрд╡िंрджрд╕ेрди рдХी 'рдЕрдзूрд░ा рдШрд░' , рд╢ैрд▓ рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓ рдХी 'рдЖрдзे рдЕрдзूрд░े' рддрдеा рдЕрд░्рдЪрдиा рдкेрди्рдпूрд▓ी рдХी ' рдХ्рдпा рд░िрд╢्рддा рдеा рддुрдорд╕े рдоेрд░ा'।
'рд╕рдордХाрд▓ 11' рдХा рд▓рдШु рдХрдеा рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдЕрд╢ोрдХ рднाрдЯिрдпा рдХे рдЕрддिрдеि рд╕рдо्рдкाрджрди рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕рдо्рдкाрджрдХ рд╡िрд╡ेрдХ рдоिрд╢्рд░ा рдФрд░ рдоुрдЦ्рдп рд╕рдо्рдкाрджрдХ рджेрд╡ेрди्рдж्рд░ рдЖрд░्рдп рд╣ैं। рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХी рд╕्рдоृрддि рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рдпрд╣ рдЕंрдХ 64 рдХрдеाрдХाрд░ों рдХी рд▓рдШुрдХрдеाрдУं рд╕े рд╕ुрд╢ोрднिрдд рд╣ै рдЬिрдирдоें рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рддрди्рдд्рд░ рдоें рд▓ुрдк्рддрдк्рд░ाрдпः рд╣ो рдЧрдП рд▓ोрдХ рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै। рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮों, рдЙрдж्рдпोрдЧрдкрддिрдпों рдФрд░ рдм्рдпूрд░ोрдХ्рд░ेрдЯ्рд╕ рдХे рдЧрдардЬोрдб़, рдиाрд░ी-рдЙрдд्рдкीрдб़рди, рд╕ाрдо्рдк्рд░рджाрдпिрдХ рдЙрди्рдоाрдж, рд╕्рдд्рд░ी-рдкुрд░ुрд╖ рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХी рдд्рд░ाрд╕рджिрдпां рдЖрджि рдЪिрдд्рд░िрдд рд╣ैं рдЬिрдирдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдоूрд▓्рдп-рдЪेрддрдиा рдФрд░ рдоाрдирд╡ीрдп рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ुрдИ рд╣ै।
рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдФрд░ рдХрд╣ाрдиी-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ों рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХे рд╕ाрде' рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдПрд╡ं рд╕рдоीрдХ्рд╖ा' рдоें рдХрд╡िрддा рдПрд╡ं рдЗрддрд░ рд╡िрдзाрдУं рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рднी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХी рдХрд╕ौрдЯी рдкрд░ рдХрд╕ा рдЧрдпा рд╣ै। рд░ाрдХेрд╢ рдк्рд░ेрдо рдХी ' рдЬрдб़ рдкрдХрдб़рддे рд╣ुрдП ', 'рдЖрдд्рдорд╕ंрд╡ाрдж рд╕े рдЬुрдб़े рд╢рдм्рдж рдЪिрдд्рд░ों рдХा рддाрдиा-рдмाрдиा рд╣ै।' рдЗрд╕рдоें рд╕рдоाрдЬ, рд░ाрдЬрдиीрддि, рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ-рдкौрд░ाрдгिрдХ рд╕рди्рджрд░्рдн, рдк्рд░рдХृрддि рддрдеा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡-рд░рдХ्рд╖ा рд╕े рдЬुрдб़ी рдЪेрддрдирддा рднी рд╣ै। рдоाँ рдХी рдордорддा рдХे рдЖंрдЪрд▓ рдоें рдЬीрд╡рди рдХा рдк्рд░рддिрдмिंрдм рд╣ै, рдХोंрдкрд▓ рдХे рдлूрдЯрдиे рдкрд░ рд╕ूрдЦी рдЬрдоीрди рдХे рд╣рд░рд╣рд░ा рдХрд░ рдЙрдардиे, рд╕рд░рдЧрдо рдХे рдЧूंрдЬрдиे рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХी рдЪुрдиौрддिрдпों рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдмीрдЬ рдХे рдкेрдб़ рдмрдирдиे рдФрд░ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ी рд╕ैрдиिрдХ рдХी рддрд░рд╣ рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рдЕрди्рд╡िрддि рднी:' рдмीрдЬ рдЕрдм/ рдкेрдб़ рдмрди рдЧрдпा рд╣ै/рд╡िрдж्рд░ोрд╣ी рдкंрдХ्рддि рдХा/ рдПрдХ рдФрд░ рд╕ैрдиिрдХ।' рдХिрди्рддु, 'рдХрд╡ि рдХे рд▓िрдП рдордиुрд╖्рдп рдХा рдЬीрд╡ंрдд рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ै'।
'рдХрд╡िрддा рдЕрдирд░рдд-1' рдЪрди्рдж्рд░рдк्рд░рднा рд╕ूрдж рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдо्рдкाрджिрдд рдХाрд╡्рдп- рд╕рдЧ्рд░рд╣ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рджेрд╢-рд╡िрджेрд╢ рдХे рдЗрдХрд╕рда рдХрд╡ि рд╕ंрдХрд▓िрдд рд╣ैं। рднाрд░рдд рдХे рд╕ाрде рдиेрдкाрд▓, рдЖрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा, рдХрдиाрдбा рдХे рд╣िрди्рджी рдХрд╡ि, рднाрд░рдд рд╕े рд╣िрди्рджीрднाрд╖ी рдПрд╡ं рдЕрд╣िрди्рджी рднाрд╖ी рдХрд╡ि। рдоूрд▓рддः рдлेрд╕рдмुрдХ рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ुрдП рдХрд╡ि-рдоिрдд्рд░ों рдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рдЗрд╕рдХा рдЖрдзाрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं । рдХрд╡िрддाрдУं рдоें рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ-рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдо्рдмрди्рдзों рдХी рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдХृрддिрдпां, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рднрдХ्рддि, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг- рдЪिрди्рддрди, рдк्рд░рдХृрддि, рд╕рдо्рдмрди्рдзрд╣ीрдирддा рдХी рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХे рд╕ाрде рдЖрд╢ाрд╡ाрдж рдХे рд╕्рд╡рд░ рдХी рдЕрдиुрдЧूँрдЬ рднी рд╣ै।
рд╣ाрд╕्рдп-рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХे рдЪрд░्рдЪिрдд рд╣рд░िрдпाрдгрд╡ी рдХрд╡ि рдЕрд░ुрдг рдЬैрдоिрдиी рдХी рдХाрд╡्рдп- рдЧोрд╖्рдаिрдпों/ рдпू рдЯ्рдпूрдм рдкрд░ рдЖрдИ рд░рдЪрдиाрдпेँ рднी рдЙрдирдХा рдк्рд░рддिрдкाрдж्рдп рдмрдиी рд╣ैं। рдЗрдирдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों, рд░ाрдЬрдиीрддि рдХी рд╡िрдж्рд░ूрдкрддाрдУं рдЖрджि рдХो рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХी рддीрдЦी рдзाрд░ рддрдеा рд╣ाрд╕्рдп рдФрд░ рдаिрдаोрд▓ी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдоिрд▓ी рд╣ै। рдХрд╡िрддाрдУं рдоें рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХी рддрд▓ाрд╢ рдХे рд╕ाрде рд╣рд░िрдпाрдгрд╡ी рд▓ोрдХ рдЬीрд╡рди, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдПрд╡ं рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХी рдмेрдмाрдХ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рднी- ‘рдоैं рд╢्рд░ोрддाрдУं рдХी рдЪेрддрдиा рдоें рдЬाрдКँрдЧा /рдЬрдЧाрдКँрдЧा рдЙрдирдХा рд╡िрд╡ेрдХ।'
'рдЪрдпрдиिрдд рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд░рдЪрдиाрдПँ' рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдзрд░्рдордкाрд▓ рдорд╣ेрди्рдж्рд░ рдЬैрди рдХा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдШрд░-рдкрд░िрд╡ाрд░, рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рджेрд╢ рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХी рдкैрдиी рдФрд░ рдЪुрдЯीрд▓ी рдзाрд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕рдоाрдЬ, рд░ाрдЬрдиीрддि, рдзрд░्рдо, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рд▓рдЧрднрдЧ рд╣рд░ेрдХ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдк्рд░рд╣ाрд░ рдХिрдпा рд╣ै рдЬैрд╕े, " рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдмрд╣ुрдд рдЫрд▓िрдпा рд╢рдм्рдж рд╣ै। рдпрд╣ рддंрдд्рд░ рдХрднी рд▓ोрдХ рдХा рд╣ुрдЖ рд╣ी рдирд╣ीं।" рддрдеा " рдЬрдирддा рдХे рд▓िрдП рддंрдд्рд░ рдорддрд▓рдм рдмाрдмाрдЬी рдХा рдаुрд▓्рд▓ू- рд░ाрдЬрдиेрддा рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХो рдЬेрдм рдоें рд▓ेрдХрд░ рдШूрдордиे рд▓рдЧे рд╣ैं ---"
рдбॉ. рдордзु рд╕ंрдзु рдХे рд╢рдм्рджों рдоें, " рдЙрдирдХे рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ैं, рдЖрдо рдЖрджрдоी рдХे рджрд░्рдж рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рд╣ैं।"
рд╕рдоीрдХ्рд╖िрдд рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें 'рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд╣ंрд╕ा рджीрдк рдХा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╕ाрд╣िрдд्рдп' рдбॉ. рджीрдкрдХ рдкांрдбेрдп рддрдеा рдбॉ. рдиूрддрди рдкांрдбेрдп рдХे рд╕рдо्рдкाрджрдХрдд्рд╡ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдкुрд╕्рддрдХ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░ рд╣ंрд╕ा рджीрдк рдХे 4 рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों- рдмंрдж рдоुрда्рдаी, рдХुрдмेрд░, рдХेрд╕рд░िрдпा рдмाрд▓рдо рддрдеा рдХांрдЪ рдХे рдШрд░, рдкрд░ 15 рд╕рдоीрдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рдПрд╡ं рд╢ोрдзрдкрд░рдХ рд▓ेрдЦ рд╕ंрдХрд▓िрдд рд╣ैं। рд╣ंрд╕ा рджीрдк рднрд▓े рд╣ी рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдХрдиाрдбा рдоें рд░рд╣ рд░рд╣ी рд╣ैं рдХिрди्рддु рдЙрдирдХे рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों рдоें рднाрд░рддीрдп рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХो рдХेрдиेрдбिрдпрди рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдоें рдЬीрддे-рднोрдЧрддे, рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рд▓рдб़ाрдИ рд▓рдб़рддे рдкाрдд्рд░ों рдХा рдЬीрд╡ंрддрдЪिрдд्рд░рдг рд╣ै। 'рдмंрдж рдоुрдЯ्рдаी' рдоें рдкिрддा-рдкुрдд्рд░ी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдкрд░ंрдкрд░ा- рдЖрдзुрдиिрдХрддा рдХा рдж्рд╡рди्рдж्рд╡, ' рдХुрдмेрд░' рдоें рд▓ोрдХрдЬीрд╡рди рдХे рд╕ाрде рдЙрдкрднोрдХ्рддा-рдк्рд░рдзाрди рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдкрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдп, ' рдХेрд╕рд░िрдпा рдмाрд▓рдо ' рдоें рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рддрдеा рдкाрд╢्рдЪाрдд्рдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рдЪिрдд्рд░рдг рдФрд░ ' рдХांрдЪ рдХा рдШрд░' рдоें рдХोрд░ोрдиा рдХाрд▓ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕्рд╡-рдШोрд╖िрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХे рдеोрдеेрдкрди рдкрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╣ै।
'рд╕ृрдЬрди рдФрд░ рд╕рдоीрдХ्рд╖ा' рдбॉ. рд╡्рдпाрд╕рдордгि рдд्рд░िрдкाрдаी рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा- рдкुрд╕्рддрдХ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдЕंрдбेрдоाрди рдиिрдХोрдмाрд░ рдХे рд░рдЪрдиाрдХाрд░ों рдкрд░ рдлोрдХрд╕ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें 23 рдЧ्рд░ंрдеों рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рд╕ंрдХрд▓िрдд рд╣ै। рдЗрдирдоें рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рдХрд╣ाрдиी, рдХрд╡िрддा-рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рдиिрдмрди्рдз- рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рдХाрд╡्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЧ्рд░ंрде, рдзрд░्рдо-рджрд░्рд╢рди рдПрд╡ं рднाрд╖ा-рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдкрд░ рдХेрди्рдж्рд░िрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ै। рдЬैрд╕े- рдЕंрдбрдоाрди рдХी рд╣िрди्рджी рдХрд╡िрддा, рдЕंрдбрдоाрди рдХी рд╣िрди्рджी рдХрд╣ाрдиी, рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХी рд▓рдШुрдХрдеाрдУं рд╕े рдЧुрдЬрд░рддे рд╣ुрдП, рдорд╣ाрджेрд╡ी рдХा рдиाрд░ी-рдЪिрдд्рд░рдг, рдЙрдаो рдЕрд╣рд▓्рдпा рдЬैрд╕े рд╢ीрд░्рд╖рдХों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕ाрд╣िрдд्рдп-рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рд╣ै।
'рдХ्рдпा рд╣ै рднाрд░рдд рдХ्рдпा рд╣ै рднाрд░рддीрдпрддा' рдордиीрд╖ी-рдЪिंрддрдХ рд╡िрдЬрдп рд░ंрдЬрди рдЬी рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдЦिрдд рд╢ोрдз рдПрд╡ं рдЕрдиुрд╕рди्рдзाрди рдЧ्рд░рди्рде рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд░ाрдоाрдпрдг, рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХे рд╕ाрде рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдзрд░्рдордЧ्рд░ंрдеों рдкрд░ рдЪिंрддрди рд╣ै। рдмौрдж्рдз-рдЬैрди рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░ рдЧрд╣рди рдкрд░िрдЪрд░्рдЪा рдХे рд╕ाрде рд░ाрдордзाрд░ी рд╕िंрд╣ рджिрдирдХрд░, рд╡ाрд╕ुрджेрд╡рд╢рд░рдг рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓ рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЕрд╡рдЧाрд╣рди рд╣ै। рд╕्рд╡ाрдоी рджрдпाрдирди्рдж, рдорд╣рд░्рд╖ि рдЕрд░рд╡िंрдж, рднीрдорд░ाрд╡ рдЕंрдмेрдбрдХрд░ рдкрд░ рдЪिंрддрди рдХे рд╕ाрде рдХрд▓्рд╣рдг-рдХाрд▓िрджाрд╕ рдк्рд░рднृрддि рдХे рдЕрд╡рджाрди рдХी рдкрд░िрдЪрд░्рдЪा рд╣ै। ' рджेрд╡рднूрдоि, рдкुрдг्рдпрднूрдоि, рдоाрддृрднूрдоि'-рднाрд░рдд рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рдЗрд╕ рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рднाрд░рдд рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЧौрд░рд╡ рдФрд░ рдЖрд░्рдп рднूрдоि рднाрд░рдд рдХे рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ, рдзाрд░्рдоिрдХ, рд╕्рд╡рд░ूрдк рдкрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЪिрди्рддрди-рджृрд╖्рдЯि рдЧ्рд░ंрде рдХो рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдмрдиाрддी рд╣ै।
'рдХुрдмेрд░рдиाрде рд░ाрдп: рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдПрд╡ं рд╕ाрд╣िрдд्рдп' рдХृрд╖्рдгрдЪрди्рдж्рд░ рдЧुрдк्рдд рдж्рд╡ाрд░ा рдХुрдмेрд░рдиाрде рд░ाрдп рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡, рдЬीрд╡рди-рджрд░्рд╢рди рдПрд╡ं рдиिрдмंрдз рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рд╕े рдЬुрдбी़ рд╣ुрдИ рд╡िрд╢рдж рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдкुрд╕्рддрдХ рд╣ै। рдиौ рднाрдЧों рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рдЗрд╕ рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рд╢ोрдзрдкрд░рдХ рдПрд╡ं рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдгाрдд्рдордХ рдЪिंрддрди-рдордирди рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╡ाрд▓्рдоीрдХि, рдХाрд▓ीрджाрд╕, рд╡्рдпाрд╕ рдФрд░ рднрд╡рднूрддि рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЕрд╡рджाрди рдкрд░ рдЧрд╣рди-рдЧंрднीрд░ рдЪिंрддрди-рдордирди рдХे рд╕ाрде рдХुрдмेрд░рдиाрде рд░ाрдп рдХी рдЬीрд╡рди-рджृрд╖्рдЯि рдФрд░ рд╡ैрдЪाрд░िрдХрддा рдХी рд╕рдХ्рд╖рдо рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै। 'рдиिрд╖ाрдж рдмांрд╕ुрд░ी', 'рдЧрди्рдз рдоाрджрди', 'рд░рд╕ рдЖрдЦेрдЯ' рддрдеा 'рдоेрдШрджूрдд' рдЖрджि рдкрд░ рд╕ाрд░рдЧрд░्рднिрдд рдЪिंрддрди рд╣ै । рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдХुрдмेрд░рдиाрде рд░ाрдп рдХी рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдк्рд░рддि рджृрд╖्рдЯि рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рднी рдЬैрд╕े, "рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдЪрддुрд░्рдоुрдЦी рдм्рд░рд╣्рдо рдХे рд╕рдоाрди рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдПрдХ рдоुрдЦ рдж्рд░рд╡िрдб़ рд╣ै, рджूрд╕рд░ा рдЖрд░्рдп, рддीрд╕рд░ा рдиिрд╖ाрдж рдФрд░ рдЪौрдеा рдХिрд░ाрдд।"
рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рдПрдХ рдЕрди्рдп рдЖрд▓ेрдЦ 'рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдоें рдбॉ. рдиिрд╢ंрдХ рдХे рд╡рдХ्рддрд╡्рдп' рдкुрд╕्рддрдХ рдкрд░ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд░ाрдЬрдиेрддा рдПрд╡ं рд╡рд░िрд╖्рда рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдбॉ. рд░рдоेрд╢ рдкोрдЦрд░िрдпाрд▓ ' рдиिрд╢ंрдХ' рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдоें рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рджिрдП рдЧрдП 17 рднाрд╖рдг рд╕ंрдХрд▓िрдд рд╣ैं рдЬो рдХि рджिрд╕рдо्рдмрд░ 2009 рд╕े рдЬुрд▓ाрдИ 2021-22 рдХी рд╕рдордпाрд╡рдзि рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ैं। рдЗрдирдоें рдбॉ. рдиिрд╢ंрдХ рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХे рд╡िрднिрди्рди рдкрдХ्рд╖ों; рдоाрдирд╡ीрдп рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг, рдЬрди рд╕ंрд╡ेрджрдиा, рдЕрди्рддрд░्рдоुрдЦрддा рдХे рд╕ाрде рд╢िрдХ्рд╖ा, рдЬрди рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рдЬрди рдХрд▓्рдпाрдг рддрдеा рд╕рдоाрдЬाрд░्рдеिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдкрд░ рдбा. рдиिрд╢ंрдХ рдХे рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓-рдоाрдирд╡ीрдп рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ुрдИ рд╣ै। рдЙрдирдХे рд╡рдХ्рддрд╡्рдпों рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХाрд╡्рдп-рдкंрдХ्рддिрдпाँ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдХे рд╕ाрде, рдоाрддृрднूрдоि рдХे рдк्рд░рддि рдЙрдирдХी рд╢्рд░рдж्рдзा рдХो рднी рд╡ाрдгी рджेрддी рд╣ैं: рдоाрддृрднूрдоि рдХी рдоाрдЯी рдЪंрджрди / рдЖрдУ рддिрд▓рдХ рд▓рдЧाрдпेँ।‘ 136 рдкृрд╖्рдаों рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рдбॉ. рдордзु рд╕рди्рдзु рдХी рд╕ुрдЪिंрддिрдд рд╕рдоीрдХ्рд╖ा- рджृрд╖्рдЯि рдХे рд╕ाрде рдЙрдирдХे рдХрдеाрдХाрд░ рдПрд╡ं рдХрд╡ि-рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХी рдЭрд▓рдХ рднी рджिрдЦाрддी рд╣ै। рдЬैрд╕े :
"рд╡рд╣ рдПрдХ рдЪिрд▓рдЪिрд▓ाрддी рдЧрд░्рдоी рдХी рджोрдкрд╣рд░ рдеी। рдбोрд░ рдмेрд▓ рдиे рдкुрдХाрд░ा рддो рджेрдЦा рдмाрд╣рд░ рдбाрдХिрдпा рдеा । рдЖрдЬрдХрд▓ рдбाрдХ рдХрд╣ाँ рдЖрддी рд╣ै। рд╕ाрд░े рдХाрдо рддो рдоोрдмाрдЗрд▓ рд╣ी рдиिрдкрдЯाрджेрддा рд╣ै।" (рдкृрд╖्рда-63)
"рджो рджिрди рдкрд╣рд▓े рдХी рдмाрдд рд╣ै। рд╡рд╣ рдПрдХ рдЪрдордЪрдоाрддी, рдЙрдЬрд▓ी, рдЧुрдирдЧुрдиी рджोрдкрд╣рд░ рдеी। рдоौрд╕рдо рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдЖрдиा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдЯेрд░ेрд╕ рдкрд░ рдзूрдк рд░ुрдХрдиे рдХा рдЖрднाрд╕ рджे рд░рд╣ी рдеी।"
рдбॉ. рдордзु рд╕ंрдзु рдиे рд▓рдЧрднрдЧ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╕рдоीрдХ्рд╖िрдд рдкुрд╕्рддрдХ рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП, рд▓ेрдЦрдХीрдп рдЪिंрддрди рд╕े рдЬुрдб़े рд╕ूрдд्рд░ों рдХो рднी рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХिрдпा рд╣ै рдЬोрдХि рдЙрдирдХी рдЖрд▓ोрдЪрдХीрдп рджृрд╖्рдЯि рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯрддा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै।
***

рдбॉ. рд░ाрдХेрд╢ рдк्рд░ेрдо
рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░ाрдЪाрд░्рдп, рд╣िрди्рджू рдХॉрд▓ेрдЬ, рдЕрдоृрддрд╕рд░, рдкंрдЬाрдм।
рдИрдоेрд▓: Rakesh07mehra@gmail.com

рд╡ैрджिрдХ рд╡ाрдЩрдордп рдоें рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡

рдбॉ. рдзрдирдЮ्рдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

- рдзрдиंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

рд╡िрднाрдЧाрдз्рдпрдХ्рд╖, рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡िрднाрдЧ, рд╕ंрддाрд▓ рдкрд░рдЧрдиा рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд╕िрджो-рдХाрди्рд╣ु рдоुрд░्рдоू рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рджुрдордХा-814101 (рдЭाрд░рдЦрдг्рдб) рдЪрд▓рднाрд╖: +91 993 965 8233

рд╡ैрджिрдХ рд╡ाрдЩ्рдордп рднाрд░рддीрдп рдордиीрд╖ा рдХा рд╕ंрдЪिрдд рдХोрд╖ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╡िрд╡िрдз рд╡िрдзाрдУं рдиे рдЕрдЦिрд▓ рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХो рдЕрдкрдиी рдУрд░ рдЖрдХृрд╖्рдЯ рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЧोрдж рдоें рдмैрдаे рдЛрд╖िрдпों рдХे рдЙрдж्рдЧाрд░ рд╣ैं, рдХрд░्рдордХाрдг्рдб рдХी рдкूрд░्рдг рдЖрд╕्рдеा рд╣ै, рдХाрд╡्рдп рдХी рдордзुрд░ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै, рдЕрдирди्рдд рдоें рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдХे рдЕрд╡рдзाрд░рдг рдХी рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा рд╣ै, рддाрд░्рдХिрдХ рдоेрдзा рдХी рдЧрд╡ेрд╖рдгा рд╣ै, рддो рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рд╡िрд╡िрдз рдкрдХ्рд╖ों рдХा рдЙрди्рдоीрд▓рди рднी рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рд╡ेрджрдд्рд░рдпी, рдм्рд░ाрд╣्рдордг, рдЖрд░рдг्рдпрдХ рдФрд░ рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рд╡ैрджिрдХ рд╡ाрдЩ्рдордп рдХे рдмृрд╣рдж् рднрдг्рдбाрдЧाрд░ рд╣ैं рд╡рд╣ीं рд╡ेрджांрдЧ рд╡ेрджाрд░्рде рдХो рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рд╕рдордЭрдиे рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡ेрдж рднрдЧрд╡ाрди् рдХे рдЕंрдЧрд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ैं। рдХрд╣ा рднी рдЧрдпा рд╣ै - “рд╡ेрджः рдЕрдЩ्рдЧрдпрди्рддे рдЬ्рдЮाрдпрди्рддे рдЕрдоीрднिः рдЗрддि рд╡ेрджाрдЩ्рдЧाрдиि” рдЕрд░्рдеाрдд् рдЬिрд╕рд╕े рд╡ेрджों рдХे рдЕрд░्рдеों рдХो рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рд╡े рд╡ेрджांрдЧ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рд╡ेрджांрдЧ рд╡ेрджों рдХे рднाрдЧ рдирд╣ीं рд╣ैं рдЕрдкिрддु рд╡े рд╡ेрджों рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХे рд░рдХ्рд╖рдХ рд╣ैं рдЬो рдЕрд░्рдеों рдХो рд╕рдордЭрдиे-рд╕рдордЭाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрддे рд╣ें। рд╡ेрджांрдЧों рдХो рдЬाрдиे рдмिрдиा рд╡ेрджों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдЕрдзूрд░ा рд╣ी рд░рд╣рддा рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖ा, рдХрд▓्рдк, рд╡्рдпाрдХрд░рдг, рдиिрд░ुрдХ्рдд, рдЫрди्рдж рдФрд░ рдЬ्рдпोрддिрд╖् рдпे рдЫрд╣ рд╡ेрджांрдЧ рдХрд╣े рдЧрдП рд╣ैं -
“рд╢िрдХ्рд╖ा рдХрд▓्рдкोрд╜рде рд╡्рдпाрдХрд░рдгं рдиिрд░ुрдХ्рддं рдЫрди्рджрд╕ा рдЪ рдпः।
рдЬ्рдпोрддिрд╖ाрдордпрдиं рдЪैрд╡ рд╡ेрджाрдЩ्рдЧाрдиि рд╖рдбैрд╡ рддु॥”

 рдЖрдЪाрд░्рдп рдкाрдгिрдиी рдиे рдкाрдгिрдиीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рд╡ेрджों рдХी рдкुрд░ुрд╖ рд░ूрдк рдоें рддрдеा рд╡ेрджांрдЧों рдХो рдЙрд╕рдХे рд╡िрднिрди्рди рдЕंрдЧों рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ुрди्рджрд░ рдХрд▓्рдкрдиा рдХी рд╣ै -
“рдЫрди्рджः рдкाрджौ рддु рд╡ेрджрд╕्рдп рд╣рд╕्рддौ рдХрд▓्рдкोрд╜рде рдкрда्рдпрддे।
рдЬ्рдпोрддिрд╖ाрдордпрдиं рдЪрдХ्рд╖ुः рдиिрд░ुрдХ्рддं рд╢्рд░ोрдд्рд░рдоुрдЪ्рдпрддे॥
рд╢िрдХ्рд╖ा рдШ्рд░ाрдгं рддु рд╡ेрджрд╕्рдп рдоुрдЦं рд╡्рдпाрдХрд░рдгंрд╕्рдоृрддрдо्
рддрд╕्рдоाрдд्рд╕ाрдЩ्рдЧрдордзीрдд्рдпैрд╡ рдм्рд░рд╣्рдорд▓ोрдХे рдорд╣ीрдпрддे॥

рдЕрд░्рдеाрдд्- рд╡ेрдж рдХे рдкैрд░ рдЫрди्рдж рд╣ैं, рд╣ाрде рдХрд▓्рдк рд╣ैं, рдиेрдд्рд░ рдЬ्рдпोрддिрд╖् рд╣ै, рдХाрди рдиिрд░ुрдХ्рдд рд╣ै, рдиाрд╕िрдХा рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ै рдФрд░ рдоुрдЦ рд╡्рдпाрдХрд░рдг рд╣ै। рдЕंрдЧों рд╕рд╣िрдд рд╡ेрджों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдХे рд╣ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдм्рд░рд╣्рдо рд▓ोрдХ рдоें рдорд╣िрдоा рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।

 рдЪाрд░ों рд╡ेрджों рдХे рдорди्рдд्рд░ рдк्рд░ाрдпः рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЫрди्рджों рдоें рдиिрдмрдж्рдз рд╣ैं рддो рдЙрди рдЫрди्рджों рдХो рдкैрд░ рдХी рдЙрдкрдоा рдХ्рдпों рджी рдЧрдИ рд╣ै? рдпрд╣ рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдордиुрд╖्рдп рдЖрджि рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХे рд╢рд░ीрд░ рдоें рдкैрд░ рдЬрд╣ाँ рд╕ाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХे рднाрд░ рдХो рдеाрдоे рд╣ुрдП рд░рд╣рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рд╕्рдеाрди рд╕े рджूрд╕рд░े рд╕्рдеाрди рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░рдкрд░िрдгाрдоाрдд्рдордХ рдЕрдерд╡ा рдоाрдд्рд░ाрдХ्рд╖рд░-рдиिрдпрддाрдд्рдордХ рд╡ेрджрд╡ाрдгी рдХे рдЖрдзाрд░рднूрдд рдЧाрдпрдд्рд░ी рдЖрджि рдЫрди्рдж рднी рдк्рд░рдпोрдЧрдХाрд▓ рдоें рд╡рдХ्рддाрдУं рдХी рд╡ाрдгिрдпों рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рд╣ोрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ी рд╕्рд╡рд░ рдЫрди्рджोрдпुрдХ्рдд рдорди्рдд्рд░ों рдХा рдЪрд▓рдиा рдФрд░ рдЫрди्рдж рдкрд░ рдЯिрдХрдиा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдЫрди्рджों рдХो рдкाрджрд╕्рдеाрдиी рдЙрдкрдоिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

 рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдкрдд्рд░ рдоें рд╡ेрдж рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдкाрджрд╕्рд╡рд░ूрдк рдкंрдЪрдо рдЕंрдЧ рдЫрди्рдж рдФрд░ рд╡ैрджिрдХ рд╡ाрдЩ्рдордп рдоें рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рд╡िрд╡िрдз рдкрдХ्рд╖ों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рд╕ाрде рд╣ी рд╡ेрджрдорди्рдд्рд░ों рдХे рд╢ुрдж्рдз рдкाрда рдХे рд▓िрдП рдПрд╡ं рдЕрд░्рдеाрд╡рдмोрдз рдХे рд▓िрдП рдЫрди्рдж рдХी рдорд╣рдд्рддा рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा рдЧрдпा рд╣ै। рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдЧाрдпрдд्рд░ी, рдЙрд╖्рдгिрдХ्, рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк्, рдмृрд╣рддी, рдкंрдХ्рддि, рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк्, рдЬрдЧрддी рдЖрджि рдкрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЪрд░्рдЪा рдХी рдЧрдИ рд╣ै। 

 рд╡िрджिрдд рд╣ै рдХि рд╡ैрджिрдХ рд╡ाрдЩ्рдордп рдоें рдЫрди्рджः рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдеाрди рд╣ै। рдпрд╣ рд╡ेрдж рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд् рдЙрдкрдХाрд░рдХ рд╣ै। рд╖рдбंрдЧों рдоें рдЕрди्рдпрддрдо рд╣ै। рд╡ेрджाрд░्рде рдк्рд░ाрд╕ाрдж рдЗрд╕ी рдкрд░ рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рд╡िрдж्рдпा рд╕्рдеाрди рднी рд╣ै। рдХाрд╡्рдп рдХा рддो рдпрд╣ рдк्рд░ाрдг рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ी рд╣ै। рдЫрди्рдж рдЬ्рдЮाрди рдХे рдмिрдиा рдирд╡ीрди рдХाрд╡्рдп-рд╕рд░्рдЬрди рдЕрд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै рддрдеा рдХाрд╡्рдпों рдоें рдЕрдк्рд░рддिрд╣рдд рдЧрддि рднी рдЕрд╢рдХ्рдп рд╣ै। рдпुрдзिрд╖्рдаिрд░ рдоीрдоांрд╕рдХ рдХी рдпрд╣ рдЙрдХ्рддि рдХि ‘рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рд╕рдо्рдпрдХ् рдЬ्рдЮाрди рдХे рдмिрдиा рд╡ेрдж рдХे рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрд░्рде рдХी рдк्рд░рддीрддि рдЕрд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै’ рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╣ै।

 рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдк्рд░ाрдЪीрди рдиाрдо рдЫрди्рджोрд╡िрдЪिрддि рд╣ै। рдЗрд╕ рдиाрдо рдХा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЧ्рд░рди्рде рдЬिрд╕рдоें рдЫрди्рджों рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЪрдпрди (рдЪिрддि, рд╕ंрдЧ्рд░рд╣) рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ो। рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдХрдИ рдФрд░ рдиाрдо рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдпुрдзिрд╖्рдаिрд░ рдоीрдоांрд╕рдХ рдЕрдкрдиे рдХाрд▓рдЬрдпी рдЧ्рд░рди्рде рд╡ैрджिрдХ-рдЫрди्рджोрдоीрдоांрд╕ा рдоें рднी рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрдеा - рдЫрди्рджोрд╜рдиुрд╢ाрд╕рди, рдЫрди्рджोрд╡िрд╡ृрддि, рдЫрди्рджोрдоाрди, рдЫрди्рджोрднाрд╖ा, рдЫрди्рджोрд╡िрдЬिрдиी рддрдеा рдЫрди्рджोрд╡्рдпाрдЦ्рдпाрди рдЖрджि। рдЖрдЪाрд░्рдп рдкिंрдЧрд▓ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдоिрдд рдпрд╣ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдЗрддрдиा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै рдХि рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╣ी рдкिंрдЧрд▓ рдХे рдиाрдо рд╕े рд░ूреЭ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХो рд╡िрдж्рдпाрд╕्рдеाрди рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рд╡ाрдпुрдкुрд░ाрдг рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै -
рдЕंрдЧाрдиि рд╡ेрджाрд╢्рдЪрдд्рд╡ाрд░ो рдоीрдоांрд╕ा рди्рдпाрдпрд╡िрд╕्рддрд░ः।
рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ं рдкुрд░ाрдгं рдЪ рд╡िрдж्рдпाрд╢्рдЪрддुрд░्рджрд╢॥ (61/78)
рдпाрдЬ्рдЮрд╡рд▓्рдХ्рдп рд╕्рдоृрддि рднी рдХрд╣рддी рд╣ै -
рдкुрд░ाрдгрди्рдпाрдпрдоीрдоांрд╕ाрдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ाрдЩ्рдЧрдоिрд╢्рд░िрддाः।
рд╡ेрджाः рд╕्рдеाрдиाрдиि рд╡िрдж्рдпाрдиां рдзрд░्рдорд╕्рдп рдЪ рдЪрддुрд░्рджрд╢॥ (1/3)

рдЫрди्рдж рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрд░्рде:- рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡ाрдЩ्рдордп рдоें рдЫрди्рджः рдкрдж рд╡िрд╡िрдз рдЕрд░्рдеों рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдпрдеा - рд╕ूрд░्рдп, рд╕ूрд░्рдпрд░рд╢्рдоि, рд╕рдк्рддрдзाрдо, рдЕрдЧ्рдиिрдк्рд░िрдпाрддрдиू, рд╡ेрджрд╡िрд╢ेрд╖, рдЧाрдпрдд्рд░ी рдЖрджि рдкрдж्рдп, рд╕ंрд╣िрддा, рд╡ेрдж, рдЗрдЪ्рдЫा, рдЕрднिрд▓ाрд╖ा, рдЖрд░्рд╖рдЧ्рд░рди्рде, рдЕрдиिрдпрди्рдд्рд░िрдд рдЖрдЪाрд░ (рд╕्рд╡ैрд░) рдЖрджि। рдХोрд╢рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдЫрди्рджः рдкрдж рдХा рдЕрд░्рде рдкрдж्рдп рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд▓ोрдХ рдоें рднी рдпрд╣ рдк्рд░ाрдпः рдкрдж्рдп рдЕрд░्рде рдоें рд╣ी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै। рдкрд░рди्рддु рдк्рд░ाрдЪीрди рдЖрд░्рд╖рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдЧрдж्рдп рднी рдЫрди्рджोрдпुрдХ्рдд рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рднрд░рддрдоुрдиि рдЕрдкрдиे рдиाрдЯ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдХрд╣рддे рд╣ैं - рдЫрди्рджोрд╣ीрдиो рди рд╢рдм्рджोрд╜рд╕्рддि рди рдЫрди्рджः рд╢рдм्рджрд╡рд░्рдЬिрддрдо्। (14/45) рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдиिрд░ुрдХ्рдд рдХे рдЯीрдХाрдХाрд░ рдЖрдЪाрд░्рдп рджुрд░्рдЧ рдиिрд░ुрдХ्рдд рдХी рд╡ृрдд्рддि рдоें рдХрд╣рддे рд╣ैं - рдиाрдЪ्рдЫрди्рджрд╕ि рд╡ाрдЧुрдЪ्рдЪрд░рддि। (7/2) рдХाрдд्рдпाрдпрдирдоुрдиि рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдЬ्рдЮाрдиी рдкुрд░ुрд╖ рдХे рд▓िрдП рд╕ाрд░ा рд╡ाрдЩ्рдордп рдЫрди्рджोрд░ूрдк рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЫрди्рдж рдФрд░ рдкृрдЪ्рдЫा рдХे рдмिрдиा рдХोрдИ рд╢рдм्рдж рдк्рд░рд╡ृрдд्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा - “рдЫрди्рджोрднूрддрдоिрджंрд╕рд░्рд╡ंрд╡ाрдЩ्рдордпंрд╕्рдпाрдж्рд╡िрдЬाрдирддः। рдиाрдЪ्рдЫрди्рджрд╕ि рди рдЪाрдкृрд╖्рдЯे рд╢рдм्рджрд╢्рдЪрд░рддि рдХрд╢्рдЪрди॥” рдЗрд╕ рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рдЫрди्рдж рд╕े рд╣рдоाрд░ा рдз्рдпेрдп рд╡ैрджिрдХ рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдкрдж्рдп рдЕрдерд╡ा рдЧрдж्рдп рдХे рд░рдЪрдиा рд╡िрд╢ेрд╖ рдХे рдиिрдпрдоों рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рд╣ै।

рдЫрди्рдж рд╢рдм्рдж рдХी рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि:- рдЖрд╣्рд▓ाрджाрд░्рдердХ рдЪैрд░ाрджिрдХ ‘рдЪрджि’ рдзाрддु рд╕े ‘рдЪрди्рджेрд░ाрджेрд╢्рдЪ рдЫः’ (3/4/668) рд╕ूрдд्рд░ рд╕े ‘рдЕрд╕ुрди्’ рдк्рд░рдд्рдпрдп рдХрд░рдХे рддрдеा рдЪрдХाрд░ рдХो рдЫрдХाрд░ाрджेрд╢ рдХрд░рдХे рдЫрди्рджः рд╢рдм्рдж рдмрдирддा рд╣ै। рдЕрд░्рде рд╣ै- ‘рдЫрди्рджрдпрддि рдЖрд╣्рд▓ाрджрдпрддि рдЪрди्рдж्рдпрддेрд╜рдиेрди рд╡ा рдЫрди्рджः’, рдЕрд░्рдеाрдд् рдЬो рдордиुрд╖्рдпों рдХो рдк्рд░рд╕рди्рди рдХрд░े, рдЙрд╕рдХा рдиाрдо рдЫрди्рдж рд╣ै। рдЕрдерд╡ा рдЫाрджрдиाрд░्рдердХ рдЪैрд░ाрджिрдХ ‘рдЫрдж्’ рдзाрддु рд╕े ‘рдЕрд╕ुрди्’ рдк्рд░рдд्рдпрдп рдХрд░рдХे ‘рдкृрд╖ोрджрд░ाрджिрдд्рд╡ाрдд्’ рдиुрдоाрдЧрдо рдХрд░рдХे рдЫрди्рджः рдкрдж рдмрдирддा рд╣ै। “рдЫाрджрдпрддि рдорди्рдд्рд░рдк्рд░рддिрдкाрдж्рдпрдпрдЬ्рдЮाрджीрдиीрддिрдЪ्рдЫрди्рджः ।” рдЬो рдпрдЬ्рдЮाрджि рдХी рдЕрд╕ुрд░ाрджिрдХों рдХे рдЙрдкрдж्рд░рд╡рд╕े рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░े, рдЙрд╕े рдЫрди्рдж рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдиिрд░ुрдХ्рддрдХाрд░ рдпाрд╕्рдХ рдиे рднी рдЫрди्рдж рд╢рдм्рдж рдХा рдРрд╕ा рд╣ी рдЕрд░्рде рдмрддрд▓ाрдпा рд╣ै- ‘рдорди्рдд्рд░ा рдордирдиाрдд्। рдЫрди्рджांрд╕ि рдЫाрджрдиाрдд् (рд╕्рддोрдоः рд╕्рддрд╡рдиाрдд्) । рдпрдЬुрд░्рдпрдЬрддेрд░िрдд्рдпाрджि।’ (рдиिрд░ुрдХ्рдд 7/3/12) ‘рдордирди рдХрд░рдиे рд╕े рдд्рд░ाрдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╢рдм्рджрд╕рдоूрд╣ рдХो рдорди्рдд्рд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЬिрд╕рд╕े рдпрдЬ्рдЮाрджि рдЫाрджिрдд рд╣ों (рд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ों), рдЙрд╕े рдЫрди्рдж рдХрд╣рддे рд╣ैं, (рдЬिрд╕рд╕े рджेрд╡рддा рдХी рд╕्рддुрддि рдХी рдЬाрдп, рдЙрд╕े рд╕्рддोрдо рдХрд╣рддे рд╣ैं)। рдЬिрд╕рд╕े рдпрдЬ्рдЮ рдХिрдпा рдЬाрдп, рдЙрд╕े рдпрдЬुः рдХрд╣рддे рд╣ैं।” рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЗрд╕рдХे рджो рдЕрд░्рде рд╣ैं - рдПрдХ рддो рдЖрдЪ्рдЫाрджрди рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдЖрд╣्рд▓ाрджрди। ‘рдЫрджि рд╕ंрд╡рд░рдгे’ рдФрд░ ‘рдЪрджि рдЖрд╣्рд▓ाрджрдиे’ рдзाрддु рд╕े рдЗрд╕рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдЖрдЪ्рдЫाрджрди рд╕े рдЖрд╢рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЫрди्рдж рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд░рд╕, рднाрд╡ рддрдеा рд╡рдг्рд░्рдпрд╡िрд╖рдп рдХो рдЖрдЪ्рдЫाрджिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬो рд╡िрдж्рд╡ाрди् рдЫрди्рдж рдХी рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि ‘рдЪрджि рдЖрд╣्рд▓ाрджрдиे’ рд╕े рдоाрдирддे рд╣ैं, рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрд╣्рд▓ाрджрди рдХा рдЕрд░्рде рдордиोрд░рдЮ्рдЬрди рд╣ोрддा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд् рдЫрди्рдж рдоाрдирд╡-рдорди рдХा рдордиोрд░рдЮ्рдЬрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЕрддः рдЫрди्рдж рд╡ेрджों рдХे рдЖрд╡рд░рдг рдФрд░ рдоाрдирд╡-рдорди рдХे рдЖрд╣्рд▓ाрджрди рдХे рд╕ाрдзрди рд╣ैं।

рдЫрди्рдж рдХा рд▓рдХ्рд╖рдг:- рдХाрдд्рдпाрдпрди рдиे рд╕рд░्рд╡ाрдиुрдХ्рд░рдордгी (12/6) рдоें рдЫрди्рдж рдХा рд▓рдХ्рд╖рдг рджिрдпा рд╣ै - “рдпрджрдХ्рд╖рд░рдкрд░िрдоाрдгं рддрдЪ्рдЫрди्рджः” рдЕрд░्рдеाрдд् рдЬिрд╕рдоें рд╡рд░्рдгों рдпा рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ै, рдЙрд╕े рдЫрди्рдж рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХा рдЖрдзाрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдпा рд╡рд░्рдгों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд╣ै। рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣ी рдЫрди्рджों рдХे рдиाрдо рд░рдЦे рдЧрдП рд╣ैं। рд╢्рд░ुрддि рдоें рднी рдЫрди्рдж рдХा рдпрд╣ी рдЕрд░्рде рдк्рд░рддिрдкाрджिрдд рд╣ै। “ 24 рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХा рдЧाрдпрдд्рд░ी, 28 рдХा рдЙрд╖्рдгिрдХ्, 32 рдХा рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк्, 36 рдХा рдмृрд╣рддी, 40 рдХा рдкंрдХ्рддि, 44 рдХा рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк्, 48 рдХा рдЬрдЧрддी, 52 рдХा рдЕрддिрдЬрдЧрддी, 56 рдХा рд╢рдХ्рд╡рд░ी, 60 рдХा рдЕрддिрд╢рдХ्рд╡рд░ी, 64 рдХा рдЕрд╖्рдЯि, 68 рдХा рдЕрдд्рдпрд╖्рдЯि, 72 рдХा рдзृрддि, 76 рдХा рдЕрддिрдзृрддि, 80 рдХा рдХृрддि, 84 рдХा рдк्рд░рдХृрддि, 88 рдХा рдЖрдХृрддि, 92 рдХा рд╡िрдХृрддि, 96 рдХा рд╕ंрдХृрддि, 100 рдХा рдЕрднिрдХृрддि рдФрд░ 104 рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХा рдЙрдд्рдХृрддि рдЫрди्рдж рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ 24 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░ 104 рдЕрдХ्рд╖рд░ рддрдХ рдЧाрдпрдд्рд░ी рдЖрджि 21 рдЫрди्рдж рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрдирдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдоें рдПрдХ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХрдо рд╣ोрдиे рд╕े ‘рдиिрдЪृрдд्’ рд╡िрд╢ेрд╖рдг рд▓рдЧрддा рд╣ै рдФрд░ рдПрдХ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиे рд╕े ‘рднूрд░िрдЬ्’ рд╡िрд╢ेрд╖рдг рд▓рдЧрддा рд╣ै। рджो рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХрдо рд╣ोрдиे рд╕े ‘рд╡िрд░ाрдЯ्’ рд╡िрд╢ेрд╖рдг рд▓рдЧрддा рд╣ै рдФрд░ рджो рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиे рд╕े ‘рд╕्рд╡рд░ाрдЯ्’ рд╡िрд╢ेрд╖рдг рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрди рдкूрд░्рд╡ोрдХ्рдд рдЫрди्рджों рдХे рдЕрдиेрдХ рднेрдж рд╕рд░्рд╡ाрдиुрдХ्рд░рдорд╕ूрдд्рд░, рдкिрдЩ्рдЧрд▓рд╕ूрдд्рд░ाрджि рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рд╣ैं।

рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा:- рдм्рд░ाрд╣्рдордгрдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдЫрди्рджों рдХे рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХे рдмाрдж рд╢ांрдЦाрдпрди рд╢्рд░ौрддрд╕ूрдд्рд░ рдоें рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдЫрди्рджः рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЪрд░्рдЪा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдЧ्рд░рди्рде рдоें рдЧाрдпрдд्рд░ी, рдЙрд╖्рдгिрдХ्, рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк्, рдмृрд╣рддी, рдкंрдХ्рддि, рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк् рдФрд░ рдЬрдЧрддी рдиाрдо рд╕े рд╕ाрдд рдЫрди्рджों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдЫрди्рджों рдХे рдиाрдо рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдд्рд░िрдкрджा, рдкुрд░ः, рдХрдХुрдн्, рд╡िрд░ाрдЯ्, рд╕рддः, рдиिрдЪृрдд् рдФрд░ рднुрд░िрдХ् рдЗрдд्рдпाрджि рдЙрдкрдиाрдоों рдХे рд╕ाрде рдХिрди्рд╣ीं рдЫрди्рджों рдХे рдкाрджों рдФрд░ рд╡рд░्рдгों рдХी рдЧрдгрдиा рднी рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдкाрддंрдЬрд▓ рдиिрджाрдирд╕ूрдд्рд░, рд╢ौрдирдХीрдп рдЛрдХ्рдк्рд░ाрддिрд╢ाрдЦ्рдп рддрдеा рдХाрдд्рдпाрдпрдиीрдп рдЛрдХ्рд╕рд░्рд╡ाрдиुрдХ्рд░рдордгी рдоें рднी рдЙрдХ्рдд рд╕ाрддों рдЫрди्рджों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдХुрдЫ рдЫрди्рдж рдк्рд░рд╡рдХ्рддाрдУं- рддाрдг्рдбी, рдХ्рд░ौрд╖्рдЯुрдХि, рдпाрд╕्рдХ, рд╕ैрддрд╡, рдХाрд╢्рдпрдк, рд╢ाрдХрд▓्рдп, рд░ाрдд рддрдеा рдоाрдг्рдбрд╡्рдп рдХा рдиाрдоोрд▓्рд▓ेрдЦ рдкिрдЩ्рдЧрд▓ीрдп рдЫрди्рджःрд╕ूрдд्рд░ рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдХिंрддु рдЙрдирдХे рдЫрди्рджः рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЧ्рд░рди्рдеों рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рд╡ेрджाрдЩ्рдЧ рдХा рдЖрдзाрд░-рдЧ्рд░рди्рде рд╣ै рдкिрдЩ्рдЧрд▓ाрдЪाрд░्рдпрдХृрдд “рдЫрди्рджःрд╕ूрдд्рд░рдо्”। рдЗрд╕ рдорд╣рдиीрдп рдЧ्рд░рди्рде “рдЫрди्рджःрд╕ूрдд्рд░рдо्” рдХे рд░рдЪрдпिрддा рдЖрдЪाрд░्рдп рдкिрдЩ्рдЧрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ рдЧ्рд░рди्рде рд╕ूрдд्рд░рд░ूрдк рдоें рд╣ै рдФрд░ рдЖрда рдЕрдз्рдпाрдпों рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рд╣ै। рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╕े рдЪैрдеे рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рд╕ाрддрд╡ें рд╕ूрдд्рд░ рддрдХ рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджोंрдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рд╣ैं। рддрджрдирди्рддрд░ рд▓ौрдХिрдХ рдЫрди्рджों рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै।

рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдк्рд░ाрдЪीрди рд╡िрдж्рд╡ाрди - рдкिрдЩ्рдЧрд▓ рдиे рдЕрдкрдиे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЧ्рд░рди्рде рдЫрди्рджः рд╕ूрдд्рд░ рдоें рдЕрдиेрдХ рдЫрди्рджः рдк्рд░рд╡рдХ्рддाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै। рдиिрджाрдирд╕ूрдд्рд░ рддрдеा рдЙрдкрдиिрджाрдирд╕ूрдд्рд░ рдоें рд╕ाрдд рдФрд░ рдЪाрд░ рдЫाрди्рджрд╕-рдЖрдЪाрд░्рдпों рдХे рдорддों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै। рдкिрдЩ्рдЧрд▓ рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдЫрди्рджः-рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╡िрд╖рдпрдХ рдХोрдИ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рдЧ्рд░рди्рде рддो рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдХिंрддु рдкिрдЩ्рдЧрд▓ рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдЬिрди рдЪाрд░ рдЖрдЪाрд░्рдпों рдиे рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдЧ्рд░рди्рде рдоें рдЫрди्рджों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рд╣ै, рдЙрдирдХे рдиाрдо рд╣ैं - рднрд░рдд, рдкрддрдЮ्рдЬрд▓ि, рд╢ौрдирдХ рдФрд░ рдХाрдд्рдпाрдпрди। рдкिрдЩ्рдЧрд▓ рдиे рдЕрдкрдиे рдЧ्рд░рди्рде рдоें рдЬिрди рдЖрда рдЫाрди्рджрд╕-рдЖрдЪाрд░्рдпों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै, рдЙрдирдХे рдЫрди्рджोрдЧ्рд░рди्рде рддो рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рдХिंрддु рдЙрдирдХे рдиाрдо рд╕े рдПрдХ-рдПрдХ рдЫрди्рдж рдЕрд╡рд╢्рдп рдоिрд▓рддा рд╣ैं।

рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЧ्рд░рди्рде:- рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдЧ्рд░рди्рде рдЖрдЪाрд░्рдп рдкिंрдЧрд▓ рдХृрдд рдЫрди्рджः рд╕ूрдд्рд░ рд╣ै। рд╡ैрд╕े рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рд╕े рд╕ंрдмрдж्рдз рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЧ्рд░рди्рде рд╣ै - рдЛрдк्рд░ाрддिрд╢ाрдЦ्рдп (рдкрдЯрд▓ 16 рд╕े 18), рд╢ांрдЦाрдпрди рд╢्рд░ौрддрд╕ूрдд्рд░ (рдХेрд╡рд▓ 7/27 рдоें), рд╕ाрдорд╡ेрдж рдХा рдиिрджाрдирд╕ूрдд्рд░, рдкिंрдЧрд▓-рдк्рд░рдгीрдд рдЫрди्рджः рд╕ूрдд्рд░ рдФрд░ рдХाрдд्рдпाрдпрди-рдХृрдд рджो рдЫрди्рджोрд╜рдиुрдХ्рд░рдордгिрдпाँ। рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рдж рд╡ृрдд्рддाрдд्рдордХ (рд╡рд░्рдгрд╡ृрдд्рдд) рд╣ैं। рд╡ेрджों рдоें рдоाрдд्рд░िрдХ рдЫрди्рджों рдХा рдЕрднाрд╡ рд╣ै । рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкाрдж рдоें рд╡рд░्рдгों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ै। рдЛрдХ् рдк्рд░ाрддिрд╢ाрдЦ्рдп рдХे рддीрди рдкрдЯрд▓ों (рдЕрдз्рдпाрдпों) рдоें рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЫрди्рджों рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рд╡िрд╡ेрдЪрди рд╣ै। рдиिрджाрдирд╕ूрдд्рд░ рдоें рдЫрди्рджों рдХे рдиाрдо рдФрд░ рд▓рдХ्рд╖рдг рджिрдП рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рдЫрди्рджों рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕ाрдорд╡ेрдж рдХे рдЕंрдЧ рдЙрдХ्рде, рд╕्рддोрдо, рдЧाрди рдЖрджि рдХा рднी рд╡िрд╡ेрдЪрди рд╣ै। рдХुрдЫ рдк्рд░ाрдЪीрди рд▓ेрдЦрдХ рдЗрд╕े рдкрддंрдЬрд▓ि рдХी рд░рдЪрдиा рдоाрдирддे рд╣ैं। рдкिंрдЧрд▓ рдХे рдЫрди्рджःрд╕ूрдд्рд░ рдХे рдкूрд░्рд╡рднाрдЧ рдоें рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХा рд╡िрд╡ेрдЪрди рд╣ै। рдЙрдд्рддрд░рднाрдЧ рдоें рд▓ौрдХिрдХ рдЫрди्рджों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рд╣ै। рдХाрдд्рдпाрдпрди-рдХृрдд рдЫрди्рджोрд╜рдиुрдХ्рд░рдордгी рдоें рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЫрди्рджों рдХी рдиाрдоाрд╡рд▓ी рд╣ै।

рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा:- рд╡ेрджों рдоें 26 рдЫрди्рдж рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे 13 рдЫрди्рдж, рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдХे 8 рдФрд░ рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдоें 5 рдЫрди्рдж рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░рдХ्рдд рд╕ाрдорд╡ेрдж рдФрд░ рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдоें рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдУрд░ рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдоें рд╣ी рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЫрди्рдж рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рд╡ैрд╕े рднेрджोрдкрднेрдж рд╕े рдХुрд▓ 261 рдЫрди्рдж рд╡ेрджों рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं।

рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХे рдоुрдЦ्рдп рднेрдж - рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХे рдоुрдЦ्рдп рднेрджों рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдРрдХрдордд्рдп рдирд╣ीं рд╣ै, рдкрд░ंрддु рд╕рдорд╕्рдд рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा 26 рд╣ै। рдЗрдирдоें рдк्рд░ाрдердоिрдХ 5 рдЫрди्рдж рд╡ेрдж рдоें рдЕрдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ैं рддрдеाрдкि рдЕрдерд░्рд╡ рд╡ेрдж рдоें рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рдЙрдирдХो рдЫोреЬрдХрд░ рдЕрд╡рд╢िрд╖्рдЯ рдЫрди्рджों рдХो рд╣рдо рддीрди рд╕рдк्рддрдХों рдоें рдмाँрдЯ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЫрди्рджों рдоें рдЧाрдпрдд्рд░ी рдк्рд░рдердо рдЫрди्рдж рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें 24 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЕрддः рдк्рд░рдердо рд╕рдк्рддрдХ рдЧाрдпрдд्рд░ी рд╕े рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдкूрд░्рд╡ рдХे рдкाँрдЪ рдЫрди्рдж рдЧाрдпрдд्рд░ी рдкूрд░्рд╡рдкंрдЪрдХ рдХे рдиाрдорд╕े рд╡िрдЦ्рдпाрдд рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдиाрдо рд╣ैं- (1) рдоा (рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╕ंреж 4), (2) рдк्рд░рдоा (рдЕреж рд╕ंреж 8), (3) рдк्рд░рддिрдоा (рдЕреж 12), (4) рдЙрдкрдоा (рдЕреж рд╕ंреж 16) (5) рд╕рдоा (рдЕреж рд╕ं0 20)- рдпे рдиाрдо рдЛрдХ् рдк्рд░ाрддिрд╢ाрдЦ्рдпрдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ैं। рдЕрди्рдп рдЧ्рд░рди्рдеोंрдоें рдЗрдирд╕े рднिрди्рди рдиाрдо рд╣ैं, рдЬैрд╕े- рднрд░рддрдоुрдиि рдХे рдиाрдЯ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдЙрдирдХे рдХ्рд░рдоाрдиुрд╕ाрд░ рдиाрдо рдпे рд╣ैं-рдЙрдХ्рддा, рдЕрдд्рдпुрдХ्рддा, рдордз्рдпा, рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдФрд░ рд╕ुрдк्рд░рддिрд╖्рдаा।

1.  рдк्рд░рдердо рд╕рдк्рддрдХ рдХे рд╕ाрдд рдЫрди्рджों рдХे рдиाрдо рд╣ैं-рдЧाрдпрдд्рд░ी (24 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЙрд╖्рдгिрдХ् (28 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк् (32 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдмृрд╣рддी (36 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдкंрдХ्рддि (40 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк् (44 рдЕрдХ्рд╖рд░) рдФрд░ рдЬрдЧрддी (48 рдЕрдХ्рд╖рд░)। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ंрдХ्рд╖ेрдкрдоें рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджोंрдХा рд╡िрд╡рд░рдг рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। 

2. рдж्рд╡िрддीрдп рд╕рдк्рддрдХ рдХे рд╕ाрдд рдЫрди्рджों рдХे рдиाрдо рд╣ैं- рдЕрддिрдЬрдЧрддी (52 рдЕрдХ्рд╖рд░), рд╢рдХ्рд╡рд░ी (56 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЕрддिрд╢рдХ्рд╡рд░ी (60 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЕрд╖्рдЯि (64 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЕрдд्рдпрд╖्рдЯि (68 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдзृрддि (70 рд╡рд░्рдг рд╡्рдпूрд╣ рд╕े 72 рдЕрдХ्рд╖рд░) рдФрд░ рдЕрддिрдзृрддि (76 рдЕрдХ्рд╖рд░)। 

3. рддृрддीрдп рд╕рдк्рддрдХ рдХे рд╕ाрдд рдЫрди्рджों рдХे рдиाрдо рд╣ैं- рдХृрддि (80 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдк्рд░рдХृрддि (84 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЖрдХृрддि (88 рдЕрдХ्рд╖рд░), рд╡िрдХृрддि (92 рдЕрдХ्рд╖рд░), рд╕ंрдХृрддि (96 рдЕрдХ्рд╖рд░), рдЕрднिрдХृрддि (100 рдЕрдХ्рд╖рд░) рдФрд░ рдЙрдд्рдХृрддि (104рдЕрдХ्рд╖рд░)।

рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдЫрди्рджोрд╡िрдзाрди:- рдпрдж्рдпрдкि рд╕ंрдЦ्рдпाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рджेрдЦा рдЬाрдп рддो рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें 20 рдЫрди्рджों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ुрдЖ рд╣ै рдкрд░рди्рддु рдЗрдирдоें рд╕े рдХेрд╡рд▓ 7 рдЫрди्рдж рд╣ी рдоुрдЦ्рдпрд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ैं। рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдХुрд▓ рдоंрдд्рд░ 10472 рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рд╕े рдЙрдХ्рдд рд╕ाрдд рдЫрди्рджों рдоें 10171 рдоंрдд्рд░ рд╣ैं। рд╢ेрд╖ 13 рдЫрди्рджों рдоें рдХुрд▓ 301 рдоंрдд्рд░ рд╣ैं। рдоुрдЦ्рдп рд╕ाрдд рдЫрди्рджों рдоें рднी рдХेрд╡рд▓ рдЪाрд░ рдЫрди्рдж рд╣ी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ैं - рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк्, рдЧाрдпрдд्рд░ी, рдЬрдЧрддी рдФрд░ рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк् । рдЗрдирдоें рд╣ी рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे рд▓рдЧрднрдЧ 90 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдоंрдд्рд░ рд╣ैं। рдоंрдд्рд░рд╕ंрдЦ्рдпा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЗрдирдХा рдХ्рд░рдо рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдпрд╣ рд╣ै -
1. рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк् (4251 рдоंрдд्рд░), 
2. рдЧाрдпрдд्рд░ी (2449 рдоंрдд्рд░) 
3. рдЬрдЧрддी (1346 рдоंрдд्рд░),
4. рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк् (858 рдоंрдд्рд░), 
5. рдкंрдХ्рддि (498 рдоंрдд्рд░), 
6. рдЙрд╖्рдгिрдХ् (398 рдоंрдд्рд░), 
7. рдмृрд╣рддी (371 рдоंрдд्рд░)।

рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे рдЫрди्рдж:- рдЖрдЪाрд░्рдп рд╢ौрдирдХ рдХे рдорддाрдиुрд╕ाрд░ рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдЧाрдпрдд्рд░ी рд╕े рдЕрддिрдзृрддि рддрдХ 14 рдЫрди्рджों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдХिрди्рддु рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдХिрдпे рдЧрдпे рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рд╕े рдЬ्рдЮाрдд рд╣ुрдЖ рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдоें рдЧाрдпрдд्рд░ी рд╕े рдзृрддि рддрдХ 13 рдЫрди्рджों рдХा рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ै। рдЕрддिрдзृрддि рдЫрди्рдж рдХी рдЕрдХ्рд╖рд░-рдЧрдгрдиा рддो рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे рдХिрд╕ी рднी рдорди्рдд्рд░ рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рд╕рдорд╕्рдд рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдорди्рдд्рд░ рдоें рд╣ी рдЕрддिрдзृрддि рдЫрди्рдж рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рд╣ै рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे рдк्рд░рдердо рдордг्рдбрд▓ рдХा рд╕ूрдХ्рдд 127 рд╡ें рдХा рдЫрдаा рдорди्рдд्рд░। рдЗрд╕ी рдорди्рдд्рд░ рдоें рд╢ौрдирдХ, рдХाрдд्рдпाрдпрди рдФрд░ рд╡ेंрдХрдЯрдоाрдзрд╡ рдиे рдЕрддिрдзृрддि рдЫрди्рдж рдоाрдиा рд╣ै, рдХिंрддु рдЗрд╕рдоें рдЕрддिрдзृрддि рдЫрди्рдж рдХी рд╡рд░्рдг-рд╕ंрдЦ्рдпा 76 рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рдЕрдкिрддु 68 рд╡рд░्рдг рдоिрд▓рддे рд╣ैं, рдЬो рд╡्рдпूрд╣рдж्рд╡ाрд░ा рднी 76 рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдЧрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддे। рдПрдХ рдпा рджो рдЕрдХ्рд╖рд░ों рд╕े рди्рдпूрди рдЫрди्рдж рдХो рд╡рд░्рдгрдкूрд░्рддि рддो рд╡्рдпूрд╣рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдЧрдд рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै, рдХिंрддु рдЫрд╣ рд╡рд░्рдгां рдХी рдХрдоी рдХो рд╡्рдпूрд╣рдж्рд╡ाрд░ा рдкूрд░ा рдХрд░рдиा рд╕рд░्рд╡рдеा рдЕрд╕ंрдЧрдд рд╣ी рд╣ै। рдЕрддः рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд 13 рдЫрди्рдж рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं-
1. рдЧाрдпрдд्рд░ी 24 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/1/1)
2. рдЙрд╖्рдгिрдХ् 28 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/92/16) 
3. рдЕрдиुрд╖्рдЯुрдк् 32 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/10/7) 
4. рдмृрд╣рддी 36 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/36/7)
5. рдкंрдХ्рддि 40рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 9/113/4) 
6. рдд्рд░िрд╖्рдЯुрдк् 44рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/24/1) 
7. рдЬрдЧрддी 48 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 9/84/4) 
8. рдЕрддिрдЬрдЧрддी 52 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 4/1/2) 
9. рд╢рдХ्рд╡рд░ी 56рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 8/36/1) 
10. рдЕрддिрд╢рдХ्рд╡рд░ी 60рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/137/1 ) 
11. рдЕрд╖्рдЯि 64 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/127/1) 
12. рдЕрдд्рдпрд╖्рдЯि 68 рд╡рд░्рдг, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/127/6) 
13. рдзृрддि 70 рд╡рд░्рдг, рд╡्рдпूрд╣ рд╕े 72, (рдЛрдЧ्рд╡ेрдж 1/133/6)

рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдХे 8 рдЫрди्рдж:- рдкрдж्рдп рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЧрдж्рдп рднी рдк्рд░ाрдЪीрди рдЖрд░्рд╖ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЫрди्рджोрдмрдж्рдз рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं, рдХ्рдпोंрдХि рдмिрдиा рдЫрди्рджрдХे рд╡ाрдгी рдЙрдЪ्рдЪрд░िрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдЫрди्рдж рд╕े рд░рд╣िрдд рдХोрдИ рд╢рдм्рдж рднी рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдФрд░ рд╢рдм्рдж рд╕े рд░рд╣िрдд рдХोрдИ рдЫрди्рдж рднी рдирд╣ीं рд╣ोрддा - “рдЫрди्рджोрд╣ीрдиो рди рд╢рдм्рджोрд╜рд╕्рддि рди рдЫрди्рджः рд╢рдм्рджрд╡рд░्рдЬिрддрдо्” (рдиाрдЯ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░рдо् 15/40)। рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡ाрдЩ्рдордп рдЫрди्рджोрдпुрдХ्рдд рд╣ै рдФрд░ рдЫрди्рдж рдХे рдмिрдиा рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЧрдж्рдп рднी рдЫрди्рджोрдмрдж्рдз рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЕрддः рдпाрдЬुрд╖рдЧрдж्рдп рдХे рдорди्рдд्рд░ рднी рдЫрди्рджोрдмрдж्рдз рд╣ैं। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдкрддрдЮ्рдЬрд▓ि, рд╢ौрдирдХ рдФрд░ рдХाрдд्рдпाрдпрди рдЖрджि рдЖрдЪाрд░्рдпोंрдиे рдПрдХ рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╕े 104 рдЕрдХ्рд╖рд░ рддрдХ рдХे рдЫрди्рджों рдХे рд╡िрдзाрди рдЕрдкрдиे рдЕрдкрдиे рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдХिрдпा рд╣ै, рдЬिрдирдоें рд╕े рдЧाрдпрдд्рд░ी рд╕े рдзृрддि рддрдХ 13 рдЫрди्рдж рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ैं рдФрд░ рдЕрддिрдзृрддि рд╕े рдЙрдд्рдХृрддि рдкрд░्рдпрди्рдд 8 рдЫрди्рджों рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдоें рдоिрд▓рддे рд╣ैं, рдЬिрдирдХा рд╡िрд╡рд░рдг рдиिрдо्рдиाрдЩ्рдХिрдд рд╣ै -
1. рдЕрддिрдзृрддि 76 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 22/5)
2. рдХृрддि 80 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 9/32)
3. рдк्рд░рдХृрддि 84 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 15/16)
4. рдЖрдХृрддि 88 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 15/64)
5. рд╡िрдХृрддि 92 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 15/15)
6. рд╕ंрдХृрддि 96 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 24/1-2)
7. рдЕрднिрдХृрддि 100 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 26/1)
8. рдЙрдд्рдХृрддि 104 рд╡рд░्рдг, (рдпрдЬुреж 15/58)
рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдХे 5 рдЫрди्рдж:-
1. рдЙрдХ्рддा 4 рд╡рд░्рдг, (рдЕрдерд░्рд╡реж 2/129/8)
2. рдЕрдд्рдпुрдХ्рддा 8 рд╡рд░्рдг, (рдЕрдерд░्рд╡реж 2/129/1)
3. рдордз्рдпा 12 рд╡рд░्рдг, (рдЕрдерд░्рд╡реж 20/129/13)
4. рдк्рд░рддिрд╖्рдаा 16 рд╡рд░्рдг, (рдЕрдерд░्рд╡реж 20/131/5)
5. рд╕ुрдк्рд░рддिрд╖्рдаा 20 рд╡рд░्рдг, (рдЕрдерд░्рд╡реж 20/134/2)

рдЗрдирдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕ाрдорд╡ेрдж рдФрд░ рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдоें рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдФрд░ рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЫрди्рджों рдХा рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдЬिрдирдХे 261 рднेрдж-рдк्рд░рднेрдж рд╣ैं। 

рдЫрди्рдж рдоें рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХрдо рдпा рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиा:- рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╡े рдкाрд░िрднाрд╖िрдХ рд╢рдм्рдж рд╣ैं - (1 рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХрдо рдиिрд╡ृрдд्, 1 рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЕрдзिрдХ рднुрд░िрдХ, 2 рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХрдо рд╡िрд░ाрдЯ्, 2 рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЕрдзिрдХ рд╕्рд╡рд░ाрдЯ्) рдЬैрд╕े рдЧाрдпрдд्рд░ी рдХे 3 рдкाрдж рдоें 24 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। 23 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ рдиिрд╡ृрдд рдЧाрдпрдд्рд░ी, 25 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ - рднुрд░िрдХ् рдЧाрдпрдд्рд░ी, 22 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ - рд╡िрд░ाрдЯ् рдЧाрдпрдд्рд░ी рдФрд░ 26 рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╕्рд╡рд░ाрдЯ् рдЧाрдпрдд्рд░ी рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।

рдЫрди्рджों рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡:- рдЫрди्рджों рдХे рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдХे рдХрдИ рдХाрд░рдг рд╣ैं। рдЫрди्рдж рд╣ृрджрдп рдХे рдХोрдорд▓ рднाрд╡ों рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдордиोрд░рдо рд╕ाрдзрди рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд╕्рддृрдд рднाрд╡ों рдПрд╡ं рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рд╕ुрд╕ंрдмрдж्рдз рд░ूрдк рд╕े рдХрдерди рдХी рдПрдХ рд╕ुрди्рджрд░ рд╡िрдзा рд╣ै । рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдоें рдоाрдзुрд░्рдп рдЖрддा рд╣ै, рд╕ाрде рд╣ी рд╕ंрдЧीрддाрдд्рдордХ рд╣ोрдиे рд╕े рд╣ृрджрдпाрд╣्рд▓ाрджрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЫрди्рдж рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рдХ्рд░рдордмрдж्рдзрддा рджेрддा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рд╕्рдорд░рдгीрдп рд╣ोрддा рд╣ै । рдЫрди्рджों рдоें рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рд╕ुрд╖рдоा рд╣ै, рдЕрддः рджेрд╡ाрд░ाрдзрди рдХे рд▓िрдП рдЫрди्рджोрдордпी рд╡ाрдгी рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рд╡ैрджिрдХ рд╡ाрдгी рдЫрди्рджोрдордп рд╣ै, рдЕрддः рдЫрди्рджрдЬ्рдЮाрди рдХे рд▓िрдП рд╢िрдХ्рд╖ाрдЧ्рд░рди्рдеों рдЖрджि рдоें рдмрд╣ुрдд рдмрд▓ рджिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рджेрд╡рддा-рдЫрди्рдж рдЖрджि рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХे рдмिрдиा рди рдЕрдз्рдпाрдкрди рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рди рдЬрдк рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП ।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖рддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╡ैрджिрдХ рд╡ाрдЩ्рдордп рдоें рдЫрди्рджрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдХिрд╕ी рднी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХाрдлी рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ै। 
***

рдЕрдиुрд╢ीрд▓िрдд рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЧ्рд░рди्рде

1. рд╡ैрджिрдХ рдЫрди्рджोрдоीрдоांрд╕ा - рдкं0 рдпुрдзिрд╖्рдаिрд░ рдоीрдоांрд╕рдХ, рд░ाрдорд▓ाрд▓ рдХрдкूрд░ рдЯ्рд░рд╕्рдЯ, рдЕрдоृрддрд╕рд░, 1959 рдИ0
2. рдкिрдЩ्рдЧрд▓рдЪ्рдЫрди्рджрд╕ूрдд्рд░рдо् - рд╕рдо्рдкाрджрдХ рдкं0 рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдПрд╕िрдпंрдЯिрдХ рд╕ोрд╕ाрдпрдЯी рдЖрдл рдмंрдЧाрд▓, рдХрд▓рдХрдд्рддा 1871 рдИ0
3. рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдЖрдЪाрд░्рдп рдмрд▓рджेрд╡ рдЙрдкाрдз्рдпाрдп, рдЪौрдЦрдо्рдмा рд╡िрдж्рдпाрднрд╡рди, рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी, рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг 2006 рдИ0
4. рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдПрд╡ं рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рдбॉ рдХрдкिрд▓рджेрд╡ рдж्рд╡िрд╡ेрджी, рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдк्рд░рдХाрд╢рди, рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी, рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг 2010 рдИ0
5. рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╡िрдорд░्рд╢, рдбॉ рдХृрд╖्рдг рдХुрдоाрд░, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднрдг्рдбाрд░, рдоेрд░рда, 1975 рдИ0
6. рдж рди्рдпू рд╡ैрджिрдХ рд╕ेрд▓ेрдХ्рд╕рди рднाрдЧ 1, рддैрд▓ंрдЧ рдм्рд░рдЬ рдмिрд╣ाрд░ी рдЪैрдмे, рднाрд░рддीрдп рд╡िрдж्рдпा рдк्рд░рдХाрд╢рди, рджिрд▓्рд▓ी 2017 рдИ0
7. рдЕрд╖्рдЯाрдз्рдпाрдпी рдЖрдЪाрд░्рдп рдкाрдгिрдиिрдХृрдд
8. рдиिрд░ुрдХ्рдд рдЖрдЪाрд░्рдп рдпाрд╕्рдХрдХृрдд
9. рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рд╕ंрд╣िрддा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдк्рд░рдХाрд╢рди
10. рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рд╕ंрд╣िрддा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдк्рд░рдХाрд╢рди
11. рд╕рдорд╡ेрдж рд╕ंрд╣िрддा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдк्рд░рдХाрд╢рди
12. рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рд╕ंрд╣िрддा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдк्рд░рдХाрд╢рди
13. рд╡ेрдж рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ рдЧीрддाрдк्рд░ेрд╕ рдЧोрд░рдЦрдкुрд░
14. рдкाрдгिрдиीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдоोрддीрд▓ाрд▓ рдмрдиाрд░рд╕ी рджाрд╕ рдкрдЯрдиा
15. рдпाрдЬ्рдЮрд╡рд▓्рдХ्рдп рд╕्рдоृрддि, рдбॉ рдХेрд╢рд╡ рдХिрд╢ोрд░ рдХाрд╢्рдпрдк, рдЪौрдЦрдо्рдмा рдХृрд╖्рдгрджाрд╕ рдЕрдХाрджрдоी, рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी, 2014 рдИ0
16. рдХौрдЯिрд▓ीрдпрдо् рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╡ाрдЪрд╕्рдкрддि рдЧैрд░ोрд▓ा, рдЪौрдЦрдо्рдмा рд╡िрдж्рдпाрднрд╡рди рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी, 1984рдИ0
17. рдиाрдЯ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рднрд░рддрдоुрдиि рдХृрдд
18. рдЛрдЧ्рднाрд╖्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рдбॉ рджेрд╡рд░ाрдЬ рдЪाрдирдиा, рдоुрди्рд╢ीрд░ाрдо рдордиोрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдкрдм्рд▓िрд╢рд░्рд╕, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी 1996

рдХाрд╡्рдп: рдЕрд░ुрдг рдХुрдоाрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж

рдЕрд░ुрдг рдХुрдоाрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж
рд╕्рдиाрддрдХ (рдпांрдд्рд░िрдХ рдЕрднिрдпांрдд्рд░िрдХी)। рдХोрд▓ рдЗрдг्рдбिрдпा рд▓िрдоिрдЯेрдб рдоें рдк्рд░ाрдп: 34 рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рд╡िрднिрди्рди рдкрджों рдкрд░ рдХाрд░्рдпрд░рдд, рдЕрдм рд╕ेрд╡ा рдиिрд╡ृрдд्рдд।
рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЖрдд्рдордХрде्рдп: рд╕рди् 1960 рдоें рд╕ाрддрд╡ीं рд╕े рд▓िрдЦрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЪрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै, рд╕ैрдХреЬों рд░рдЪрдиाрдПँ рд╣ैं, рд▓िрдЦрддा рд╣ूँ рдЬिрддрдиा, рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдирд╣ीं рд╣ूँ - рдпрджा рдХрджा рд╡िрднिрди्рди рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ рд╣ूँ।


(1) рдЕрдкрдиा рддрди рдЕрдкрдиे рд╣ी рдХ्рд░ोрдз рдоें рдЦाрддे рдЬाрдиा

рдЪेрд╣рд░ा рдЕрдкрдиा рдЦुрдж рди рдкрд╣рдЪाрди рдкाрдиा। 
рдЕрдкрдиा рддрди рдЕрдкрдиे рд╣ी рдХ्рд░ोрдз рдоें рдЦाрддे рдЬाрдиा। 
рджोрд╕्рддों рдХी рджुрд╢्рдордиी рдХा рдмрд╕ рд╡рд╣ी рджрд╕्рддрдХ। 
рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рд╕ाрдордиे 
рдоेрд░ा рдЭुрдХा рдорд╕्рддрдХ। 

рдЖрд╕्рдеा рд╕े рднрд░े рдлूрд▓-рдоाрд▓ाрдУं рдХी рдеाрд▓ी 
рдмрдЬा, рдЧाрдХрд░ рдирджी рдоें рдбाрд▓рдиे, рддाрд▓ी। 

рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХी рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдПँ। 
рд╕्рдиेрд╣ рдмреЬी рдХрд░рддी рдиिрд░ीрд╣, рджрд░िрдж्рд░ рдоाँрдПँ। 

рдЬीрд╡-рдЬंрддुрдУं рдХे, рдк्рд░рджूрд╖рдг рд╕े рдиिрдХрд▓рддे рджрдо । 
рдк्рд░рджूрд╖िрдд рдЖрддंрдХ рдХा рдмреЬा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ुрдЖ рднрдп, рд╣рд░рджрдо।

рдЙрд╕ीрдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрдиों рдХा рд╕рдордЭ рди рдЖрдиेрд╡ाрд▓ा 
рдкрд░рд╕ा рдЬाрддा рдоिрде्рдпा рдмाрдЬाрд░।
рдЖрджрдоी рдЬिрд╕рдиे, рдоूрд░्рдЦрддाрд╡рд╢ 
‘рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ’ рдЙрд╕े рдмрдиाрдпा рдпाрд░।

рдзूрд▓ рд╕े рдЕंрдЯे рд╕ूрд░рдЬ рдХी рд░ौрд╢рдиी рдоें
рдлूрд▓ों рдХी рдордж्рдзрдо рдЪрдордХ। 
рдЕрдирдкреЭ рдиेрддाрдУं рдХा рдЕрдирд╣рдж рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬ्рдЮाрди। 

рди рд░ाрдЬрдиीрддि рди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдиीрддि 
рдмрд╕ рдиेрддाрдиीрддि рдХी рдзрдордХ। 
рдЕрд░्рдеाрдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХो рджेрд╢ рдоें 
рдХैрдж рдХрд░ рджेрдиे рдХा рд╕ंрдХрд▓्рдк। 

рдзрд░्рдо рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдпा рд╕рдд्рддा рд╕рдордЭрдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдХा 
рдорд╣िрдоा рдоंрдбрди। 
рд╕рдд्рддा рдХे рд▓िрдП ‘рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा’ рдзाрд░рдг рдХिрдП рд▓ोрдЧों рдж्рд╡ाрд░ा 
рд╣рдоाрд░ा рдоाрдирд╕िрдХ рдЕрдкрд╣рд░рдг। 

рд╕рдоाрдЬ рдХे рдЕрд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдиेрддृрдд्рд╡ рд╕े 
рдмреЭрддा рд╣ुрдЖ рд╕िрд░ рджрд░्рдж। 

рднीреЬ рддंрдд्рд░ рдХो рдк्рд░рдЬाрддрди्рдд्рд░ 
рдмрддाрдиे рдХो рд░ाрд╕्рддों рдХा рдирдпा-рдирдпा ‘рдоाрди-рдорд░्рджрди’। 

рдЪुрдиाрд╡ी рдиाрд░ों рдоें рд╡ाрдпрджों рдХी рд▓ंрдмी рд╕ूрдЪी। 
рд╡ाрдпрджों рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрд╕्рдеाрдУं рдХी
рд╣рдд्рдпा рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдиिрд░ंрддрд░ рд╣ोрддी рдКंрдЪी।

рдЬрди-рдХрд▓्рдпाрдг рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдзрд░्рдо рд╕े рдЙрддाрд░। 
рдЙрдкрдХ्рд░рдо рдмрддाрдиे рдЗрд╕े рдкрд░ोрдкрдХाрд░। 

рд╣рд░рджрдо рд╣ो рдЬाрдиा рдЙрд╕рдХे рдХृрдд्рдпों рд╕े рдХ्рд╖ुрдм्рдз। 
рдФрд░ рдмाрд░-рдмाрд░ рд╣ोрддे рд░рд╣рдиा 
рдЕрдкрдиी рдиिрд░ीрд╣рддा рдкрд░ рдХ्рд░ुрдж्рдз।

рдЕрд░ाрдЬрдХ рдк्рд░рдЬाрддрди्рдд्рд░ рдХी рдкैрд░рд╡ी рдХрд░рддे 
рд╕्рд╡рдпंрднू рдиेрддाрдУं рдХे рд╕рдоूрд╣ рдкрд░ рдЙрднрд░рддा рдЖрдХ्рд░ोрд╢। 
рдЕрдкрдиे рд╣ी рджेрд╢ рдХा рд╣рд░ рдмाрдд рдкрд░ 
рдХрд░рдиा рд╡िрд░ोрдз, рдХрд░рдиा рд╡िрдж्рд░ोрд╣। 
рдЪेрд╣рд░ा рдЕрдкрдиा рдЦुрдж рди рдкрд╣рдЪाрди рдкाрдиा। 
рдЕрдкрдиा рддрди рдЕрдкрдиे рд╣ी рдХ्рд░ोрдз рдоें рдЦाрддे рдЬाрдиा। 
-------------------------------- -------


(2) рдиाрд░ाрдпрдгी, рд╣ँрд╕ो

рд╣ँрд╕ोрдЧी рдиाрд░ाрдпрдгी?
рд╣ँрд╕ो।
рд╣ँрд╕ рд╕рдХोрдЧी рдк्рд░िрдпрджрд░्рд╢िрдиी?

рд╣ँрд╕рддी рдеी рддुрдо рдмрд╣ुрдд। 
рдЧрд▓िрдпों рдоें рднाрдЧрддी-рджौреЬрддी। 
рдЧुрдб्рдбों рдХी рдоाँ рдмрдирдХрд░ 
рдм्рдпाрд╣ рдХे рд░рд╕्рдо рдиिрднाрддी।
рддुрдо्рд╣ाрд░ी рд╣ँрд╕ी рд╕े рдЙрдЫрд▓рддी рдеी
рдЧाрдЫों-рд╡ृрдЫों рдХी рдЯрд╣рдиिрдпाँ।
рдЬрдм рддुрдо рдбाрд▓ рд▓ेрддी рдеी рдЭूрд▓े।

рд╣ँрд╕рддे рдеे рдлрд╕рд▓ рдФрд░ рдХ्рдпाрд░िрдпाँ 
рддुрдо्рд╣ाрд░े рдоृрджुрд▓ рд╕्рдкрд░्рд╢ рд╕े, 
рдЬрдм рдоेреЬों рдкрд░ рджौреЬрддी рддुрдо рдеी 
рдФрд░ рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкिрддा рд╣ो рдЙрдарддे рдеे рдЙрд▓्рд▓рд╕िрдд 
рддेрд░ी рдмाрд▓ рд╕ुрд▓рдн рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ाрдУं рд╕े। 

рд╣ँрд╕ो। 
рд╣ँрд╕ рд╕рдХोрдЧी рдоूрдХ-рднाрд╖िрдгी। 
рдЬрди्рдо рдХा рджрд░्рдж рдЫिрдкाрдпे
рдк्рд░рддिрджिрди рдХे рдЕрдкрдиे рд╣ोрдиे рдоें
рд╕ंрд╢рдпिрдд। 
рдЖрддुрд░ рдиिрдЧाрд╣ों рдоें рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рд╕े 
рдкрд░ाрдЬिрдд। 
рдХाрддрд░рддा рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा!
рд╣ँрд╕ рд╕рдХोрдЧी, рд╣े рдЖрд╢ा? 

рддुрдо рд╣ंрд╕ी рдеी рдЬрдм рдм्рдпाрд╣ी рдЧрдпी рдеी 
рдордг्рдбрдк рдХी рднрд╡्рдпрддा рд╕ी। 
рдм्рдпाрд╣ рдХे рдордг्рдбрдк рдиिрд░्рдоाрдг рд╕े рдирд╣ीं, 
рдХिрди्рддु, рдЖрд╢рдп рд╕े рднрд╡्рдп рд╣ी рд╣ोрддे рд╣ैं। 

рдлिрд░ рдХрдм рд╣ँрд╕ी рдХрд╣ो, рдпोрдЧिрдиी। 
рддाрдиों рдХो рдЬीрддी рдЧृрд╣рд╕्рдеिрди। 
рдирдордХ рд╕े рд▓े рд░рд╕्рдо-рд░िрд╡ाрдЬ рдиिрднाрдиे рддрдХ
рдХोрдк-рднрд╡рди рдоें рднी, рдХрд╣ो рдоाрдиिрдиी। 

рд╡рд╣ рдЙрди्рдоुрдХ्рдд рд╣ँрд╕ी 
рдлिрд░ рдХрдм рд╣ँрд╕ोрдЧी!
рдЬाрдирддा рдоैं рд╣ूँ 
рдХि 
рдХрднी рдирд╣ीं। 
рдЗрд╕ рдЕрдиाрдЪाрд░ी рд╕рдоाрдЬ рдоें 
рд╣ँрд╕рдиा рд╣ी рдЪाрд╣ोрдЧी рдирд╣ीं 
рд╣ंрд╕ाрдиे рдХा рд╕рдм рдЙрдкрдХ्рд░рдо рдХрд░рддे рд╣ुрдП рднी। 

рддुрдо्рд╣ें рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै, рд╣ँрд╕рдиे рдХा। 
рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕े рдЖрдЧाрд╣ рд╣ोрдиा 
рддुрдо्рд╣ाрд░ा рднी рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै। 
рдЕрдзिрдХाрд░ рдирд╣ीं рдоांрдЧा, рдЪाрд╣ा рднी рдирд╣ीं
рд╡िрдирдо्рд░рддा рдпा рдЕрджृреЭрддा!
рдкрд░ाрдЬрдп рдХा рднрдп рдЧुрд▓ाрдо рдмрдиाрддा рд╣ै। 
рдкрд░ाрдЬिрдд рд╣ो рдЬाрдиा рдпोрдж्рдзा। 
рддुрдо рднрдпрднीрдд рд╣ो। 
рдЕрдзिрдХाрд░ рдХी рд╕рдордЭ рдкैрджा рдХрд░ो
рдФрд░ рд╣ँрд╕ो, рддुрдо рдорд░्рджाрдиी।   
---------------------------------------------


(3) рдоाрддृ-рджिрд╡рд╕ рдкрд░ рд╡्рдпрдХ्рдд рджु:рдЦ 

рдоाрддृрдд्рд╡ рдЬрди्рдо рджेрдиे рд╕े рд╣ै рдЬुреЬा?
рдпा рд╡ाрдд्рд╕рд▓्рдп рдХे рд╡рд░рджाрди рд╕े рдЧреЭा?
рд╡ाрдд्рд╕рд▓्рдп рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ै рдпा рдХрд░ुрдгा рд╕े рдЙрдкрдЬी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा?
рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд░рдХ्рд╖рдг рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा, рдЕрдиुрд╡ांрд╢िрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा?
рдЬैрд╡िрдХ рдХोрд╢िрдХाрдУं рдХा рдЧुрдг-рдзрд░्рдо?
рдпा рд╕рдн्рдпрддा, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рдмрдЪा-рдЦुрдЪा рд╢рд░्рдо?
рдЕрдиुрдд्рддрд░िрдд рд╣ै рд╡िрдз्рд╡ंрд╕ рдХे рдЕंрдд рддрдХ рд░рд╣ेрдЧा। 
рдЬрдм рдкूрдЫोрдЧे, рдИрд╢ाрд░ा рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдУрд░ рдХрд░ेрдЧा। 

рддुрдо्рд╣ें рдХ्рдпा рдкрддा! рддुрдо рдк्рд░ाрддрдХ्рд░िрдпाрд╡ाрджी рд╣ो рдпा рдкрджрдЪाрд░ी। 
рд╣ोрддी рдоाँрдПँ рд╣ी рд╣ै рдХ्рдпों! рд╢िрд╢ु рдХी рдк्рд░рдердо рдк्рд░рд╣рд░ी। 

рджेрд╣ рдХे рдЕंрд╢ рд╕े рдИрд╢्рд╡рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ै рдпрд╣ рдк्рд░ाрдпोрдЬिрдд рд▓рдЧाрд╡। 
рдпा рдЖрдд्рдо-рд╕ुрдЦ рдХा рд╣िрд▓ोрд░ें рдоाрд░рддा рдоाрдирд╕िрдХ рд╡िрдХाрд░।  
 
рдоाрддृ-рджिрд╡рд╕ рдХे рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै рдПрдХ рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ। 
рдоाँрдУं рдХे рджाрдпिрдд्рд╡ рдкрд░ рдк्рд░рд╢्рди, рдФрд░ рдоाрдл рдХрд░рдиे рдХा рдорди рдЖंрд╢िрдХ।
 
рдоाँрдПँ рддрди рддंрджुрд░ुрд╕्рдд рд░рдЦрдиे рдбाрд▓рддी рд╣ै рдПрдХ рдлुрд▓्рдХा рдЕрддिрд░िрдХ्рдд।
рдорди рдордиोрд╣рд░ рд░рдЦрдиे рдЖрджрд░्рд╢ рдХी рдПрдХ рдФрд░ рдШुрдЯ्рдЯी рдкिрд▓ा рджेрддी рдХाрд╢! рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ। 
 
рдпुрдж्рдз рдХो рд▓рд▓рдХाрд░рддी рд╣ैं рдоाँрдПँ।
рджूрдз рдХा рдХрд░्рдЬ рдоांрдЧрддी рд╣ैं рдоाँрдПँ। 

рд░рдгों рдоें рд╣्рдд्рдпा рдХрд░ рд▓ौрдЯे рдкुрдд्рд░ों рдХा рддिрд▓рдХ рдХрд░рддी рд╣ैं рдоाँрдПँ। 
рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХрд░ рдорд░्рджाрдирдЧी рдХी рдШोрд╖рдгा рдХрд░рддे рдкुрдд्рд░ों рдХा рдмрдЪाрд╡ рдХрд░рддी рд╣ै рдоाँрдПँ। 
рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХрд░ рдЕрд░्рдЬिрдд рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд░ाрдЬрдоाрддाрдПँ, рдЧрд░्рд╡ рд╕े, рд╣ोрддी рд╣ैं рдоाँрдПँ।  

рдРрд╕ा рди рдХрд╣ рджो рдХि рд╕ंрддाрди рдХी рдлिрдХ्рд░ рдХрд░рддी рд╣ैं рдоाँрдПँ।
рд╡ाрдд्рд╕рд▓्рдп рдФрд░ рдХрд░्рддрд╡्рдп рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдХрд░рддी рд╣ैं рдоाँрдПँ। 
рдоाрддृ-рджिрд╡рд╕ рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдПँ рд╣ैं рдоाँрдПँ। 
рд▓рдЧाрддी рдердк्рдкреЬ рдпрджि рдЦुрдж рдЬрди्рдо рд▓ेрдиे рдЙрдирдоें, рддрдм рд╣ोрддी рдоाँрдПँ।
рдЧांрдзाрд░ी, рдХुंрддी, рдХैрдХрд╕ी рдкुрдд्рд░ों рдХो
рдХैрдХрдпी рдоंрдерд░ा рдХो 
рдФрд░ рдоुрд╕ोрд▓िрдиी, рд╣िрдЯрд▓рд░ рдХो, рдоाँрдПँ। 
***


рдХрд╣ाрдиी: рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдХोрдиे

рдирдоिрддा рд╕рдЪाрди рд╕ुंрджрд░

5/138 рд╡िрдХाрд╕рдирдЧрд░, рд▓рдЦрдирдК - 226022
рдИрдоेрд▓: namitasachan9@gmail.com



рдЖрдЬ рдоुрдЭे рд╡े рдХрдИ рдорд╣ीрдиों рдмाрдж рджिрдЦाрдИ рджीं। рдоैं рдЙрдирд╕े рдХाрдлी рджूрд░ рдеी рдФрд░ рд╕рдб़рдХ рдХे рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рд╡ाрд▓े рдлुрдЯрдкाрде рдкрд░ рдеी рдлिрд░ рднी рдоैंрдиे рдкрд╣рдЪाрди рд▓िрдпा рдеा। рдкрд░... рдкрд░ рдЖрдЬ рд╡े рдЕрдХेрд▓ी рдеीं। рдЙрди рджोрдиों рдХो рдоैंрдиे рд╣рдоेрд╢ा рд╕ाрде рд╣ी рджेрдЦा рдеा। рдоाрд░्рдиिंрдЧ рд╡ाрдХ рд╣ो, рдоोрд╣рд▓्рд▓े рдХी рдмाрдЬाрд░ рд╣ो рдпा рдоोрд╣рд▓्рд▓े рдХा рдХोрдИ рдЫोрдЯा рдмрдб़ा рд╕рдоाрд░ोрд╣ рд╣рдоेрд╢ा рд╕ाрде рд╣ी рджिрдЦрддे рдеे рджोрдиों, рдкрд░ рджोрдиों рдХा рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдмрд╣ुрдд рдЕрд▓рдЧ рдеा। рд╡े рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдЬैрд╕े рдирд╣ीं рд╣ोрддी рдеीं рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкрддि рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХो рдоिрд╕ рдХिрдпा рд╣ी рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा рдеा। рдирд╣ीं рдирд╣ीं рдЙрдирдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рдХोрдИ рдЕрд░ुрдЪि рдпा рдЕрдиिрдЪ्рдЫा рдХे рднाрд╡ рдирд╣ीं рд░рд╣рддे рдеे рдкрд░ рд╡े рдмрд╕ рд╢ांрдд рдЫाрдпा рд╕ी рдЕрдкрдиे рдкрддि рдХे рд╕ंрдЧ рд░рд╣рддी рдеीं рдФрд░ рдПрдХ рдЕрдЬрдм рд╕ुрдХूрди рд╕ा рд░рд╣рддा рдеा рдЙрдирдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░। рдЬрдм рд╡े рджोрдиों рдФрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рд╣ोрддे рдеे рддो рдоैंрдиे рдЙрди्рд╣ें рдЖрдкрд╕ рдоें рдмाрдд рдХрд░рддे рдмрд╣ुрдд рдХрдо рджेрдЦा рдкрд░ рдлिрд░ рднी рдпрджि рдЖрдк рдмрд╣ुрдд рдз्рдпाрди рд╕े рдЙрди рдкрд░ рдирдЬрд░ рд░рдЦे рд╣ों рддो рдЖрдкрдХो рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрддा рдеा рдХि рд╡рд╣ाँ рд╕ंрд╡ाрджрд╣ीрдирддा рдХी рд╕्рдеिрддि рдХрддрдИ рдирд╣ीं рд╣ोрддी рдеी рд╡рд░рди् рдПрдХ рдРрд╕ी рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддी рдеी рдЬिрд╕рдоें рд╕ंрд╡ाрдж рдЧौрдг рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдЙрди्рд╣ें рдЕрдХेрд▓े рджेрдЦ рдХрд░ рдоुрдЭे рдХिрд╕ी рдЕрдирд╣ोрдиी рдХी рдЖрд╢ंрдХा рд╣ुрдИ। рдЙрдирдХे рд╕्рд╡рднाрд╡ рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдоैंрдиे рд╕рдб़рдХ рдХे рдЗрд╕ рдкाрд░ рд╕े рд╣ी рд╣ाрде рдЙрдаा рдЙрдирдХा рдЕрднिрд╡ाрджрди рдХिрдпा рдФрд░ рдЬрдм рдк्рд░рдд्рдпुрдд्рддрд░ рдоें рдЭिрдЭрдХрддा рд╕ा рдПрдХ рд╣ाрде рдЙрдаा рддो рдоैं рд╕рдб़рдХ рдкाрд░ рдХрд░ рдЙрдирдХी рдУрд░ рдЪрд▓ी рдЧрдИ। рд╡े рднी рд░ुрдХ рдЧрдИं рдеीं।
“рдЖрдЬ рдЖрдкрдХो рдмрд╣ुрдд рджिрди рдмाрдж рджेрдЦा।”
“рд╣ाँ, рдмрд╕ рдХрд▓ рд╕े рд╣ी рдиिрдХрд▓рдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рд╣ै।”
“рдФрд░...”
“рдЙрдзрд░ рдкाрд░्рдХ рдоें рдмैрда рдХрд░ рдмाрдд рдХрд░ें...”
рдРрд╕ा рднोрд▓ा рд╕ा рдЕрдиुрд░ोрдз рдеा рдоेрд░े рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рдЯिрдХी рдЙрди рдЖँрдЦों рдоें рдХि рдордиा рддो рд╢ाрдпрдж рдоैं рд╡ैрд╕े рднी рди рдХрд░ рдкाрддी рдФрд░ рдлिрд░ рдЖрдЬ рддो рдЫुрдЯ्рдЯी рдХा рджिрди рдеा, рдоेрд░े рдШрд░ рдоें рддो рд╕рдм рдЕрднी рд╕ोрдпे рдкрдб़े рд╣ोंрдЧे рдФрд░ рдЬрдм рддрдХ рдоैं рд╣िрд▓ाрдКँ рдбुрд▓ाрдКंрдЧी рдирд╣ीं, рдХोрдИ рдЙрдаेрдЧा рднी рдирд╣ीं, рддो рдоैрдиे рд╕рд╣рд░्рд╖ рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдкाрд░्рдХ рдХी рдУрд░ рдХрджрдо рдмрдв़ा рджिрдП। рд╡ैрд╕े рд╕рдЪ рдмрддाрдКँ рд╡े рдХिрд╕ी рдФрд░ рдХे рд╕ाрде рдЪрд▓ рд░рд╣ी рд╣ैं, рднрд▓े рд╣ी рд╡рд╣ рдХोрдИ рдФрд░ рдоैं рдЦुрдж рд╣ी рд╣ूँ рддो рднी рдоुрдЭे рдХैрд╕ा рддो рдЕрдЬीрдм рд╕ा рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдеा рд╕ोрдЪ рдХрд░, рдЗрддрдиी рдЖрджрдд рдкрдб़ी рд╣ुрдИ рдеी рдЙрди्рд╣ें рдмрд╕ рдЙрдирдХे рдкрддि рдХे рд╕ाрде рджेрдЦрдиे рдХी। рдкाрд░्рдХ рдХे рдЕंрджрд░ рдШुрд╕рддे рд╣ी рдкाрд╕ рдХी рдЦाрд▓ी рдмेंрдЪ рдХी рдУрд░ рдХрджрдо рдмрдв़ाрдпा рд╣ी рдеा рдХि рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рд╣ाрде рдкрд░ рдЙрдирдХी рд╣рдеेрд▓ी рдХा рджрдмाрд╡ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХिрдпा। рджेрдЦा рдХि рд╡े рд╕ाрдордиे рдкाрд░्рдХ рдХे рджूрд╕рд░े рдХोрдиे рдкрд░ рдЧुрд▓рдоोрд╣рд░ рдХे рдмрдб़े рдкेрдб़ рдХे рдиीрдЪे рд╡ाрд▓ी рдмेंрдЪ рдХी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░ рд░рд╣ीं рдеीं। рдЫोрдЯी рд╕ी рдкрд░ рдмрдб़ी рдк्рдпाрд░ी рд╕ी рдоुрд╕्рдХाрди рдеी рдЙрдирдХे рд╣ोрдаों рдкрд░। рдФрд░ рдоुрдЭे рдпाрдж рдЖрдпा рдХि рдЙрди рджोрдиों рд▓ोрдЧों рдХो рдЬрдм рднी рдкाрд░्рдХ рдоें рдмैрдаे рджेрдЦा рд╣ै рддो рдЙрд╕ी рдмेंрдЪ рдкрд░। рдмрд▓्рдХि рдЕрдирдХрд╣े рд╣ी рдХुрдЫ рдРрд╕ा рд╣ो рдЧрдпा рдеा рдХि рдЬрдм рд╡े рд▓ोрдЧ рдЯрд╣рд▓ рдЪुрдХे рд╣ोрддे рдеे рдФрд░ рдн्рд░рдордг рдкрде рд╕े рд╣рдЯ рдШाрд╕ рдкрд░ рдЖрддे рдеे рддो рдпрджि рдЙрд╕ рдмेंрдЪ рдкрд░ рдХोрдИ рдмैрдаा рднी рд╣ोрддा рдеा рддो рдЙрда рдЦрдб़ा рд╣ोрддा рдеा। рдФрд░ рдЖрдЬ рдЙрд╕ рдмेंрдЪ рдХी рдУрд░ рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдоैं рдмрдв़ рд░рд╣ी рдеी।
рдмेंрдЪ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмेंрдЪ рдХो рдЕрдкрдиे рд╣ाрдеों рд╕рд╣рд▓ाрдпा рдЬैрд╕े рдЙрдирдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХो рднीрддрд░ рддрдХ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ों। рдлिрд░ рдЦुрдж рдмैрда рдоुрдЭे рднी рдмैрдардиे рдХा рдЗрд╢ाрд░ा рдХिрдпा। рдЕрдЧрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмेंрдЪ рдердкрдердкा рдХрд░ рдЙрд╕ рдкрд░ рдмैрдардиे рдХा рд╕ंрдХेрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рд╣ोрддा рддो рд╕ंрднрд╡рддः рдоैं рдШाрд╕ рдкрд░ рдиीрдЪे рд╣ी рдмैрдарддी рдпा рдлिрд░ рд╢ाрдпрдж рдЦрдб़ी рд╣ी рд░рд╣рддी। рдмेंрдЪ рдХो рдЙрдирдХे рд╕рд╣рд▓ाрдиे рдФрд░ рджेрдЦрдиे рдоें рдХुрдЫ рдРрд╕ा рдеा рдХि рдЙрд╕ рдкрд░ рдмैрдардиा рдЬैрд╕े рдХिрд╕ी рдкाрд╡рди рднाрд╡ рдХी рдиिрд░्рдорд▓рддा рдХो рднंрдЧ рдХрд░рдиा рд╣ोрддा।
рдмेंрдЪ рдкрд░ рдмैрдарддे рд╣ी рдЙрдирдХी рджृрд╖्рдЯि рджूрд░ рдЖрдХाрд╢ рдкрд░ рдЬा рдЯिрдХी рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмोрд▓рдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा –
“рддीрди рдорд╣ीрдиे рдкрд╣рд▓े рд╣рдо рдФрд░ рдЬीрд╡ंрдд рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХे рдкाрд╕ рдЧрдП рдеे। рд╣рдо рджोрдиों рдХे рд░िрдЯाрдпрд░рдоेंрдЯ рдХे рдмाрдж рддो рд╕ाрд▓ рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдЬाрддे рд╣ी рдеे। рдЬीрд╡ंрдд рдЙрдирдХा рдиाрдо рд╣ै, рдХिрддрдиा рд╕рдЯीрдХ рдиाрдо рд░рдЦा рдеा рди рдЕрдо्рдоा-рдЕрдк्рдкा рдиे... рдЬीрд╡ंрдд।”
рдЖрд╣िрд╕्рддा рдЖрд╣िрд╕्рддा рдоुँрд╣ рдХे рдЕंрджрд░ рдиाрдо рдмोрд▓ рд╡े рдЬैрд╕े рдЙрди्рд╣ें рднीрддрд░ рд╣ी рднीрддрд░ рдЬी рд░рд╣ीं рдеीं। рдЕрдм рддрдХ рдоुрдЭे рд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рд╣рд▓्рдХा рд╕ा рдЕंрджाрдЬा рддो рд╣ो рд╣ी рдЧрдпा рдеा। рдЖрдкрдХो рднी рд╣ो рдЧрдпा рд╣ोрдЧा।
рдЙрдирдХी рдмाрдд рд╕ुрди рдоैं рднी рдоुрд╕्рдХुрд░ा рдЙрдаी। рд╕рдЪ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдиाрдо рдеा। рдЙрдирдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рд╣ी рдЬीрд╡ंрддрддा рдХा рдкрд░्рдпाрдп рд╣ुрдЖ рдХрд░рддी рдеी। рдЙрдирдХा рд╣ोрдиा рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХो рдКрд░्рдЬा рд╕े рднрд░ рджेрддा рдеा।
рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмाрдд рдЬाрд░ी рд░рдЦी, “рдмेрдЯा рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рдоें рд╣ै рдЗрд╕ рд╕рдордп। рдЬीрд╡ंрдд рдХा рдЧाँрд╡ рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рд╕े рд╕ाрдд-рдЖрда рдШंрдЯे рдХी рджूрд░ी рдкрд░ рд╣ै। рдЗрд╕ рдмाрд░ рдкрддा рдирд╣ीं рдХ्рдпों рдЙрдирдХा рдмрд╣ुрдд рдорди рдеा рдЧाँрд╡ рдЬाрдиे рдХा। рдмрд╣ुрдд рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдирд╣ीं рдЧрдпे рдеे। рдЕрдо्рдоा-рдЕрдк्рдкा рд╣ी рдЕрдк्рдкा рдХी рдиौрдХрд░ी рдХे рдХाрд░рдг рдиाрдЧрдкुрд░ рдЖ рдЧрдП рдеे рдФрд░ рдлिрд░ рд╡рд╣ीं рд╕ेрдЯрд▓ рд╣ो рдЧрдП рдеे। рдлिрд░ рднी рдЬрдм рддрдХ рд╡े рд▓ोрдЧ рдеे рдЧाँрд╡ рдЖрддे рдЬाрддे рд░рд╣рддे рдеे рдФрд░ рд╣рдо рд▓ोрдЧ рднी рдХрднी рдХрднाрд░ рдеोрдб़े рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рд╣ो рдЖрддे рдеे। рд▓ेрдХिрди рдкिрдЫрд▓े рдкंрдж्рд░рд╣ рдмीрд╕ рд╕ाрд▓ों рд▓े рддो рдЬाрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ी рдирд╣ीं рдеा। рд╡рд╣ाँ рдЕрдм рдХोрдИ рд╣ै рднी рдирд╣ीं। рдШрд░ рдЬрдоीрди рд╕рдм рдзीрд░े рдзीрд░े рдмेрдЪ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдХुрдЫ рдпूं рд╣ी рджे рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдкрд░ рдЗрд╕ рдмाрд░ рдЬीрд╡ंрдд рдХा рдмрд╣ुрдд рдорди рдеा рдЧाँрд╡ рдХा рдПрдХ рдЪрдХ्рдХрд░ рд▓рдЧाрдиे рдХा। рдмेрдЯे рдиे рднी рдХрд╣ा рдХि рдЕрдм рддो рд╕рдб़рдХें рдЕрдЪ्рдЫी рдмрди рдЧрдИं рд╣ैं рдФрд░ рдЧाрдб़िрдпाँ рднी рддेрдЬ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ों рдЧрдИ рд╣ैं рддो рд╣рдо рд▓ोрдЧ рдЧाрдб़ी рдХрд░ рдХे рдЪрд▓े рдЪрд▓ेंрдЧे рдФрд░ рджेрд░ рд░ाрдд рддрдХ рд╡ाрдкрд╕ рдЖ рдЬाрдПंрдЧे।
рдмрд╣ुрдд рдмрджрд▓ рдЧрдпा рдеा рдЧाँрд╡। рдкрд░िрдЪिрдд рд▓ोрдЧ рднी рдирд╣ीं рдеे। рд▓ेрдХिрди рдЧाँрд╡ рдХे рдоंрджिрд░ рдХे рдкुрдЬाрд░ी рд╕े рдЬрдм рдЬीрд╡ंрдд рдиे рдмाрдд рдХी рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдЬी, рдмाрдмा рдЖрджि рдХा рдиाрдо рдмрддाрдпा рддो рдЙрд╕рдиे рдХрд╣ा рдХि рдиाрдо рддो рд╕ुрдиा рд╣ैं, рд╢ाрдпрдж рдЙрд╕рдХे рдкिрддा рдЬी рдЬाрдирддे рд╣ोंрдЧे। рд╣рдо рд▓ोрдЧ рдЙрдирдХे рдкिрддा рд╕े рдоिрд▓рдиे рдЧрдпे рдФрд░ рдмрдЪрдкрди рдХे рд▓ोрдЧ, рдЬрдЧрд╣ें, рдШрдЯрдиाрдУं рдХो рдпाрдж рдХрд░рддे рдЬीрд╡ंрдд рдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рдЬो рднाрд╡ рдЖ рдЬा рд░рд╣े рдеे рдХि рдоैं рдПрдХрджрдо рдЕрдЪंрднिрдд рдеी। рдЬीрд╡ंрдд рддो рд╣рдоेрд╢ा рд╣ी рдк्рд░рд╕рди्рди рд░рд╣рддे рдеे, рд╣ँрд╕рддे рд░рд╣рддे рдеे рдкрд░ рдРрд╕ी рддृрдк्рддि рдХे рднाрд╡ рддो рдХрднी рдирд╣ीं рджिрдЦे। рдПрдХ рджो рдФрд░ рд▓ोрдЧों рд╕े рднी рдоिрд▓рд╡ाрдпा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬिрди्рд╣ें рд╡ो рд╕рдордп рдФрд░ рд▓ोрдЧ рдпाрдж рдеे। рдоंрджिрд░ рдХे рдПрд▓рдмрдо рдоें рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдкुрд░ाрдиी рдм्рд▓ैрдХ рдПंрдб рд╡्рд╣ाрдЗрдЯ рдлोрдЯो рдЬो рдзुंрдзрд▓ा рдЧрдИ рдеी рдкрд░ рдЙрд╕рдоें рдоंрджिрд░ рдоें рд╣ो рд░рд╣े рдЖрдпोрдЬрди рдоें рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рд╕ंрдЧीрдд рдХी рдк्рд░рд╕्рддुрддि рджेрддे рдпुрд╡ा рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХी рджрд╣рд▓ीрдЬ рдкрд░ рдкाँрд╡ рдзрд░рддे рдЕрдк्рдкा рд╕ाрдл рдкрд╣рдЪाрдиे рдЬा рд░рд╣े рдеे। рдоंрджिрд░ рдХे рд░рдЬिрд╕्рдЯрд░ рдоें рд▓िрдЦे рдЕрдк्рдкा рдж्рд╡ाрд░ा рднेрдЬे рдЧрдП рд░ुрдкрдП, рдРрд╕ी рдЪीрдЬें рдЬीрд╡ंрдд рдХो рдХрд╣ाँ рдЬोрдб़ рд░рд╣ीं рдеीं, рдпрд╣ рд╕ाрдл рдкрддा рдЪрд▓ рд░рд╣ा рдеा। рдФрд░ рджेрдЦो, рд╣рд░ рдкрд▓ рд╕ाрде рд░рд╣рддे рд╣ुрдП рднी рдоुрдЭे рдЕंрджाрдЬा рддрдХ рдирд╣ीं рдеा рдХि рдЬीрд╡ंрдд рдХे рдорди рдоें рдпрд╣ рд╕рдм рд╕्рдоृрддिрдпाँ рдпा рдХрд╣ें рдЙрди рд╕्рдоृрддिрдпों рдХो рдЬीрдиे рдХी рдЪाрд╣ рдХрд╣ीं рднीрддрд░ рджрдмी рд╣ै।” рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рдЙрдирдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдоें рдЬैрд╕े рдеोрдб़ा рд╕ा рдХ्рд╖ोрдн рдХा рдкुрдЯ рднी рдЖ рдЧрдпा। рд╕рдм рдмрддाрддे рд╣ुрдП рд╡े рд╕ंрддुрд╖्рдЯ рдеीं рдХि рдЬीрд╡ंрдд рдиे рдЙрди рд╕्рдоृрддिрдпों рдХो рдЬी рд▓िрдпा рдкрд░ рдЬैрд╕े рджुрдЦी рднी рдеी, рдеोрдб़ी рд╢िрдХाрдпрдд рднी рдеी рдХि рдЬीрд╡ंрдд рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдХрд╣ीं рдХुрдЫ рдРрд╕ा рдеा рдЬिрд╕рдХा рд╡े рдЕंрдЧ рдирд╣ीं рдеीं।
рдоैंрдиे рдзीрд░े рд╕े рдЙрдирдХी рдкрдеेрд▓ी рдкрд░ рдЕрдкрдиी рд╣рдеेрд▓ी рд░рдЦी рдФрд░ рдХрд╣ा, “рдЬрдм рдпрд╣ рд╕рдм рд╣ो рд░рд╣ा рдеा рддो рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдЖрдкрдХो рдЕрдХेрд▓ा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ рд░рд╣ीं рдеीं рдХ्рдпा?”
“рдирд╣ीं, рдаीрдХ рдаीрдХ рдЕрдХेрд▓ा рдирд╣ीं рдХिंрддु рдеोрдб़ा рдардЧा рд╕ा рдЬрд░ूрд░ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ीं рдеीं। рдеोрдб़ी рд╢िрдХाрдпрдд рднी рдЙрдкрдЬी рдорди рдоें рдХि рдЬीрд╡ंрдд рдиे рдЕрдкрдиे рдорди рдХा рдпрд╣ рдХोрдиा рдоुрдЭрд╕े рдХ्рдпों рдЫिрдкा рд░рдЦा।” рдлिрд░ рд╕рд╣рдЬ рд╣ो рдеोрдб़ा рдоुрд╕्рдХुрд░ाрдИं рдФрд░ рдмोрд▓ीं “рдкрд░ рдЕрдм рдоैं рд╕рдордЭ рдЧрдИं рд╣ूँ рдХि рдЬीрд╡ंрдд рдиे рдРрд╕ा рдХ्рдпों рдХिрдпा। рдирд╣ीं рдЬीрд╡ंрдд рдиे рдРрд╕ा рдХिрдпा рдирд╣ीं, рд╡рд╣ рдЙрдирд╕े рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд╢ाрдпрдж рд╕рдмрд╕े рд╣ोрддा рд╣ै।”
“рдоैं рдХुрдЫ рд╕рдордЭी рдирд╣ीं...”
“рд╣рдо рд╕рдмрдХे рднीрддрд░ рдПрдХ рдХोрдиा рдРрд╕ा рдЬрд░ूрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рдХेрд╡рд▓ рдЕрдкрдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрд╕ рдХोрдиे рдоें рдХुрдЫ рд╕्рдоृрддिрдпां, рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि, рдХोрдИ рдШрдЯрдиा, рдХोрдИ рдмाрдд рдХрд╣ीं рдЬैрд╕े рдЕрдЪेрддрди рдоें рдмрд╣ुрдд рдЧрд╣рд░े рджрдмी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдЗрддрдиे рдЧрд╣рд░े рдХि рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░ा рдЬीрд╡рди рдЬीрддे рд╣ुрдП рд╣рдо рдЦुрдж рдЙрд╕рдХे рд╡рд╣ाँ рд╣ोрдиे рд╕े рдЕрдирднिрдЬ्рдЮ рд╕े рд░рд╣рддे рд╣ैं, рдХिंрддु рдЕрдирдЬाрдиे рд╣ी рд╡рд╣ी рдХोрдиा рд╣рдоें рдЕрдкрдиे рдЖрдк рд╕े рдЬोрдб़े рд░рд╣рддा рд╣ैं। рдХрдаिрди рджिрдиों рдоें рд╣рдоें рдмрдиाрдпे рд░рдЦрддा рд╣ै। рд╣рдоाрд░ा рдФрд░ рдЬीрд╡ंрдд рдХा рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдмрд╣ुрдд рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдеा рдХिंрддु рд╣рдоाрд░ी рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рд╕рдордЭ рд╣рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕्рддрд░ों рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдЧрд╣рдирддा рд╕े рдЬोрдб़рддी рдеी рдФрд░ рдЗрд╕ी рдХे рдЪрд▓рддे рдоुрдЭे рд▓рдЧा рдеा рдХि рдЬीрд╡ंрдд рдХे рдорди рдоें рдЙрди рд╕्рдоृрддिрдпों рдХो рдЬीрдиे рдХी рдЗрддрдиी рдЙрдд्рдХрдЯ рдЕрднिрд▓ाрд╖ा рдеी, рд╡े рдпрд╣ рд╕рдм рдЗрддрдиा рдоिрд╕ рдХрд░рддे рдеे рдпрд╣ рдоुрдЭрд╕े рдХрднी рдмрддाрдпा рдХ्рдпों рдирд╣ीं। рддрдХрд▓ीрдл рд╣ुрдИ рдоुрдЭे рдХि рдЬैрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоुрдЭे рдХाрдЯ рдХрд░ рдЦुрдж рд╕े рдЕрд▓рдЧा рджिрдпा рд╣ो। рдкрд░ рдмाрдж рдоें рдоैं рд╕рдордЭ рдкाрдИ рдХि рдЬीрд╡рди рдХे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдкрдб़ाрд╡ рдЬीрддे рдЬीрд╡ंрдд рдХो рднी рдХрд╣ाँ рдлुрд░рд╕рдд рдоिрд▓ी рдеी рдбोрд░ рдХा рд╡рд╣ рд╕िрд░ा рдкрдХрдб़рдиे рдХी। рдмाрдд рдлुрд░рд╕рдд рдХी рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै рдХेрд╡рд▓, рд╣рдоें рдЬрд░ूрд░рдд рднी рдирд╣ीं рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддी рд╢ाрдпрдж рддрдм।”
рдлिрд░ рдПрдХ рд▓рдо्рдмी рд╕ाँрд╕ рд▓े рдХрд░ рдмोрд▓ी рдеीं, “рд╢ाрдпрдж рдЙрд╕ рдЕрджृрд╢्рдп рд╢рдХ्рддि рдХा рд╣ी рдЗрд╢ाрд░ा рдеा рдХि рдЬीрд╡ंрдд рдХो рдЗрд╕ рдмाрд░ рдЗрддрдиी рд╢िрдж्рджрдд рд╕े рд╡рд╣ाँ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдХा рдорди рдеा। рд╡рд╣ाँ рд╕े рд▓ौрдЯрдиे рдХे рд╣рдл्рддे рднрд░ рдмाрдж рд╣ी рдПрдХ рдоैрд╕िрд╡ рд╣ाрд░्рдЯ рдЕрдЯैрдХ рдХे рдмाрдж рдЬीрд╡ंрдд рд╣рдоें рдЕрдХेрд▓ा рдЫोрдб़ рдЪрд▓े рдЧрдпे рд╣рдоेрд╢ा рдХे рд▓िрдП। рдХोрдИ рдХрд▓्рдкрдиा рднी рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рднрд▓ा рдХि рдЙрдирдХे рддрд░рд╣ рдХे рдЦुрд▓े, рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣ृрджрдп рдоें рднी рдЕрд╡рд░ोрдз рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ी рд╣ुрдЖ рдХि рд╣рдо рдЙрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЧाँрд╡ рд╣ो рдЖрдпे рдеे। рдоाрдд्рд░ рдЬीрд╡ंрдд рд╣ी рддृрдк्рдд рд╣ो рдХрд░ рдирд╣ीं рдЧрдпे, рд╡рд╣ाँ рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдоुрдЭे рднी рдЙрдирдХे рдмाрдж рдЬीрдиे рдХा рдПрдХ рддрд░ीрдХा рдердоा рдЧрдпे। рд╡рд░рдиा рдЬीрд╡ंрдд рдХे рдмिрдиा рддो рдЬीрд╡рди рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдоैं рдЖрдЬ рднी рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддी।”
рдФрд░ рдлिрд░ рдЕрдЪाрдирдХ рдЬैрд╕े рдЯ्рд░ांрд╕ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдЖрддे рд╣ुрдП рдмोрд▓ी, “рдЕрд░े рдоैंрдиे рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдмрд╣ुрдд рд╕рдордп рд▓े рд▓िрдпा। рддुрдо्рд╣ें рдШрд░ рдоें рдХाрдо рд╣ोंрдЧे। рддुрдо рдЬाрдУ।”
“рдирд╣ीं, рдЕрдЪ्рдЫा рд▓рдЧा рдоुрдЭे рднी рдмाрдд рдХрд░ рдХे рдФрд░ рдоेрд░ा рднी рдЙрдардиे рдХा рдорди рдирд╣ीं рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा рдкрд░ рд╣ाँ рдШрд░ рдоें рдХाрдо рддो рд╣ैं рдФрд░ рд╕рдордп рднी рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै।” рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рдоैं рдЙрда рдЦрдб़ी рд╣ुрдИ।
“рдЖрдк рдирд╣ीं рдЪрд▓ेंрдЧी?”
“рдирд╣ीं, рддुрдо рдЬाрдУ рдоैं рдЕрднी рдеोрдб़ी рджेрд░ рд░ुрдХूंрдЧी। рдкрд░ рд╣ाँ рдЬрдм рднी рд╕рдордп рдоिрд▓े рдШрд░ рдЖрдиा। рдоुрдЭे рдЕрдЪ्рдЫा рд▓рдЧेрдЧा।”
“рдЬрд░ूрд░।” рдЪрд▓рддे рд╣ुрдП рдоैंрдиे рджेрдЦा рд╡े рдмेंрдЪ рдХे рд╣рдд्рдеे рдкрд░ рдПрдХ рд╣ाрде рд░рдЦ рдФрд░ рдкैрд░ рдкрд░ рдкैрд░ рдЪрдв़ा рд╡ैрд╕े рд╣ी рдмैрдаीं рдеीं рдЬैрд╕े рдЙрдирдХे рдкрддि рдмैрдаा рдХрд░рддे рдеे। рд▓ेрдХिрди рдкाрд░्рдХ рдХे рдЧेрдЯ рд╕े рдиिрдХрд▓рддे рд╣ुрдП рдЬрдм рдоैंрдиे рдкीрдЫे рдкрд▓рдЯ рдХрд░ рджेрдЦा рддो рд╡े рдЕрдкрдиी рд╡ाрд▓ी рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рдеोрдб़ा рд╕ा рдЯेрдв़ी рд╣ो рд╡ैрд╕े рд╣ी рдмैрдаी рдеीं рдЬैрд╕े рдЕрдкрдиे рдкрддि рдХे рд╕ाрде рд╣ोрдиे рдкрд░ рдмैрдарддी рдеीं। рдкрддा рдирд╣ीं рдпрд╣ рдоेрд░ा рдн्рд░рдо рдеा рдпा рд╕рдЪ рдоें рд╣ी рдРрд╕ा рдеा рдкрд░ рдоुрдЭे рдкрддा рдирд╣ीं рдХ्рдпों рд▓рдЧा рдЬैрд╕े рд╡े рдЕрдкрдиे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЕрдкрдиे рдкрддि рдХा рд╣ोрдиा рднी рдЬीрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ рд░рд╣ीं рд╣ैं। рдоुрдЭे рдЙрдирдХी рдеोрдб़ी рдЪिंрддा рд╕ी рд╣ोрдиे рд▓рдЧी рдФрд░ рдоैंрдиे рддрднी рд╕ोрдЪ рд▓िрдпा рдХि рдЬрд▓्рджी рд╕े рдЬрд▓्рджी рд╕рдордп рдиिрдХाрд▓ рдоैं рдЙрдирдХे рдШрд░ рдЬрд░ूрд░ рдЬाрдКंрдЧी। рдФрд░ рдлिрд░ рдЖрда рджिрди рдмाрдж рдоैं рдЙрдирдХे рдЧेрдЯ рдкрд░ рдеी। рдЗрди рдЖрда рджिрдиों рдоें рд╡े рдоेрд░े рдорди рд╕े рдПрдХ рдкрд▓ рдХो рднी рдирд╣ीं рдиिрдХрд▓ी। рдоेрд░ा рдорди рддो рдХрд╣ рд░рд╣ा рдеा рдХि рджूрд╕рд░े рджिрди рд╣ी рдЬा рдХрд░ рдЙрдирдХी рдШंрдЯी рдмрдЬा рджूँ рдкрд░ рдПрдХ рддो рдЖрдк рдЬाрдирддे рд╣ी рд╣ैं рдпे рдЬिंрджрдЧी рдХी рд░ोрдЬрдорд░्рд░ा рдХी рдЪрдХрд▓्рд▓рд╕ें рдХрднी-рдХрднी рдмрд╣ुрдд рдЙрд▓рдЭा рджेрддी рд╣ैं рдФрд░ рд╣рдо рдЪाрд╣ рдХрд░ рднी рд╡рд╣ рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрддे рдЬो рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдпрд╣ рдХि рдоेрд░े рдорди рдоें рджुрд╡िрдзा рднी рдеी рдХि рдоैं рдХрд╣ीं рдЙрдирдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рджाрдпрд░े рдоें рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рддो рдирд╣ीं рдХрд░ूंрдЧी рдЗрддрдиी рдЬрд▓्рджी рдЬा рдХрд░। рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдРрд╕े рд╣ी рдХрд╣ рджिрдпा рд╣ो, рдХрд░्рдЯрд╕ी рдХे рдиाрддे। рдоैंрдиे рдЙрд╕ рджिрди рдЗрддрдиी рджेрд░ рддрдХ рдЙрдирдХी рдмाрдд рд╕ुрдиी рдеी рдЗрд╕ीрд▓िрдП рд╢ाрдпрдж। рдХ्рдпों рдХि рдоैंрдиे рддो рдЙрди्рд╣ें рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рд╣ी рдПрдХ рд╢ांрдд, рдЕрдкрдиे рдоें рдЦोрдпे рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рд╕ाрд░े рд╕ंрд╢рдпों рдХो рдкीрдЫे рдврдХेрд▓ рдоैं рдЙрд╕ рджिрди рдЪрд▓ी рд╣ी рдЧрдИ। рдоैं рд╡ैрд╕े рддो рдЦुрдж рд╕े рдХрд╣ рд░рд╣ी рдеी рдХि рд╡े рдЕрдХेрд▓ी рд╣ैं, рдоुрдЭे рдЙрдирдХी рдЪिंрддा рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдоाрдирд╡рддा рдХे рдиाрддे рдоैं рдЬा рд░рд╣ीं рд╣ूँ рдХिंрддु рд╕рдЪ рдмाрдд рддो рдпрд╣ рдеी рдЙрдирдХी рдЙрд╕ рджिрди рдХी рдмाрддों рдиे рдоेрд░े рдорди рдоें рдкाрдиी рдоें рдХंрдХрдб़ी рд╕ी рдлेंрдХी рдеीं рдФрд░ рд▓рд╣рд░ों рдХे рднंрд╡рд░ рдоुрдЭे рднी рдЕрдкрдиे рд╣ी рднीрддрд░ рдХрд╣ीं рдЦींрдЪे рд▓िрдП рдЬा рд░рд╣े рдеे।
рд╣ाँ рддो рдЙрд╕ рджिрди рдХрд░ीрдм рдЧ्рдпाрд░рд╣ рдмрдЬे рдоैं рдЙрдирдХे рдЧेрдЯ рдкрд░ рдеी। рдШрд░ рдХे рддीрди рдУрд░ рдЦुрд▓ी, рдХрдЪ्рдЪी рдЬрдоीрди рдкрд░ рдкेрдб़ рдкौрдзे рд▓рдЧे рдеे рдФрд░ рджाрд╣िрдиी рдУрд░ рдоाрд▓ी рдмाрдмा рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрд░ाрдорджे рдоें рд▓рдЧी рдШंрдЯी рдХी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░ рдХे рдмрддाрдпा рдХि рд╡े рдШрд░ рдоें рд╣ी рд╣ैं। рдХिрд╡ाрдб़ рдЦोрд▓рддे рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоुрд╕्рдХुрд░ा рдХрд░ рдоेрд░ा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХिрдпा--- “рдЖрдУ рдЖрдУ।”
рдХрдорд░े рдоें рдШुрд╕рддे рд╣ी рдоेрд░ी рджृрд╖्рдЯि рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рджाрд╣िрдиी рдУрд░ рдХी рдЦुрд▓ी рдЦिрдб़рдХी рдХो рдкाрд╕ рд░рдЦी рдЖрд░ाрдо рдХुрд░्рд╕ी рдкрд░ рдкрдб़ी। рдЭूрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдЖрд░ाрдо рдХुрд░्рд╕ी рдЕрднी рднी рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╣िрд▓ рд░рд╣ी рдеी। рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдеा рджрд░рд╡ाрдЬा рдЦोрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡े рдЙрд╕ी рдХुрд░्рд╕ी рд╕े рдЙрда рдХрд░ рдЖрдИं рдеीं। рдХुрд░्рд╕ी рдХी рдкीрда рдкрд░ рдЙрдирдХे рдкрддि рдХी рдПрдХ рдХрдоीрдЬ рд▓рдЯрдХी рд╣ुрдИ рдеी рдФрд░ рдХрдоीрдЬ рдХी рджोрдиों рдмाँрд╣ें рдХुрд░्рд╕ी рдХे рд╣рдд्рдеों рдкрд░ рд░рдЦी рд╣ुрдИं рдеीं। рд╕ंрднрд╡рддः рдкрддि рдХे рд╕ाрди्рдиिрдз्рдп рдХो рд░рдЪрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдЧрдИ рдеी। рдоेрд░ी рджृрд╖्рдЯि рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХрд░рддी рд╣ुрдИ рд╡े рдмोрд▓ीं.. “рдЬीрд╡ंрдд рд╣рдоेрд╢ा рдЗрд╕ी рдХुрд░्рд╕ी рдкрд░ рдмैрдарддे рдеे। рдзीрд░े-рдзीрд░े рдХुрд░्рд╕ी рд╣िрд▓ाрддे рд╣ुрдП, рдЖँрдЦे рдмंрдж рдХрд░ рдордж्рдзрдо рдЖрд╡ाрдЬ рдоें рдЗंрд╕्рдЯ्рд░ूрдоेंрдЯ्рд▓ рдо्рдпूрдЬिрдХ рд╕ुрдирдиा рдЙрдирдХा рдкрд╕ंрджीрджा рд╢рдЧрд▓ рдеा।” рддрдм рддрдХ рдоेрд░ा рдз्рдпाрди рдШрд░ рдХे рднीрддрд░ рд╕े рдзीрдоी рдЖрд╡ाрдЬ рдоें рдЖрддे рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рд╕ंрдЧीрдд рдкрд░ рдЪрд▓ा рдЧрдпा।
“рдФрд░ рдпрд╣ рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рд╕ंрдЧीрдд?”
“рдирд╣ीं, рдпрд╣ рддो рдоैंрдиे рдЕрднी рд▓ौрдЯрдиे рдХे рдмाрдж рдпूрдЯ्рдпूрдм рдкрд░ рд▓рдЧाрдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा। рдкрддा рдирд╣ीं рдХ्рдпों рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдЬीрд╡ंрдд рдХो рдЕрдЪ्рдЫा рд▓рдЧेрдЧा। рдкрд╣рд▓े рдХрднी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрдЬाрдпा рд╣ी рдирд╣ीं, рдЬрдм рдХि рдЧाँрд╡ рдоें рдЙрдирдХी рдмाрддों рд╕े рдРрд╕ा рд▓рдЧा рдЬैрд╕े рдЙрди्рд╣ें рдЗрд╕ рд╕ंрдЧीрдд рд╕े рд▓рдЧाрд╡ рдеा। рд╢ाрдпрдж рд╡ो рдЦुрдж рд╣ी рдирд╣ीं рд╕рдордЭ рдкाрдпे рдпा рдз्рдпाрди рдирд╣ीं рджिрдпा, рд╕्рдо़ृрддि рдоें рдХрд╣ीं рдЧрд╣рд░े рджрдм рдЧрдпा рд╣ोрдЧा।”
рд░рд╕ोрдИ рд╕े рд╕рдЯे рдмрд░ाрдорджे рдоें рдмैрда рдЪाрдп рдкीрддे рд╣ुрдП рдмрд╣ुрдд рдмाрддें рд╣ुрдИ рдЙрдирд╕े। рдмाрддों рдХे рдмीрдЪ рдоें рдХрд╣ा рдЙрди्рд╣ोंрдиे, “рдоैं рддो рдЬीрд╡ंрдд рд╕े рд╣рдоेрд╢ा рдХрд╣рддी рдеी рдХि рдЕрдм рддो рд╣рд░ рдХाрдо рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдлिрд░ рдмाрдЬाрд░, рдмैंрдХ рдХ्рдпों рдЬाрддे рд░рд╣рддे рд╣ो рддो рдЬीрд╡ंрдд рдХрд╣рддे рдеे рдХि рд╕ुрд╡िрдзा рдЕрд▓рдЧ рдЪीрдЬ рд╣ै рдкрд░ рдЖрджрдоी рдХो рдЖрджрдоी рд╕े рдЬुрдб़ा рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдлिрд░ рд░िрдЯाрдпрд░ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдХौрди рд╕ी рд╕рдордп рдХी рдХрдоी рд╣ै рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕।” рдмрддा рд░рд╣ीं рдеीं рдХि рдЕрдм рд╡े рдЦुрдж рднी рдмाрдЬाрд░, рдмैंрдХ рдЖрджि рдЬाрдиे рд▓рдЧी рд╣ैं। рдкूрдЫा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╣рдорд╕े, “рдЬाрдирддी рд╣ो рдХ्рдпों... рдХ्рдпों рдХि рдЕрднी рднी рдЙрди рд▓ोрдЧों рдФрд░ рдоेрд░े рдмीрдЪ рдЬीрд╡ंрдд рд╣ैं। рд╡ो рд▓ोрдЧ рд╣рдоाрд░ा рдЬो рдЗрддрдиा рдЦ्рдпाрд▓ рдХрд░рддे рд╣ैं, рд╕ीрдЯ рд╕े рдЙрда-рдЙрда рдХрд░ рдЖ рдмाрддें рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рдХिрд╕рд▓िрдП, рдЬीрд╡ंрдд рдХे рд╣ी рд▓िрдП рдФрд░ рдлिрд░ рд╣рд░ рджूрд╕рд░ी рдмाрдд рдоें рдЬीрд╡ंрдд рддो рд╣ोрддे рд╣ी рд╣ैं।”
рдмрддाрдпा рдеा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХि рдЙрдирдХे рдкैрддृрдХ рдШрд░ рдХी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдФрд░ рдХुрдЫ рдЙрдирдХा рд╕्рд╡рдпं рдХा рд╕्рд╡рднाрд╡ рднी рдРрд╕ा рдеा рдХि рд╡े рдмрд╣ुрдд рдЬрд▓्рджी рд▓ोрдЧों рд╕े рдЦुрд▓ рдирд╣ीं рдкाрддीं рдеीं। рдХिрддाрдмों рдХी рджुрдиिрдпा рдоें рд╣ी рдЧुрдо рд░рд╣рддी рдеीं рд╡े। рдкिрддा рдЬी рдХा рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рднी рдмрд╣ुрдд рдЬрд▓्рджी-рдЬрд▓्рджी рд╣ोрддा рдеा рддो рдХрд╣ीं рд╕े рдЬुрдб़ рдкाрдиा рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдФрд░ рднी рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдеा। рдиौрдХрд░ी рднी рдХी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкूрд░ी рдЬिंрджрдЧी рдкрд░ рдмрд╕ рдЕрдкрдиे рдХाрдо рд╕े рдХाрдо рдФрд░ рдЬрдмрд╕े рдоोрдмाрдЗрд▓ рдФрд░ рд▓ैрдкрдЯॉрдк рдЖ рдЧрдпा рддрдмрд╕े рддो рдЙрдирдХी рджुрдиिрдпा рдФрд░ рд╣ी рд╕िрдордЯ рдЧрдИ рдеी। рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдХा рдПрдХ рд╣ी рд╕्рдеाрдИ рд╕ुрд░ рд╣ै рдЬीрд╡ंрдд рдФрд░ рдмрд╕ рдЬीрд╡ंрдд। рдЬिрд╕ рдвंрдЧ рд╕े рдпрд╣ рдмाрдд рдХрд╣ी рдеी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоेрд░े рдорди рдоें рднी рдХुрдЫ рд▓рд▓рдЫौंрд╣ा рд╕ा рдХौंрдз рдЧрдпा рдеा рдкрд▓ рднрд░ рдХो।
рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╣рдо рд╕рдмрдиे рдЙрдирдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдоें рдмрд╣ुрдд рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рджेрдЦा – рдкंрдЦुрдб़ी рджрд░ рдкंрдЦुрдб़ी рдЦिрд▓рддे рдлूрд▓ рдЬैрд╕ा। рдПрдХ рджिрди рд╢ाрдо рдХो рдоैं рдЬрд▓्рджी-рдЬрд▓्рджी рдбрдЧ рднрд░рддी рдмाрдЬाрд░ рд╕े рдШрд░ рдХी рдУрд░ рдЬा рд░рд╣ी рдеी рдХि рдЙрди्рдоुрдХ्рдд рд╣ंрд╕ी рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдиे рдоेрд░ा рдз्рдпाрди рдоंрджिрд░ рдХी рд╕ीрдв़िрдпों рдХी рдУрд░ рдЦींрдЪा। рджेрдЦा рддो рдпे рд╡рд╣ी рдеीं рдоंрджिрд░ рдХी рдмूрдв़ी рдорд╣ाрд░ाрдЬिрди рдХे рд╕ाрде рдкрд▓рдеी рдЬрдоाрдпे рдмैрдаीं рдеीं рдФрд░ рдкрддा рдирд╣ीं рдХ्рдпा рдмрддिрдпाрддे рд╣ुрдП рджोрдиों рд▓ोрдЧ рджिрд▓ рдЦोрд▓ рдХрд░ рд╣ँрд╕ рд░рд╣ीं рдеीं। рдоुрдЭे рджेрдЦрддे рд╣ी рдЖрд╡ाрдЬ рджी рдЕрд░े рд░ुрдХो, рдЗрддрдиी рдЬрд▓्рджी рдЬрд▓्рджी рдХрд╣ाँ рднाрдЧी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ो। рдоैं рднी рдШрд░ рдЪрд▓рдиे рдХो рдЙрда рд╣ी рд░рд╣ी рдеी। рдорд╣ाрд░ाрдЬिрди рд╕े рд░ाрдо рд░ाрдо рдХрд░ рдлिрд░ рдЖрдиे рдХा рд╡ाрджा рдХрд░ рдоेрд░े рд╕ाрде рд╣ो рд▓ीं।
рдоेрд░े рдЪेрд╣рд░े рдХी рднाрд╖ा рдкрдв़ рд▓ी рдеी рд╢ाрдпрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे, рддрднी рдЪрд▓рддे-рдЪрд▓рддे рдмोрд▓ीं, “рдмрд╣ुрдд рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рд╣ोрддा рд╣ै рди рдоुрдЭे рдРрд╕े рджेрдЦ рдХрд░। рд╣ोрдЧा рд╣ी। рдлिрд░ рдХुрдЫ  рдоुрд╕्рдХुрд░ा рдХрд░ рдмोрд▓ीं, рдоैं рд╣рдоेрд╢ा рдЬीрд╡ंрдд рд╕े рдХрд╣рддी рдеी рдХि рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░े рдмिрдиा рдирд╣ीं рдЬी рд╕рдХрддी। рдФрд░ рджेрдЦो рдкрд╣рд▓े рдоैं рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рдЬीрддी рдеी, рдЕрдм рдоैं рдЙрд╕рдХो рдЬीрддी рд╣ूँ।” рдлिрд░ рдеोрдб़ा рд░ुрдХ рдХрд░ рдПрдХ рдХौрддुрдХ рднрд░ी рджृрд╖्рдЯि рдоेрд░े рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рдЬрдоा рдПрдХ-рдПрдХ рд╢рдм्рдж рддौрд▓рддी рд╣ुрдИ рдмोрд▓ीं “рдФрд░ рдпрд╣ी рд╣ै рдоेрд░े рднीрддрд░ рдХा рд╡рд╣ рдХोрдиा рдЬो рдоुрдЭे рдЕрдкрдиे рдЖрдк рд╕े рдЬोрдб़े рд░рдЦрддा рд╣ै।”
рдЙрдирдХी рдмाрдд рдФрд░ рдЕंрджाрдЬ рдоेрд░े рднीрддрд░ рдлिрд░ рд╕े рдХुрдЫ рдЕрдирдЪीрди्рд╣ा рд╕ा рдЬрдЧा рдЧрдИ, рд╢ाрдпрдж рдПрдХ рдХрд╕рдХ рдЕрдкрдиे рд╣ी рднीрддрд░ рджूрд░ рддрд▓рдХ рдЙрддрд░ рдЬाрдиे рдХी, рдЦंрдЧाрд▓ рдбाрд▓рдиे рдХो рдЕрдкрдиा рдЖрдк। рдХрд╣ीं рддो рджुрдмрдХा рд╣ुрдЖ рдоिрд▓ рд╣ी рдЬाрдпेрдЧा рдоुрдЭे рднी рдЕрдкрдиा рд╡рд╣ рдХोрдиा।

рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдХा рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╢ोрдз рдЧ्рд░ंрде: рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг

рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рдЖрдЪाрд░्рдп рдиीрд░рдЬ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी

34/2 рдЧाрдпрдд्рд░ी рдиिрд╡ाрд╕, рд▓ाрдЬрдкрдд рдирдЧрд░, рдПрди.рдПрдЪ.-2, рдордеुрд░ा-281004, рдЪрд▓рднाрд╖: +91 925 914 6669


рдЧ्рд░ंрде: рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг
рдЧ्рд░ंрдердХाрд░: рдбॉ. рдЕрдорд░рд╕िंрд╣ рд╕ैрдиी
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рдЕрд░्рдЬेрди्рдЯ рдк्рд░िंрдЯрд░्рд╕, рдмрдирдЦрдг्рдбी, рдордеुрд░ा
рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг: рд╕рди् 2023, рдкेрдкрд░ рдмैрдХ
рдкृрд╖्рда: 328
рдоूрд▓्рдп: ₹ 450/- рд░ुрдкрдпे

 рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдХे рдоूрд░्рдзрди्рдп рд╡िрдж्рд╡ाрди рдбॉ рдЕрдорд░рд╕िंрд╣ рд╕ैрдиी 'рд╢्рд░ीрдоाрд▓ी' рдЬी рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдгीрдд рд╢ोрдзрдЧ्рд░ंрде 'рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг' рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╢ोрдз рдЧ्рд░ंрде рд╣ै।рдпрд╣ рд╕рдж्рдп рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдЕрдж्рднुрдд рдЧ्рд░ंрде рдоुрдЭे рд╢्рд░рдж्рдзेрдп рд╢्рд░ीрдоाрд▓ी рдЬी рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдоीрдХ्рд╖ाрд░्рде рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ рддो рдЗрд╕рдХे рдЖрд╡рд░рдг рдкृрд╖्рда рдХो рджेрдЦрддे рд╣ी рдЗрд╕े рдкрдв़рдиे рдХी рдЕрднिрд▓ाрд╖ा рдмрд▓рд╡рддी рд╣ो рдЧрдИ। рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдХाрд░्рдп -рд╡्рдпрд╕्рддрддा рдПрд╡ं рд╕ाрдордпिрдХ рди्рдпूрдирддा рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рднी рдЬрдм рдоैंрдиे рдЗрд╕े рдкрдв़рдиा рдЖрд░рдо्рдн рдХिрдпा рддो рдкрдв़рддा рд╣ी рдЪрд▓ा рдЧрдпा। рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╢ोрдз рдЧ्рд░ंрде рдоें рд╡िрдж्рд╡ाрди рд▓ेрдЦрдХ рдиे рд╣िрдд рд╣рд░िрд╡ंрд╢ рдЧोрд╕्рд╡ाрдоी рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдеाрдкिрдд рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕рдоुрдЪिрдд рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдХे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдп рд╕े рдЬुрдб़े рд╕рднी рдкрдХ्рд╖ों рдХो рдЗрд╕ рдЧ्рд░ंрде рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рд╣ै।

рдЖрдЪाрд░्рдп рдиीрд░рдЬ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी
 рд╣рд░िрд╡ंрд╢ рдЧोрд╕्рд╡ाрдоी рдХा рдиाрдо рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдФрд░ рднрдХ्рддि рдХाрд▓ рджोрдиों рдХे рд▓िрдП рдЕрддि рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рднрдХ्рддि рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं।  рд╕्рд╡ाрдоी рд╣िрдд рд╣рд░िрд╡ंрд╢ рдкрд╣рд▓े рдоाрдз्рд╡ рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рдЖрдЪाрд░्рдп рдЧोрдкाрд▓ рднрдЯ्рдЯ рдХे рд╢िрд╖्рдп рдеे рдХिंрддु рдмाрдж рдоें рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рд╣ुрдП, рдРрд╕ा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдм्рд░рдЬेрд╢्рд╡рд░ी рдоाँ рд╢्рд░ी рд░ाрдзा рд░ाрдиी рдиे рд╕्рд╡ाрдоी рд╣िрдд рд╣рд░िрд╡ंрд╢ рдХो рд╕्рд╡рдк्рд░ рдоें рдоंрдд्рд░ рджीрдХ्рд╖ा рджेрдХрд░ рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджी рдФрд░ рддрдм рд╣िрдд рд╣рд░िрд╡ंрд╢ рдЧोрд╕्рд╡ाрдоी рдиे 'рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп' рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी। рдЗрд╕ рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдоें рд╢्рд░ी рд░ाрдзा рдЬी рд╣ी рдЗрд╖्рдЯ рд╣ैं,рд╢्рд░ी рдХृрд╖्рдг, рдЙрдирдХे рдк्рд░िрдпрддрдо рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдкрд░рдо рдк्рд░िрдп рдФрд░ рдкूрдЬ्рдп рддो рд╣ैं рдХिрди्рддु рдЙрди्рд╣ें рдЗрд╖्рдЯ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

 рд╡िрдж्рд╡ाрди рдЧ्рд░ंрдердХाрд░ рдбॉ рдЕрдорд░ рд╕िंрд╣ рд╕ैрдиी рд╢्рд░ीрдоाрд▓ी рдЬी рдиे рдкूрд░े рдЧ्рд░ंрде рдХो рд╕ाрдд рдЕрдз्рдпाрдпों рдФрд░ рдЙрдкрд╕ंрд╣ाрд░ рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рджो рдкрд░िрд╢िрд╖्рдЯ рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЧ्рд░ंрде рд░рдд्рди рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрди рд╕рднी рдЕрдз्рдпाрдпों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдкрд░рдо рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

 рдк्рд░рдердо рдЕрдз्рдпाрдп:'рд╡िрд╖рдпाрд╡рддाрд░' рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╡िрд╖рдп рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдФрд░ рдорд╣рдд्рддा рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╡िрд╖рдп рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рддрдеा рдЕрдм рддрдХ рд╣ुрдП рд╢ोрдзрдХाрд░्рдп рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рд╕ंрдХрд▓рди рдХो рд╕्рдеाрди рджिрдпा рд╣ै। рд╡िрд╖рдп рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдиा рдФрд░ рдлिрд░ рдЙрд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдЙрдкрдХ्рд░рдо рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рд▓ेрдЦрдХ рдХे рд▓िрдП рдХрдаिрди рд╕ाрдзрдиा рдХी рддрд░рд╣ рд░рд╣ा рд╣ोрдЧा, рдЬिрд╕े рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рд╕рдо्рдкрди्рди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

 рдж्рд╡िрддीрдп рдЕрдз्рдпाрдп рдоें 'рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдп рдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдбॉ рд╢्рд░ीрдоाрд▓ी рдЬी рдиे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдп рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдиिрд░्рдзाрд░рдг,рдХाрд▓ рдиिрд░्рдзाрд░рдг, рдЖрд╡िрд░्рднाрд╡, рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдп рдХे рд╡िрдХाрд╕ рддрдеा рд╣्рд░ाрд╕ рд╕рднी рдкрд╣рд▓ुрдУं рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЬाрддिрдЧрдд рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХा рднी рдмोрдз рдХрд░ाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡िрдж्рд╡ाрди рдЧ्рд░ंрдердХाрд░ рдиे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдХे рдЖрд░рдо्рднिрдХ рд░ूрдк рдХो рдЧ्рдпाрд░рд╣рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рддрд▓ाрд╢ा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै рдХि рд╢ौрд░рд╕ेрдиी рдЕрдкрдн्рд░ंрд╢ рд╕े рд╣ी рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рд╣ुрдИ рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рднाрд╖ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдкाрда рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै рддрдеा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдЧ्рд░рди्рде рдХो рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмрдиा рджेрддा рд╣ै।

 рддृрддीрдп рдЕрдз्рдпाрдп: 'рднрдХ्рддिрдХाрд▓ рдоें рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा-рдЧрдж्рдп-рдиिрд░्рдоाрддा' рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдкूрд░्рд╡ рдкीрдаिрдХा рдоें,  рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рд╕्рд╡ाрдоी рд╣िрдд рд╣рд░िрд╡ंрд╢ рдПрд╡ं рдЧोрд╕्рд╡ाрдоी рд╡рдирдоाрд▓ीрджाрд╕ рдЬी рдХे рдЬीрд╡рди рдПрд╡ं рдЙрдирдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдпोрдЧрджाрди рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрди्рд╣ीं рдХे рд╕ाрде рд╕्рд╡ाрдоी рдЪрддुрд░्рднुрдЬрджाрд╕ , рд╣िрдд рдз्рд░ुрд╡рджाрд╕ , рджाрдоोрджрд░ рд╕्рд╡ाрдоी рдФрд░ рдк्рд░ाрдгрдиाрде рдХे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдп рдоें рдХिрдП рдЧрдП рдпोрдЧрджाрди рдХो рднी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рд╣ै।

 рдЪрддुрд░्рде рдЕрдз्рдпाрдп: 'рд░ीрддिрдХाрд▓ рдоें рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा-рдЧрдж्рдп-рдиिрд░्рдоाрддा' рдоें рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдХे рддेрд░рд╣ рдЕрддि рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЧрдж्рдпрдХाрд░ों рдХो рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рд╣ै рдЬिрдирдоें рдЕрдирди्рдп рдЕрд▓ी, рдЪाрдЪा рд╡ृрди्рджाрд╡рдирджाрд╕, рдЕрддिрд╡рд▓्рд▓рдн, рд▓ोрдХрдиाрде, рдк्рд░ेрдорджाрд╕, рд╣िрдд рд░ूрдкрд▓ाрд▓ рдЧोрд╕्рд╡ाрдоी, рд╡ृрди्рджाрд╡рди рджाрд╕ (рдж्рд╡िрддीрдп),рд░рддрдирджाрд╕, рд╣рд░िрд▓ाрд▓ рд╡्рдпाрд╕, рдк्рд░िрдпाрджाрд╕,рдЪрддुрд░ рд╢िрд░ोрдордгि рд▓ाрд▓ рдЧोрд╕्рд╡ाрдоी, рдк्рд░िрдпाрджाрд╕ (рдкрдЯрдиा рд╡ाрд▓े) рддрдеा рдЖрдиंрджीрдмाрдИ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ैं। рдЗрди рддेрд░рд╣ рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдпрдХाрд░ों рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЕрд╡рджाрди рдХी рднी рд╡िрд╡ेрдЪрдиा рдХी рдЧрдИ рд╣ै। 

 рдкंрдЪрдо рдЕрдз्рдпाрдп: 'рдЖрдзुрдиिрдХ рдХाрд▓ рдоें рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдп рдиिрд░्рдоाрддा' рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╡िрдж्рд╡ाрди рд▓ेрдЦрдХ рдиे рд╕्рд╡ाрдоिрдиी рд╢рд░рдг, рдк्рд░ीрддрдорджाрд╕, рдЧोрд╕्рд╡ाрдоी рдЬुрдЧрддрд╡рд▓्рд▓рдн, рд░ाрдзिрдХाрдЪрд░рдгрджाрд╕ (рдвौंрдЧी рдмाрдмा) рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЕрд╡рджाрди рдХो рдЖрд▓ोрдХिрдд рдХिрдпा рд╣ै।

 рд╖рд╖्рда рдЕрдз्рдпाрдп: рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा-рдЧрдж्рдп рдХी рд╡िрд╡िрдз рд╡िрдзाрдпें' рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдоौрд▓िрдХ рдПрд╡ं рдЕрдиुрджिрдд рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдп рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рд╡िрд╡рд░рдг рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рд╣ै।

 рд╕рдк्рддрдо рдЕрдз्рдпाрдп: 'рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди' рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдЧрдж्рдп рдХे рдЖрди्рддрд░ рдкрдХ्рд╖ рдФрд░ рдмाрд╣्рдп рдкрдХ्рд╖ рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рд╡िрдж्рд╡ाрди рдЧ्рд░ंрдердХाрд░ рдиे рдпрд╣ां рд╡िрднिрди्рди рдЕрддि рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд░рдЪрдиाрдХाрд░ों рдХे рдЙрдж्рдзрд░рдг рднी рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдП рд╣ैं।

 рдЧ्рд░ंрде рдХे рдЙрдкрд╕ंрд╣ाрд░ рдоें рдбॉ рд╢्рд░ीрдоाрд▓ी рдЬी рдиे рд╡рд░्рддрдоाрди рдпुрдЧ рдоें рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рдк्рд░рдоुрдЦрдд: рдЧрдж्рдп рдХी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХे рдк्рд░рддि рдЪिंрддा рд╡्рдпрдХ्рдд рдХी рд╣ै। рд╡े рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдкрдарди-рдкाрдарди рд╡ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХो рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдоाрдирддे рд╣ैं।

 'рдкрд░िрд╢िрд╖्рдЯ рдПрдХ' рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╣рд╕्рддрд▓िрдЦिрдд рдПрд╡ं рдоुрдж्рд░िрдд рд╕рд╣ाрдпрдХ рдПрд╡ं рд╕ंрджрд░्рдн рдЧ्рд░ंрдеों рдХी рд╕ूрдЪी рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै।
 'рдкрд░िрд╢िрд╖्рдЯ рджो' рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╣рд╕्рддрд▓िрдЦिрдд рдЧ्рд░ंрдеों рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкृрд╖्рдаों рдХे рд╕्рдХैрди्рдб рдЫाрдпाрдЪिрдд्рд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं।
 рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рд╕рднी рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдЧ्рд░рди्рде рдЕрддि рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЗрд╕ рдЧ्рд░ंрде рдХे рдк्рд░рдгрдпрди рдХे рд▓िрдП рдбॉ рд╢्рд░ीрдоाрд▓ी рдЬी рдиे рд╕рд░рд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЦрдб़ी рдмोрд▓ी рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рд╣ै। рд╢ैрд▓ी рд╡िрд╡ेрдЪрдиाрдд्рдордХ рд╣ै рдЬो рдЧ्рд░ंрде рдХे рд╡िрд╖рдп рдХे рд╕рд░्рд╡рдеा рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ै।

 рдЕंрдд рдоें рдЖрд╡рд░рдг рдкृрд╖्рда рдкрд░ рдЧ्рд░ंрдердХाрд░ рдХा рдкрд░िрдЪрдп рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। 328 рдкृрд╖्рдаीрдп рдЗрд╕ рдЧ्рд░ंрде рдХा рдоूрд▓्рдп 450/- рднी рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ी рд╣ै।  рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдпрд╣ рдЧ्рд░ंрде рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рд╢्рд░ी рднंрдбाрд░ рдоें рдПрдХ рдФрд░ рд░рдд्рди рд╕िрдж्рдз рд╣ोрддा рд╣ै। рдоुрдЭे рдЖрд╢ा рд╣ी рдирд╣ीं,рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдЧ्рд░ंрде рд╡िрдж्рд╡ाрди рд▓ेрдЦрдХ рдбॉ рдЕрдорд░ рд╕िंрд╣ рд╕ैрдиी рд╢्рд░ीрдоाрд▓ी рдЬी рдХे рдпрд╢ рдоें рд╢्рд░ीрд╡ृрдж्рдзि рдХрд░ेрдЧा। рдЕрдиंрдд рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПँ!
 

рд▓рдШुрдХрдеा: рдЙрдд्рддрд░-рдЖрдзुрдиिрдХ рдЪрд░рдг-рд╕्рдкрд░्рд╢

рдиीрд░рдЬ рджрдЗрдпा

- рдиीрд░рдЬ рджрдЗрдпा

рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рдкोрддे рд╕े рдкूрдЫा, "рдЪрд░рдг рд╢рдм्рдж рд╕े рддुрдо рдХ्рдпा рд╕рдордЭрддे рд╣ो?"
рдЙрд╕рдиे рдХрд╣ा, "рджाрджा рдЪрд░рдг рдпा рдЪाрд░рдг, рдоेрд░े рдПрдХ рдл्рд░ेंрдб рдХा рд╕рд░рдиेрдо рдЪाрд░рдг рд╣ै। рдпू рдиो рдоूрд▓ рд╢рдм्рдж рдЪрд░рдг рдирд╣ीं рдЪрд░рди рд╣ै рдФрд░ рдЪрд░рди рдХा рдорддрд▓рдм рдкैрд░ рднी рд╣ोрддा рд╣ै।"
рдЕрдм рд╕рд╡ाрд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдмाрд░ी рдЙрд╕рдХी рдеी, рдЙрд╕рдиे рдХрд╣ा, "рд▓ेрдХिрди рдЖрдк рдпрд╣ рдкूрдЫ рдХ्рдпों рд░рд╣े рд╣ैं?"
рдоैंрдиे рдХрд╣ा, "рдРрд╕े рд╣ी, рдХ्рдпोंрдХि рддुрдо рдЖрдЬрдХрд▓ рдЪрд░рдг-рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░рдиा рднूрд▓ рдЧрдП рд╣ो?"
- "рдирд╣ीं, рдирд╣ीं। рдХिрд╕рдиे рдХрд╣ा рдЖрдкрд╕े? рдоैंрдиे рд╕рдм рдХे рдЪрд░рдг-рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░ рд▓िрдП рдеे рдЖрдЬ। рдоैं рддो рд╣рдоेрд╢ा рдХрд░рддा рд╣ूँ।"
- "рд╣ें, рдоैंрдиे рддो рдирд╣ीं рджेрдЦा!"
- "рдЖрдк рдХैрд╕े рджेрдЦрддे, рдЬрдм рдоैं рдмेрдбрд░ूрдо рдоें рдеा, рддрдм рдХрд░ рд▓िрдП рдеे।"
- "рдХैрд╕े?"
- "рдЕрд░े рдЖрдк рд╕рдм рдХे рдЪрд░рдгों рдХी рдлोрдЯो рдЦींрдЪ рдХрд░ рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рдоोрдмाрдЗрд▓ рдоें рд░рдЦ рд▓ी рд╣ै। рд░ोрдЬ рд╕ुрдмрд╣ рдЙрда рдХрд░ рдоैं рдЪрд░рдг рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ूँ, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЖрдкрдХो рд▓рдЧ рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдирд╣ीं рдХिрдП рдЪрд░рдг-рд╕्рдкрд░्рд╢। рдоैंрдиे рддो рд╕рдм рдХे рдХिрдП, рдоेрд░े рдкाрд╕ рд╕рдм рдХे рдЪрд░рдгों рдХी рдлोрдЯो рд╣ै- рдЖрдкрдХी, рджाрджी рдЬी рдХी рдФрд░ рдкाрдкा-рдордо्рдоी рдХी рднी। рдпрд╣ рджेрдЦिрдП..."

рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдоोрдмाрдЗрд▓ рдоें рд╣рдо рд╕рдм рдХे рдЪрд░рдгों рдХे рдЪिрдд्рд░ рджिрдЦा рд░рд╣ा рдеा।
режрежрежреж

рдкрддा: рд╕ी-107, рд╡рд▓्рд▓рдн рдЧाрд░्рдбрди, рдкрд╡рдирдкुрд░ी, рдмीрдХाрдиेрд░- 334003 рд░ाрдЬ.
рдЪрд▓рднाрд╖: 9461375668
 

рдХाрд╡्рдп: рдк्рд░рддिрднा рдЪौрд╣ाрди

рдк्рд░рддिрднा рдЪौрд╣ाрди
1. рдл़िрд▓рд╣ाрд▓ рддो рдЗрддрдиा рд╣ी рд╣ै рд╣िрд╕ाрдм

рдкрд╣рд▓े рдЦрд▓рдмрд▓ी рдеी рдЙрдирдоें
рдХि рд╡рдХ़्рдд рдХो рдЦ़рд░ीрджा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рд░ुрдкрдпे рд╕े
рдлिрд░ рдЙрдЧा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХि рд╕рдм рдХुрдЫ рдЦ़рд░ीрджा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै
рдорд╕рд▓рди рдЖрджрдоी рдХो рднी

рдЙрдж्рдпोрдЧ-рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╡ рдЖрдзुрдиिрдХрддा рдХे рджौрд░ рдоें
рдпों рддो рдмрд╣ुрдд рд╕े рдЪेрд╣рд░े рдеे рдХ़ीрдордд рд▓рдЧाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХे
рдкрд╣рд▓े рдирд░्рдХ рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдеा
рдЕрдм рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдХे рд╣ोрдиे рдоें рд╕ंрджेрд╣ рд╣ै

рд╡े рджंрдн рдХो рдЭूрда рдХी рдЪाрджрд░ рдоें рд▓рдкेрдЯрдХрд░ рдУрдв़ рд▓ेрддे рд╣ैं
рдПрдХ рдЦ़ूрдмрд╕ूрд░рдд рд▓िрдмाрд╕ рдХी рддрд░рд╣
рдХрд░рддे рд╣ैं рд╣ाрд╕िрд▓ рдЕрднिрдирдп рдХी рддाрд▓ीрдо
рдФрд░ рд╕ंрддрддिрдпों рдХो рджेрддे рд╣ैं рдЗрд╕рдХे рдЧुрд░ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рдХे рдиाрдо рдкрд░

рдЕрдм рд╕рдордп рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े
рд╡े рди рдирд░्рдХ рдХो рдоाрдирддे рд╣ैं
рди рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдХी рд╣ी рдХрд░рддे рд╣ैं рдХрд▓्рдкрдиा
рдХрд░рддे рд╣ैं рднрд░ोрд╕ा рддाрдХрддрд╡рд░ рд╣ोрдиे рдХे рддрд░्рдХ рдкрд░

рдХрд▓्рдкрдиाрдУं рдоें рдЬीрддे рд╣ुрдП рдирд╣ीं рдЙрдаाрддे рд▓ुрдд्рдл़ рдХिрд╕ी рдЕрдирдЬाрдиे рдЦ़ौрдл़ рд╕े
рд╕ौрджा рдХрд░ рдЬाрддे рд╣ैं рд╡े рд▓ोрдЧ
рдЬो рдирд░्рдХ рд╕े рднी рдирд╣ीं рдбрд░рддे
рдмрд╕ рдбрд░рддे рд╣ैं рддो рд╕िрд░्рдл़ рддाрдХ़рдд рдХрдо рд╣ोрдиे рдХे рднрдп рд╕े

рдХुрдЫ рддो рдЗрди्рд╣ें рд╣ी рдмрдиा рд▓ेрддे рд╣ैं рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा
рдмрдирдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдзूрд▓ рдоें рдЧिрд░े рд╣ुрдП рд╕िрдХ्рдХे рд╕ा рдЪрдордХрдиा
рдХрднी рдХрднी рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं рдЖрдд्рдорд░рдХ्рд╖ा рдоें рд╣िंрд╕ा
рдХ़ाрдиूрди рдХा рдЗрд╕े рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрддाрддे рд╣ुрдП

рдл़िрд▓рд╣ाрд▓ рддो рдЗрддрдиा рд╣ी рд╣ै рд╣िрд╕ाрдм

рдХोрдИ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рдХिрд╕ी рдХा рдиुрдХ़рд╕ाрди
рд╕्рд╡рд░्рдЧ-рдирд░्рдХ рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХो рдзрддा рдмрддाрддे рд╣ुрдП।


2. рднрдпрдХ्рд░ाрди्рдд

рддुрдо рд╡рд╣ी рджेрдЦрддे рд╣ो
рдЬो рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ो

рд╡рд╣ी рд╕ुрдирддे рд╣ो рдЬो
рд╕ुрдирдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ो

рд╢ेрд╖ рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рддрдХ рдбрд░ाрддी рд╣ै
рдФрд░ рддो рдФрд░

рддुрдо्рд╣ें рдЙрддрдиा рд╣ँрд╕рдиा рднी рдирд╣ीं рдЪाрд╣िрдП
рдЬिрддрдиा рд╣ँрд╕рддा рд╣ुрдЖ рдХोрдИ рдмेрдЬрд░ूрд░ी рд▓рдЧे

рд╣ृрджрдп рдоें рдЙрдаी рд╣рд░ рдмाрдд
рдЬुрдмाँ рддрдХ рдЖрдиे рдоें рдХрддрд░ाрддी рд╣ै

рддुрдордиे рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рджेрдЦा рдПрдХ рд╕्рдд्рд░ी рдХो
рдХि рддुрдо рдЦुрд▓ рдХрд░ рддाрд░ीрдл рдХрд░рдиे рдоें рднी рднрдпрдХ्рд░ाрди्рдд рд╣ो рдЙрдарддे рд╣ो

рдЙрд╕рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдФрд░ рдКँрдЪाрдИ рд╕े рдбрд░рддे рд╣ुрдП
рддुрдордиे рдЦुрдж рдХो рд╣рдоेрд╢ा рдХिрдпा рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╕ाрдмिрдд

рд╡ो рдРрд╕े
рдХि рдЬрдм рд╕рдм рддुрдо्рд╣ाрд░े рдЬैрд╕े рд▓ोрдЧ рдПрдХрдд्рд░िрдд рд╣ुрдП

рддुрдордиे рдмрдЬाрдИ рдЭूрдаी рд╡िрдЬрдп рдХी рджुрджुंрднी
рдФрд░ рдЦुрдж рдХो рдХрд░ рджिрдпा рд╡िрдЬेрддा рдШोрд╖िрдд

рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдЪुрдиाрд╡ рдХे।


3. рд╣рдоेрд╢ा рдмрдЪी рд░рд╣рддी рд╣ै рдПрдХ рдФрд░ рд╕ंрднाрд╡рдиा

рдкрддрдЭреЬ рдХे рджिрдиों рдоें
рд╕िрд░्рдл рдмрдЪा рдмрдЬूрдж

рдФрд░ рдЙрд╕рдоें рд╕िрдордЯी рд╣ुрдИ рдХрдИ рдЙрдо्рдоीрджें
рдЙрдо्рдоीрджों рдХे рддाрд░ рд░ाрдд рдоें рддाрд░ों рд╕े

рдЬुрдЧрдиुрдУं рдХी рдЭिрд▓рдоिрд▓ाрд╣рдЯ рдоें
рд╕ूрд░рдЬ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдХिрд░рдг рд╕े

рдЬुреЬे рд░рд╣े рдмрд░рд╕ рджрд░ рдмрд░рд╕
рджрд░рдЦ्рдд рдХो рдоाрд▓ूрдо рдеा

рдЭреЬрдиे, рдЧिрд░рдиे, рдЬрдоीрджोंрдЬ़ рд╣ोрдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡
рд╣рдоेрд╢ा рдмрдЪी рд░рд╣рддी рд╣ै рдПрдХ рдФрд░ рд╕ंрднाрд╡рдиा।


4. рдЬिрддрдиा рдкुрд░ाрдиा рдк्рд░ेрдо рд╣ै рдЙрддрдиी рдкुрд░ाрдиी рд╣िंрд╕ा 

рдЬिрддрдиा рдкुрд░ाрдиा рдк्рд░ेрдо рд╣ै
рдЙрддрдиी рдкुрд░ाрдиी рд╣िंрд╕ा

рдмрдирддे рдмिрдЧреЬрддे рд╣ाрд▓ाрдд рдоें
рджोрдиों рд░рд╣े рд╣рдоेрд╢ा

рдЬрдм рд╣िंрд╕ा рдиे рддोреЬे рдЖрд╢िрдпाрдиे рдФрд░ рдЬीрдиे рдХी рдЖрд╕
рдЬрдоीं рдХो рдХрд░ рджिрдпा рдмंрдЬрд░ рдЖрдЦ़िрд░ी рд╣рдж рддрдХ рдЙрджाрд╕

рдкुрд░ाрдиे рджрд░рдЦ्рддों рдХी рдЬрдоीं рд╣ो рдЧрдИ рдЦंрдбрд╣рд░
рдЖрдиे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкрд░िрдд्рдпрдХ्рдд рд╕ाрдоाрди

рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдирд╣ीं рдЫोреЬрддी рд░ोрд╢рдиी
рдЕрдкрдиे рд╣ोрдиे рдХा рд╕рдмूрдд

рдаीрдХ рдЙрд╕ी рддрд░рд╣
рдордиुрд╖्рдп рдоें рдмрдиी рд░рд╣рддी рд╣ै рдиैрддिрдХрддा рдХी рдЬीрд╡िрдд рд╕ंрднрд╡ाрдиा।


5. рд╡рд╣ рд╕рдм्рд░ рдоें рдкрдХी рд╣ुрдИ рдФрд░рдд рдЙрдл рдирд╣ीं рдХрд░рддी

рд╣рдо рд╕рдм рдкреЭрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं, рдк्рд░ेрдо
рд▓िрдЦрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं, рдк्рд░ेрдо
рдк्рд░ेрдо рдХी рдмाрдд рдХрд░рддे рдирд╣ीं рдердХрддे

рдФрд░ рдирдХाрд░рдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं рдПрдХ рджिрди
рдЙрд╕ рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХो рд╣ी

рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдк्рд░ेрдо рдоें рдкреЬे рд╣ुрдП рдЙрд╕ी рд╢рдЦ्рд╕ рд╕े
рд╕рдордп рдЧुрдЬрд░рддा рд╣ै рдХुрдЫ рдпूँ

рдЬैрд╕े рдЫोрдЯे рд╕्рдЯेрд╢рди рд╕े рдЧुрдЬрд░рддी рд╣ैं рдзреЬрдзреЬाрддे рд╣ुрдП рдХोрдИ рд░ाрдЬрдзाрдиी
рдмेрдЦौреЮ, рдмेрдЕंрджाрдЬ,рдмेрддрдХрд▓्рд▓ुреЮ

рдЬिрд╕ рд▓реЬрдХी рдХी рдЖँрдЦों рдоें рд╕рдЬाрдП рдеे рд╕рдкрдиे
рд╣рдеेрд▓ी рдкрд░ рд░рдЦा рдеा рдк्рд░ेрдо рдХा рдмीрдЬ

рд╡рд╣ рдЕрднी рднी рдЦреЬी рд╣ै рдЙрд╕ी рдЪौрд░ाрд╣े рдкрд░
рдЙрд╕ी рдмीрдЬ рд╕े рдкрдирдкे рд╡ृрдХ्рд╖ рдХी рдЫाрдпा рдоें

рдЕрдкрдиी рдЦ्рд╡ाрд╣िрд╢ рдХो рдЕрдкрдиे рджुрдкрдЯ्рдЯे рдХे рдХोрдиे рд╕े рдмांрдзे
рдХрдИ рдХрдИ рдоौрд╕рдоों рдХे рд▓िрдП рд╣ुрдП
рдХрднी рдХिрд╕ी рдЕंрдзेрд░ी рдХोрдард░ी рдХे рд╕рди्рдиाрдЯे рдоें рд╕ोрдЪрдиा
рдЙрд╕рдХे рдЗंрддреЫाрд░ рдХी рдзреЬрдХрддी рд╣ुрдИ рд╕िрдордлрдиी

рд╡рд╣ рд╕рдм्рд░ рдоें рдкрдХी рд╣ुрдИ рдФрд░рдд
рдЙрдл рдирд╣ीं рдХрд░рддी

рдмрд╕ рдЧुрдЬрд░ рдЬाрддी рд╣ै рдХिрд╕ी рджिрд╢ा рдоें рдлैрд▓े рд╣ुрдИ рдХ्рд╖िрддिрдЬ рд╕ी
рдЬिрд╕рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рд╣ोрддा рднी рд╣ै рдФрд░ рдирд╣ीं рднी।

'рдоाрд╕्рдХ рдХे рдкीрдЫे рдХ्рдпा рд╣ै? рдХे рдЧрд╣рд░े рд╡्рдпंрдЧ्рдп

рд╡िрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рддिрд╡ाрд░ी


рд╕рдоीрдХ्рд╖िрдд рдХृрддि: рдоाрд╕्рдХ рдХे рдкीрдЫे рдХ्рдпा рд╣ै? (рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░: рдЕрдиिрд▓ा рд╕िंрд╣ 'рдЪाрдб़рдХ'
рдоूрд▓्рдп: ₹ 350/-
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рдЗंрдбिрдпा рдиेрдЯрдмुрдХ्рд╕, рдиोрдПрдбा

рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдФрд░ рд╣ाрд╕्рдп рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЦूрдм рд▓िрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै,рдкрдд्рд░-рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рд╕рдоुрдЪिрдд рд╕्рдеाрди рдоिрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै, рдкाрдардХों, рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХों, рдЖрд▓ोрдЪрдХों рдФрд░ рд╕्рд╡рдпं рд╣ाрд╕्рдп-рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ों рдХे рдмीрдЪ рдЪрд░्рдЪाрдПं-рдЕрдЪрд░्рдЪाрдПँ рд╣ोрддी рд░рд╣рддी рд╣ैं। рдХिрд╕ी рднी рд╡िрдзा рдХी рдЬीрд╡рди्рддрддा рдХा рдпрд╣ी рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै। рдЖрдЬ рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоीрдбिрдпा рдХे рджौрд░ рдоें рдпрджि рдХोрдИ рд╡िрдзा рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдк्рд░рдЪрд▓िрдд-рдЪрд░्рдЪिрдд рд╣ै, рдмिрдиा рдХिрд╕ी рд╕ंрд╢рдп рдХे рд╣ाрд╕्рдп-рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХी рдмाрддें рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं। рд╡ैрд╕े рдпрд╣ рдХोрдИ рдирдИ рд╡िрдзा рдирд╣ीं рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рдЕрдкрдиा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╣ै рдФрд░ рд╣ाрд╕्рдп-рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╢ोрдзाрджि рдХाрд░्рдп рдмрд╣ुрдд рд╣ुрдП рд╣ैं। рдмрдб़े-рдмрдб़े рдзुрд░рди्рдзрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рд╣рдоाрд░े рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдоें рд╕рдо्рдоाрдирдкूрд░्рд╡рдХ рд╕्рдеाрди рдкा рдЪुрдХे рд╣ैं। рдЖрдЬ рддो рдЬैрд╕े рдмाрдв़ рдЖрдИ рд╣ुрдИ рд╣ै। рд╣рд░ рдХोрдИ рд╣ाрде рдЖрдЬрдоाрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рд╣рд░ рдХोрдИ рдЕрди्рдп рд╡िрдзाрдУं рдХे рд╕ाрде рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдкрд░िрджृрд╢्рдп рд╕े рдЬुрдб़рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рд╕рднी рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ों рдХो рд╕ाрджрд░ рдирдорди рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкाрдардХों рдХो рдЧрдо्рднीрд░ рд░рдЪрдиाрдУं рдХे рдмीрдЪ рд╣ँрд╕рдиे-рдоुрд╕्рдХрд░ाрдиे рдХी рдЧुंрдЬाрдЗрд╢ рдкैрджा рдХी рд╣ै। рд╣рдоाрд░ी рдиाрд░ी рд╢рдХ्рддि рднी рдЗрд╕рдоें рд▓рдЧी рд╣ुрдИ рд╣ै, рдмुрд▓ंрджी рдХे рдЭंрдбे рдЧाрдб़ рд░рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рдкाрдардХों рдХे рдмीрдЪ рд╕рдоाрджृрдд рд╣ै।

рд╡िрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рддिрд╡ाрд░ी
рдРрд╕ी рд╣ी рд╡िрджुрд╖ी рд╡ рд╕рд╢рдХ्рдд рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдЕрдиिрд▓ा рд╕िंрд╣ рдЪाрдб़рдХ рдХा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ "рдоाрд╕्рдХ рдХे рдкीрдЫे рдХ्рдпा рд╣ै" рдоेрд░े рд╕ाрдордиे рд╣ै। рдЙрдирдХे рд╣िрд╕्рд╕े рдоें рдЕрдиेрдХ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рдЧрдЬрд▓ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдЖрджि рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдиेрдХ рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा, рдмाрд▓ рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ों рдХा рд╕ंрдкाрджрди, рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХिрдпा рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЖрдпोрдЬрдиों рдоें рдЙрдирдХी рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ाрдПँ рд╣ुрдИ рд╣ैं рдФрд░ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ों-рд╕рдо्рдоाрдиों рдХे рд▓िрдП рддो рдЙрдирдХा рдШрд░ рдЫोрдЯा рдкрдб़ рд░рд╣ा рд╣ोрдЧा।

рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рдлोрд▓्рдбрд░ рдкрд░ рдк्рд░ो рд╕рдд्рдпрдХेрддु рд╕ांрдХृрдд рдиे рд╣рд░िрд╢ंрдХрд░ рдкрд░рд╕ाрдИ рдЬी рдХे рд╣рд╡ाрд▓े рд╕े рд▓िрдЦा рд╣ै, "рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдЬीрд╡рди рд╕े рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХрд░ाрддा рд╣ै, рдЬीрд╡рди рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों, рдоिрде्рдпाрдЪाрд░ों рдФрд░ рдкाрдЦंрдбों рдХा рдкрд░्рджाрдлाрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै।" рдЙрд╕ी рдкрд░рдкрд░ा рдХो рдЖрдЧे рдмрдв़ाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рдмीрдЪ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬрдо्рдоू рдХी рд╕ुрд╢्рд░ी рдЕрдиिрд▓ा рд╕िंрд╣ рдЪाрдб़рдХ рдХे рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд▓ेрдЦрди рдкрд░ рдЪिрди्рддрди рдХिрдпा рд╣ै। рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рд╢्рд░ी рд░ाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рджीрдХ्рд╖िрдд рдЬी рдиे рдЕрдиिрд▓ा рд╕िंрд╣ рдХे рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд▓ेрдЦрди рдХो рд▓ेрдХрд░ рд▓िрдЦा рд╣ै, "рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХी рдПрдХ рдоुрдХрдо्рдорд▓ рднाрд╖ा рд╣ै рдФрд░ рдХрд╣рдиे рдХा рдмेрдврдм рдЕंрджाрдЬ। рд╡े рдЧुрджрдЧुрджाрддे рд╣ुрдП рдзीрд░े рд╕े рдмрд╣ुрдд рддीрдЦा рдХрдЯाрдХ्рд╖ рдХрд░ рдкाрдардХ рдХो рддिрд▓рдоिрд▓ा рдХрд░ рд░рдЦ рджेрддी рд╣ैं। рдпрд╣ рдХौрд╢рд▓ рдПрдХ рд╕ुрджीрд░्рдШ рдЕрдн्рдпाрд╕, рд╕рдЪेрдд рдФрд░ рдЪौрдХрд╕ рдиिрдЧाрд╣ рд░рдЦрдиे рдкрд░ рд╣ी рдЖ рдкाрддा рд╣ै।" рдк्рд░ोреж рд░ाрдЬेрд╢ рдХुрдоाрд░ рдЬी рдиे "рд╢ुрдЧрд░ рдХोрдЯेрдб рдкिрд▓्рд╕" рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╕ाрд░рдЧрд░्рднिрдд рднूрдоिрдХा рд▓िрдЦी рд╣ै। рд╕ंрднрд╡рддрдпा рдЗрд╕ рднूрдоिрдХा рдХे рдмाрдж рдХुрдЫ рднी рдХрд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рд╢ेрд╖ рдирд╣ीं рдмрдЪрддा।

рд╕ुрд╢्рд░ी рдЕрдиिрд▓ा рд╕िंрд╣ рдЪाрдб़рдХ рдЕрдкрдиे 'рдорди рдХी рдмाрдд' рдХाрд╡्рдпाрдд्рдордХ рд╢ैрд▓ी рдоें рд▓िрдЦрддी рд╣ैं-"рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕्рд╡рддः рд╣ी рдЕंрддрд╕ рд╕े рдлूрдЯрддा рд╣ै, рдЬैрд╕े рдлूрдЯрддी рд╣ै рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╣ँрд╕ी рдПрдХ рдлрдм्рдмाрд░े рдХी рддрд░рд╣ рдФрд░ рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рдоाрд╣ौрд▓ рдХो рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдФрд░ рдиिрд░्рдорд▓ рдХрд░ рджेрддी рд╣ै, рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЙрд╕ рдкाрдиी рдХे рдлрд╡्рд╡ाрд░े рдХी рддрд░рд╣ рдЬो рдкрдд्рддिрдпों рдФрд░ рдбाрд▓िрдпों рдкрд░ рдкрдб़рддे рд╣ी рдЧрд░рджो рдЧुрдмाрд░ рдХो рд╕ाрдл рдХрд░ рджेрддा рд╣ै, рд╣ाрд╕्рдп-рд╡्рдпंрдЧ्рдп рднी рдЕंрддрд╕ рд╕े рдлूрдЯ рдХрд░ рдЙрд╕ рд╕ाрд░े рдЧрд░рджो рдЧुрдмाрд░ рдХा рд╕рдлाрдпा рдХрд░ рджेрддा рд╣ै рдЬो рд╕рдоाрдЬ рдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рдЕрд╡рддрд░िрдд рд╣ोрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं।" рдЕрдкрдиे рдЗрд╕ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ "рдоाрд╕्рдХ рдХे рдкीрдЫे рдХ्рдпा рд╣ै? рдХो рд▓ेрдХрд░ рд▓िрдЦрддी рд╣ैं-"рдоेрд░ा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдоाрд╕्рдХ рдХे рдкीрдЫे рд╕ुрдЧрдмुрдЧाрд╣рдЯ рд╣ै, рдмрдЧाрд╡рдд рд╣ै, рдХрд░ाрд╣рдЯ рд╣ै рдФрд░ рдоिрд▓ाрд╡рдЯ рд╣ै, рджрд░्рдж рд╣ै, рдЙрджाрд╕िрдпाँ рд╣ैं, рдЪрд╣рдЪрд╣ाрд╣рдЯ рд╣ै, рдХрдб़рд╡ाрд╣рдЯ рд╣ै, рдк्рд░рдХृрддि рдХी рд╕рдорд╕्рдд рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдПँ рд╣ैं।" рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै, рдпрд╣ рдоाрд╕्рдХ рд╣ी рд╣ै рдЬो рдЗрддрдиा рдХुрдЫ рдЫिрдкा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें рдХुрд▓ 26 рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рд╣ैं рдЬिрдирд╕े рд╡्рдпाрдкрдХ рддौрд░ рдкрд░ рдЙрдирдХे рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд▓ेрдЦрди рдХी рдзाрд░ рдХो рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЙрдирдХे рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХे рд╣िрди्рджी-рдЙрд░्рджू-рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХे рд╢рдм्рджों рд╕े рдпुрдХ्рдд рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдз्рдпाрди рдЦींрдЪрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдЬो рднी рдЪрдкेрдЯ рдоें рдЖрдпा, рдХрдЯрдиा рд╣ी рд╣ै। рднाрд╖ा-рд╢ैрд▓ी рд╣ो, рддेрдЬ рдзाрд░ рд╣ो, рдЖрдХ्рд░ाрдордХрддा рд╣ो, рднрд▓ा рдХोрдИ рдЧुрд▓ рди рдЦिрд▓े, рдРрд╕ा рд╣ो рд╣ी рдирд╣ीं рд╕рдХрддा। рдЬिрд╕рдХी рдЬैрд╕ी рджृрд╖्рдЯि, рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╣ो рддो рдЕрдЪ्рдЫा рд▓ेрдЦрди рд╣ोрддा рд╣ी рд╣ै, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдЪ्рдЫा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд▓िрдЦा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдЪ्рдЫा рд▓ेрдЦрди рдХрд░рддी рд╣ैं। 'рд▓рд▓्рд▓рди рдФрд░ рдЙрдирдХे рджुрдордХрдЯे рдЪрдордЪे' рджेрд╢-рджुрдиिрдпा рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рдЪрдордЪाрдЧीрд░ी рдкрд░ рдЬрдмрд░рджрд╕्рдд рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╣ै। рдЪрдордЪे рджुрдорджाрд░ рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдП рдЬрдмрдХि рдпрд╣ाँ рдЙрдирдХी рджुрдо рдХрдЯी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдЪрдордЪाрдЧीрд░ी рдХे рд▓िрдП рдЖрдд्рдоा рдХो рдоाрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдиे рдЪрдордЪों рдкрд░ рдЧрд╣рди рдЫाрдирдмीрди рдХी рд╣ै, рдЦूрдм рдЪिрди्рддрди рдХिрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЙрдирдХे рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдЪौंрдХाрдиे рд╡ाрд▓े рд╣ैं। рд▓рд▓्рд▓рди рдЬी рдХे рд╕ाрде рд╕ंрд╡ाрдж рдоें рднी рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдЫिрдкा рд╣ुрдЖ рд╣ै рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджुрдордХрдЯे рдЪрдордЪों рд╕े рд╕ाрд╡рдзाрди рд╣ोрдиे рдХी рдЧुрд╣ाрд░ рдХी рд╣ै।

рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдоें рд╕ाрд╣рд╕ рд╣ै рд▓ोрд╣ा рд▓ेрдиे рдХा, рдЬो рднी рдкूрдЫिрдП рдЙрд╕рдХा рдЙрдд्рддрд░ рджेрдиे рдХा। рдХोрдИ рдкूрдЫे-рдоाрд╕्рдХ рдХे рдкीрдЫे рдХ्рдпा рд╣ै? рддो рдЙрдд्рддрд░ рдоिрд▓ेрдЧा рдХि рдЪेрд╣рд░ों рдХी рдмेрд╢ुрдоाрд░ рд╕ंрдЦ्рдпा рд╣ै, рддेрд╡рд░ рдФрд░ рд░ंрдЧों рдХे рдмाрд░े рдоें рднी рдмрддाрдпा рдЬाрдпेрдЧा। рдмाॅрд╕ рдХो рд░िрдЭाрдиे, рдмрд╣рдХाрдиे рд╡ाрд▓ा рдЪेрд╣рд░ा, рдЪрдордЪाрдЧीрд░ी рдоें рдбूрдмा рдЪेрд╣рд░ा, рдн्рд░рд╖्рдЯ рд╣ोрддे рд╣ुрдП рдИрдоाрдирджाрд░ी рдУрдв़ा рд╣ुрдЖ рдЪेрд╣рд░ा, рдирдлрд░рддों рд╕े рднрд░ा рдЪेрд╣рд░ा, рдоुрд╣рдм्рдмрдд рдХी рдЭूрдаी рдиुрдоाрдЗрд╢ рдХрд░рддा рдЪेрд╣рд░ा, рдиेрддा рдХा рдЦूंрдЦाрд░ рдЪेрд╣рд░ा рдФрд░ рди рдЬाрдиे рдХिрддрдиे рдЪेрд╣рд░ों рдХी рдЧाрдеा рдЫिрдкी рд╣ुрдИ рд╣ै рдЗрд╕ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдоें। рдЕрдиेрдХ рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рд╣ैं, рд▓ेрдЦिрдХा рдиे рдкрд░рдд-рджрд░ рдкрд░рдд рдЦोрд▓рдХрд░ рд░рдЦ рджिрдпा рд╣ै। рднाрд╖ा-рд╢ैрд▓ी, рдХрде्рдп-рдХрдеाрдирдХ рд╕рднी рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рд╣ैं। рдоाрд╕्рдХ рдХा рд╣िрди्рджी рдХрд░рдг рдоुрдЦ-рд▓ंрдЧोрдЯ рдХрдо рд░ोрдЪрдХ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै। 'рдХुрд▓рдмुрд▓ाрд╣рдЯ рд╕рдо्рдоाрди рдк्рд░ाрдк्рддि рдХी' рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рджुрдиिрдпा рдоें рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ों, рд╕рдо्рдоाрдиों рдХी рджрд╢ा-рджुрд░्рджрд╢ा рдкрд░ рд▓ेрдЦिрдХा рдиे рднрдпंрдХрд░ рдХрдЯाрдХ्рд╖ рдХिрдпा рд╣ै, рдХुрдЫ рдкंрдХ्рддिрдпाँ рджेрдЦिрдП-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрди рдЖрдкрд╕ рдоें рдоीрд▓ों рджूрд░ рд╣ैं, рд╕рдо्рдоाрди рдХрд▓ा рд╕े рдирд╣ीं рдХрд▓ाрдмाрдЬिрдпों рд╕े рдоिрд▓рддे рд╣ैं, рдкुрд░рд╕्рдХाрд░рд╡ाрджी рдФрд░ рдЕрд▓рдЧाрд╡рд╡ाрджी рдХा рдЪिрди्рддрди рдЖрджि-рдЖрджि। рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо, рд╕ंрд╡ाрдж, рдЬोрдЧाрдб़ рд╡ рддрд░рдХीрдмें рд░ोрдЪрдХ рд╣ैं рдФрд░ рдЖँрдЦें рдЦोрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ैं। рд╡्рдпंрдЧ्рдп "рджुрд╖्рдЯ рд╕ंрдЧ рдирд╣ीं рджेрд╣ी рд╡िрдзाрддा" рдоें рджुрд╖्рдЯ рдФрд░ рдкुрд╖्рдЯ рдкрд░ рд╢ोрдз рдЪौंрдХाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै рдпाрдиी рдЬो рджुрд╖्рдЯрддा рдХी рд╕ीрдоा рд▓ाँрдШ рдЧрдпा, рд╡рд╣ рдкुрд╖्рдЯ рд╣ो рдЧрдпा। рдХौрдЖ рдФрд░ рд╣ंрд╕ рдХी рдХрдеा рд░ोрдЪрдХ рдкрд░рди्рддु рдбрд░ाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै। рдЖрдзा рдХौрдЖ, рдЖрдзा рд╣ंрд╕ рдмрдирдиे рд╕े рдмाрдд рдмрдирдиे рд╡ाрд▓ी рдирд╣ीं рд╣ै। рджुрд╖्рдЯрддा рдХे рдЗрд╕ рдоाрд╣ौрд▓ рдоें рд╕ाрдл-рд╕ुрдерд░ा рдмрдиे рд░рд╣рдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ै। рд▓ेрдЦिрдХा рдХी рдЪिंрддा, рдЪिрди्рддрди рдФрд░ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХा рдЬ्рдЮाрди рдЪौंрдХाрддा рдФрд░ рд╕ाрд╡рдзाрди рдХрд░рддा рд╣ै।

рдоुрд╕्рдХрд░ाрд╣рдЯों рдиे рд╢ाрдпрдж рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдХो рдмрд╣ुрдд рдЫрд▓ा рд╣ै, рд╡े рд╣ाрде рдзोрдХрд░ рдкрдб़ рдЧрдИ рд╣ैं, рдкрд░рдд-рджрд░-рдкрд░рдд рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдЦोрд▓рддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं рдФрд░ рдоाрди рдмैрдаी рд╣ैं, рдоुрд╕्рдХрд░ाрд╣рдЯें рдмрд╣ुрдд рдШाрддрдХ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдХрд╡िрддा рджेрдЦिрдП-рдк्рд░ेрдо рд╕े рднी рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рд╡ाрд░। рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдЬाрдирд▓ेрд╡ा рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं। рд╢ाрдпрд░ों рдХी рд╢ाрдпрд░ी, рд░ाрдордХाрд▓ीрди рдиाрдХ рдХाрдЯрдиे рдХा рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдФрд░ рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рд╣ै рдЬो рдЙрдирдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдХो рд╡िрд╕्рддाрд░ рджेрддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕ рдХрд▓ा рдХो рдЖрдЬрдоाрдиा рдЪाрд╣ा, рд▓िрдЦрддी рд╣ै-рдЖрдЬ рдЬрдм рд╣рдоें рдоुрд╕्рдХрд░ाрдиे рдХी реЫрд░ूрд░рдд рдкрдб़ी, рдЪेрд╣рд░े рдХे рдЕрди्рдп рдЕंрдЧों рдиे рдЕрд▓рдЧाрд╡рд╡ाрджी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдЕрдкрдиा рд▓ी। рдЬрдмрд░рджрд╕्рддी рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। рд╣ाрд░рдХрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддрдп рдХрд░ рд▓िрдпा, рдЕрдм рдЭूрдаी рддो рдХ्рдпा рд╕рдЪ्рдЪी рдоुрд╕्рдХрд░ाрд╣рдЯ рднी рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рдирд╣ीं рд▓ाрдПंрдЧे। рд╡ैрд╕े рдЗрд╕рдХी реЫрд░ूрд░рдд рдЙрди्рд╣ें рдкрдб़рддी рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ें рд╕ौрди्рджрд░्рдп рдХा рдЯोрдЯा рдкрдб़ा рд╣ो। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдоुрд╕्рдХрд░ाрд╣рдЯों рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЙрдирдХा рдмेрдмाрдХीрдкрди рдЕрдж्рднुрдд рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕ृрдЬिрдд рдХिрдпा рд╣ै। рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЪोрд░ी рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╡िрдзा рдоें рдЬोрд░рджाрд░ рддрд░ीрдХे рд╕े рдЙрдЫाрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрдирдХे рдиाрдиाрдЬी рдХрд╣ा рдХрд░рддे рдеे-'рдЪोрд░ рдЗрддрдиे рдиिрдкुрдг рд╣ोрддे рд╣ैं рдХि рдЖँрдЦ рд╕े рдХाрдЬрд▓ рдЪुрд░ा рд▓ेрддे рд╣ैं рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рдЖँрдЦ рдХो рдЦрдмрд░ рддрдХ рдирд╣ीं рд╣ोрддी।" 'рдЪौрд░्рдп рд╕े рд╢ौрд░्рдп рддрдХ' рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЪोрд░ी рдХो рдЦूрдм рдЪिрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдЙрдирдХो рдЦूрдм рдкाрд▓ा рдкрдб़ा рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕рдХे рдХुрдЫ рд▓ाрдн рднी рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬैрд╕े рдмुрдв़рдК рдХी рдбाрдпрд░ी рд╕े рдиिрдХрд▓ी рдХрд╡िрддा рд╕ौрди्рджрд░्рдпрдордпी рд╕ुрд░ीрд▓े рдХंрда рд╕े рдиिрдХрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै। рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдХी рдпрд╣ рд╢ैрд▓ी, рдЙрдирдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдЪрдордд्рдХृрдд рддो рдХрд░рддा рд╣ी рд╣ै, рдпрд╣ рднी рджिрдЦाрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╕्рд╡рдпं рднी рдХрдо рдиिрдкुрдг рдирд╣ीं рд╣ैं, рджूрд╕рд░ों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЪोрд░िрдпों рдХा рдЬीрд╡рди्рдд рдЪिрдд्рд░рдг рдХрд░рддी рд╣ै рдФрд░ рдкाрдардХों рдХो рд╕рдо्рдоोрд╣िрдд рдФрд░ рд╕ाрд╡рдзाрди рдХрд░рддी рд╣ैं।

рдЙрдирдХी рд╢ैрд▓ी рджेрдЦिрдП-рдЕрднी-рдЕрднी рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиे рдЦрдирдХрдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рд╣ै। рд╣рдордиे рднी рдХुрд╣ुрдХрддे рд╣ुрдП рдЬрд╡ाрдм рджिрдпा, рдХрд╣िрдП? рдпрд╣ рдЦрдирдХрдиा рдФрд░ рдХुрд╣ुрдХрдиा рдЬрдм рдЕрдиिрд▓ा рд╕िंрд╣ 'рдЪाрдб़рдХ' рдХे рд▓ेрдЦрди рдоें рд╣ो, рддो рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдЙрднрд░ेрдЧा рд╣ी рдФрд░ рдЙрд╕ी рдХा рдирддीрдЬा рд╣ै рдпрд╣ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд░рдЪрдиा "рдоाрд░्рд╢рд▓ рдЖрд░्рдЯ рдлाрд░ рд▓िрд╡िंрдЧ"। рдХुрдЫ рдкंрдХ्рддिрдпाँ рджेрдЦिрдП-рдкрд╣рд▓े рд╣рдо рдЖंрддрд░िрдХ рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕े рдоिрдоिрдпाрддे рдеे, рдЕрдм рд░िрдоोрдЯ рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдоिрдоिрдпाрдиे рдХा рдмрдЯрди рджрдмाрддा рд╣ै рддो рд╣рдо рдоिрдоिрдпाрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं, рднौंрдХрдиे рдХा рдмрдЯрди рджрдмाрддा рд╣ै рддो рд╣рдо рднौंрдХрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рдЖँрдЦ, рдиाрдХ, рдХाрди, рдЧुрд░्рджा, рдлेрдлрдб़ा рдЖрджि рд╕рдмрдХो рд▓ेрдХрд░ рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдпрд╣ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдЭрдХрдЭोрд░рддा рд╣ै। рдЙрдирдХे рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдоें рдеोрдб़ा рд╣ाрд╕्рдп, рдеोрдб़ी рдирдЬाрдХрдд рдФрд░ рд╢ेрд╖ рд╕ाрд░ा рдпрдеाрд░्рде рд╣ै। рд╢рд░ीрд░ рдХे рдЕंрдЧों рдХो рдЖрдзाрд░ рдмрдиा рдЙрдирдХा рдЪिрди्рддрди рд╕рдордЭрдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ै рдФрд░ рдЙрдирдХी рддैрдпाрд░ी рднी। рд╡े рд▓िрдЦрддी рд╣ैं-"рд╣рдо рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдХрд░ीрдиे рд╕े рдоाрд░्рд╢рд▓ рдЖрд░्рдЯ реЫрд░ूрд░ рд╕ीрдЦेंрдЧे рдФрд░ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рд╕рдорд╕्рдд рдиाрд░िрдпों рдХो рд╕िрдЦाрдпेंрдЧे--рдЖрдк рд╕рдм рднी рджेрдЦрдиा---рд╣рдо рднी рджेрдЦेंрдЧे"। 'рдиंрдЧा рдХ्рдпा рдирд╣ाрдП рдХ्рдпा рдиिрдЪोрдб़े?' рдЖрдЬ рдХी рдЖрдзुрдиिрдХрддा рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЬрдмрд░рджрд╕्рдд рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╣ै। рдкрд╣рд▓े рдЧрд░ीрдмी рдеी, рдХрдкрдб़े рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рдеे, рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ рдЙрдХ्рддि рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдеी। рдЕрдм рдХрдкрдб़ा рдФрд░ рд░ोрдЯी рдЬीрд╡рди рд╕े рдЫूрдоंрддрд░ рд╣ोрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬिрд╕्рдо рдХो рдЙрдШाрдб़рдиे рдХे рдлैрд╢рди рдиे рд╕рдм рдХुрдЫ рдиंрдЧा рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЗрди рд╡िрдЪाрд░ों рдкрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рд╣ी рдФрд░ рд╕ाрд░्рдердХ рдЯिрдк्рдкрдгी рдХी рд╣ै-"рдпрд╣ рд╕рдм рдХрдоीрдиे рд╣рдоें рдЖрджिрдоाрдирд╡ рдмрдиाрдиे рдкрд░ рддुрд▓े рд╣ैं।" рдЖрдЬ рдХी рдФрд░рдд рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЙрдирдХा рдХрдЯाрдХ्рд╖ рдФрд░ рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рд╕рдордЭрдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ै। рд╡े рд▓िрдЦрддी рд╣ैं-"рд╕ुрди्рджрд░िрдпों рдХे рдЬрдиूрди рдХी рд▓рд╣рд░ рдХрд╣ीं рдЙрдирдХी рдЖрдд्рдоा рднी рди рдиंрдЧी рдХрд░ рджे।" рдЖрдЬ рдпрд╣ рджुрдиिрдпा рд╕्рд╡рдпं рдиंрдЧा рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрддाрд░ू рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ी рд╕ोрдЪ рдкрд░ рдЙрдирдХा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕ाрд╡рдзाрди рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।

"рд▓ोрдХेрд╢рди рдорд░рдиे рдХे рдмाрдж рдХी" рд░рдЪрдиा рдХा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдФрд░ рд╣ाрд╕्рдп 'рдЪाрдб़рдХ' рдЬी рдХे рдорди рдХी рдЙрдб़ाрди рджिрдЦाрддी рд╣ै। рдРрд╕े рджृрд╢्рдп рд╣ोрддे рд╣ी рд╣ैं рдШрд░ों рдоें рдФрд░ рдпрд╣ рдШрд░ेрд▓ू рдЖрдкрд╕ी рдЦींрдЪрддाрди рдХी рдЕрдж्рднुрдд рдХрд╣ाрдиी рд╣ै। рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдмीрдЪ рдХी рдиोрдХ-рдЭोंрдХ, рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢, рдЬीрд╡िрдд рдФрд░ рдоृрдд рд▓ोрдЧों рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ों рдХा рд╕рд╡ाрд▓, рд╕рдм рдХुрдЫ рд░ोрдЪрдХрддा рд▓िрдП рдЪिрдд्рд░िрдд рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд╕рдмрд╕े рд░ोрдЪрдХ рддो рдЙрдирдХी рднाрд╖ा рд╣ै, рд▓рдб़ाрдХू рдФрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддी рд╣ुрдИ। рдЭंрдбू рдФрд░ рдЭंрдбी рдЬैрд╕ा рдиाрдордХрд░рдг рдФрд░ рдмिंрдм рдЦूрдм рд╣ँрд╕ाрдиे рд╡ाрд▓े рд╣ैं। рд▓рдЧрддा рд╣ै, рдЕрдиिрд▓ा рд╕िंрд╣ 'рдЪाрдб़рдХ' рдиे рдРрд╕ा рдЬीрд╡рди्рдд рдпुрдж्рдз рд╕्рд╡рдпं рдЕрдкрдиे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХрд╣ीं рджेрдЦा рд╣ै рддрднी рдРрд╕े рджृрд╢्рдп рд╕рдЯीрдХ рд░ूрдк рд╕े рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣े рд╣ैं। "рджрд╢ा рд╣рдоाрд░ी рджिрд╢ा рдкंрдбिрдд рдХी" рдкुрдиः рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ाрдк्рд░рдж рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рд╣ै। рдЧ्рд░рд╣-рдирдХ्рд╖рдд्рд░, рдЬ्рдпोрддिрд╖, рдкंрдбिрдд, рдЬ्рдпोрддिрд╖ी рдЖрджि рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЙрдирдХा рд╣ाрд╕्рдп-рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдЪिрдд्рд░рдг рд╕ाрд╡рдзाрди рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рджेрддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ीं рдХा рд▓िрдЦा рджेрдЦिрдП-рд╣рдордиे рдЕрдм рд╕ाрдл-рд╕ाрдл рдкंрдбिрдд рдЬी рд╕े рдХрд╣ рджिрдпा рдХि рдЧ्рд░рд╣ों рдХी рджрд╢ा рдЗрддрдиी рдмुрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै рдЬिрддрдиी рдЖрдкрдХी рд╣рдоाрд░े рдШрд░ рдХी рдУрд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рджिрд╢ा, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдоाрд░े рдкрд░ рд░рд╣рдо рдЦाрдЗрдП рдФрд░ рдЕрдкрдиा рд░ाрд╕्рддा рдФрд░ рджिрд╢ा рдХिрд╕ी рджूрд╕рд░े рдШрд░ рдХी рдУрд░ рдоोрдб़िрдП।

рдЙрдирдХे рд╣ाрд╕्рдп рд╡ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдк्рд░рддीрдХों, рдоुрд╣ाрд╡рд░ों рдФрд░ рдмिंрдмों рдХा рдХрдоाрд▓ рдЙрднрд░рддा рд╣ै। рд╡िрд░ोрдзी рдпा рджुрдЦрдж рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХो рднी рд╣ाрд╕्рдп рдХा рд╡िрд╖рдп рдмрдиा рд▓ेрдиा рдЙрдирдХे рд▓िрдП рд╕рд╣рдЬ рд╣ै। рд╡े рд╕्рд╡рдпं рдкрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХрд░ рд▓ेрддी рд╣ैं рдФрд░ рдХोрдИ рд░ोрдоांрд╕ рдХा рджृрд╢्рдп рджिрдЦा рджेрддी рд╣ैं। рд╕рдмрд╕े рдХрдаिрди рд╣ोрддा рд╣ै рдЕрдкрдиे-рдЖрдк рдкрд░ рд╣ँрд╕рдиा। "рдЫूрдЯрддी рд╣ुрдИ рд╣рд╡ाрдИ рдпाрдд्рд░ा" рдХी рдкंрдХ्рддि рджेрдЦिрдП-рддू рднी рдоेрд░े рд╕ाрде рдЪिрдкрдХी рд╣ुрдИ рдПрдХ рдЯ्рд░ाрд▓ी рд╣ै рдЬिрд╕े рдоैंрдиे рднी рдШрд╕ीрдЯा рд╣ै----рдЙрдирдХे рдЦ्рд╡ाрдмों рдХा рдЬрд╣ाрдЬ рднी рд╢ाрджी рдХे рдмाрдж рд╡рдХ्рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЙрдб़ рдЧрдпा।" рд▓ेрдЦिрдХा рдлिрд▓्рдо рдХे рджृрд╢्рдп рдЬोрдб़рддी рд╣ैं рдФрд░ рдЧाрддी рд╣ैं-рддрди्рд╣ा--рддрди्рд╣ा рджुрдЦ рднोрдЧेंрдЧे---рддрди्рд╣ा--рддрди्рд╣ा рдЧाрдпेंрдЧे। рдХिंрдЧрдлिрд╢рд░ рдФрд░ рд╕ुрди्рджрд░िрдпों рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╡े рдЬрдмрд░рджрд╕्рдд рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХрд░рддी рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рддी рд╣ैं। рдПрдпрд░рдкोрд░्рдЯ рдХा рдЯुрдХрдб़ा-рдЯुрдХрдб़ा рджृрд╢्рдп рдЙрдирдХी рдЪिрди्рддрдирдзाрд░ा рдФрд░ рдЙрдб़ाрди рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрдирдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╣ी рд╣ै рдПрдпрд░рдкोрд░्рдЯ рдкрд░ рд░ाрдд рднрд░ рдЬाрдЧрдиे рдХी рдкीрдб़ा рдХो рд╣ाрд╕्рдп-рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓िрдЦрдХрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЖрдиंрдж рд▓े рд░рд╣ी рд╣ैं рдФрд░ рдкाрдардХों рдХो рднी рджे рд░рд╣ी рд╣ैं। рд╡ैрд╕े рд╣ी рдЙрдирдХा рдЫोрдЯा рд╕ा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╣ै-"рд╕ेрдХ्рдпूрд▓рд░ рдордЪ्рдЫрд░ рдХी рд╣िрдоाрдХрдд", рдкंрдХ्рддिрдпाँ рджेрдЦिрдП-"рд╡рд╣(рдордЪ्рдЫрд░) рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рдЕрдирднिрдЬ्рдЮ рдеा рдХि рд╕рдмрдХे рдЦूрди рдоें рдХुрдЫ рдЦुрд░ाрдлाрддी рдЕंрд╢ рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं рдЬो рдЖрдкрд╕ рдоें рдоिрд▓рдХрд░ рдЦूंрдЦाрд░ рдк्рд░рд╡ृрддि рдХे рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЖрдкрд╕ рдоें рднिрдб़рдХрд░ рдорд░ рдЬाрддे рд╣ैं।" рдЪाрдб़рдХ рдЬी рдиे рдПрдХрддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдЪ्рдЫी рдХрд▓्рдкрдиा рдХी рд╣ै рдФрд░ рджुрд╢्рдордиों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рднी।

'рдЧिрд░े рдЧाрдЬ рддुрдо рдкрд░ рдк्рдпाрдЬ' рдк्рдпाрдЬ рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рдФрд░ рд╕ुंрджрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╣ै। рд╕ुрдЦрдж рдпрд╣ рд╣ै, рдЗрд╕ рдк्рдпाрдЬ рдиे рд╕ुंрджрд░ рд╕ी рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдХे рдЖँрд╕ू рдиिрдХाрд▓े рд╣ैं рдФрд░ рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡рдпं рджी рд╣ै। реЫрд░ूрд░рдд рд╕े рдЬ्рдпाрджा рднाрд╡ рдмрдв़рдиे рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рд╡рд╣ рджुрд░्рд▓рдн рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдоुрдЦौрдЯे рдкрд░ рдоुрдЦौрдЯे рд╕े рдХोрдИ рднी рд░рд╣рд╕्рдп рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдкाрддा। рдк्рдпाрдЬ рдХे рдРрд╕े-рдРрд╕े рдХाрд░рдиाрдоे рд╣ैं, рдХोрдИ рднी рдкंрдЧा рдирд╣ीं рд▓े рд╕рдХрддा। рдЪाрдб़рдХ рдЬी рдиे рдРрд╕ा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рд╣ै рдоाрдиो рдЙрдирдХा рдЦूрдм рдкाрд▓ा рдкрдб़ा рд╣ै। 'рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬिрдпрдд рдХा рд▓ंрдЧोрдЯ' рдХिंрдЪिрдд рднिрди्рди рддрд░рд╣ рдХा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╣ै। рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд╣िрди्рджी, рдЙрд░्рджू, рдХрд╢्рдоीрд░ी, рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी, рднोрдЬрдкुрд░ी рдХे рд╢рдм्рдж рд╣ैं рдФрд░ рдзрдб़рд▓्рд▓े рд╕े рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддी рд╣ैं। рдоुрд╣ाрд╡рд░े рдФрд░ рдХрд╣ाрд╡рддों рд╕े рдЙрдирдХी рднाрд╖ा-рд╢ैрд▓ी рдЪрдордд्рдХृрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдЦूрдм рдЦुрд▓рдХрд░, рд╕ाрд╣рд╕ рдХे рд╕ाрде рд▓िрдЦрддी рд╣ैं, рдоाрдиो рдпрд╣ рдХोрдИ рдЙрдирдХी рдорд░्рджाрдиा рд╢ैрд▓ी рд╣ै। рд▓ंрдЧोрдЯ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ी рджेрдЦ рд▓ीрдЬिрдП, рд▓िрдЦрддी рд╣ैं-рдЗрд╕ рд▓ंрдЧोрдЯ рдХो рд╕िрд░ рдХा рд╣ैрдЯ рдмрдиा рд▓िрдпा рдФрд░ рдмрдб़ी рд╢ाрди рд╕े рд▓ंрдЧोрдЯ рдвोрддे рд░рд╣े рдпाрдиी рдЬिрддрдиी рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╡рд╣ рдЫोрдб़ рдЧрдП рдеे рдЙрд╕े рдоाрдеे рдХा рддाрдЬ рдмрдиा рд▓िрдпा। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХे рдЕрдзूрд░े рдЬ्рдЮाрди рдХे рдЕрдиेрдХ рд░ोрдЪрдХ рдк्рд░рд╕ंрдЧ рд▓िрдЦ рдХрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЦूрдм рд╣ँрд╕ाрдпा рд╣ै। рдРрд╕ा рд╣ोрддा рд╣ी рд╣ै рдкрд░рди्рддु рд╣рдо рдЗрд╕рдХे рдЦрддрд░े рдХो рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдкा рд░рд╣े рд╣ैं। рдЪाрдб़рдХ рдЬी рдиे рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬिрдпрдд рдХे рд▓ंрдЧोрдЯ рдХो рд╕рд╣ी рдкрдХрдб़ा рд╣ै, рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै рд╣рдоाрд░े рджेрд╢рд╡ाрд╕ी рдЙрдирдХे рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХी рдзाрд░ рдХो рд╕рдордЭेंрдЧे।

рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХा рдЪुрдиाрд╡ рднी рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХी рджрд╢ा-рджिрд╢ा рдмрддाрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдФрд░ рдЬ्рдЮाрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЕрдоुрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдмрдиा рд╣ी рд╣ै рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд▓िрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП। рдЙрдирдХे рднीрддрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╕ाрд░े рдЧूрдв़ рддрдд्рд╡ рднрд░े рд╣ुрдП рд╣ैं, рдЬрдм рдЪाрд╣ें, рдЬрд╣ाँ рдЪाрд╣ें рдЙрди्рд╣ें рд╡्рдпंрдЧ्рдп рджिрдЦ рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрдирдХी рдЖँрдЦों рдХा рдХрдоाрд▓ рд╣ै рдФрд░ рдорди-рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рддो рддैрдпाрд░ рд╣ी рд░рд╣рддा рд╣ै। рдХूрдб़ा рдЖрдЦ्рдпाрди рдХो рд╕рдоेрдЯे рдЙрдирдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ "рдХूрдб़ा-рдХूрдб़ा рдПрд╡рд░ीрд╡ेрдпрд░" рдЙрдирдХी рд╕рдордЭрджाрд░ी, рд▓ाрдЪाрд░ी рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдУं рдХा рд╕рдЯीрдХ рдЪिрдд्рд░рдг рд╣ै। рдЙрдирдХी рдЕрдкрдиी рджृрд╖्рдЯि рд╕ाрде рджेрддी рд╣ी рд╣ै, рд╡े рдирдд्рдеू рдЬैрд╕े рд▓ोрдЧों рд╕े рдЬ्рдЮाрди рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рддी рд╣ैं, рд╡िрджेрд╢ рд╕े рднाрд░рдд рджрд░्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рдЖрдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рдХूрдб़ा рдкрд╣ाрдб़ рджिрдЦाрддी рд╣ैं। рдЙрдирдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ैं, рдЗрдзрд░ рд╕े рд╣ों рдпा рдЙрдзрд░ рд╕े, рдЦूрдм рдХрдЯाрдХ्рд╖ рдХрд░рддी рд╣ैं। рд╕्рдд्рд░ी рд╣ोрдХрд░ рднी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рджुрдиिрдпा рдХी рд╕ाрд░ी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдЬोрдб़ рд░рдЦा рд╣ै рдФрд░ рд╣рд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдоें рдЭाрдбू़ рджिрдЦा рджेрддी рд╣ैं। рд╕ाрдордиे рдХा рдФрд░ рднीрддрд░ рдкрд╕рд░ा рд╕ाрд░ा рдХूрдб़ा рдоूрд░्рдд рд╣ोрдХрд░ рдЕрдж्рднुрдд рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдмрди рдЬाрддा рд╣ै। рд╡ैрд╕े рд╣ी "рдХोрд░ोрдиा рдХा рд░ोрдиा" рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╡ाрд▓े рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдоें рд╕ीрдзे рдкрд░рдоाрдд्рдоा рд╕े рд╣ी рд╕्рдкрд░्рдзा рд╣ै। рд╡рд╣ рдПрдХ рддाрдЬ рд╕े рд╕ुрд╢ोрднिрдд рд╣ै, рдпрд╣ рдЕрдиेрдХ рддाрдЬ рдкрд╣рдиे рд╡िрдЪрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдордиुрд╖्рдп рднрдп рдХे рдЪрд▓рддे рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдХрд░рддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдХोрд░ोрдиा рдиे рднрдЧрд╡ाрди рдХो рд╣ी рд▓ाॅрдХ рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рд╕्рд╡рдпं рд╡िрдЪрд░рдг рдХрд░рдиे рд▓рдЧा। рд▓ोрдЧ рдбрд░-рдбрд░ рдХрд░ рдЬीрдиे рд▓рдЧे рд╣ैं। рд▓ेрдЦिрдХा рдХा рдордд рд╣ै, рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рди рдмрдиाрдХрд░ рдпрджि рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рд░ोрдЯी рдХा рдЬुрдЧाрдб़ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ोрддा рддो рд▓ोрдЧ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕рдб़рдХों, рд░ेрд▓ рдХी рдкрдЯрд░िрдпों рдкрд░ рднूрдЦे рдкेрдЯ рди рдорд░рддे। рдХोрд░ोрдиा рдиे рдк्рд░рдХृрддि рдХो, рдкрд░िрди्рджों, рдЬाрдирд╡рд░ों рдХो рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрди्рдж рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै। рд▓ोрдЧ рдШрд░ों рдоें рджुрдмрдХ рдЧрдП, рдЕрдкрдиे рдмुрд░े рдХрд░्рдоों рдХा рд╣िрд╕ाрдм рд▓рдЧाрдиे рд▓рдЧे рд╣ैं рдФрд░ рд╕ुрдзрд░рдиे рд▓рдЧे рд╣ैं।

'рд╣рдХ рд╕े рдоांрдЧो рдк्рд░िрдпा рдЧोрд▓्рдб' рдХी рдкंрдХ्рддि рджेрдЦिрдП-"рдХाрд▓े рд░ंрдЧ рдоें рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЧुрдг рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЦुрдж рдкрд░ рдкрдб़े рджाрдЧ-рдзрдм्рдмों рдХो рджिрдЦрдиे рдирд╣ीं рджेрддा, рдЖрдд्рдоिрдХ рддौрд░ рдкрд░ рд╕рдлेрдж рд╢рдл्рдлाрдХ рд▓ोрдЧ рдмिрдиा рдХोрдИ рд╕рд╡ाрд▓ рдХिрдП рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं।" рдХौрдП рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рджेрддे рд╣ुрдП рд╡े рдмрддाрддी рд╣ैं, рд▓ोрдЧ рдПрдбрдЬрд╕्рдЯ рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджेрддे рд╣ैं рдкрд░рди्рддु рдХौрдП рдХрднी рдПрдбрдЬрд╕्рдЯ рдирд╣ीं рдХрд░рддे। рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиा рд╣рдХ рд▓ेрдиे рдЖрддा рд╣ै। рдХाрд▓ेрдкрди рдоें рдЗрдирд░्рдЬी рд▓ेрд╡ेрд▓ рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╕े рдЗрдирд░्рдЬी рдЪूрд╕рддा рд╣ै। рд░िрд╢्рддेрджाрд░ों рдХे рдорди рдоें рдк्рд░ेрдо рдХा рд╕ाрдЧрд░ рд╕ूрдЦ рдЪुрдХा рд╣ै, рд╡े рдк्рд░ेрдо рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдирд╣ीं рдкрдзाрд░рддे, рдмрд╕ рдЦाрдиे-рдкीрдиे, рд▓ूрдЯрдиे рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЖрддे рд╣ैं। рдЗрди рд╕рднी рдк्рд░рд╕ंрдЧों рдХी рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд▓ेрдЦिрдХा рдиे рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕ृрдЬिрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдХрднी-рдХрднी рдХिंрдЪिрдд рдЕрддि рдХी рдмू рдЖрддी рд╣ै рдЙрдирдХे рджेрдЦрдиे, рд╕рдордЭрдиे рдФрд░ рд▓िрдЦрдиे рдоें। рд╣рдоेрд╢ा рднोрдЧрдХрд░ рд╣ी рд╕ीрдЦा рдЬाрдП, реЫрд░ूрд░ी рддो рдирд╣ीं, рд╕рдмрдХो рд╕ाрд╡рдзाрди, рд╕рдЪेрдд рднी рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП। 'рд╢рд╣рджीрд▓ी рдЬुрдмाрди' рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рдпрдеाрд░्рде рд╕े рднрд░ा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╣ै। рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рдХो рдХрдЯु рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ुрдП рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдм рдЙрдирдкрд░ рд░ूрдЦा рдмोрд▓рдиे рдХा рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧрддा рд╣ै। рд╕ाрдордиे рдХुрдЫ рдФрд░, рдкीрдЫे рдХुрдЫ рдФрд░ рдХी рдЪрд░्рдЪा рд╣ोрддी рд╣ी рд╣ै, рдХिрд╕ी рдХे рд╕ाрде рдлोрдирд╡ाрд░्рддा рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдиे рд╣िрд▓ाрдХрд░ рд░рдЦ рджिрдпा рд╣ै। рдоोрдмाрдЗрд▓, рдЬिрд╣्рд╡ा рдЖрджि рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рд╢्рди рдХрд░рддी рд╣ैं, рд╢рд╣рджीрд▓ी рд╣ोрдиे рдХा рд░рд╣рд╕्рдп рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ैं рдФрд░ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рд▓ेрдХрд░ рддрдиिрдХ рдЕрдзिрдХ рд╣ी рдЪिрди्рддिрдд рд╣ैं।

рдЕрдиिрд▓ा рд╕िंрд╣ 'рдЪाрдб़рдХ' рдЕрдкрдиी рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдмिंрдм рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓ेрддी рд╣ैं, рдХрдЯाрдХ्рд╖ рдХрд░рддी рд╣ैं рдФрд░ рд╢рдм्рджों рдХी рдЬाрджूрдЧрд░ी рджिрдЦा рджेрддी рд╣ैं। 'рдордХ्рдЦी рдмрдиाрдо рдбेрдоोрдХ्рд░ेрд╕ी' рдХे рд╕ाрд░े рджृрд╢्рдп рдРрд╕े рд░рдЪे рдЧрдП рд╣ैं рдоाрдиो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рдм рдХुрдЫ рдЕрдкрдиी рдЦुрд▓ी рдЖँрдЦों рджेрдЦा рд╣ै। рд╕ुрдЦрдж рд╕ंрдпोрдЧ рдпрд╣ рднी рд╣ै, рдЬाँрдЪ-рдкрдб़рддाрд▓ рдХा рдЬिрдо्рдоा рдордХ्рдЦी рдкрд░ рд╣ै। рдРрд╕े рдмिंрдм рдоें рдвाрд▓рдиा рдХिрд╕ी рдХे рд▓िрдП рд╕ाрд╣рд╕ рд╣ी рдоाрдиा рдЬाрдпेрдЧा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдордХ्рдЦी рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдмाрд░-рдмाрд░ рджेрдЦा рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдХिрдпा рд╣ै। рдоाрд╕्рдЯрд░ рдЬी рдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рднрдХ्рддि рдХो рдордХ्рдЦी рдиे рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा рдеा, рдпрд╣ рдХुрд▓рдн्рд░рд╖्рдЯ рдк्рд░рд╕ंрдЧ рд╕ाрдордиे рд╣ी рд╣ै, рдРрд╕े рдоें рдордХ्рдЦी рд╕े рдмेрд╣рддрд░ рдХुрдЫ рд╣ो рдирд╣ीं рд╕рдХрддा рд░рд╣рд╕्рдпोрдж्рдШाрдЯрди рдХे рд▓िрдП। рдХोрд░ोрдиा рдиे рджूрд╕рд░ी рдоुрд╕ीрдмрдд рдЦрдб़ी рдХрд░ рджी рд╣ै। рд▓ोрдЧ рдХोрд░ोрдиा рдФрд░ рдордХ्рдЦी рджोрдиों рд╕े рдкрд░ेрд╢ाрди рд╣ैं, рдПрдХ рдоाрд╕्рдХ рдкрд╣рдирдиे рдХो рдордЬрдмूрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдоाрд╕्рдХ рдЙрддрд░рд╡ाрдиे рдкрд░ рдЖрдоाрджा рд╣ै। рд╕рдмрд╕े рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рд╕्рд╡рдпं рдордХ्рдЦी рдмрдпाрди рдХрд░рддी рд╣ै рдФрд░ рдЕрдкрдиी рд╡्рдпрдеा рдмрддाрддी рд╣ै। рдХрд╣ाрдиी рдоें рд╡िрдХ्рд░рдо рдФрд░ рдмेрддाрд▓ рдХा рдЖрдЧрдорди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрдеा рдХा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рддो рд╕рднी рд╕рдордЭ рд░рд╣े рд╣ैं рдкрд░рди्рддु рд╕ंрджेрд╢ рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ीं рдХी рд╢рд░рдг рдоें рдЬाрдиा рдкрдб़ेрдЧा। рдЬीрд╡рди рдоें рдиिрдд्рдп рдирдП-рдирдП рдЕрдиुрднрд╡ рд╕рдмрдХो рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рдПрдХ рд╕े рдПрдХ рдзुрд░ंрдзрд░ों рд╕े рдкाрд▓ा рдкреЬрддा рд╣ै। "рдоैं рдЪрд░िрдд्рд░рд╡ाрди рд╣ूँ" рдЬैрд╕ा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╣ोрдиा рд╣ी рдеा рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें। рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдиे рдЬीрд╡рди рдХे рдиाрдиा рд╕ंрджрд░्рднों, рд╕рдо्рдмрди्рдзों рдХो рджेрдЦा рд╣ै, рдкрд░рдЦा рдФрд░ рд╕рдордЭा рд╣ै। рдЪрд░िрдд्рд░ рдк्рд░рд╕ंрдЧ рд╕े рддो рджुрдиिрдпा рдмेрд╣ाрд▓ рд╣ै, рд╕्рдд्рд░िрдпों рдиे рдкुрд░ुрд╖ों рдХो рджेрдЦा рд╣ै, рдкुрд░ुрд╖ों рдиे рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рдЖрдЬрдоाрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ी рдоें рдЪрд░िрдд्рд░рд╡ाрди рд╡ рдЪрд░िрдд्рд░рд╣ीрди рдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдЫिрдкी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдХрдеा рд░рд╕िрдХ рд▓ाрд▓ рдЬी рдХी рд╣ै рдФрд░ рд▓िрдЦा рд╣ै рдПрдХ рд╕рдзी рд╣ुрдИ рд╕ाрд╣рд╕ी рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдиे। рдпрд╣ рдХрдеा рдмрдб़ी рднी рд╣ै, рдЗрд╕рдХे рджृрд╖्рдЯाрди्рдд рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рдоिрд▓ рдЬाрддे рд╣ैं, рд╡िрд╖рдп-рд╡рд╕्рддु, рдХрде्рдп-рдХрдеाрдирдХ рдХी рдХोрдИ рдХрдоी рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдХी рдк्рд░рд╢्рдиोрдд्рддрд░ी рдФрд░ рд╕ंрд╡ाрдж рд╢ैрд▓ी рдЬрдмрд░рджрд╕्рдд рдк्рд░рднाрд╡ рдЫोрдб़ рд░рд╣ी рд╣ै, рд╢ाрдпрдж рдпрд╣ рдЙрдирдХा рдк्рд░िрдп рдк्рд░рд╕ंрдЧ рд╣ो рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд▓िрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП।

рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдХी рдПрдХ рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ोрддी рд╣ै, рд╡рд╣ рд╢рдм्рджों рдХे рд╕ाрде рдЦूрдм рдЦेрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рдиाрдо рдЪुрдирдХрд░ рд▓े рдЖрддा рд╣ै। 'рд╢рд░ीрдл рдмрдиाрдо рдмрджрдоाрд╢' рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдбुрдк्рд▓े рдЬी рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рднी рдХोрдИ рдиाрдо рд╣ुрдЖ? рд╡े рдХिрд╕ी рд╕े рдоिрд▓рддे рд╣ैं рддो рдХोрд╣рдиिрдпों рддрдХ рд╣ाрде рдЬोрдб़ рджेрддे рд╣ै। рдмрджрдоाрд╢ рддो рдХрднी рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдХрд░рддे। рдЙрдирдХी рдкрдд्рдиी рд░рд╣рд╕्рдп рдЦोрд▓рддी рд╣ै-"рд╡рд╣ рдХूрд▓ рдирд╣ीं, рдиाрдоाрдХूрд▓ рд╣ै, рд╣рдоेрд╢ा рдоेрд░े рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рд╣ैं рдФрд░ рдоेрд░े рд▓िрдП рдлूрд▓ рд╣ैं।" рд╡े рдмрддाрддी рд╣ैं-рдбूрдк्рд▓े рдЬी рдиे рд╕рдлेрдж рд░ंрдЧ рдХा рдЪोрдЧा рднीрддрд░ рдХे рдХाрд▓ेрдкрди рдХो рдЫिрдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдкрд╣рдиा рд╣ै, рд╡े рд╕рдлेрдж рдХрдкрдб़े рдкрд╣рдирдХрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рдн्рд░рдоिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдкीрдЫे рдмैрдаे рджूрд╕рд░े рд╕рдЬ्рдЬрди рдиे рдбूрдк्рд▓े рдЬी рдХो рд▓ेрдХрд░ рдХрд╣ा-рдЗрди्рд╣ोंрдиे рди рдЬाрдиे рдХिрддрдиे рд╢рд░ीрдл рд▓ोрдЧों рдХो рд░िрдЭाрдХрд░ рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рдЧुрдб़рдк рд▓िрдпा рд╣ै। рд╡े рдЦुрд▓рдХрд░ рд╣ँрд╕рддे рдирд╣ीं। рд╡्рдпрдЧ्рдпрдХाрд░ рдХो рдкрддा рд╣ै-рдбूрдк्рд▓े рдЬी рд╢рд░ाрдлрдд рдХी рдЖрдб़ рдоें рдкрдд्рдиी рдХी рдЖрдд्рдоा рдХो рдиिрдЧрд▓ рдЪुрдХे рд╣ैं рдФрд░ рди рдЬाрдиे рдХिрддрдиों рдХी рдЖрдд्рдоाрдУं рдХा рдЕрдкрд╣рд░рдг рдХिрдпा рд╣ै। рд╡े рдЖрдХрд░ рдкाрд╕ рдмैрдаें, рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмाрд╣рд░ рдХा рд░ाрд╕्рддा рдкрдХрдб़ рд▓िрдпा। "рдИрдоाрдирджाрд░ рдХुрдд्рддे рдФрд░ рдХрд▓ा рдиिрдкुрдг рджрд░рд╡ाрдЬे" рдЬैрд╕ी рд░рдЪрдиा рдоें рд▓ोрдЧों рдХे рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╡िрд░ोрдзी рдЪрд░िрдд्рд░ рдХी рдЭрд▓рдХ рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рдоाрд░े рд╕рдоाрдЬ рдХी рдЖрдЬ рдХी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рд╣ै। рд╡рд╣ाँ рд╢ेрд░ू рдФрд░ рдоुрд░ाрд░ी рд▓ाрд▓ рдЬी рд╣ैं, рдЙрди्рд╣ीं рдХी рдЪрд░्рдЪा рд╣ै рдФрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рд▓िрдЦрддी рд╣ैं-рдЗрд╕ рдХुрдд्рддाрдордпी рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рд╣рдоें рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдеा рдХि рд╣рдо рдХрд╣ीं рдХुрдд्рддे рдоें рд╣ी рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рди рд╣ो рдЬाрдПँ рдФрд░ рднौंрдХрдиे рд▓рдЧ рдЬाрдПं। рдИрдоाрдирджाрд░ рдХुрдд्рддा рдФрд░ рдмेрдЗрдоाрди рдоाрд▓िрдХ рдХे рд╕ाрде рдиिрдн рдХैрд╕े рд░рд╣ा рд╣ै? рдпे рд╕ाрд░े рджृрд╢्рдп рдЭрдХрдЭोрд░рддे рд╣ैं, рдк्рд░рд╢्рди рд╡िрдЪрд▓िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдЪрдордд्рдХृрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

'рдЪूрд╣ों рдХी рднाрдЧीрд░рдеी" рдЫोрдЯी рд╕ी рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд░рдЪрдиा рдоें рдЪूрд╣ों рдХी рднीрдб़, рдШрд░ рдоें рдЕрдирдзिрдХाрд░ рдк्рд░рд╡ेрд╢, рдПрдХ-рдПрдХ рдЪीрдЬ рдХो рдХुрддрд░-рдХुрддрд░ рдХрд░ рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиा, рдЙрдЫрд▓-рдХूрдж рдордЪाрдиा рдФрд░ рдбрд░ाрдиा, рдордирдоाрдиी рдХрд░рдиा рдк्рд░ाрдпः рд╕рдмрдиे рджेрдЦा рд╣ै। рдЪाрдб़рдХ рдЬी рд▓िрдЦрддी рд╣ैं-рдЬैрд╕े рднाрд░рддीрдп рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХी рдЖрдд्рдоा рддрдХ рдХो рдХुрддрд░ рдЬाрддे рд╣ैं, рдЪूрд╣ों рдХा рдиिрд╢ाрди рднी рд╣рдоाрд░ी рдЖрдд्рдоा рдеी, рд╣рдо рдЕрд╣िंрд╕ाрд╡ाрджी рдеे рдФрд░ рд╡рд╣ рд╣िंрд╕ाрд╡ाрджी। рдЪूрд╣ों рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдиे рджेрд╢ рдХा рд╕рдЪ рд▓िрдЦा рд╣ै। рднрд▓े рд╣ी рдпрд╣ рдЙрдирдХा рдЕрдкрдиा рдЪिрди्рддрди рд╡ рд╡िрдЪाрд░ рд╣ै рдкрд░рди्рддु рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдкрдв़рдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ै। рдЪूрд╣ों рдХे рдмाрдж рдмिрд▓्рд▓ी рдкрд░ "рдЦिрд╕िрдпाрдиी рдмिрд▓्рд▓ी рдЦंрднा рдиोрдЪे" рдЬैрд╕ा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдЕрдиिрд▓ा рд╕िंрд╣ рдХी рд╕ोрдЪ рджрд░्рд╢ा рд░рд╣ी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рднी рдЪूрд╣ा рд╣ै, рдоाрд╕्рдЯрд░ рдЬी рдХा рдкाрдЬाрдоा рд╣ै рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдмिрд▓्рд▓ी рдХा рд╕ंрд╡ाрдж рд╣ै। рдХрд╣ाрдиी рдХो рдмुрдирдиे рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдХो рдмрд╣ुрдд рджूрд░ рдЬाрдиा рдирд╣ीं рдкрдб़ा рд╣ै, рд╕ाрд░ा рдоाрд▓-рдорд╕ाрд▓ा рдЖрд╕рдкाрд╕ рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рддो рдЬрдоाрдиे рд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै। рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдХрд▓ा рд╣ै, рдХрде्рдп-рдХрдеाрдирдХ рд╣ै рдФрд░ рдмिрд▓्рд▓ी рдХा рд╕ंрдХрд▓्рдк рд╣ै। рд╡рд╣ рдоाрд╕्рдЯрд░ рдЬी рд╕े рдХрд╣рддी рд╣ै, "рдоैं рддेрд░ा рджुрд╖्рдЪрд░िрдд्рд░ рдиोрдЪूंрдЧी, рдЕрдиैрддिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХो рдиोрдЪूंрдЧी, рд╕рдб़ी-рдЧрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा-рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рдиाрд▓ों рдоें рдбाрд▓ूँрдЧी।" рджिрдоाрдЧ рдХी рдЦिрдб़рдХी рдЦुрд▓рддी рд╣ै-рдпрд╣ рдмिрд▓्рд▓ी рд░ूрдкी рдЬрдирддा рд╣рдоेрд╢ा рдЦिрд╕िрдпाрддी рд╣ुрдИ рдЦंрднों рдХो рдиोрдЪрдиे рдХी рддीрд╡्рд░ рдЗрдЪ्рдЫा рд▓िрдП рд╣ुрдП рдЕрдкрдиे рд╕िрд░ рдХे рдмाрд▓ рдиोрдЪрддी рд╣ोрдЧी рдХ्рдпोंрдХि рд╕рдоाрдЬ рдХा рдЬрд╣рд░ рдЙрд╕े рдЦिрд╕िрдпाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдХрд╕ाрддा рд╣ोрдЧा рдФрд░ рд▓ीрдбрд░ рд░ूрдкी рдЪूрд╣े рдлрд▓ों рдХा рдЖрдиंрдж рд▓ेрддे рд╣ोंрдЧे।

'рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЪेрд╣рд░ों рдХा рдпोрдЧрджाрди' рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рдЕрдиिрд▓ा рд╕िंрд╣ рдЬी рдХे рдЬेрд╣рди рдоें рдЙрдирдХे рд▓рдо्рдмे рдЬीрд╡рди рдХे рдХрдЯु рдЕрдиुрднрд╡ рд╡ाрд▓े рдЪेрд╣рд░े рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд рдЖ рдЦрдб़े рд╣ोрддे рд╣ोंрдЧे। рдЙрдирдХी рднाрд╖ा рдоें рдпे рднेрдб़िрдП рд╣ैं рдХрднी рд╢ेрд░ рдХी рдЦाрд▓ рдУрдв़ рд▓ेрддे рд╣ैं рдФрд░ рдХрднी рдмрдЧुрд▓ा рднрдЧрдд рдХी рддрд░рд╣ рдЦрдб़े рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдЕрдиुрднрд╡ рд░ोрдЪрдХ рд╣ैं। рдХोрдИ рдЙрдирдХा рдЕрдзीрдирд╕्рде рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╕ाрдордиे рд░ोрдиी рд╕ी рд╕ूрд░рдд рдоें рдк्рд░ोрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рдпाрдЪрдиा рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓ рдХрд░ рд╡ीрднрдд्рд╕ рд╣ो рдЙрдарддा рд╣ै, рджाँрдд рдиिрдкोрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд▓्рд▓ू рдХрд╣рддा, рд╕рдордЭрддा рд╣ै। рдпрд╣ рддो рд╣िрд▓ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдШрдЯрдиा рд╣ै। рдРрд╕े рд╣ी рдХुрдЫ рджूрд╕рд░ों рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░-рд╡िрдЪाрд░, рд╣ाрд╡-рднाрд╡ рдФрд░ рдЪेрд╣рд░े-рдоोрд╣рд░े рдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрдеाрд░्рде рдЪिрдд्рд░рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд▓िрдЦा рд╣ै рдФрд░ рдЦूрдм рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХा рдк्рд░рд╕ाрдж рдмांрдЯा рд╣ै। рд╡े рд▓िрдЦрддी рд╣ैं-"рдЪेрд╣рд░े, рд╕рдоाрдЬ рдоें рдПрдбрдЬрд╕्рдЯ рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрддрдиा рдмрдб़ा рдпोрдЧрджाрди рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं।"

рдЙрдирдХे рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ "рдоाрд╕्рдХ рдХे рдкीрдЫे рдХ्рдпा рд╣ै?" рдХा рдЕंрддिрдо рд╡्рдпंрдЧ्рдп 'рдпрдХ्рд╖ рдХा рджрдХ्рд╖' рд╣ै। рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдХो рдХिрд╕ी рд╕ंрдкाрджрдХ рдХा рдкрдд्рд░ рдоिрд▓ा рд╣ै рдФрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рд╕्рд╡рд░्рдг рдЬрдпंрддी рдкрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд▓िрдЦрдиे рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдоें рд╡िрд╡ाрджाрд╕्рдкрдж рдмाрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдЙрди्рд╣ें рд▓рдЧрддा рд╣ै рдоाрдиो рд╣рдоें рд╣ुрдХ्рдо рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдЕрдкрдиे рд╣ाрде-рдкैрд░ рдмाँрдзрдХрд░ рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों рдХे рдЧाрд▓ рдкрд░ рдЬोрд░ рд╕े рддрдоाрдЪा рдоाрд░ो, рдЖँрдЦें рдлोрдб़ рд▓ो рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдлैрд▓ी рд╡िрдХृрддिрдпों рдХो рдвू़ँрдв-рдвूँрдврдХрд░ рдЖрдХाрд░ рджो, рдЯांрдЧें рдХрдЯрд╡ाрдХрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рдЬрдп-рдЬрдпрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рддेрдЬ рджौрдб़ो рдФрд░ рдоंрдЬिрд▓ों рдХो рдкा рд▓ो, рд╕ूँрдШрдиे рдХी рд╕ाрд░ी рд╢рдХ्рддिрдпों рдХो рдХ्рд╖ीрдг рдХрд░ рд▓ो рдФрд░ рд╕ूँрдШрдХрд░ рдкрддा рд▓рдЧाрдУ рдХि рд╕рдоाрдЬ рдХा рдХौрди рд╕ा рдЕंрдЧ рд╕рдб़ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рдХी рдмाрддें рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХे рд╕ाрде рддाрд░्рдХिрдХ рднाрд╡-рд╕ंрд╡ेрджрдиा рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддी рд╣ै। "рддुрдо рдоुрдЭे рдЦूрди рджो, рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдЖрдЬाрджी рджूंрдЧा" рдХिрд╕ी рдорд╣ाрдкुрд░ुрд╖ рдХी рдмाрддों рдХो рдпाрдж рдХрд░рддी рд╣ैं рдФрд░ рд▓िрдЦрддी рд╣ैं-"рд╣рдоें рдпрд╣ рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рджुрдиिрдпा рдХी рд╣рд░ рд╢рд╣ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ै, рдЧुрд▓ाрдо рд╣ै рддो рд╕िрд░्рдл рд╣рдоाрд░ी рдХрд▓рдо।" рдЖрдЧे рдпрдХ्рд╖ рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ोрдЪрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рдк्рд░рд╢्рдиोрдд्рддрд░ी рдоें рдвाрд▓ा рд╣ै рддाрдХि рдкाрдардХ рд╣ँрд╕рддे рд░рд╣ें।   

рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рджेрдЦा рдЬाрдП рддो рд╣ाрд╕्рдп-рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рдЦूрдм рд▓िрдЦी рдФрд░ рдкрдв़ी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╡िрдзा рдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЕрдкрдиी рдЬрдб़े рдЬрдоा рд▓ी рд╣ैं рдФрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рд╕рдо्рдоाрдиिрдд-рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं। рдЕрдиिрд▓ा рд╕िंрд╣ рдЪाрдб़рдХ рдХे рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХो рдкрдв़рддे рд╣ुрдП рд▓рдЧा, рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рд╣ै, рдХрд╣ाрд╡рддें-рдоुрд╣ाрд╡рд░े рд╣ैं, рдХрде्рдп рдЖрдзाрд░िрдд рднाрд╖ा рдФрд░ рдмेрдмाрдХрдкрди рд╡ाрд▓ी рд╢ैрд▓ी рд╣ै। рд╕ाрд░े рджृрд╢्рдп рдЙрдирдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рд╣ैं рдФрд░ рдЪрд░िрдд्рд░ рдХुрдд्рддों, рдЪूрд╣ों, рдмिрд▓्рд▓िрдпों рд╡ाрд▓े рд╣ैं। рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдордиुрд╖्рдп рдХे рднीрддрд░ рдЬрдб़ рдЬрдоाрдП рд╕्рд╡ाрд░्рде, рдИрд░्рд╖्рдпा, рд▓ोрдн-рд▓ाрд▓рдЪ рдЬैрд╕े рджुрд░्рдЧुрдгों рдХो рдЦूрдм рдЪिрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдкрдв़े-рд▓िрдЦे рд╕рдоाрдЬ рдХे рджोрд╣рд░े рдЪрд░िрдд्рд░ рд╡ाрд▓े рдкुрд░ुрд╖ों рдФрд░ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рдЦूрдм рд▓рддाрдб़ा рд╣ै। рд╕्рдд्рд░िрдпों рдкрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмाрд░-рдмाрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдХिрдпा рд╣ै, рдЙрдирдХी рднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХा рдЙрдЬ्рд╡рд▓ рдЪрд░िрдд्рд░ рд╣ो, рд╡े рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рд╕्рд╡ाрд░्рдеों рдХे рд▓िрдП рд╕рдордЭौрддा рди рдХрд░ें। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рдРрд╕े рджृрд╢्рдпों рдХो рджेрдЦा рд╣ै рдФрд░ рд╡िрдЪрд▓िрдд рд╣ुрдИ рд╣ैं। рдХрднी-рдХрднी рдЙрдирдХा  рднाрд╖ा-рд╕ंрдпрдо рдЖрдХ्рд░ाрдордХрддा рдХे рд╕ाрде рдЙрднрд░рддा рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рдЕрдкрдиा рд╕ौрди्рджрд░्рдп рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдорд░्рдпाрджाрдПँ рд╣ैं। рд╡े рдЬाрдирддी рд╕рдм рдХुрдЫ рд╣ैं рдФрд░ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрди्рджрддा рдкूрд░्рд╡рдХ рдЬिрддрдиा рдорди рд╣ोрддा рд╣ै, рдкाрдардХों рдХे рд╕ाрдордиे рдкрд░ोрд╕ рджेрддी рд╣ैं рдпा рдЬिрддрдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ैं рдЫिрдкा рд▓ेрддी рд╣ैं। рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░ рдЙрдирдХा рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।