Showing posts with label 202308H. Show all posts
Showing posts with label 202308H. Show all posts

рдЕрдиुрдХ्рд░рдордгिрдХा, рдЕрдЧрд╕्рдд 2023

рд╕ेрддु рд╡рд░्рд╖ 8, рдЕंрдХ 3, рдЕрдЧрд╕्рдд 2023


рд╕ेрддु рдХे рдкीрдбीрдПреЮ (PDF) рдбाрдЙрдирд▓ोрдб, рдХрд╡िрддा рдХोрд╢ рдкрд░

рд╕рдо्рдкाрджрдХीрдп: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा

рдХрдеा-рдХрд╣ाрдиी

рджृрд╢्рдп-рд╢्рд░рд╡्рдп

рд╕рдоीрдХ्рд╖ा

рдЖрд▓ेрдЦ, рд╡िрдорд░्рд╢, рд╡ рд╢ोрдз

рдЕрдиुрд╡ाрдж

рдзрд░ोрд╣рд░

рд╕्рддрдо्рдн

рдХाрд╡्рдп-рдЧीрдд-рдкрдж्рдп



рдЕрдо्рдоा рдмोрд▓ी (рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдХृрд╖्рдг)
(рд╣िंрджी: рдЧीрддि рдд्рдпाрдЧी)

Voices Within
рдЖрдзी рд╕рджी рдХा рдХिрд╕्рд╕ा
рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा
рдЖрдЬीрдЪी рд╡рдЪрдиे (рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдХृрд╖्рдг)
(рдорд░ाрдаी: рд╕рддीрд╢ рдмेंрдбीрдЧिрд░ी)

рдЫोрдЯी рд╕ी рдмाрдд (рд▓рдШुрдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा)


рдоाрдирд╡ीрдп рдЕрднिрдк्рд░ाрдпों рдХी рдбрдЧрд░
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЪंрдж्рд░рдоोрд╣рди рднрдг्рдбाрд░ी)


рдЕрдиुрд░ाрдЧी рдорди (рдХрдеा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЕрдиुрд░ाрдЧ рд╢рд░्рдоा)
рдЖрдЧ рд╕े рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рддрдХ
(рд▓ेрдЦрдХ: рдЕреЫीреЫ рд░ाрдп)
Basic Hindi 2 Workbook
(Sonia Taneja)

рдХुрдЫ рдФрд░ рд╕ुंрджрд░, рд░ोрдЪрдХ, рдЙрдкрдпोрдЧी, рдд्рд░ुрдЯिрд╣ीрди рдкुрд╕्рддрдХें рд╢ीрдШ्рд░ рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं
More books coming soon

рдЪंрдж्рд░рдпाрди, рд╕ौрд░-рдЕрднिрдпाрди, рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рд╢рдХ्рддि

рдЬрдпंрдд рдорд╣ाрдкाрдд्рд░
(22 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1928 – 27 рдЕрдЧрд╕्рдд 2023)
рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднाрд░рддीрдп рдХрд╡ि рдбॉ. рдЬрдпंрдд рдорд╣ाрдкाрдд्рд░ рдХा рдЕрд╡рд╕ाрди рднाрд░рддीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рдЕрдкूрд░्рдгрдиीрдп рдХ्рд╖рддि рд╣ै। рд╕ेрддु рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд╕рдо्рд╡ेрджрдиाрдПँ!

15 рдЕрдЧрд╕्рдд рдХो рд╡рд░िрд╖्рда рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рд░ाрдорджрд░рд╢ рдоिрд╢्рд░ рдЬी рдиे рдЕрдкрдиा рд╢рддрдХ рдЬрди्рдорджिрди рдордиाрдпा। рд╣ाрд░्рджिрдХ рдмрдзाрдЗрдпाँ! рдЗрд╕ рд╢ुрдн-рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдордиु рдЬी рдХा рдЖрд▓ेрдЦ ‘рдкрде рд╕ूрдиा рд╣ै рддुрдо рд╣ो, рд╣рдо рд╣ैं, рдЖрдУ рдмाрдд рдХрд░ें’ рдЗрд╕ рдЕंрдХ рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ै।

рднाрд░рддीрдп рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рджुрдиिрдпा рднрд░ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ै। рдХреЬрд╡े рдХрд░ेрд▓े рдХो рд╣рдо рдирдордХीрди рднी рдмрдиा рджेрддे рд╣ैं, рдФрд░ рдоीрдаा рднी। рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рдирд╣ीं рдХि рдЪंрдж्рд░рдпाрди-3 рдХे рдЕрд╡рддрд░рдг рдХे рд▓िрдпे рднाрд░рдд рдиे рдЪंрдж्рд░рдоा рдХा рдЕрдЫूрддा рдЕंрдзрдХ्рд╖ेрдд्рд░, рджрдХ्рд╖िрдгी рдз्рд░ुрд╡ рдЪुрдиा, рдЬिрд╕рдХा рдиाрдордХрд░рдг рдЕрдм рд╢िрд╡-рд╢рдХ्рддि рдмिंрджु рд╣ुрдЖ рд╣ै।рдЪंрдж्рд░рдпाрди-3 рдХे рд╕рдлрд▓ рдЕрднिрдпाрди рдХे рдмाрдж рднाрд░рдд рдХे рд╕ूрд░्рдп-рдЕрднिрдпाрди рдХे рд▓िрдпे 'рдЖрджिрдд्рдп рдПрд▓ рд╡рди' рд╢рдиिрд╡ाрд░ 2 рд╕िрддрдо्рдмрд░ рдХो PSLV-C57 рдж्рд╡ाрд░ा рднेрдЬा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрди рдЕрднिрдпाрдиों рдиे рднाрд░рдд рдХो рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖-рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ-рддрдХрдиीрдХ рдХे рдЕрдЧ्рд░рдгी рдкंрдХ्рддि рдоें рдЕрдХाрдЯ्рдп рд╕्рдеाрди рджिрд▓ाрдпा рд╣ै।

рд░ाрдорджрд░рд╢ рдоिрд╢्рд░
рдХुрдЫ рджрд╢рдХ рдкрд╣рд▓े рдЬрдм рд╕ूрдЪрдиा рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднाрд░рдд рдХो рдкрд╣рдЪाрди рдоिрд▓рдиे рд▓рдЧी рдеी рддрдм рднाрд░рдд рдХी рдирдпी-рдирдпी рд╕рдлрд▓рддा рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░рдиा рдЕрдиेрдХ рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдпे рдХрдаिрди рдеा। рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै, рдкреЬोрд╕िрдпों рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рд╕ैрдиिрдХ, рдореЫрд╣рдмी, рдФрд░ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рддाрдиाрд╢ाрд╣िрдпों рд╕े рдШिрд░ा рдПрдХ рдирд╡ोрджिрдд рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдЬिрд╕े рдЖреЫाрджी рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕рджिрдпों рддрдХ рдиिрд░ंрддрд░ рдиोрдЪा-рдЦрд╕ोрдЯा рдЧрдпा, рдЬो рддрдм рдЕрд╢िрдХ्рд╖ा, рдФрд░ рд╡िрдкрди्рдирддा рд╕рд╣िрдд рднाँрддि-рднाँрддि рдХे рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рд╕े рднी рдЬूрдЭ рд░рд╣ा рдеा, рдЙрдЪ्рдЪ рддрдХрдиीрдХ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЙрди्рдирддि рдХैрд╕े рдХрд░ рд╕рдХрддा рдеा, рд╡рд╣ рднी рддрдм, рдЬрдм рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд░ांрддि рдоें рдЙрд╕े рд╕िंрдЧाрдкुрд░, рд╣ॉрдЩ्рдЧрдХॉрдЩ्рдЧ, рддाрдЗрд╡ाрди, рдХोрд░िрдпा, рдФрд░ рдЬाрдкाрди рдЬैрд╕े рдЫोрдЯे рджेрд╢ों рд╕े рднी рдкिрдЫреЬा рдоाрдиा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ो, рдЙрд╕рдХी 5% рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рдк्рд░рдЧрддि рдХो рдХрдорддрд░ рдоाрдирдХрд░ 'рд╣िंрджू рд░ेрдЯ рдСреЮ рдЧ्рд░ोрде' рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ो, рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдХो рдЧрддिрдоाрди рдмाрдШ рдФрд░ рдб्рд░ैрдЧрди рдХрд╣рдХрд░ рдЙрд╕े рд╕ुрд╕्рдд рд╣ाрдеी рдХी рдЙрдкाрдзि рджी рдЧрдпी рд╣ो। рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд░ांрддि рдоें рднाрд░рдд рдзीрдоा рдЕрд╡рд╢्рдп рдеा рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХाрд░рдг рдеे। рд╕рджिрдпों рдХी реЪुрд▓ाрдоी рдиे рди рдХेрд╡рд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдмрд▓्рдХि рдЖрдд्рдорд╕рдо्рдоाрди рдХा рднी рдиिрд░ंрддрд░ рджрдорди рдХिрдпा рдеा। рдЕंрдЧ्рд░ेреЫ рдЬрдм рдЧрдпे рдеे рдЕрдзिрдХांрд╢ рднाрд░рдд рдоें рд╕ीрд╡ेрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рддрдХ рдирд╣ीं рдеी।

рддрдм рдХे рддрдеाрдХрдеिрдд рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХा рдз्рдпाрди рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдирд╣ीं рдеा рдХि рджेрд╢ рдХी рдЕंрдХिрдд рдЗрдХॉрдиॉрдоी рдХे рд╕рдоांрддрд░ рдПрдХ рдЕрдиंрдХिрдд рдЗрдХॉрдиॉрдоी рднी рдЪрд▓ рд░рд╣ी рдеी рдЬिрд╕рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рднाрд░рддीрдп рдЖँрдХреЬे рдЕंрдбрд░-рд░िрдкोрд░्рдЯेрдб рдеे। рдмेрд╢реШ, рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдХрд░ों рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЖрдп рднी рд╕ीрдоिрдд рдеी। рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ рднी рдЗрд▓्рдо рдирд╣ीं рдеा рдХि рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд░ांрддि рдХे рд▓िрдпे рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдоूрд▓рднूрдд рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкреЬрддी рд╣ै рд╡рд╣ рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рд╡िрд╢ाрд▓, рдмрд╣ुрд╕ंрдЦ्рдпрдХ, рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ, рдФрд░ рддुрд▓рдиाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдиुрд╢ाрд╕рдирд╣ीрди рджेрд╢ рдоें рдЕрди्рдп рдирди्рд╣े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ों рдХे рдоुрдХाрдмрд▓े рдзीрдоी рд╣ी рд╣ोрдиी рдеी। рд▓ेрдХिрди рднाрд░рдд рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрдЬ्рдЮाрди рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╕े рдЕрдкрд░िрдЪрдп рдХा рдеा। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдЕрдиेрдХ рдРрд╕े рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рдоूрд▓рднूрдд рддрдд्рдд्рд╡ рд╣ैं рдЬो рдЙрд╕े рдоाрд╕-рдоैрди्рдпुрдлेрдХ्рдЪрд░िंрдЧ рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдХрд▓ा, рддрдеा рд╡ैрдЪाрд░िрдХ-рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╢ेрд╖ рд╕ंрд╕ाрд░ рд╕े рдХрд╣ीं рдЖрдЧे рд░рдЦрддे рд╣ैं। рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдкрдХ्рд╖рд╣ीрдирддा рдХी рдмाрдд рд╣ो рдпा рд╡ैрд╡िрдз्рдп рдХी рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдФрд░ рдорддрднेрдж рдХे рдЖрджрд░ рдХी, рднाрд░рдд рд╕рдордп рд╕े рдЖрдЧे рдЪрд▓ा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╕िрдж्рдзांрдд, рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕рдорди्рд╡рдп, рдФрд░ рдЪिंрддрди рдХी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╣ै। рдЙрдд्рдкाрджрди рдФрд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдХрдаिрди рдирд╣ीं рд▓ेрдХिрди рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд░ांрддिрдпों рдХे рдоूрд▓ рдоें рд░рд╣ी рджाрд╕рдд्рд╡, рд╢ोрд╖рдг, рддाрдиाрд╢ाрд╣ी рддрдеा рдЕрди्рдп рджुрд╖्рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпाँ 'рд╕рдд्рдпрдоेрд╡ рдЬрдпрддे рдиाрдиृрддрдо्' рдХे рднाрд░рддीрдп рдЪрд░िрдд्рд░ рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдпे рдЙрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЪीрди рдЬैрд╕ी рджрдордирдХाрд░ी рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рддाрдиाрд╢ाрд╣िрдпों рд╕े рддुрд▓рдиा реЪрд▓рдд рд╣ै। рднाрд░рдд рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╕े рдЕрдкрд░िрдЪिрдд рдЬрди рдХे рд▓िрдпे рднाрд░рдд рдХे рдЙрдд्рдеाрди рдХी рдмाрдд рди рд╕ोрдЪ рдкाрдиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдеा।

рджो-рдвाрдИ рджрд╢рдХ рдкрд╣рд▓े рдЪीрди рдЧрдпे рдПрдХ рднाрд░рддीрдп рд▓ेрдЦрдХ рдиे рд╡рд╣ाँ рдХी рд╕реЬрдХों рдФрд░ рд╡ाрд╣рдиों рдХी рддाрд░ीреЮ рдХрд░рдХे, рдб्рд░ाрдЗрд╡рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рди рд╕рдордЭрдиे рдХा реЫिрдХ्рд░ рдХिрдпा рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рдЪिंрддा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд▓िрдЦा рдХि рдпрджि рдЪीрдиी рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рд╕ीрдЦ рдЧрдпे рддो рднाрд░рдд рдХा рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा। рдоुрдЭे рдкреЭрдХрд░ рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рд╣ुрдЖ рдеा рдХि рдЙрдирдХे рдорди рдоें рдпрд╣ рдмाрдд рдирд╣ीं рдЖрдпी рдХि рдпрджि рднाрд░рдд рдоें рд╕реЬрдХें рд╕ुрдзрд░ рдЬाрдпेंрдЧी рддो рдЪीрди рдХा рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा। рд╕ूрдЪрдиा-рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдоें рднाрд░рдд рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХे рдЖрд░рдо्рднिрдХ рдХाрд▓ рдоें рдЕрдиेрдХ рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдиे рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рдЧрддि рдХा рд╢्рд░ेрдп рднाрд░рдд рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рднाрд╖ा рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдФрд░ рдкрд░ोрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд░ाрдЬ рдХो рджिрдпा рдеा। рд╡े рднूрд▓ рдЧрдпे рдХि рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рди рдЬाрдирдиे рд╡ाрд▓े рдмрд╣ुрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рднाрд░рддीрдп рднी рдЕрдкрдиी рдоाрддृрднाрд╖ा рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдПрдХ рдпा рджो рдЕрди्рдп рднाрд╖ाрдПँ рдмोрд▓рддे-рд╕рдордЭрддे рд╣ैं। рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХी рднाрд╖ा рдпрджि рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХी рдЬрдЧрд╣ рдЬाрдкाрдиी рдпा рд╕्рд╡ाрд╣िрд▓ी рд╣ोрддी рддो рдмрд╣ुрднाрд╖ी рднाрд░рддीрдпों рдХो рдЙрд╕े рдЕрдкрдиाрдиे рдоें рдЕрдзिрдХ рд╕рдордп рдирд╣ीं рд▓рдЧрддा। рдмाрдд рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рдХी рдирд╣ीं, рднाрд╖ाрдпी рд╡ैрд╡िрдз्рдп рдХी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХी рд╣ै। рд╡ैрд╕े рднी рд╕реЬрдХ рдмрдиाрдиा рдПрдХ рдирдпी рднाрд╖ा рд╕рдордЭрдиे-рдЕрдкрдиाрдиे рдЬैрд╕ा рдЬрдЯिрд▓ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ-рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं।

рд╕рди् 2007 рдоें рд╕्рд░рдЬिрдд 'рдЗंрдбिрдпा рдПреЫ рдПрди рдЖрдИрдЯी рд╕ुрдкрд░рдкॉрд╡рд░' (India as an IT superpower: Strategy for success) рдоें рдоैंрдиे рдЬो рдХुрдЫ рднी рдХрд╣ा рдеा рд╡рд╣ рд╕рдм рдЖрдЬ рд╕рдЪ рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै। рдЖрдЬ рднाрд░рддीрдп рдЧूрдЧрд▓ рдФрд░ рдоाрдЗрдХ्рд░ोрд╕ॉреЮ्рдЯ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ी рдирд╣ीं, рдпूрд░ोрдк рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ाрдЬрдиेрддा рднी рд╣ैं। рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рдоैंрдиे рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдз्рдпाрди рджिрд▓ाрдпा рдеा рдХि рдЙрдЪ्рдЪ-рддрдХрдиीрдХ рдХे рд▓िрдпे рднाрд░рдд рдХी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╢рдХ्рддि рдЖрдИ-рдЯी рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓ी рдирд╣ीं рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें, рдФрд░ рдЙрди рд╕рдм рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЪрдордХेрдЧी рд╣ी рдЬрд╣ाँ, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдФрд░ рдЕрдоूрд░्рдд рд╕ोрдЪ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।  

рдк्рд░рд╢्рдиोрдкрдиिрд╖рдж् рд╕े рдЖрдЬ рддрдХ рднाрд░рддीрдп рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫрдиे рдХी рд╣ै, рдЬ्рдЮाрди рдЕрд░्рдЬिрдд рдФрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рдХрд░рдиे рдХी рд╣ै। рд╕рди् 1848 рдоें рдмॉрд╕्рдЯрди, рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рдкрд╣рд▓ा рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп рдмрдирдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдкрд╢्рдЪिрдо рдоें рдЬрди-рд╕ाрдоाрди्рдп рдХे рд▓िрдпे рдкुрд╕्рддрдХें рдЖрднिрдЬाрдд्рдп рд╡िрд▓ाрд╕ рд╕े рдХрдо рдирд╣ीं рдеीं рдЬрдмрдХि рднाрд░рдд рдоें рд╢्рд░ुрддि, рдХрдеाрд╡ाрдЪрди, рдЙрдкрджेрд╢, рджोрд╣े-рдЪौрдкाрдИ, рдФрд░ рд▓ीрд▓ा-рдоंрдЪрди рдЬैрд╕े рдЕрдиेрдХ рд╕ाрдзрдиों рдж्рд╡ाрд░ा рдЧ्рд░ंрдеीрдп рдЬ्рдЮाрди рдХो рдЬрди-рд╕ाрдоाрди्рдп рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдпा рдЬाрддा рд░рд╣ा рдеा। рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдХрд╣ेंрдЧे рдХि рд╡рд╣ рдЧ्рд░ंрдеीрдп рдЬ्рдЮाрди рдЖрдзुрдиिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдирд╣ीं рдеा рдЙрди्рд╣ें рдЗрд╕ рд╕рдо्рдмंрдз рдоें рджो рдмाрддें рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдкрд╣рд▓ी рдпрд╣ рдХि рдмाрдд рдЬ्рдЮाрди рдХे рдк्рд░рдХाрд░ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рд╕े рдХрд╣ीं рдЖрдЧे рдЬ्рдЮाрди рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХी рд╣ै, рдЬ्рдЮाрди рдХो рдк्рд░ोрдЯेрдХ्рдЯेрдб рдпा рдкेрдЯेंрдЯेрдб рдХрд░рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЙрд╕े рдкрдм्рд▓िрдХ рдбोрдоेрди рдоें рд▓ाрдиे рдХी рд╕рджिрдЪ्рдЫा рдХी рд╣ै। рджूрд╕рд░ी рдмाрдд рдпрд╣ рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд░ाрдЬ рдиे рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░ рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рдЬ्рдЮाрди рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рд░рдЦा рдеा рдХ्рдпोंрдХि рд╡े рднрдпрднीрдд рдеे рдХि рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдиैрд░ंрддрд░्рдп рднाрд░рддीрдпों рдХा рдЖрдпुрдз рдмрдирдХрд░ рдкрд░рддंрдд्рд░рддा рдХी рдмेреЬिрдпों рдХो рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рддोреЬ рд╕рдХрддा рдеा। рдкрд░рддंрдд्рд░рддा рдХे рджрд╢рдХों рдоें рднाрд░рдд рдкрд╢्рдЪिрдо рдоें рд╣ो рд░рд╣ी рдк्рд░рдЧрддि рд╕े рддो рдХाрдЯा рд╣ी рдЧрдпा рдпрд╣ाँ рдХे рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рдЬ्рдЮाрди рдХे рд╕्рд░ोрддों рдХो рднी рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдХे рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рддि рдПрдХ рдРрд╕ा рд╣ीрдирддाрдмोрдз рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдЬो рдЖрдЬ рднी рдмाрд░-рдмाрд░ рд╕рд░ рдЙрдаाрддा рдиреЫрд░ рдЖрддा рд╣ै। рдзрдиिрдХ рд╡рд░्рдЧ рд╡िрджेрд╢ рдЬाрдХрд░ рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рдеा рд▓ेрдХिрди рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рд░ुрдЪि рднाрд░рддीрдпों рдХो рд╢ेрд╖ рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рд╣ो рд░рд╣ी рдк्рд░рдЧрддि рд╕े рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрдиे рдХी рдмिрд▓्рдХुрд▓ рднी рдирд╣ीं рдеी।

1947 рдХे рдмाрдж рдкрд░рддंрдд्рд░рддा рдХी рдмेреЬिрдпाँ рдЯूрдЯीं рдФрд░ рднाрд░рддीрдпрддा рдХी рд╕ूрдЦी, рдоुрд░рдЭाрдпी рдмेрд▓ рдлिрд░ рд╕े рдкрд▓्рд▓рд╡िрдд рд╣ुрдИ। рд╣рдорд╕े рд╣ी рдЕрд▓рдЧ рд╣ुрдП рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдоें рдЖрдЬрдХрд▓ рдЕрддि-рдиैрд░ाрд╢्рдп рдФрд░ рдЕрд╡рд╕ाрдж рдХी рд╕्рдеिрддि рд╣ै। рд╡े рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдкा рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рд╡े рднाрд░рдд рд╕े рдХрдм рдФрд░ рдХ्рдпों рдкिрдЫреЬ рдЧрдпे। рдХ्рдпा рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рд╡ाреШрдИ рдЗрддрдиा рдХрдаिрди рд╣ै? рдХाрд╢, рдХрд░्рдо-рдлрд▓ рд╕िрдж्рдзांрдд рдоें рдПрдХ рдк्рд░ीрд╡्рдпू рдмрдЯрди рднी рд╣ोрддा рддो рдЬिрди्рдиा рд╕े рдзोрдЦा рдЦाрдиे рд╡ाрд▓े рдЙрд╕рдХी рдЪाрд▓ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рджूрд░рдЧाрдоी рджुрд╖्рдкрд░िрдгाрдоों рд╕े рдЪेрдд рд░рд╣ рдкाрддे।

рдЗрд╕ рдорд╣ीрдиे рдХैрдиेрдбा рдоें рдЯैрдЧ рдЯीрд╡ी рдк्рд░рд╕िрдж्рдзि рд╡ाрд▓े рдкрдд्рд░рдХाрд░ рддाрд╣िрд░ рдЕрд╕рд▓рдо рдЧोрд░ा рдХे рдк्рд░рдпрдд्рдиों рд╕े рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпाрдИ рднाрд╖ा-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдоें рдХैрдиेрдбा, рдФрд░ рднाрд░рдд рд╕рд╣िрдд рдЕрдиेрдХ рджेрд╢ों рд╕े рднाрдЧीрджाрд░ी рд╣ुрдИ। рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рд╕ेрддु рдкрдд्рд░िрдХा рднी рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рд╣ुрдИ। рд╕ेрддु рдХे рд▓िрдпे рдиाрд▓ंрджा рд╕рдо्рдоाрди рд╕्рдоृрддिрдЪिрд╣्рди рд╕्рдЯॉрдХрд╣ोрдо рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдк्рд░рдЦ्рдпाрдд рдкूрд░्рд╡ рдЖрдЪाрд░्рдп рдбॉ. рдЗрд╢्рддिрдпाреШ рдЕрд╣рдордж рдж्рд╡ाрд░ा рдбॉ. рд╕ंрдЧीрддा рд╢рд░्рдоा рддрдеा рдбॉ. рд╕ुрдиीрд▓ рд╢рд░्рдоा рдХो рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЖрдк рд╕рднी рдХो рдмрдзाрдИ рдХ्рдпोंрдХि рдЖрдкрдХा рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рд╕рдорд░्рдерди рд╣ी рд╕ेрддु рдХी рдкрд╣рдЪाрди рд╣ै।

рд╢ुрднाрдХांрдХ्рд╖ी,
рд╕ेрддु, рдкिрдЯ्рд╕рдмрд░्рдЧ
31 рдЕрдЧрд╕्рдд 2023 ✍️

рдХрд╣ाрдиी: рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ

рд╡िрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рд╕ंрджेрд╢

рд╡िрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рд╕ंрджेрд╢

рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкрдХ, рдкी.рдЬी. рд╣िрди्рджी рд╡िрднाрдЧ, рдоाрд░्рдЦрдо рдХॉрд▓ेрдЬ, рд╣рдЬाрд░ीрдмाрдЧ, рдЭाрд░рдЦंрдб,рднाрд░рдд
рджूрд░рднाрд╖: +91-943 019 3804
рдИрдоेрд▓: sandesh.vijay@gmail.com


рдкрди्рдж्рд░рд╣ рдЕрдЧрд╕्рдд рдХा рджिрди। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрд░्рд╡। рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджिрд╡рд╕। рдЧрд▓ी-рдоुрд╣рд▓्рд▓े рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╣рд░ рдЪौрдХ-рдЪौрд░ाрд╣े рдоें рдк्рд░рднाрдд-рдлेрд░िрдпाँ рдЪрд▓ рд░рд╣ी рд╣ैं। рджेрд╢рднрдХ्рддि рдЧीрддों рдФрд░ рдЬрдпрдХाрд░ों рд╕े рдХॉрд▓ोрдиी рдХा рдХोрдиा-рдХोрдиा рдЧुंрдЬाрдпрдоाрди рд╣ै рдФрд░ рдЗрди рдЧूँрдЬрддे рд╣ुрдП рд╕्рд╡рд░ों рдХे рдмीрдЪ рд╢рд╢ांрдХ рдЪाрд▓ीрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдХी рдЕрдкрдиी рд╕्рдоृрддिрдпों рдоें рд▓ौрдЯ рдЖрдпा рд╣ै। рдЙрди рд╕्рдоृрддिрдпों рдоें рдЙрд╕рдиे рджेрдЦा рдХि рдЙрд╕рдХा рдмाрд▓рд╕рдЦा рдФрд░ рд╕рд╣рдкाрдаी рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рднाрд░рддрдоाрддा рдХी рдЬрдп, рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджिрд╡рд╕ рдЬिंрджाрдмाрдж, рд╕рдмрд╕े рдк्рдпाрд░ा рддिрд░ंрдЧा рд╣рдоाрд░ा рдЬैрд╕े рдиाрд░े рд▓рдЧाрддा рд╣ुрдЖ рд╣ाрде рдоें рдХाрдЧрдЬ рдХा рдЫोрдЯा-рд╕ा рддिрд░ंрдЧा рдФрд░ рдХाрдЧрдЬ рдХा рд╣ी рддिрд░ंрдЧे рдЫाрдкрд╡ाрд▓ी рдЯोрдкी рдкрд╣рдиे рдкूрд░ी рдХॉрд▓ोрдиी рдоें рдЧрд░्рд╡ рд╕े рд╕ीрдиा рддाрдиे рдШूрдо рдЧрдпा। рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджिрд╡рд╕ рдХ्рдпा рд╣ै? рдЖрдЬाрджी рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं ? рд╢ाрдпрдж рдЙрд╕ рдЕрдмोрдз рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХो рдоाрд▓ूрдо рдирд╣ीं рд╣ै। рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдиे рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджिрд╡рд╕ рдХे рд╢ुрдн рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рдХॉрд▓ोрдиी рдоें рдк्рд░рднाрдд-рдлेрд░ी рдХрд░рддे рд╣ुрдП рджेрдЦा рддो рдЙрд╕рдиे рдЙрд╕рдХा рдЕрдиुрдХрд░рдг рдХिрдпा। рд▓ेрдХिрди, рдЙрд╕рдХे рдЗрд╕ рдЕрдиुрдХрд░рдг рдоें рднी рдЧрдЬрдм рдХा рдЙрдд्рд╕ाрд╣, рдЬोрд╢ рдФрд░ рд╢рдХ्рддि рдеी। рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧों рдХी рддрд░рд╣ рдЙрд╕рдХा рднी рд╕ीрдиा рдЧрд░्рд╡ рд╕े рдЪौреЬा рдеा рдХ्рдпोंрдХि рдХрд▓ рд╣ी рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рд╕्рдХूрд▓ рдХे рд╡рд░्рдЧ-рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕े рд╕ुрдиा рдеा рдХि рдЖрдЬ рд╣ी рдХे рджिрди рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХी рдЧुрд▓ाрдоी рд╕े рдЗрд╕ рджेрд╢ рдХो рдоुрдХ्рддि рдоिрд▓ी рдеी рдФрд░ рджेрд╢ рдЖрдЬाрдж рд╣ुрдЖ рдеा। рд╡рд╣ рдХॉрд▓ोрдиी рдХे рд╣ी рд╕рд░рдХाрд░ी рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рддीрд╕рд░ी рдХрдХ्рд╖ा рдХा рдЫाрдд्рд░ рдеा। рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдФрд░ рд╕्рдХूрд▓ों рдоें рд╣рд░ рд╡рд░्рд╖ рдХी рднांрддि рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рднी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджिрд╡рд╕ рдмреЬे рдзूрдо-рдзाрдо рд╕े рдордиाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा। рдк्рд░рднाрдд-рдлेрд░ी рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рднी рдЕрдкрдиे рд╕्рдХूрд▓ рдХे рдЭंрдбोрдд्рддोрд▓рди рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдЖ। рдЭंрдбोрдд्рддोрд▓рди рдХे рдЙрдкрд░ांрдд рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рддрд╣рдд рд░ंрдЧा-рд░ंрдЧ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рд╣ुрдП। рдмрдЪ्рдЪों рдиे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЧीрдд рдЧाрдП। рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХो рднी рдПрдХ рдЧीрдд рдЧाрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ा, рдЬिрд╕рдХे рдмोрд▓ рдеे- 
рдЖрдЬाрджी рдХी рдЦुрд▓ी рд╣рд╡ा рдоें, рдиिрдХрд▓े рд╕ीрдиा рддाрди рдХे,
рд╣рдо рдмрдЪ्рдЪे рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рдХे। рд╣рдо рдмрдЪ्рдЪे рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рдХे॥
рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХे рдЧाрдпрди рдХी рддाрди рдоें рдЧрдЬрдм рдХी рд▓ोрдЪ рдФрд░ рд╕ुрд░ीрд▓ी рдЖрд╡ाрдЬ рдоें рдЕंрддрд░्рдорди рдХो рдЫू рд▓ेрдиेрд╡ाрд▓ा рдЬाрджू рдеा, рдЬिрд╕рдиे рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдЬрди-рд╕рдоूрд╣ рдХो рдоंрдд्рд░-рдоुрдЧ्рдз рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рдЕрдирдЧреЭ рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХे рдЬाрджुрдИ рдЖрд╡ाрдЬ рд╕े рд╕рднी рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЪрдХिрдд рдеे। рдЧाрдпрди рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ी рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдЬрди-рд╕рдоूрд╣ рдиे рддाрд▓िрдпों рдХी рдЧреЬрдЧреЬाрд╣рдЯ рд╕े рди рдХेрд╡рд▓ рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХिрдпा рдмрд▓्рдХि рдкूрд░ी рднीреЬ рдХो рдпрд╣ рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ुрдЖ рдХि рд╣рдоाрд░े рдкूрд░्рд╡рдЬों рдиे рдХिрддрдиी рдХुрд░्рдмाрдиिрдпों рдХे рдмाрдж рдЗрд╕े рд╣ाрд╕िрд▓ рдХिрдпा рд╣ै। рдк्рд░рдзाрдиाрдЪाрд░्рдп рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХो рдЙрд╕рдХी рд╢ाрдирджाрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдкрд░ рдЦाрд╕ рддौрд░ рд╕े рдкुрд░рд╕्рдХृрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдкाрдХрд░ рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдЧрд░्рд╡िрдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा।
рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХॉрд▓ोрдиी рдХी рдЭोрдкреЬрдкрдЯ्рдЯी рдоें рдмреЬा рд╣ुрдЖ। рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдХॉрд▓ोрдиी рдоें рдЭाрдбू-рдкोрдЫा рдХрд░рддी рдеी рдФрд░ рдкिрддा рдЕрдкाрд░्рдЯрдоेंрдЯ рдоें рдЧाрд░्рдб рдеे। рдЕрднाрд╡ рдФрд░ рдЧрд░ीрдмी рдХे рдХाрд░рдг рд╕рдордп рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрд╕рдХी рдкреЭाрдИ рдЫूрдЯ рдЧрдпी। рдоिрдбिрд▓ рд╕े рдЖрдЧे рд╡рд╣ рдирд╣ीं рдкреЭ рд╕рдХा। рдЗрдХ्рдХीрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХा рд╣ोрддे-рд╣ोрддे рдЙрд╕рдХी рд╢ाрджी рдоाрд▓рддी рдиाрдо рдХी рдПрдХ рд╕ुंрджрд░-рд╕ुрд╢ीрд▓ рдХрди्рдпा рд╕े рд╣ो рдЧрдпी। рдЙрд╕े рдЕрдкрдиा рдШрд░ рд╕рдо्рд╣ाрд▓рдиा рдкреЬा। рдоाрддा-рдкिрддा рдХे рдЕрд╢рдХ्рдд рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХे рдХाрд░्рдп рдХा рджाрдпिрдд्рд╡ рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдФрд░ рдоाрд▓рддी рдХो рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдоिрд▓ा। рджाрдпिрдд्рд╡ рд╕рдо्рд╣ाрд▓рддे рд╣ी рд╡рд╣ рдоाрд▓рддी рд╕े рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рд╣ो рдЧрдпी। рдЬीрд╡рди рдХी рдЧाреЬी рдЦींрдЪрддे рд╣ुрдП рдХрдм рдЙрди рджोрдиों рдХी рдЬрд╡ाрдиी рдмीрдд рдЧрдпी рдФрд░ рд╡े рдпुрд╡ा рд╕े рдЕрдзेреЬ рд╣ो рдЧрдП, рдкрддा рдирд╣ीं рдЪрд▓ा।
рд╕ाрде рдЬीрддे рдФрд░ рдоेрд╣рдирдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдоाрд▓рддी рдФрд░ рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХो рджो рдмेрдЯे рдк्рд░рддीрдХ рдФрд░ рдкрд▓्рд▓рд╡ рддрдеा рдПрдХ рдмेрдЯी рд╕ुрдиीрддि рд╣ुрдИ। рд╡े рдЬрдм рд╕्рдХूрд▓ рдЬाрдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ुрдП рддो рдЙрди्рд╣ें рдХॉрд▓ोрдиी рдХे рд╣ी рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕्рдХूрд▓ рдоें рдкреЭрдиे рдХे рд▓िрдП рднेрдЬ рджिрдпा। рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдоाрд▓рддी рдпрд╣ рдЬाрдирддी рдеी рдХि рд╕рд░рдХाрд░ी рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдХी рджрд╢ा рд╢ोрдЪрдиीрдп рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрдиे рдХी рдкрдж्рдзрддि рдоें рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рдФрд░ рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдоें рднाрд░ी рдХрдоी рд╣ै। рдХिंрддु, рд╡рд╣ рдпрд╣ рднी рдЬाрдирддी рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕्рдХूрд▓ों рдоें рдпोрдЧ्рдп рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдХрдоी рдирд╣ीं рд╣ै। рд╡े рд╣ैं, рдкрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрдиे рдХे рдХाрдо рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдвेрд░ рд╕ाрд░े рдХाрдо рд╕ौंрдк рджिрдпे рдЬाрддे рд╣ैं। рдоाрд▓рддी рдХे рджोрдиों рдмेрдЯे рдФрд░ рдмेрдЯी рдоेрдзाрд╡ी рдФрд░ рдкрд░िрд╢्рд░рдоी рдеे। рдоूрд▓рднूрдд рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдХी рдХрдоी рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рддीрдиों рд╣ी рдоैрдЯ्рд░िрдХ рдк्рд░рдердо рд╢्рд░ेрдгी рд╕े рдЙрдд्рддीрд░्рдг рд╣ुрдП। рд╢рд╣рд░ рдЬाрдХрд░ рд╕्рдиाрддрдХ рдХिрдпा। рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рдмैрдаे рдФрд░ рдЕрдЪ्рдЫी рдиौрдХрд░ी рдоें рдЪрд▓े рдЧрдП। рдиौрдХрд░ी рдоें рдЖрдиे рдХे рдмाрдж рдмрдЪ्рдЪे рдЪाрд╣рддे рдеे рдХि рдоाँ-рдмाрдмूрдЬी рдХाрдо рдЫोреЬ рджें рдФрд░ рдЖрд░ाрдо рдХрд░ें। рдЗрд╕рд▓िрдП рдмреЬे рдмेрдЯे рдк्рд░рддीрдХ рдиे рдХрд╣ा- рдоाँ! рдЕрдм рдЖрдкрдХी рдЙрдо्рд░ рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХी рдирд╣ीं рд╣ै। рдкाрдкा рднी рдЕрдм рдЧाрд░्рдб рдХा рдХाрдо рдХрд░рддे-рдХрд░рддे рдердХрдиे рд▓рдЧे рд╣ैं। рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрдЧा рдЖрдк рджोрдиों рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рд░рд╣ें।
рджूрд╕рд░े рдмेрдЯे рдкрд▓्рд▓рд╡ рдиे рдХрд╣ा- рдЖрдк рджोрдиों рдХी рд╕ोрдЪ рдФрд░ рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдиे рд╣рдоें рдпрд╣ाँ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдпा рд╣ै। рд╣рдо рдЖрдЬ рдЬो рдХुрдЫ рднी рд╣ैं рдЖрдкрдХे рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рд╕े рд╣ैं। рд╣рдоें рдЖрдкрдХा рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рдЪाрд╣िрдП।
рдмेрдЯी рд╕ुрдиीрддि рднाрд╡ुрдХ рд╣ो рдЧрдпी- рдХुрдЫ рдХрд╣рддी рдЙрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЖँрдЦों рдоें рдЖँрд╕ू рдЖ рдЧрдП। рдХेрд╡рд▓ рдЗрддрдиा рдХрд╣ рдкाрдпी- рдоाँ, рдоेрд░े рд╕ाрде рд░рд╣ो।
рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рд╕े рдЗрддрдиा рд▓рдЧाрд╡ рдкाрдХрд░ рдоाрд▓рддी рдФрд░ рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рднाрд╡рдк्рд░рд╡рдг рд╣ो рдЧрдП। рдЧрд▓ा рднрд░ рдЖрдпा। рд░ूंрдзे рд╕्рд╡рд░ рд╕े рдоाрд▓рддी рдиे рдХрд╣ा- рдоेрд░े рдмрдЪ्рдЪों, рдоैं рддुрдо рддीрдиों рдХी рднाрд╡рдиाрдУं рдХा рдХрдж्рд░ рдХрд░рддी рд╣ूँ। рдЕрднी рд╣рдо рджोрдиों рдХे рд╕्рд╡ांрдЧ рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕ी рдкेрд╢े рд╕े рд╣рдордиे рддुрдо्рд╣ें рдЗрддрдиा рдпोрдЧ्рдп рдЕрд╡рд╢्рдп рдмрдиाрдпा рд╣ै рдХि рддुрдо рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдкाँрд╡ों рдкрд░ рдЦреЬे рд╣ो рд╕рдХो। рдкрд░, рдЕрднी рд╣рдоें рдЕрдкрдиा рдХाрдо рдХрд░рдиे рджो। рдЬрдмрддрдХ рд╣рдо рдпрд╣ рдХाрдо рдХрд░ेंрдЧे, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд░рдЦो рдХि рдХॉрд▓ोрдиी рдоें рдХोрдИ рдирд╣ीं рдЬाрди рдкाрдпेрдЧा рдХि рдоेрд░े рдмрдЪ्рдЪे рдиौрдХрд░ी-рдкेрд╢े рдоें рд╣ैं। рддुрдо рд╕рдм рдмेрдл्рд░िрдХ рд╣ोрдХрд░ рдЕрдкрдиा-рдЕрдкрдиा рджाрдпिрдд्рд╡ рдиिрднाрдУ। рдоेрд░ा рджूрдз рдХрд▓ंрдХिрдд рди рд╣ो, рдЗрд╕рдХा рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा। рдЗрддрдиा рдХрд╣рдХрд░ рдоाрд▓рддी рдЪुрдк рд╣ो рдЧрдпी। рдоाँ рдХा рдоाрди рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдмрдЪ्рдЪे рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдп-рд╕्рдерд▓ рдоें рд▓ौрдЯ рдЧрдП।
рд╢рд╢ांрдХ рдиे рдмрдЪрдкрди рд╕े рдпुрд╡ा рд╣ोрдиे рддрдХ рдоाрд▓рддी рдХो рдЕрдкрдиे рдл्рд▓ैрдЯ рдоें рдЭाрдбू-рдкोंрдЫा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рджेрдЦा рд╣ै। рд╡рд╣ рдЙрд╕ी рдХॉрд▓ोрдиी рдоें рдЦेрд▓ा рдФрд░ рдмреЬा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдпुрд╡ा рдоाрд▓рддी рдХो рдЙрд╕рдиे рджिрди-рд░ाрдд рдХोрд▓्рд╣ू рдХे рдмैрд▓ рдХी рддрд░рд╣ рдЦрдЯрддे рд╣ुрдП рджेрдЦा рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрд╕рдХा рджुрд░्рдпोрдЧ рдеा рдХि рдПрдХ рдХाрдо рдХे рдЦрдд्рдо рд╣ोрддे рд╣ी рджूрд╕рд░ा рдХाрдо рдЙрд╕рдХे рд╕ाрдордиे рдЖ рдЬाрддा рдеा। рдХрдИ рдШрд░ों рдоें рд╡рд╣ рдЭाрдбू-рдкोрдЫा рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдмрд░्рддрди рдоांрдЬрдиे рддрдХ рдХा рдХाрдо рдХрд░рддी рдеी। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕े рд╕рднी рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рд╣ी рдХрд╣рддे рдеे। рдкूрд░ी рдХॉрд▓ोрдиी рдоें рд╡рд╣ рдоाрд▓рддी рд╕े рдХрдо рдФрд░ рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдЬाрдиी-рдкрд╣рдЪाрдиी рдЬाрддी рдеी। рд╕рднी рдЙрд╕े рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдХे рдиाрдо рд╕े рд╣ी рдкुрдХाрд░рддे рдеे। рдХрдИ рддो рдЙрд╕рдХा рдиाрдо рддрдХ рдирд╣ीं рдЬाрдирддे рдеे। рд╣рд░ рдШрд░ рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рдиे рдХाрдо рдХा рд╕рдордп рддрдп рдХрд░ рд░рдЦा рдеा। рдЗрддрдиी рдоेрд╣рдирдд рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдорд╣ंрдЧाрдИ рдХी рдоाрд░ рдХे рдХाрд░рдг рдЙрд╕рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░рд╡ाрд▓ों рдХो рджो рдЬूрди рдХी рд░ोрдЯी рдаीрдХ рд╕े рдирд╕ीрдм рдирд╣ीं рдеी। рд╢рд╢ांрдХ рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рддा рдеा рдХि рдпрд╣ рдЗрд╕ рджेрд╢ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ-рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рджोрд╖ рд╣ै рдХि рдЬो рд╢्рд░рдордЬीрд╡ी рд╣ैं, рдЕрдердХ рд╢्рд░рдо рдФрд░ рдкрд╕ीрдиा рдмрд╣ाрддे рд╣ैं, рдкрд╕ीрдиा рдмрд╣ाрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЙрдирдХी рд╕्рдеिрддि рдлрдЯेрд╣ाрд▓ рд╣ै рдЬрдмрдХि рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдРрд╕े рд╣ैं рдЬो рдмिрдиा рд╢्рд░рдо рдХे рдоाрд▓ाрдоाрд▓ рд╣ैं। рд╢рд╢ांрдХ рдХो рд▓рдЧрддा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдЖрдЦिрд░ рдРрд╕ा рдХ्рдпों рд╣ै ? рдХि, рдПрдХ рдЖрджрдоी рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░рд╡ाрд▓ों рдХा рдкेрдЯ рднрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдкрд╕ीрдиे рдХा рдоूрд▓्рдп рдЪुрдХाрддा рд╣ै рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рдмैрдаे-рдаाрд▓े рдорд╕्рддी рдХрд░рддा рд╣ै।
рдоाрд▓рддी рдХोрдИ рдмीрд╕ рдмрд░рд╕ рд╕े рд╣рд░ рд╕ुрдмрд╣ рд╕ाреЭे рдкाँрдЪ рдмрдЬे рд╕े рдХॉрд▓ोрдиी рдХे рдХрдИ рдШрд░ों рдоें рдЭाрдбू-рдкोंрдЫा рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ рдХे рдХाрдо рдоें рдЬुрдЯ рдЬाрддी рд╣ै। рдХ्рдпा рдЬाреЬा, рдХ्рдпा рдЧрд░рдоी рдФрд░ рдХ्рдпा рдмрд░рд╕ाрдд- рдЙрд╕рдХी рджैрдиंрджिрдиी рдоें рдХोрдИ рдлрд░्рдХ рдирд╣ीं рдкреЬрддा рд╣ै। рд╢рд╢ांрдХ рдиे рдк्рд░рдЪंрдб рдЧрд░्рдоी рдоें рдкрд╕ीрдиे рд╕े рд▓рдердкрде рдФрд░ рдкрд╕ीрдиे рдХे рд╕ूрдЦ рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рд▓ुрдиाрдИрд╡ाрд▓ी рд╕рдлेрджी рдЙрд╕рдХे рд╕ांрд╡рд▓े рдЪेрд╣рд░े рдоें рдкрдкреЬी рдХी рддрд░рд╣ рдЬрдорддे рд╣ुрдП рджेрдЦा рд╣ै, рддो рдмрд░рд╕ाрдд рдоें рднीрдЧрддे рд╣ुрдП рдФрд░ рдЬाреЬे рдоें рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдкрддрд▓ी-рд╕ी рд╕ूрддी рд╕ाреЬी рдоें рдаंрдв рд╕े рдаिрдаुрд░рддे рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ुрдП рднी рджेрдЦा рд╣ै। рд╡рд╣ рдЗрддрдиी рд╕्рд╡ाрднिрдоाрдиी рдеी рдХि рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рдиे рджрдпा рдЬैрд╕ी рднीрдЦ рдХो рдХрднी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा। рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдХोрд░ोрдиा рдЬैрд╕ी рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рджौрд░ рдоें рдЬрдм рдкूрд░े рджेрд╢ рдоें рд▓ॉрдХ-рдбाрдЙрди рд▓рдЧा рдеा рдФрд░ рдХрд╣ीं рдЖрдиे-рдЬाрдиे рдкрд░ рднी рдмंрджिрд╢ рдеी рддो рдЬैрд╕े рджुрдиिрдпा рдХे рд╕ाрд░े рдХाрдордЧाрд░ों рдХे рд▓िрдП рдХाрдо рдардк्рдк рд╣ो рдЧрдП рдеे, рдЧрд░ीрдм рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рд░ोрдЬी-рд░ोрдЯी рдХी рдХिрд▓्рд▓рдд рд╣ो рдЧрдпी рдеी рд╡ैрд╕े рд╣ी рдоाрд▓рддी рдХी рднी рд░ोрдЬी рдЫिрди рдЧрдпी рдеी рдФрд░ рд╡рд╣ рдПрдХ рддрд░рд╣ рд╕े рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╣ो рдЧрдпी рдеी। рдРрд╕ी рд╡िрд╖рдо рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рднी рдЙрд╕рдиे рдХिрд╕ी рдХे рдЖрдЧे рд╣ाрде рдирд╣ीं рдкрд╕ाрд░ा। рдЬो рдеोреЬी-рд╕ी рдкूрдЮ्рдЬी рдФрд░ рдЦाрдиे рдХे рд╕ाрдоाрди рдеे, рдЙрд╕ी рд╕े рдеोреЬा-рдеोреЬा рдХрд░рдХे рдЧुрдЬाрд░ा рдХрд░рдиा рд╕ीрдЦा। рдХिрд╕ी рдиे рджрдпाрд╡рд╢ рдХुрдЫ рджेрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рднी рдХि рддो рдЙрд╕рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдордиा рдХрд░ рджिрдпा। рдЬिрдирдХे рдШрд░ों рдоें рд╡рд╣ рдХाрдо рдХрд░рддी рдеी рдЙрдирдХे рдЬोрд░ рджेрдиे рдкрд░ рдЙрдирдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдЗрд╕ рд╢рд░्рдд рдкрд░ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдХि рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЕрдкрдиी рдордЬрджूрд░ी рд╕े рдЗрд╕े рдЪुрдХрддा рдХрд░ेрдЧी। рдЗрд╕ рдорд╣ाрдоाрд░ी рд╕े рдоाрд▓рддी рдЬैрд╕े рдХрд░ोреЬों рд▓ोрдЧों рдХे рдкेрдЯ рдкрд░ рдоाрд░ рдкреЬी рдеी рдФрд░ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХे рдХाрдордЧाрд░ों рдХो рдЗрд╕рдХा рдЦाрдоिрдпाрдЬा рднुрдЧрддрдиा рдкреЬा рдеा। рдРрд╕े рд╣ाрд▓ाрдд рдоें рдЬрдм рдХिрд╕ी рдХे рдкाрд╕ рдХाрдо рдирд╣ीं, рд░ोрдЯी рдирд╣ीं, рдкैрд╕े рдирд╣ीं рддрдм рд╢рд╢ांрдХ рдФрд░ рдЙрдирдХे рдХुрдЫ рд╕ाрдеी рд╡  рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡рдХ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рдк्рд░ाрдгों рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдХिрдпे рдмिрдиा рдЖрдЧे рдЖрдпे рдФрд░ рд╕ंрдХрдЯ рдоें рдШिрд░े рд▓ोрдЧों рдХो рдпрдеाрд╕ंрднрд╡ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХिрдпा। рдоाрд▓рддी рдХे рдоुрд╣рд▓्рд▓े рдоें рднुрдЦрдорд░ी рдЬैрд╕े рд╣ाрд▓ाрдд рдеे। рдЙрди рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡рдХों рдХे рд╕ाрде рдоाрд▓рддी рдЖрдЧे рдмреЭी рдФрд░ рд╕ंрдХрдЯ рд╕े рдШिрд░े рд▓ोрдЧों рдХे рдк्рд░ाрдг рдмрдЪाрдпे। рд░ाрд╣рдд рдХाрд░्рдп рд╕े рд▓ोрдЧों рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдеोреЬी рд╕्рдеिрд░рддा рддो рдЖрдпी, рдкрд░ рдпрд╣ рднी рдКँрдЯ рдХे рдоुँрд╣ рдоें рдЬीрд░ा рдХे рд╕рдоाрди рд╣ी рдеा। рд╢рд╢ांрдХ рдиे рджेрдЦा рдеा рдХि рдмेрдмрд╕ рдХाрдордЧाрд░-рд╕рдоाрдЬ рдЕрдкрдиी рдЬिंрджрдЧी рдмрдЪाрдиे рдХी рдЬрдж्рджोрдЬрд╣рдж рдоें рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рд▓рдЧा рд╣ुрдЖ рдеा। рдпрд╣ рд╕ंрдпोрдЧ рдеा рдХि рдХॉрд▓ोрдиी рдХी рдЭुрдЧ्рдЧी-рдЭोрдкреЬी рдоें рд░рд╣рдиेрд╡ाрд▓ों рдХो рд╡ाрдпрд░рд╕ рдиे рдЕрднी рддрдХ рдЫुрдЖ рдирд╣ीं рдеा। рдмाрд╡рдЬूрдж рдЗрд╕рдХे рд╡े рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рдЭोрдкреЬिрдпों рдоें рдХैрдж рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╡рд╢ рдеे। рдЭोрдкреЬ-рдкрдЯ्рдЯी рдХे рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рднूрдЦ рд╕े рдЗрддрд░ рдЬाрди рдмрдЪाрдиा рдкрд╣рд▓ी рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рдеी рдХ्рдпोंрдХि рдЕрдЧрд▓ा рд╕ंрдХрдЯ рдХिрд╕ рд░ूрдк рдоें рдЖрдпेрдЧा рдХोрдИ рдирд╣ीं рдЬाрдирддा рдеा। рдЬाрди рд╣ै рддो рдЬрд╣ाрди рд╣ै рдХे рддрд░्рдЬ рдкрд░ рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡ी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХे рд╕ाрде рдХрджрдо рд╕े рдХрджрдо рдоिрд▓ाрддी рд╣ुрдИ рдоाрд▓рддी рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рддрдд्рдкрд░ рдФрд░ рдоुрд╕्рддैрдж рдеी। рдоाрд▓рддी рдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рдЬैрд╕े рд╣рдордиे рднूрдЦ рдХो рд╣рд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХिрдпा рд╣ै, рд╣рдо рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рджूрд░ी рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдХे рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХो рднी рд╣рд░ाрдиे рдХा рдк्рд░рдпрдд्рди рдХрд░ेंрдЧे। рдоाрд╕्рдХ-рд╕ेрдиिрдЯाрдЗрдЬрд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╡ाрдпрд░рд╕ рд╕े рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХрд░рдиे рдХे рдЬрд░ूрд░ी рд╕ाрдоाрди рд╡ рджрд╡ा рдХे рд▓िрдП рд╡рд╣ рд╢рд╢ांрдХ рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕ाрдеी рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡рдХों рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рд░рд╣рддी рдеी। рдЕрдкрдиी рд╕ोрдЪ рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдХौрд╢рд▓ рд╕े рдоाрд▓рддी рдиे рдкूрд░े рдЭुрдЧ्рдЧी-рдЭोрдкреЬीрд╡ाрд╕िрдпों рдХो рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХी рдЪрдкेрдЯ рдоें рдЖрдиे рд╕े рдмрдЪा рд▓िрдпा рдеा। рджो рд╡рд░्рд╖ों рдХी рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рджौрд░ рдоें рд▓ोрдЧ рднूрдЦ рд╕े рдмिрд▓рдмिрд▓ाрдпे рдЬрд░ूрд░ рдеे, рдкрд░ рдоाрд▓рддी рдХी рд╕ूрдЭ-рдмूрдЭ рдФрд░ рддрдд्рдкрд░рддा рд╕े рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдХा рдиुрдХрд╕ाрди рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рдеा।
рдоाрд▓рддी рднрд▓े рд╣ी рдЕрдХुрд╢рд▓ рдХाрдордЧाрд░ рдеी, рдкрд░ рдХॉрд▓ोрдиी рдХा рд╣рд░ рдЖрджрдоी рдЙрд╕рдХी рдХрд░्рдордарддा, рдХрд░्рддрд╡्рдпрдкрд░ाрдпрдгрддा рдФрд░ рдИрдоाрдирджाрд░ी рдХा рдХाрдпрд▓ рдеा। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рд╣рд░ рдХाрдо рдХрд░ाрдиे рд╡ाрд▓े рдХी рдЪाрд╣рдд рд╣ोрддी рдеी рдХि рдоाрд▓рддी рдХो рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдпрд╣ाँ рдХाрдо рдкрд░ рд░рдЦे। рдХॉрд▓ोрдиी рдХे рдмрдЪ्рдЪे, рдмूреЭे рд╕्рдд्рд░िрдпाँ рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ рдЙрд╕рдХी рдИрдоाрдирджाрд░ी рд╕े рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХे рдЬрдЬ्рдмे рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рдеे। рд╢рд╢ांрдХ рдХॉрд▓ोрдиी рд╡ाрд▓ों рд╕े рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдХे рдХрд░्рдо рдФрд░ рд╢्рд░рдо рдХी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЙрд╕рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдоें рдХрд╣рддा рдеा рдХि рдИрдоाрдирджाрд░ी рд╡ैрднрд╡ рдХा рдоुँрд╣ рдирд╣ीं рдЬोрд╣рддी। рд╡рд╣ рддो рдоेрд╣рдирддрдХрд╢ों рдХे рдкрд╕ीрдиे рдкрд░ рдХिрд▓рдХाрд░िрдпाँ рдоाрд░рддी рд╣ै। рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдоाрд▓рддी рдХी рдИрдоाрдирджाрд░ी рдХे рдХрдИ рдРрд╕े рдХिрд╕्рд╕े рд╣ैं рдЬो рдХॉрд▓ोрдиीрд╡ाрд╕िрдпों рдХे рдмीрдЪ рд╕рджैрд╡ рдЪрд░्рдЪा рдХा рд╡िрд╖рдп рд░рд╣े рд╣ैं। рдоाрд▓рддी рдХो рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрдИ рдШрд░ों рдоें рдХिрддрдиे рд╣ी рд░ुрдкрдпे рд╡ рдХीрдорддी рд╕ाрдоाрди рдЧिрд░े рд╣ुрдП рдоिрд▓े рдЬिрд╕े рдЙрд╕рдиे рдкрд▓ंрдЧ рдпा рдЯेрдмрд▓ рдкрд░ рд░рдЦ рджिрдпा рдФрд░ рдЧृрд╣рд╕्рд╡ाрдоिрдпों рдХो рдмрддा рджिрдпा। рдПрдХ рдмाрд░ рдХी рдШрдЯрдиा рддो рд╢рд╢ांрдХ рдХी рд╕्рдоृрддिрдпों рдоें рдЖрдЬ рднी рдЬीрд╡ंрдд рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рдШрд░ рдоें рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдоाрд▓рддी рдХो рд▓ाрдЦ-рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рдХे рджो рдмंрдбрд▓ рдоिрд▓े। рдоाрд▓рддी рдиे рдЙрд╕े рдЙрдаाрдХрд░ рддुрд░ंрдд рд╢рд╢ांрдХ рдХी рдоाँ рдХो рджे рджिрдпे। рд╢рд╢ांрдХ рдХी рдоाँ рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдХी рдИрдоाрдирджाрд░ी рджेрдЦрдХрд░ рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЪрдХिрдд-рдЕрдЪंрднिрдд рдеीं। рдРрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдоें рдЗрддрдиे рд░ुрдкрдпे рджेрдЦрдХрд░ рдХिрд╕ी рднी рдЖрджрдоी рдХा рдИрдоाрди рдбोрд▓ рдЬाрддा рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдЪीрдЬ рд╣ी рдРрд╕ी рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЕрдЪ्рдЫे-рдЕрдЪ्рдЫों рдХे рдИрдоाрди рдбोрд▓ рдЬाрдпें। рдкрд░, рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдиे рдЕрдкрдиा рдИрдоाрди рдирд╣ीं рдбोрд▓рдиे рджिрдпा। рдХрдмीрд░ рдХी рд╡ाрдгी рдоें рдЬрд╕ рдХे рддрд╕ рдзрд░ рджीрди्рд╣ी рдЪрджрд░िрдпा। рд╢рд╢ांрдХ рдХी рдоाँ рдиे рдоाрд▓рддी рдХी рдИрдоाрдирджाрд░ी рдХे рдПрд╡рдЬ рдоें рдХुрдЫ рд░ुрдкрдпों рдХा рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рджेрдиा рднी рдЪाрд╣ा рддो рдЙрд╕рдиे рдмреЬी рд╡िрдирдо्рд░рддा рд╕े рд▓ेрдиे рд╕े рдордиा рдХрд░ рджिрдпा। рдоाрд▓рддी рдиे рдХрд╣ा рдкैрд╕ा рддो рд╣ाрде рдХा рдоैрд▓ рд╣ै рдоाрд▓рдХिрди। рдЖрдЬ рдХिрд╕ी рдХे рдкाрд╕ рд╣ै, рдХрд▓ рдХिрд╕ी рдХे рдкाрд╕ рд╣ोрдЧा। рдоैं рд╕िрд░्рдл рдЗрддрдиा рдЬाрдирддी рд╣ूँ рдХि рдЖрджрдоी рдХो рдИрдоाрдирджाрд░ी рд╕े рдЬीрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕ी рдоें рд╕рдЪ्рдЪी рд╢ांрддि рд╣ै। рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдХी рдЗрд╕ рдИрдоाрдирджाрд░ी рдХी рдЪрд░्рдЪा рдЪंрдж рдШंрдЯों рдоें рд╣ी рдкूрд░ी рдХॉрд▓ोрдиी рдоें рдлैрд▓ рдЧрдпी рдФрд░ рд╡рд╣ рдорд╣ीрдиों рддрдХ рдЪрд░्рдЪा рдХे рдХेрди्рдж्рд░ рдоें рд░рд╣ी। рдХॉрд▓ोрдиी рд╡ाрд▓ों рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рдиे рдПрдХ рдоिрд╕ाрд▓ рдкेрд╢ рдХिрдпा рдеा, рдЬो рдХिंрд╡рджंрддी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЖрдЬ рднी рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै। 
рдоाрд▓рддी рдХा рдкрддि рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдкाрд╕ рдХे рд╣ी рдПрдХ рдЕрдкाрд░्рдЯрдоेंрдЯ рдоें рдЧाрд░्рдб рдеा। рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рд╡рд╣ рд╣ँрд╕ोреЬ рдФрд░ рджिрд▓ेрд░ рдеा। рдоाрд▓рддी рдХी рдИрдоाрдирджाрд░ी рдХी рддрд░рд╣ рдЙрд╕рдХे рд╣ाрд╕्рдп рдХे рдХिрд╕्рд╕े рднी рджूрд░-рджूрд░ рддрдХ рдорд╢рд╣ूрд░ рдеे। рдмाрд▓्рдпрдХाрд▓ рд╕े рд╣ी рдиौрдЯंрдХी рдХे рдк्рд░рддि рдЙрд╕рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ुрдЪि рдеी। рдорд╕рдЦрд░े рдХा рдЕрднिрдирдп рд╡рд╣ рдЗрддрдиी рдЦूрдмी рдХे рд╕ाрде рдХрд░рддा рдеा рдХि рд▓ोрдЧ рд╣ँрд╕рддे-рд╣ँрд╕рддे рд▓ोрдЯ-рдкोрдЯ рд╣ो рдЬाрддे рдеे। рдкाрд╕-рдкреЬोрд╕ рдоें рдкрд░्рд╡-рдд्рдпोрд╣ाрд░ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЬрдм рдХрднी рдиौрдЯंрдХी рд╣ोрддी рдеी рддो рдиौрдЯंрдХी рдоें рдЖрдзी рднीреЬ рддो рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХे рдорд╕рдЦрд░ेрдкрди рдХो рджेрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ी рдЖрддी рдеी, рдЬिрд╕рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ंрдЦ्рдпा рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╣ोрддी рдеी। рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХा рдкाрд░्рдЯ рджेрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдиाрдЯрдХ рдХे рд╕ीрди рдХे рдЦрдд्рдо рд╣ोрдиे рдХा рдЗंрддрдЬाрд░ рдХрд░рддी рдеीं। рд╕рдЪ рддो рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдиौрдЯंрдХी рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХा рдЖрдХрд░्рд╖рдг рдиाрдЯрдХ рдоें рдХрдо рдФрд░ рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХे рдорд╕рдЦрд░ेрдкрди рдоें рдЕрдзिрдХ рдеा। рдиाрдЯрдХ рдХे рдЪрд▓рдиे рдХे рд╕рдордп рдк्рд░ाрдпः рд╣ी рд╡े рд╕ो рдЬाрддी рдеीं рдФрд░ рд╕ीрди рдХे рдЦрдд्рдо рд╣ोрддे рд╣ी рдЬाрдЧ рдЬाрддी рдеीं। рдЙрд╕ рджिрди рд╡ैрд╢ाрдЦी рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЖрдпोрдЬिрдд рдоेрд▓े рдоें рдиौрдЯंрдХी рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдеा। рдиौрдЯंрдХी рджेрдЦрдиेрд╡ाрд▓ों рдХी рднाрд░ी рднीреЬ рдЬрдоा рдеी। рдЗрд╕рдХा рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдЖрдХрд░्рд╖рдг рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХी рдХॉрдоेрдбी рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдорд╕рдЦрд░ाрдкрди рдеा। рдЖрдзी рд░ाрдд рдмीрдд рдЪुрдХी рдеी। рдиाрдЯрдХ рджेрдЦрддे-рджेрдЦрддे рд▓ोрдЧ рдКँрдШрдиे рд▓рдЧे рдеे। рдиाрдЯрдХ-рдоंрдбрд▓ी рдХो рд▓рдЧा рдХि рд▓ोрдЧ рдЕрдм рдКँрдШрдиे рд▓рдЧे рд╣ैं рддो рд╕ीрди рдХे рдЦрдд्рдо рд╣ोрддे рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоंрдЪ рдкрд░ рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХो рднेрдЬ рджिрдпा। рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХे рдоंрдЪ рдкрд░ рдЖрддे рд╣ी рднीреЬ рдоें рд╣рд▓рдЪрд▓ рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпी। рдКँрдШрддी рд╣ुрдИ рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдЭрдЯрдХे рдоें рдЬाрдЧ рдЙрдаीं। рдПрдХ рд╕्рдд्рд░ी рдиे рджूрд╕рд░ी рд╕्рдд्рд░ी рдХो рдЬрдЧाрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा-
рдЕрд░े, рдЙрдаो-рдЙрдаो, рджेрдЦो рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдЖ рдЧрдпा рд╣ै।
рджूрд╕рд░ी рд╕्рдд्рд░ी рдЖँрдЦ рдорд▓рддे рд╣ुрдП рдЙрдаी। 
рддीрд╕рд░ी рдиे рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХो рдорд╕рдЦрд░े рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рддो рд╣ँрд╕рдХрд░ рдХрд╣рдиे рд▓рдЧी- рдЗрд╕ी рдХो рджेрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рддो рдЗрддрдиी рд░ाрдд рддрдХ рдбрдЯी рд╣ुрдИ рд╣ूँ।
рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХी рджेрдЦा-рджेрдЦी рдФрд░ рд╣рд▓рдЪрд▓ рд╕े рдКँрдШрддे рд╣ुрдП рдкुрд░ुрд╖ рднी рдЬाрдЧ рдЧрдП।
рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХा рдорд╕рдЦрд░े рдХा рдЕрднिрдирдп рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ। рд╕рд░्рдХрд╕ рдХे рдЬोрдХрд░ рдХी рддрд░рд╣ рд▓ोрдЧों рдХो рдЗрддрдиा рд╣ँрд╕ाрдпा рдХि рдХुрдЫ рд╣ी рдкрд▓ों рдоें рдЙрд╕рдиे рдЙрдмाрдК рдоाрд╣ौрд▓ рдХो рд╣ँрд╕ी рдХे рдлрд╡्рд╡ाрд░े рдоें рдмрджрд▓ рджिрдпा। рдЙрд╕рдХे рдЗрд╕ рдЕрднिрдирдп рдХी рдЪрд░्рдЪा рдХॉрд▓ोрдиी рдоें рдмрд╣ुрдд рджिрдиों рддрдХ рд╣ोрддी рд░рд╣ी। рд╢рд╢ांрдХ рдХो рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдпрджि рдеोреЬा рднी рдкреЭा-рд▓िрдЦा рд╣ोрддा рдФрд░ рдЙрд╕े рдХोрдИ рдЧॉрдб-рдлाрджрд░ рдоिрд▓ा рд╣ोрддा рддो рд╢ाрдпрдж рд╡рд╣ рдЪिрдд्рд░рдкрдЯ рдХी рджुрдиिрдпा рдоें рдиाрдоी рдХॉрдоेрдбिрдпрди рд╣ोрддा।
рд╢рд╢ांрдХ рдХो рдкाँрдЪ рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдХी рдПрдХ рдШрдЯрдиा рдкुрдиः рдпाрдж рдЖ рд░рд╣ी рд╣ै। рдХॉрд▓ोрдиी рдХे рдХुрдЫ рдХाрдордЧाрд░ों рдиे рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХो рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдкंрдЬाрдм рдЪрд▓े। рдпे рдХाрдордЧाрд░ рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рд╕ीрдЬрди рдоें рдХृрд╖ि-рдХाрд░्рдп рд╣ेрддु рдкंрдЬाрдм рдХे рд╢рд╣рд░ों рдоें рдЪрд▓े рдЬाрддे рдеे рдФрд░ рдЫрд╣ рдоाрд╣ рдмाрдж рд▓ौрдЯ рдЖрддे рдеे। рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХाрдордЧाрд░ों рдХे рдмрд╣рдХाрд╡े рдоें рдЖ рдЧрдпा рдФрд░ рдЧाрд░्рдб рдХी рдиौрдХрд░ी рдЫोреЬрдХрд░ рдЙрди्рд╣ीं рдХे рд╕ाрде рдкंрдЬाрдм рдЗрд╕ рд╕ोрдЪ рдХे рд╕ाрде рдЪрд▓ рдкреЬा рдХि рд╡рд╣ाँ рд╡рд╣ рдЦूрдм рдоेрд╣рдирдд рдХрд░ेंрдЧा рдФрд░ рдЬो рдкैрд╕ा рдмрдЪेрдЧा рдЙрд╕рд╕े рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рдПрдХ рдЫोрдЯा-рд╕ा рдШрд░ рдмрдиाрдпेрдЧा। рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдФрд░ рдоाрд▓рддी рдХा рдПрдХ рд╕рдкрдиा рдЕрдкрдиे ‘рдШрд░’ рдХा рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдеा। рдЗрд╕ी рд╕рдкрдиे рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдоाрд▓рддी рдиे рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХो рдЬाрдиे рднी рджिрдпा। рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдЬैрд╕े рдкрд░िрд╢्рд░рдоी рдХाрдордЧाрд░ों рдХी рдкंрдЬाрдм рдХे рдИंрдЯ-рднрдЯ्рдаा рдФрд░ рдХृрд╖ि-рдХाрд░्рдп рдоें рдмреЬी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рд╣ोрддी рдеी। рд╡े рд╡рд╣ाँ рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдордЬрджूрд░ рдХрд╣рд▓ाрддे рдеे। рдХाрдо рдХे рд╕िрд▓рд╕िрд▓े рдоें рдмिрд╣ाрд░-рдЭाрд░рдЦंрдб-рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рд╣рдЬाрд░ों рдордЬрджूрд░ рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рдкंрдЬाрдм рдЖрддे рд╣ैं। рдпрджि рдпे рдирд╣ीं рдЖрдпें рддो рдкंрдЬाрдм рдХे рдХृрд╖ि-рдХाрд░्рдп рдкрд░ рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдбे़рдЧा। рдпрд╣ рдкंрдЬाрдм рдХे рдХिрд╕ाрди рднी рдЬाрдирддे рдФрд░ рдоाрдирддे рд╣ैं। рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдордЬрджूрд░ों рдХो рдпрд╣ाँ рдХी рд╕्рдеाрдиीрдп рднाрд╖ा рдоें ‘рднрдЗрдпा’ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рднрдЗрдпा рдЗрдирдХे рд▓िрдП рдЖрдкрд╕ी рд╕ंрд╡ाрдж рдоें рд╕ंрдмोрдзрди рд╣ै। рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдЕрдм ‘рднрдЗрдпा’ рд╢рдм्рдж рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдордЬрджूрд░ों рдХे рд▓िрдП рд░ूреЭ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рдлрд╕рд▓ рдХी рдмुрдЖрдИ-рдХрдЯाрдИ рдЬैрд╕े рд╣ी рдЦрдд्рдо рд╣ुрдИ, рдпे рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдордЬрджूрд░ рд▓ौрдЯ рдЖрддे рд╣ैं। рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рднी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдордЬрджूрд░ рдмрдирдХрд░ рдЕрдоृрддрд╕рд░, рдкंрдЬाрдм рдХे рдирдЬрджीрдХ рдХिрд╕ी рдЧाँрд╡ рдоें рдЕрдкрдиे рд╕ाрдеिрдпों рдХे рд╕ाрде рдЧрдпा। рдЕрдоृрддрд╕рд░, рдкंрдЬाрдм рдХे рдоुрдЦ्рдп рд╢рд╣рд░ों рдоें рд╣ै рддрдеा рдкंрдЬाрдм рдХा рдПрдХ рдкрд╡िрдд्рд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╢рд╣рд░ рд╣ै। рдЭेрд▓рдо, рдЪेрдиाрдм рд░ाрд╡ी, рд╡्рдпाрд╕ рдФрд░ рд╕рддрд▓рдЬ рдЗрди рдкाँрдЪ рдирджिрдпों рдХी рднूрдоि рд╣ी рдЖрдЬ рдХा рдкंрдЬाрдм рд╣ै। рдпे рд╕рднी рдирджिрдпाँ рд╕िंрдзु рдирджी рдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ैं рдЬो рдПрдХ рд╕ाрде рдкंрдЪрдирдж рджेрд╢ рдпाрдиी рдкंрдЬाрдм рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддी рд╣ुрдИ рдЕंрддрддः рд╕िंрдзु рд╕े рдоिрд▓ рдХрд░ рдЕрд░рдм рд╕ाрдЧрд░ рдоें рдоिрд▓ рдЬाрддी рд╣ैं। рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдЬрдм рдпрд╣ाँ рдЖрдпा рддो рдЪाрд░-рдкाँрдЪ рджिрдиों рддрдХ рдкंрдЬाрдм рдХे рдХрдИ рдирдЧрд░ों рдоें рдШूрдорддा рд░рд╣ा। рд╡рд╣ рдЧुрд░рджाрд╕рдкुрд░, рднрдЯिंрдбा, рдЬाрд▓ंрдзрд░, рдкрдаाрдирдХोрдЯ рдХी рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рд╕ुंрджрд░рддा рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рдХी рд╣рд░िрдд-рднूрдоि рд╕े рдХाрдлी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ुрдЖ। рдпрдж्рдпрдкि рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдкреЭा-рд▓िрдЦा рдирд╣ीं рдеा рддрдеाрдкि рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ुंрджрд░рддा рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХी рд╢ुрдЪिрддा рдХे рдк्рд░рддि рдЙрд╕рдоें рдХाрдлी рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдеा। рдЕंрдд рдоें рд╡рд╣ рдЕрдоृрддрд╕рд░ рдЖрдпा। рдЙрд╕े рдЕрдоृрддрд╕рд░ рдиे рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा। рдЕрдкрдиे рд╕्рдХूрд▓ी рдЬीрд╡рди рдоें рд╡рд╣ рдЬाрд▓िрдпाँрд╡ाрд▓ा рдмाрдЧ рдФрд░ рдЧोрд▓्рдбрди рдЯेंрдкрд▓ рдпाрдиी рдкрд╡िрдд्рд░ рд╕्рд╡рд░्рдг-рдоंрджिрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ुрди рд░рдЦा рдеा। рдЕрддः рдЕрдкрдиा рдордд्рдеा рдЯेрдХрдиे рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдоुрд░ाрджों рдХी рдЦाрддिрд░ рдЧोрд▓्рдбрди рдЯेंрдкрд▓ рднी рдЖрдпा। рдмाрдж рдоें рдЦेрддों рдоें рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрд╕рдиे рдЦूрдм рдоेрд╣рдирдд рдХी। рдЦेрдд рдХा рдоाрд▓िрдХ рдЙрд╕рдХे рд╢्рд░рдо рд╕े рдЦुрд╢ рдеा। рдХреЬी рдоेрд╣рдирдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╢ाрдо рд╣ोрддे-рд╣ोрддे рд╡рд╣ рдердХ рдЬाрддा рдеा। рдЕрдкाрд░्рдЯрдоेंрдЯ рдоें рдЧाрд░्рдб рдХी рдиौрдХрд░ी рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрд╕рдиे рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рдХрдаोрд░ рд╢्рд░рдо рдХрднी рдирд╣ीं рдХिрдпा рдеा। рдЕрддः рдЙрд╕рдХी рдердХाрд╡рдЯ рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЦेрдд-рдоाрд▓िрдХ рдиे рдЙрд╕े рдеोреЬी-рд╕ी рд╢рд░ाрдм рдХी рдкेрд╢рдХрд╢ рдХी, рдЬिрд╕े рдЦेрдд-рдоाрд▓िрдХ рд╕्рд╡рдпं рдкीрддा рдеा। рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдирд╢ाрдкाрди рдХा рд╡िрд░ोрдзी рдеा। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдЙрд╕рдиे рдирд╢ाрдкाрди рд╕े рд╕ाрдл рдордиा рдХрд░ рджिрдпा। рдХिंрддु, рдЦेрдд-рдоाрд▓िрдХ рднी рд╢ाрддिрд░ рдЦिрд▓ाреЬी рдеा। рд╡рд╣ рдЬाрдирддा рдеा рдХि рдпрджि рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдиे рдкीрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджिрдпा рддो рд╡рд╣ рджुрдЧुрдиे рдЬोрд░ рд╕े рд╣ाреЬ-рддोреЬ рдоेрд╣рдирдд рдХрд░ेрдЧा। рдЦेрдд-рдоाрд▓िрдХ рдХो рддो рдЕрдкрдиे рдХाрдо рд╕े рдорддрд▓рдм рдеा। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕рдиे рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХे рд╕ाрдеिрдпों рдХो рд╕рдордЭाрдпा рдХि рд╡рд╣ рдХाрдо рдХрд░рддे-рдХрд░рддे рдердХ рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдШрд░рд╡ाрд▓ी рднी рдпрд╣ाँ рдирд╣ीं рд╣ै рдЬो рдЗрд╕рдХी рд╕ेрд╡ा-рд╕ुрд╢्рд░ूрд╖ा рдХрд░ेрдЧी। рдеोреЬा рдкी рд▓ेрдЧा рддो рдЖрд░ाрдо рд╕े рд╕ो рдкाрдпेрдЧा। рдЙрд╕рдиे рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХे рд╕ाрдеिрдпों рдХो рд▓ाрд▓рдЪ рднी рджिрдпा рдХि рдпрджि рд╡े рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХो рдирд╢ाрдкाрди рдХрд░ाрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं рддो рд╡рд╣ рдЙрди्рд╣ें рдмрддौрд░ рдЗрдиाрдо рднी рдХुрдЫ рджेрдЧा। рдЗрдиाрдо рдХे рд▓ाрд▓рдЪ рдоें рдЙрд╕рдХे рд╕ाрдеिрдпों рдиे рдмреЬे рдк्рд░ेрдо рд╕े рдШूँрдЯ-рдШूँрдЯ рдХрд░рдХे рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХो рдкिрд▓ाрдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा। рдлिрд░ рддो рдЫрд╣ рдорд╣ीрдиे рдХी рдЗрд╕ рдЫोрдЯी рдЕрд╡рдзि рдоें рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХो рд╢рд░ाрдм рдХी рдРрд╕ी рд▓рдд рд▓рдЧी рдХि рдмिрдиा рдкीрдпे рдЙрд╕े рдиींрдж рд╣ी рдирд╣ीं рдЖрддी рдеी। рд╡рд╣ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдкिрдпрдХ्рдХреЬ рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдирд╢े рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдм рдЙрд╕े рдЦेрдд рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиे рдоें рднी рджिрдХ्рдХрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧी рдеी рдФрд░ рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЖрд▓рд╕्рдп рдиे рдЙрд╕рдХे рднीрддрд░ рдШрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा। рдЕрдм рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХो рди рдирд╣ाрдиे-рдЦाрдиे рдХी рдЪिंрддा рдеी рдФрд░ рди рд╣ी рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХी। рдЪाрд░ों рдкрд╣рд░ рдирд╢े рдоें рдбूрдмा рд░рд╣рддा рдеा। рдЦीрдЭрдХрд░ рдПрдХ рджिрди рдЦेрдд-рдоाрд▓िрдХ рдиे рдЙрд╕рдХे рд╕ाрдеिрдпों рд╕े рдХрд╣ा рдеा- рдИ рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдирд╣ांрджा рдирд╣ीं, рдЦांрджा рдирд╣ीं। рдпाрдиी рдпрд╣ рдирд╣ाрддा рдирд╣ीं, рдЦाрддा рдирд╣ीं, рдХेрд╡рд▓ рдкреЬा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдЕрдкрдиी рдЗрд╕ рдмुрд░ी рдЖрджрдд рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдеोреЬे рджिрдиों рдоें рд▓ौрдЯ рдЖрдпा।
рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХी рдЗрд╕ рд╣ाрд▓рдд рдкрд░ рдоाрд▓рддी рдЦूрдм рд░ोрдпी рдеी। рдЙрд╕े рд░рд╣-рд░рд╣рдХрд░ рдЕрдлрд╕ोрд╕ рд╣ो рд░рд╣ा рдеा рдХि рдЖрдЦिрд░ рдЙрд╕рдиे рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХा рдЬाрдиे рдХ्рдпों рджिрдпा ? рдоाрд▓рддी рдиे рдХ्рдпा рд╕ोрдЪा рдеा рдФрд░ рдХ्рдпा рд╣ो рдЧрдпा? рдЙрд╕рдХी рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдХी рдЪाрд╣рдд рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХो рджेрдЦрддे рд╣ी рдХाрдлूрд░ рд╣ो рдЧрдпी рдФрд░ рд╕рдкрдиा рдЪूрд░-рдЪूрд░ рд╣ो рдЧрдпा। рдЙрд╕рдХी рдЖँрдЦों рдХे рдЖрдЧे рдЕंрдзेрд░ा рдЫा рдЧрдпा। рдеोреЬी рджेрд░ рдХे рдмाрдж рдЙрд╕рдиे рдЦुрдж рдХो рд╕ंрдпрдд рдХिрдпा। рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХे рд╢рд░ाрдмी рдмрди рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рдЬिрддрдиा рд╕ुрд▓рдЭाрдиे рдХा рдк्рд░рдпрдд्рди рдХрд░рддी рдЙрддрдиा рд╣ी рдЙрд╕рдоें рдЙрд▓рдЭрддी рдЬाрддी। рдкрд░, рдоाрд▓рддी рдоें рдЧрдЬрдм рдХा рдзैрд░्рдп рдеा рдЬो рдЙрд╕े рд╕ाрд╣рд╕ рджिрдпे рд╣ुрдП рдеा।
рд╕рдордп рдиे рдкрд▓рдЯा рдЦाрдпा। рдоाрд▓рддी рдХी рдХреЬी рдиिрдЧрд░ाрдиी рдФрд░ рдиिрд░ंрддрд░ рдЙрдкрдЪाрд░ рд╕े рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдХे рд╢рд░ाрдм рдХी рд▓рдд рдЫूрдЯी। рдЕрдм рддрдХ рдоाрд▓рддी рдХाрдо рдХрд░рддे-рдХрд░рддे рдердХ рдЪुрдХी рдеी। рдЙрд╕рдиे рдХाрдо рдЫोреЬрдиे рдХा рдорди рдмрдиाрдпा рддो рдХॉрд▓ोрдиीрд╡ाрд▓ों рдиे рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдХी рдХрд░्рдордарддा, рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░-рдХुрд╢рд▓рддा, рдиिрд╖्рдаा рдФрд░ рдИрдоाрдирджाрд░ी рдХे рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें ‘рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдо्рдоाрди’ рджेрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी। рдоाрд▓рддी рдХो рдЬिрд╕ рджिрди рдФрд░ рдЬिрд╕ рд╕рдордп рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╕рдоाрд░ोрд╣ рд╕्рдерд▓ рдкрд░ рддीрди рдЧाреЬिрдпाँ рдЖрдХрд░ рд░ुрдХीं। рдЙрди рдЧाреЬिрдпों рд╕े рджो рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдЙрддрд░े рдФрд░ рдПрдХ рдкुрд▓िрд╕ рдХрдк्рддाрди рдЙрддрд░ीं। рддीрдиों рдиे рдоाрд▓рддी рдХे рдкाँрд╡ рдЫुрдП, рдкाँрд╡ рдХे рдиीрдЪे рдХी рдоिрдЯ्рдЯी рдХो рдоाрдеे рдкрд░ рддिрд▓рдХ рдХिрдпा рдФрд░ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдЬрдирд╕рдоूрд╣ рдХा рдЕрднिрд╡ाрджрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЖрднाрд░ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрднी рднी рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдХे рд╕ाрде рджुрд░्рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा। рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдУрд╣рджेрджाрд░ рдкाрдХрд░ рд╕рднी рдЪрдХिрдд рдеे। рд╕рдмрдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп-рдоिрд╢्рд░िрдд рдЦुрд╢ी рдеी। рдХॉрд▓ोрдиीрд╡ाрд▓ों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдХ्рд╖рдг рдХिрд╕ी рджैрд╡ीрдп рдЪрдордд्рдХाрд░ рд╕े рдХрдо рдирд╣ीं рдеा। рдЬрдирд╕рдоूрд╣ рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдХी рд╕ाрджрдЧी рдФрд░ рдКँрдЪाрдИ рджेрдЦрдХрд░ рдЕрдЪंрднिрдд рдеा। рдпрд╣ рдЬाрдирдХрд░ рдХि рддीрдиों рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдХे рдмेрдЯे-рдмेрдЯी рд╣ै, рд╕рднी рдХे рдХंрда рдЦुрд╢ी рд╕े рдЕрд╡рд░ुрдж्рдз рдеे। рдЙрди्рд╣ें рдЕрдиुрднूрддि рд╣ो рд░рд╣ी рдеी рдоाрдиो, рдХोрдИ рджेрд╡ी рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдХा рд░ूрдк рдзрд░ рдХрд░ рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдЙрдирдХे рд╕ाрде рд░рд╣ी рд╣ो। рдЬाрддे рд╣ुрдП рдоाрд▓рддी рдФрд░ рдЧुрд░ुрд╡рдЪрди рдиे рдЕрд╢्рд░ुрдкूрд░िрдд рдирдпрдиों рд╕े рд╕рднी рдЫोрдЯे-рдмреЬों рд╕े рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी рдХि рдпрджि рднूрд▓рд╡ंрд╢ рдЙрдирд╕े рдХрднी рдХोрдИ рдЧрд▓рддी рд╣ुрдИ рд╣ो, рддो рд╡े рдХ्рд╖рдоा рдХрд░ рджेंрдЧे। рдХॉрд▓ोрдиीрд╡ाрд▓े рджूрд░ рддрдХ рдХाрдорд╡ाрд▓ी рдмाрдИ рдХो рдЬाрддे рд╣ुрдП рджेрдЦрддे рд░рд╣े, рдЬрдмрддрдХ рдХि рдЧाреЬिрдпाँ рдирдЬрд░ों рд╕े рдУрдЭрд▓ рдирд╣ीं рд╣ो рдЧрдпी। рд╢рд╢ांрдХ рд╕्рдоृрддिрдпों рдоें рдЖрддे-рдЬाрддे рджृрд╢्рдпों рд╕े рдЖंрддрд░िрдХ рд╕ुрдЦ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рдЖँрдЦें рдмंрдж рдеीं, рдкрд░ рдпाрджों рдХा рдШोреЬा рджौреЬрддा рд╣ी рдЬा рд░рд╣ा рдеा।

1857 рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдоें рдоीрд░рдЬाрдкुрд░* рдХी рднूрдоिрдХा

рдк्рд░рд╡ीрдг рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

рдк्рд░рд╡ीрдг рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░

рд╢ोрдз рдЫाрдд्рд░, рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╡िрднाрдЧ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╕ंрдХाрдп, рдХाрд╢ी рд╣िрди्рджू рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी, рдкिрди .221005
рдИрдоेрд▓: praveenishra@gmail.com
рдЪрд▓рднाрд╖: 9026473425

рдк्рд░ाрдЧैрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдПрд╡ं рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдзрд░ोрд╣рд░ों, рд╕ाрде рд╣ी рд╢рдХ्рддि рд╕ाрдзрдиा рдХे рдк्рд░ाрдЪीрди рдорд╣рдд्рд╡ рдХी рдЖрдзाрд░рд╢िрд▓ा рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╡िрди्рдз्рдп рдзाрдо рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдПрдХ рдЕрддिрдк्рд░ाрдЪीрди рдорд╣рдд्рд╡ рдХा рднौрдЧोрд▓िрдХ рдПрд╡ं рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ै। рдоीрд░рдЬाрдкुрд░, рдк्рд░рдпाрдЧрд░ाрдЬ рдФрд░ рдХाрд╢ी рдЬैрд╕े рдкрд╡िрдд्рд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдоाрди्рдпрддाрдУं рдПрд╡ं рдкौрд░ाрдгिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рдХे рд╢рд╣рд░ рдХे рдаीрдХ рдмीрдЪ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЦाрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдоें рдЖрджिрд╡ाрд╕ीрдп рд╕ँрд╕्рдХृрддि рдХो рд╕рдЬोрдпे рд╣ुрдП рд▓ोрдХ рдЪेрддрдиा рдХे рд░ूрдк рдоें 'рдХрдЬрд░ी' рд▓ोрдХрдЧीрдд рдЬुреЬा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рд╢ाрдХ्рдд рд╕ाрдзрдиा рдХा рдХेंрдж्рд░ рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрддिрдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ीрди рд╢рд╣рд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдк्рд░ाрдЧैрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХाрд▓ рд╕े рдЬुреЬा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд╕ी.рдП. рдмेрдпрд▓ी рдиे рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ 'рд░ूрд▓рд░ рдЯाрдЙрди्рд╕рдоेрди рдПंрдб рдмाрдЬाрд░' рдоें рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдХो рдПрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╢рд╣рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдХेंрдж्рд░ 'рдХंрддिрдд' рдиाрдордХ рд╢рд╣рд░ рд╣ै। рдПрд╕. рдПрди. рд╕िрди्рд╣ा рдиे рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ 'рд╕ूрдмा рдСрдл рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж' рдоें рдХंрддिрдд рд╡ рдЪुрдиाрд░ рдХो рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рд╕ुрдмे рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрддाрддे рд╣ुрдП ‘рд╕рд░рдХाрд░’ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдЖрдзुрдиिрдХ рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рдмाрд░े рдоें рдбрдЧрд▓рд╕ рдбेрд╡ाрд░ рдиे 'рдк्рд░ी рдоुрдЯिрдиी рд░िрдХॉрд░्рдб' рдоें рдмрдиाрд░рд╕ рд╕े рдкृрдердХ 1795 рдоें рдЬोрдиाрдерди рдбंрдХрди рдж्рд╡ाрд░ा рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЖрдЬ рджेрд╢ рдоें рдЖрдЬाрджी рдХा рдЕрдоृрдд рдорд╣ोрдд्рд╕рд╡ рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╣рдо рдЕрдкрдиे рд╡िрд▓ुрдк्рдд рд▓ोрдХ рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рдХिрд╡ंрджिрддी рд╡ рдЙрдкेрдХ्рд╖िрдд рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рдкुрдиः рд▓िрдЦрдиे рд╡ рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХा рдХाрд░्рдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рд╡рд╣ рд╕рдордп рд╣ै рдЬрдм рджेрд╢ рдоें рджрдмे рд╣ुрдП рддрде्рдпों рд╡ рд▓ोрдХाрдЦ्рдпाрдиों рдкрд░ рдкुрдиः рд╡िрдЪाрд░ рднी рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें 1857 рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдоें рдЬрдирдкрдж рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдХे рдпोрдЧрджाрдиों рдХे рдмाрд░े рдоें рдкрд░िрдЪрд░्рдЪा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЗрд╕ рдХाрд░्рдп рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕рд░ोрдХाрд░ рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХे рд╕्рдеाрдиीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рди рдХेрд╡рд▓ рдкुрдирд░्рдЬीрд╡िрдд рдХрд░рдиा рд╣ै рдмрд▓्рдХि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдк्рд░рддिрдоाрдУं рдХे рджाрдпрд░े рдХो рд╡िрд╕्рддृрдд рдХрд░рдиा рднी рд╣ै।

 рднाрд░рдд рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें 1857 рдХी рд▓реЬाрдИ рд╡ рдЙрд╕рдХे рдЬुреЬी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдЙрд▓рдЭा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпрд╡ाрджी рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рдЬो рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдкрдХ्рд╖рдзрд░ рдеे рдЙрдирдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рдпрд╣ 1857 рдХा рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдоाрдд्рд░ рд╕ैрдиिрдХ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рд╣ै।   рдоाрд▓्рд╕рди рдиे рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ 'рд╣िрд╕्рдЯ्рд░ी рдСрдл рдж рдЗंрдбिрдпрди рдо्рдпुрдЯिрдиी рдСрдл 1857-58', рдЬाрд░्рдЬ рдУрдЯो рдЯ्рд░ेрд╡िрд▓िрдпрди рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ 'рдХाрдирдкुрд░' рдоें рдФрд░ рдЯी.рдЖрд░.рдИ рд╣ोрдо्рд╕ рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ 'рдП рд╣िрд╕्рдЯ्рд░ी рдСрдл рдж рдЗंрдбिрдпрди рдо्рдпुрдЯिрдиी' рдоें 1857 рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХो рд╕ैрдиिрдХ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдоाрдиा рд╣ै। рд╡рд╣ीं, рдПрд▓.рдИ.рдЖрд░ рд░ीрдЬ рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि 1857 рдХा рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХुрдЫ рдзрд░्рдоाрди्рдз рд▓ोрдЧों рдХा рдИрд╕ाрдЗрдпрдд рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдпुрдж्рдз рдеा। рдЯी.рдЖрд░. рдИ рд╣ोрдо्рд╕ рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि 1857 рдХा рд╡िрдж्рд░ोрд╣ 'рдмрд░्рдмрд░рддा рдФрд░ рд╕рдн्рдпрддा’ рдХे рдмीрдЪ рдХा рдпुрдж्рдз рдеा। рд╕рд░ рдЬेрдо्рд╕ рдЖрдЙрдЯ्рд░рдо рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ 'рдХैрдо्рдкेрдиिंрдЧ рдЗрди рдЗंрдбिрдпा 1857-58' рдоें 1857 рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХो рд╣िрди्рджू-рдоुрд╕्рд▓िрдо  рд╖рдб्рдпंрдд्рд░ рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдмрддाрддे рд╣ैं। рдбрдм्рд▓ू. рдЯेрд▓рд░ рдиे рдЕрдкрдиे рд╕ुрдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╕्рдорд░рдг 'рдкрдЯрдиा рдХ्рд░ाрдЗрд╕िрд╕' рдоें рдЗрд╕ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХो рд╣िрди्рджू-рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╖рдб्рдпंрдд्рд░ рдоाрдиा рд╣ै। рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдХ рдЬो рдЙрд╕ рд╕рдордп рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕ंрд╕рдж рдоें рд░ूреЭिрд╡ाрджी рдкाрд░्рдЯी рдХे рдиेрддा рдеे, рдмेрди्рдЬाрдоिрди рдбिрдЬрд░ेрд▓ी  рдЬिрди्рд╣ोंрдиे 1857 рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдоाрдиा рд╣ै। 1857 рдХी рдШрдЯрдиा рдХे рд╢рддाрдм्рджी рд╡рд░्рд╖ рдХे рдЙрдкрд▓рдХ्рд╖्рдп рдоें, рдпाрдиी 1947 рдоें рдЬрдм рджेрд╢ рдЖрдЬाрдж рд╣ुрдЖ рддрдм 1857 рдкрд░ рдлिрд░ рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ी рд╡ рдиिрдЬी рдк्рд░рдпाрд╕ों рд╕े рдордЬрдмूрдд рд▓ेрдЦрди рдХाрд░्рдп рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕ рдордЬрдмूрдд рд▓ेрдЦрди рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд 1909 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╡ीрд░ рджाрдоोрджрд░ рд╕ाрд╡рд░рдХрд░ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ '1857 рдХा рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕рдорд░' рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕ाрд╡рд░рдХрд░ рдиे рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпрд╡ाрджी рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд▓ेрдЦрди рдХो рдЪुрдиौрддी рджेрддे рд╣ुрдП 1857 рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХो рдк्рд░рдердо рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдоाрди рдХрд░ рд╣ी рд▓ेрдЦрди рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рд╣ै। рд╕ाрд╡рд░рдХрд░ рдиे 1857 рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдоें рдПрдХ рдирдП рдмрд╣рд╕ рдХी рдиींрд╡ рд░рдЦी। рдЬिрд╕рдХा рдк्рд░рддिрдЙрдд्рддрд░ рд░рдоेрд╢ рдЪрди्рдж्рд░ рдордЬूрдорджाрд░ 1957 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ 'рд╕िрдкोрдп рдо्рдпुрдЯिрдиी рдПंрдб рдж рд░िрд╡ोрд▓्рдЯ рдСрдл 1857' рдоें рджेрддे рд╣ैं рдХि "рддрдеाрдХрдеिрдд 1857 рдХा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рдк्рд░рдердо рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо, рди рддो рдк्рд░рдердо, рди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп, рдФрд░ рди рд╣ी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдеा।" рдЗрд╕ी рдХ्рд░рдо рдХो рдЖрдЧे рдмреЭाрддे рд╣ुрдП рд╕ुрд░ेрди्рдж्рд░ рдиाрде рд╕ेрди рднी 1947 рдоें рд╕рд░рдХाрд░ी рдк्рд░рдпाрд╕ рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдЕрдкрдиी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдкुрд╕्рддрдХ 'рдПрдЯ्рдЯीрди рдлिрдл्рдЯी рд╕ेрд╡рди' рдоें 1857 рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдкрд░ рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि "рдордз्рдп рдЙрди्рдиीрд╕рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рднाрд░рддीрдп рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрддा рдн्рд░ूрдгाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдеी।" рдПрд╕. рдмी. рдЪौрдзрд░ी 1957 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ ' рдеेрдУрд░ी рдСрдл рдж рдЗंрдбिрдпрди рдо्рдпुрдЯिрдиी'  рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрджी рд╕्рд╡рд░ рдоें рдХрд╣ीं рди рдХрд╣ीं рд╡ीрд░ рд╕ाрд╡рд░рдХрд░ рдХे рд▓ेрдЦрди рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рддे рд╣ैं। рдмाрдж рдоें рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд▓ेрдЦрди рдоें рдкाрд░्рде рдЪрдЯрд░्рдЬी, рд░рдгрдЬीрдд рдЧुрд╣ा, рдЬ्рдЮाрдиेंрдж्рд░ рдкांрдбेрдп рдФрд░ рдбेрд╡िрдб рдЕрд░्рдиाрд▓्рдб рдЬैрд╕े рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╡рд░्рдЧ рдХे рдиिрд░ंрддрд░ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдХो рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдоुрдЦ्рдп рдзाрд░ा рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рд╣ै।

рдЕрдм рд╡िрд╖рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рдЬो рдХрд╣ рд░рд╣े рд╣ैं рдЙрд╕े рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдХैрд╕े рджेрдЦ рд░рд╣े рд╣ै!, рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдХी рдоुрдЦрд░ рд▓ेрдЦрди рдиे рди рдХेрд╡рд▓ 1857 рдХे  рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдмрд▓्рдХि рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ों рдХो рднी рд▓ाрдХрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдХрдЯрдШрд░े рдоें рдЦреЬा рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рдЕрдкрдиे рдзрд░ाрддрд▓ीрдп рдн्рд░рдордг рд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдоौрдЦिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рд╕ंрд╡рд░्рдзрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдиे рдкूрд░े рд╡िрд╖рдп рдХो рджिрд▓рдЪрд╕्рдк рдмрдиा рджिрдпा। 1946 рдоें рд╡ृंрджाрд╡рди рд▓ाрд▓ рд╡рд░्рдоा рдХी 'рдЭांрд╕ी рдХी рд░ाрдиी рд▓рдХ्рд╖्рдоीрдмाрдИ' рдиाрдордХ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдИ। рд╡рд░्рдоा рдЬी рдХे рдкूрд░्рд╡рдЬ рдпाрдиी рдкрд░рджाрджा рджीрд╡ाрди рдЖрдирди्рдж рд░ाрдп 1857 рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдоें рд░ाрдиी рд▓рдХ्рд╖्рдоीрдмाрдИ рдХी рдУрд░ рд╕े рд▓реЬрддे рд╣ुрдП рдордК рдХी рд▓реЬाрдИ рдоें рдоाрд░े рдЧрдП рдеे। рд╡рд░्рдоा рдЬी рдХी рдкрд░рджाрджी рдЕрдкрдиी рдмрд╣ू рдпाрдиी рд╡ृंрджाрд╡рди рд▓ाрд▓ рд╡рд░्рдоा рдХी рджाрджी рдХो рдЬो рдмрддाрдпा рдеा рдЙрд╕ी рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХो рд▓िрдЦा рдЧрдпा рд╣ै। рдРрд╕ा рднी рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХेрд╡рд▓ рдоौрдЦिрдХ рд╡िрдзा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै।  рд╕्рд╡рдпं рд▓ेрдЦрдХ рдиे рдХрдИ рдЦ़рддों рдФрд░ рд╕рдордХाрд▓ीрди рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рд▓ेрдЦों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै। рд╡рд░्рдоा рдЬी рддुрд░ाрдмрдЕрд▓ी рдиाрдордХ 115 рд╡рд░्рд╖ рдкुрд░ाрдиे рд╡ृрдж्рдз рд╕े рднी рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХी। рддुрд░ाрдм рдЕрд▓ी рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХी рдУрд░ рд╕े рдкुрд▓िрд╕ рдоें рдеाрдиेрджाрд░ рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЭांрд╕ी рдХी рд░ाрдиी рдХो рдХрдИ рдмाрд░ рджेрдЦा рдеा। 

рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдЕрдоृрдд рд▓ाрд▓ рдиाрдЧрд░ рдиे 1957 рдоें рдЙрдд्рддрд░рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдЕрдкрдиी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд░рдЪрдиा 'рдЧрджрд░ рдХे рдлूрд▓' рдоें 1857 рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдкрд░ рдЕрд▓рдЧ рддрд░ीрдХे рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा рд╣ै। рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рдиाрдЧрд░ рдЬी рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि "рди рддो рдоैं рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рд╣ूँ рдФрд░ рди рд╣ी рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рд╡िрдж्рдпा рдХा рдкрдг्рдбिрдд рд╣ूँ!, рд▓ेрдХिрди рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдк्рд░рддि рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдЬрд░ूрд░ рд╣ूँ! рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े, рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡рдиाрдордзрди्рдп рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдЦिрдд рд╕рди рд╕рдд्рддाрд╡рди рдХी рдХ्рд░ांрддि рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдкрд░ рд▓िрдЦी рдХृрддिрдпों рд╕े рдоेрд░े рдорди рдоें рдмреЬा рд╣ी рдХ्рд╖ोрдн рд╣ै। рдЕрдЪाрдирдХ рдЬрдоी-рдЬрдоाрдИ рдЖрд╕्рдеा рдХो рдзрдХ्рдХा рд▓рдЧрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдирд╣ीं, рд╡рд░рди рдЗрд╕рд▓िрдП рдХ्рд╖ुрдм्рдз рд╣ूँ рдХि рд╣рдоाрд░े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рд╡ाрднिрдоाрдирд░рд╣िрдд рд╕्рд╡рдиाрдордзрди्рдп рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ों рдиे рдРрд╕े рд╕рдд्рдп рдХो рдЬिрд╕рдХा рдЬрдирдЪेрддрдиा рд╕े рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЧрд╣рд░ा рд▓рдЧाрд╡ рд╣ै, рдорд╣рдЬ рдКрдкрд░ी рддौрд░ рдкрд░ рдЯрдЯोрд▓ рдХрд░ рдЕрдкрдиा рдлрддрд╡ा рджे рдбाрд▓рдиे рдХा рджрдо्рдн рднрд░рддा рд╣ै। рдХोрдИ рдХ्рдпों рди рд╣ो, рдмреЬे рд╕े рдмреЬा рд╡्рдпрдХ्рддि рдХ्рдпों рди рд╣ो, рдПрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдкрдиा рдЭूрдаा рджрдо्рдн рд▓ेрдХрд░ рдирд╣ीं рдЖ рд╕рдХрддा, рд╕рдд्рддाрд╡рди рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЖрдиा рддो рдФрд░ рдмाрдд рд╣ै।" рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиा 'рдЧрджрд░ рдХे рдлूрд▓' рдоें  рдиाрдЧрд░ рдЬी рдХिंрд╡рджंрддिрдпों, рд╕рди рд╕рдд्рддाрд╡рди рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХे рд╕рдордп рдХे рдЬीрд╡िрдд рд╕ेрдиाрдиी рдпा рдЙрдирдХे рдмेрдЯों рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░, рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд▓ोрдХрдЧीрддों, рдХрд╣ाрд╡рддों рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдЬрдоीрдиी рдЕрд╡рд╢ेрд╖ों рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓ेрддे рд╣ुрдП рдмрд╣ुрдд рд╕े рдЧुрдордиाрдо рд╕ेрдиाрдиिрдпों рдФрд░ рджेрд╢рднрдХ्рддों рдХो рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдкрдЯрд▓ рд╕े рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдХाрдо рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХ्рд░рдо рдоें рд╢्рд░ीрдпुрдХ्рдд рджрдд्рддाрдд्рд░ेрдп рдмрд▓рд╡ंрдд рдкाрд░рд╕рдиीрд╕ рдХी 1974 рдоें рд╣िрди्рджी рднाрд╖ा рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдкुрд╕्рддрдХ 'рдЭाँрд╕ी рдХी рд░ाрдиी рд▓рдХ्рд╖्рдоीрдмाрдИ' рдкुрд╕्рддрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ै। рджрдд्рддाрдд्рд░ेрдп рдЬी рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ों рдХी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЕрд╕рдлрд▓рддा рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдкрдиा рдХ्рд╖ोрдн рдк्рд░рдХрдЯ рдХिрдпा рд╣ै- "рдЬрдм рддрдХ рдХिрд╕ी рдорд╣ाрди рд╡िрд╖рдп рдХो рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рджिрдпा рдЬाрддा рддрдм рддрдХ рдЙрд╕рдХा рдЪिрд░рд╕्рдорд░рдгीрдп рд░рд╣рдиा рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдЕрд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै। рдЕрддрдПрд╡ рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХे рдорд╣ाрдкुрд░ुрд╖ों рдХा рд╡рд░्рдгрди рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд▓िрдЦा рдЬाрдиा рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЕрди्рдпрдеा рдЙрдирдХे рдЕрдкूрд░्рд╡ рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдХाрд░्рдп рдпूँ рд╣ी рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрдПंрдЧे।" рдПрдХ рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ рдорд╣ाрд╢्рд╡ेрддा рджेрд╡ी рдоूрд▓ рдмांрдЧ्рд▓ा рднाрд╖ा рдоें рд▓िрдЦिрдд рдЕрдкрдиी рдк्рд░рдердо рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдкुрд╕्рддрдХ 'рдЭांрд╕ी рдХी рд░ाрдиी' рдХे рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рд╣ी рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ों рдХे рд╕рддрд╣ी рдХाрд░्рдпों рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдоौрдЦिрдХ рд╡ рдпрдеाрд░्рде рдзрд░ाрддрд▓ीрдп рдкрд░ंрдкрд░ा рд╡ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा рд╣ै।

рдЬрдм рд╣рдо рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдоें 1857 рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХी рдмाрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рд╣рдоें рдпрд╣ рдз्рдпाрд╡рдд рд╣ो рдХि рдЙрд╕ рд╕рдордп рдоीрд░рдЬाрдкुрд░, рдмрдиाрд░рд╕ рдоंрдбрд▓ рдХा рд╣ी рд╣िрд╕्рд╕ा рдеा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдмрдиाрд░рд╕ рдоंрдбрд▓ рдоें рдмрдиाрд░рд╕ рд╕рд╣िрдд рдоीрд░рдЬाрдкुрд░, рдЧाрдЬीрдкुрд░, рдЬौрдирдкुрд░ рдПрд╡ं рдЖрдЬрдордЧреЭ рд╕рдо्рдорд▓िрдд рдеा। рд▓рдЦрдирдК, рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж, рдХाрдирдкुрд░, рдЭांрд╕ी рдФрд░ рдЬрдЧрджीрд╢рдкुрд░ рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдаीрдХ рдмीрдЪ рдоें рдмрдиाрд░рд╕ рдоंрдбрд▓ рдХा рд╕ाрдорд░िрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рдордз्рдп рдЧंрдЧा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╡ рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдЧंрдЧा рдоाрд░्рдЧ рд╕े рд╕्рд╡рдпं рд╕िрдж्рдз рд╣ोрддा рд╣ै। рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдоें рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдХे рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪрддा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЪुрдиाрд░ рджुрд░्рдЧ рд╕्рдеिрдд рдеा।  рдЬिрд╕рдкрд░ 1765 рд╕े рд╣ी рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХा рдХрдм्рдЬा рдеा। рдпрд╣ाँ рд╕े рд╕ैрдиिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдорд╕्рдд рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рддीрдп рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рд╕्рдерд▓ों рдХो рд╕ुрд▓рдн рдХрд░ाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा।

 4 рдЬूрди рдХो рдмрдиाрд░рд╕ рдоें 37 рд╡ीं рдиेрдЯिрд╡ рдмрдЯाрд▓िрдпрди рдХे рдЕрд╕рдлрд▓ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХी рд╕ूрдЪрдиा рдоंрдбрд▓ рдХे рдЕрди्рдп рдЬрдирдкрджों рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рдЪुрдХा рдеा। рдЬрдирдкрдж рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдЕрднिрд▓ेрдЦाрдЧाрд░ рд▓рдЦрдирдК рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдкी.рд╡ाрдХрд░ рдХी рдбाрдпрд░ी рд╕े рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдоें 1857 рдоें рдШрдЯिрдд рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдкी. рд╡ाрдХрд░ рдЙрд╕ рд╕рдордп рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдХे рдбिрдк्рдЯी рдХрд▓ेрдХ्рдЯрд░ рдеे। рдкी.рд╡ाрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдбाрдпрд░ी рдоें рд▓िрдЦрддे рд╣ैं рдХि рдЬрдм 4 рдЬूрди рдХो рдЬрдм рдмрдиाрд░рд╕ рдоें рдШрдЯрдиा рдШрдЯिрдд рд╣ुрдИ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж 17 рдордИ 1857 рдХो рд╣рдордиे рд╕рднी рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рд╕рдЪेрдд рд░рд╣рдиे рдХा рд╕ंрдХेрдд рджिрдпा। рдХैрдк्рдЯрди рдоांрдЯेрдЧ्рдпू рдХो рдордЬрдмूрдд рд╕िрдХ्рдЦ рдмрдЯाрд▓िрдпрди рдХे рд╕ाрде рдЬрдирдкрдж рдХे рдЦрдЬाрдиे рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ौंрдкी рдЧрдпी। 25 рдордИ рдХो рд░ीрд╡ां рдХे рд░ाрдЬा рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े рд╕िंрдЧрд░ौрд▓ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рдХреЬी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЧрдпी।  рдЗрд╕ी рдмीрдЪ рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рд╕े рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдХे рдмीрдЪ рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдиे рдбाрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा। 10 рдЬूрди рдХो рдаेрдХेрджाрд░ рдоाрдзोрд╕िंрд╣ рдиे рдЬिрд▓ा рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рдпрд╣ рдЦрдмрд░ рднेрдЬी рдЗрд╢ाрдирдкुрд░ рдХे рдХुрдЫ рд╢рд╕рд╕्рдд्рд░ рд▓ोрдЧों рдж्рд╡ाрд░ा рдкреЬोрд╕ी рдЧाँрд╡ рдХी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдЬрдм्рдд рдХрд░ рд▓ी рдЧрдпी рд╣ै। 4 рдЬूрди рдХे рдмрдиाрд░рд╕ 37 рд╡ीं рдиेрдЯिрд╡ рдмрдЯाрд▓िрдпрди рдХे рдиिрд╢рд╕्рдд्рд░ीрдХрд░рдг  рдХे рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЧौрд░ा, рдХोрд▓ाрдкुрд░, рднेрд╡рд░, рдЗंрдж्рд░рдкुрд░ рдФрд░ рдИрд╕ाрдкुрд░ рдоें рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рд╣ुрдЖ। 9 рдЬूрди 1857 рдХो рд╡िंрдз्рдпाрдЪрд▓ рдеाрдиाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдиे рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा рдХि рдХрдЯрд░ा, рдоिрд╕рд░ाрди рдШाрдЯ рдкрд░ рдХोрд▓ाрдкुрд░ рдХे рд╕ंрджिрдЧ्рдз рд▓ुрдЯेрд░ों рдиे рдЕрдиाрдЬ рд╕े рд▓рджी рд╣ुрдИ рдХुрдЫ рдиाрд╡ों рдХो рд▓ूрдЯ рд▓िрдпा। рднрджोрд╣ी рдЧोрдкीрдЧंрдЬ рдХे рдеाрдиेрджाрд░ рдиे рдЬिрд▓ा рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा рдХि рднिрдг्рдбा рдЧाँрд╡ рдХे рдХुрдЫ рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдиे рд░ाрдЬा рдмрдиाрд░рд╕ рдХे рд╕рдЬाрд╡рд▓ рдХी рд╣рдд्рдпा рдХрд░ рджी। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдШрдЯрдиाрдУं рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдиे рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╣ुрдХूрдордд рдХो рд╣िрд▓ा рдХрд░ рд░рдЦ рджिрдпा। рдкी. рд╡ाрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдбाрдпрд░ी рдоें рд▓िрдЦрддे рд╣ैं, рдХрдоिрд╢्рдирд░ рдЯрдХрд░ рдорд╣ोрджрдп рдиे рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╕реЩ्рдд рдХाрд░рд╡ाрдИ рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдП। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдиे рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдоें рдкूрд░े рдЧौрд░ा рдЧाँрд╡ рдХो рдЬрд▓ा рдбाрд▓ा। рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдоें рд╕ैрдХреЬों рдЧाँрд╡ рдХी рдиिрд░्рджोрд╖ рдЬрдирддा рдЬрд▓ рдХрд░ рд░ाрдЦ рд╣ो рдЧрдпी। 17 рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдХो рдмंрджी рдмрдиाрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рд╕े рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдоें рдЧुрд╕्рд╕ा рдФрд░ рдмреЭ рдЧрдпा।

15 рдЬूрди 1857 рдХो рд╕िрдХрд░ी, рд░ाрдордирдЧрд░ рдХी рдПрдХ рдлрд░्рдо рдиे рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХिрдпा рдХि рдЙрдирдХी рдиाрд╡ рд╕िрдХрд░ी рдоें рд▓ूрдЯ рд▓ी рдЧрдпी рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕рдордп рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдоें рднीрд╖рдг рдЕрдХाрд▓ рдкреЬा рдеा। рдоिрд╕्рдЯрд░ рдкी. рд╡ाрдХрд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕िрдХрд░ी рдоें рд▓ूрдЯрдкाрдЯ рдХे рдмाрдж 15 рд╕िрдкाрд╣िрдпों рдФрд░ 6 рд╕рд╡ाрд░ों рдХे рд╕ाрде рдЬрдм рд╡рд╣ рд╕िрдХрд░ी рдЧрдпे рддрдм 15 рд╡िрдж्рд░ोрд╣ी рд╕ो рд░рд╣े рдеे। рдЬрдм рдЙрди्рд╣ें рдкрддा рдЪрд▓ा рдХी рдЙрдирдХो рдЪाрд░ों рддрд░рдл рд╕े рдШेрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै рддрдм рднाрдЧрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░рдиे рд▓рдЧे рдЬिрд╕ рджौрд░рди рдПрдХ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ी рдоाрд░ा рдЧрдпा, рдЪाрд░ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ी  рднाрдЧ рдЧрдпे рдФрд░ 10 рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдХो рдмंрджी рдмрдиा рд▓िрдпा рдЧрдпा। рднрджोрд╣ी рдкрд░рдЧрдиे рдоें рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдг рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ूрдк рд╕े рдЬрдмрд░рди рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд░ाрдпी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдиीрд▓ рдХी рдЦेрддी рдеी। рдЗрди рд╡िрдж्рд░ोрд╣ों рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рднрджोрд╣ी рдХे рдоौрдирд╕ рд░ाрдЬрдкूрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдЗрд╕рдоें рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рдоुрдЦ рдиाрдо рдЙрджрд╡рди्рдд рд╕िंрд╣ рдХा рдЖрддा рд╣ै। рдХाрд╢ी рдирд░ेрд╢ рдХी рдЬрдоीрдирджाрд░ी рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрджрд╡рди्рдд рд╕िंрд╣ рдиे рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдХो рднрджोрд╣ी рдХा рд░ाрдЬा рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा। рдЕрдкрдиे рдирдЬрджीрдХी рднोрд▓ा рд╕िंрд╣ рдФрд░ рд░ाрдордмреЩ्рд╢ рдХो рдЕрдкрдиा рджीрд╡ाрди рдмрдиाрдпा। рдЗрди्рд╣ोंрдиे 1000 рд╕े 2000 рддрдХ рдХा рдЕрдкрдиा рдПрдХ реЮौрдЬ рднी рдмрдиा рд▓िрдпा рдеा। рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдХाрд╢ी рдирд░ेрд╢ рдХे рджीрд╡ाрди рдоुंрд╢ी рджрд░्рд╢рдирд▓ाрд▓ рдФрд░ рдЙрджрд╡рди्рдд рд╕िंрд╣ рдХे рдмीрдЪ рдХрдИ рдоुрдЦрднेंреЬ рд╣ुрдП। рдЕंрдд рдоें, рдзोрдЦे рд╕े рдЙрджрд╡рди्рдд рд╕िंрд╣, рднोрд▓ा рд╕िंрд╣ рдФрд░ рд░ाрдордмреЩ्рд╢ рдХो рдкрдХреЬ рд▓िрдпा рдЧрдпा рдФрд░ 20 рдЬूрди 1857 рдХो рдЧोрдкीрдЧंрдЬ рдоें рдПрдХ рдЗрдорд▓ी рдХे рдкेреЬ рд╕े рд▓рдЯрдХाрдХрд░ рдоाрд░्рд╢рд▓ рд▓ा рдХे рдЕрдзीрди рддीрдиों рдХो рдлाँрд╕ी рджे рджिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдкूрд░े рдЬрдирдкрдж рдоें рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХी рд▓рд╣рд░ рдФрд░ рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдпी।

рдЙрджрд╡рди्рдд рд╕िंрд╣ рдХी рд╣рдд्рдпा рдХे рдмाрдж рд╕े рд╣ी рдЧोрдкीрдЧंрдЬ рдХी рдкाрд▓ी рдиीрд▓ рдлैрдХ्рдЯ्рд░ी рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдХी рдиिрдЧाрд╣ों рдоें рдЪреЭा рд╣ुрдЖ рдеा। рдкाрд▓ी рдиीрд▓ рдлैрдХ्рдЯ्рд░ी рдХे рдоैрдиेрдЬрд░ рдоिрд╕्рдЯрд░ рдЬोंрд╕ рдиे рд╡िрд▓िрдпрдо рд░िрдЪрд░्рдб्рд╕ рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦ рдХрд░ рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा рдХि рд╕рд░рдиाрдо рд╕िंрд╣ рдкрд░рдоाрд░ рд╡ рдЙрдирдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ी рд╕ाрдеिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдлैрдХ्рдЯ्рд░ी рдХे рдЧोрджाрдо рдХो рд▓ूрдЯ рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै। 3 рдЬुрд▓ाрдИ 1857 рдХो рд░ाрдд्рд░ि 1:30 рдмрдЬे рд╡िрд▓िрдпрдо рд░िрдЪрд░्рдб्рд╕ рдоुрд░, рдлैрдХ्рдЯ्рд░ी рд╕ाрд░्рдЬेंрдЯ рдоिрд╕्рдЯрд░ рдЬोрди्рд╕ рдФрд░ рдоिрд╕्рдЯрд░ рдХैрд╢ рдкाрд▓ी рдиीрд▓ рдлैрдХ्рдЯ्рд░ी рдоें рдкрд╣ुँрдЪे। рдпрд╣ाँ рдПрдХ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ी рдЯुрдХреЬी рдХे рд╕ाрде рд╢िрд╡рджрдпाрд▓ рд╕िंрд╣ рдХो рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा। рдЕрдЧрд▓ी рд╕ुрдмрд╣ 4 рдЬुрд▓ाрдИ 1857 рдХो рдЭुрд░ी рд╕िंрд╣ рдЙрдирдХे рд╕ाрдеी рд╕рд░рдиाрдо рд╕िंрд╣, рд░рдШुрд╡рд░ рд╕िंрд╣ рдФрд░ рдмрд▓рднрдж्рд░ рд╕िंрд╣ рдкाрд▓ी рдиीрд▓ рдлैрдХ्рдЯ्рд░ी рдХो рдЖрдЧ рд▓рдЧा рджिрдпा। рдЬिрд╕рдоें рд╕ाрд░्рдЬेंрдЯ рдЬोंрд╕ рдФрд░ рдоिрд╕्рдЯрд░ рдХैрд╢ рдоाрд░े рдЧрдпे। рдЙрд╕ी рд╕рдордп рдЭुрд░ी рд╕िंрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬ्рд╡ाрдЗंрдЯ рдордЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдХैрдк्рдЯрди рд╡िрд▓िрдпрдо рд░िрдЪрд░्рдб्рд╕ рдоुрд░ рдХी рд╣рдд्рдпा рдХрд░ рджी рдЧрдпी। рдЙрджрд╡рди्рдд рд╕िंрд╣ рдХी рд╡िрдзрд╡ा рдкрдд्рдиी рдХे рд╕ाрдордиे рдоुрд░ рдХा рдХрдЯा рд╕िрд░ рд▓ाрдХрд░ рднेंрдЯ рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЙрджрд╡рди्рдд рд╕िंрд╣ рдХी рд╡िрдзрд╡ा рдкрдд्рдиी рд╕ुрдмूрд░िрдпा рджेрд╡ी рдиे 300 рд╕ौ рд░ुрдкрдпे рдХा рдирдЧрдж рд╕рдо्рдоाрди рдЭुрд░ी рд╕िंрд╣ рдХो рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा। рдкाрд▓ी рдиीрд▓ рдлैрдХ्рдЯ्рд░ी рдХे рдШрдЯрдиा рдХे рдмाрдж рдЭुрд░ी рд╕िंрд╣ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХी рдиिрдЧाрд╣ों рдоें рдЪреЭे рд╣ुрдП рдеे। рдЧोрдкीрдЧंрдЬ рдХे рдеाрдиेрджाрд░ рдиे рдЭुрд░ी рд╕िंрд╣ рдХे рдКрдкрд░ 1000 рд░ुрдкрдпे рдХा рдЗрдиाрдо рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा। рдЙрджрд╡рди्рдд рд╕िंрд╣ рдХी рдкрдд्рдиी рдХो рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा।  рдЭुрд░ी рд╕िंрд╣ рдХे рд╕ाрдеी рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдкрд░ рдпрд╣ी рдЗрдиाрдо рд░ाрд╢ि 500 рд░ुрдкрдпे рдХी рдеी। 23 рдЕрдЧрд╕्рдд 1857 рдХो рдЭुрд░ी рд╕िंрд╣ рдиे рдХाрд░े рдЧाँрд╡ рдХो рд▓ूрдЯा, рдлिрд░ рдмिрд╕ौрд▓ी рдХो рд▓ूрдЯा рдЕंрдд рдоें 23 рдЕрдЧрд╕्рдд рдХो рдХोрдЯрдЧाँрд╡ рдХे рд╕ुрд░िрдпाрдиा рдмрдиिрдпों рдХो рд▓ूрдЯा рдЙрдирд╕े 2000 рд░ुрдкрдпे рд╡рд╕ूрд▓ рдХिрдпा। рдЕंрдд рдоें, рдЕрдЧрд╕्рдд рдХे рдЕंрддिрдо рджिрдиों рдоें рдЭुрд░ी рд╕िंрд╣ рдХो рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा, рдЙрдирдХे рд╕ाрде 10 рд╡िрдж्рд░ोрд╣ी рдФрд░ рдкрдХреЬे рдЧрдпे। рд▓िрдЦिрдд рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдоें рдЭुрд░ी рд╕िंрд╣ рдХी рдоृрдд्рдпु рдХाрд▓рд░ा рд╣ोрдиे рд╕े рд▓िрдЦिрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рдмाрдж рдкрд╢्рдЪिрдоी рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдоें 1857 рдХा рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдпा।

рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдЬрдирдкрдж рдХे рджрдХ्рд╖िрдгी рд╣िрд╕्рд╕े рдоें рд░ाрдмрд░्рдЯ्рд╕рдЧंрдЬ рддрд╣рд╕ीрд▓ рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдЪंрджेрд▓ рд░ाрдЬрдкूрдд рдмाрдмू рдХुँрдЕрд░ рд╕िंрд╣ рдХे рд░िрд╢्рддेрджाрд░ рдеे। рдЗрди рдирджी-рдкрд╣ाреЬी рдЗрд▓ाрдХे рдоें рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХो рдХुрдЪрд▓рдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдеा। 24 рдЕрдЧрд╕्рдд рдХो рджाрдиाрдкुрд░ рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ी рдмाрдмू рдХुँрдЕрд░ рд╕िंрд╣ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдХрд░्рдордиाрд╢ा рдирджी рдкाрд░ рдХрд░ рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдШोрд░ाрд╡рд▓ рдмाрдЬाрд░, рдЦрд░ेрд╣ी рдЧाँрд╡ рдФрд░ рдЦैрд░ा рдЧाँрд╡ рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ूрдЯा। рдкुрдиः 29 рдЕрдЧрд╕्рдд рдХो рдЪंрджेрд▓ рд░ाрдЬрдкूрддों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдХुँрдЕрд░ рд╕िंрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рдШोрд░ाрд╡рд▓ рдмाрдЬाрд░ рдХो рд▓ूрдЯ рд▓िрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рд╕рд░рдХाрд░ी рднрд╡рдиों, рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдФрд░ рдЕрднिрд▓ेрдЦों рдХो рдирд╖्рдЯ рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрди рдШрдЯрдиाрдУं рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдХрдоिрд╢्рдирд░ рдЯрдХрд░ рдорд╣ोрджрдп рдж्рд╡ाрд░ा рдкुрд░े рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдоें рдХрдаोрд░ рдХाрд░рд╡ाрдИ рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдЧрдпा। рд╡िрдЬрдпрдЧреЭ рдХे рд░ाрдЬा рд▓рдХ्рд╖्рдордг рд╕िंрд╣ рдЗрд╕ рд╕рдордп рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдХा рдкूрд░ा рд╕ाрде рджे рд░рд╣े рдеे। 11 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рдХो рд╕िрд░рд╕ी рд╕рдоीрдк рд░ाрдордЧреЭ рдоें рдордж्рд░ाрд╕ рдмрдЯाрд▓िрдпрди рдЧрдпी। рджрдХ्рд╖िрдгी рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдХे рдЬрдоींрджाрд░ рдлрддेрд╣рдмрд╣ाрджुрд░ рд╕िंрд╣, рд╡िрдЬрдпрдЧреЭ рдХे рдЗрд▓ाреШेрджाрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ी рд╕िंрд╣ рднी рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдХा рд╕ाрде рджे рд░рд╣े рдеे। рд╡िрдЬрдпрдЧреЭ рд░ाрдЬрдШрд░ाрдиे рдХे рд╡ंрд╢рдЬ рдЬिрддेंрдж्рд░ рд╕िंрд╣ рд▓िрдЦрддे рд╣ैं рдХि 1857 рдХे рдЕंрдд рдорд╣ीрдиों рдоें рдпрд╣ рд╕्рдеिрддि рд╣ो рдЧрдпी рдХी рдкूрд░ा рд╡िрдЬрдпрдЧреЭ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ो рдЪुрдХा рдеा। 5 рдирд╡ंрдмрд░ 1857 рдХो 16 рд╣ांрдеी рдФрд░ 100 рдШुреЬрд╕рд╡ाрд░ рд╕ेрдиा рд▓ेрдХрд░ рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдиे рд▓ाрд▓рдЧंрдЬ, рдШोрд░ाрд╡рд▓ рдФрд░ рд░ॉрдмрд░्рдЯ्рд╕рдЧंрдЬ рдХो рд▓ूрдЯा рд▓िрдпा। рдЕंрдд рдоें, 9 рдЬрдирд╡рд░ी 1858 рдХो рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕ेрдиा рдХे рд╕िрдкाрд╣िрдпों рд╡ рднाрд░рддीрдп рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдХे рд╕рдкूрддों рдХे рдмीрдЪ рднीрд╖рдг рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕ рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рд╕े рджрдХ्рд╖िрдгी рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдоें рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рд▓рдЧрднрдЧ рд╢ांрдд рд╣ो рдЧрдпा।

рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдПрдХ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ीрди рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдирдЧрд░ рд╣ै; рдЬो рдЧंрдЧा рдХे рдХिрдиाрд░े рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХे рд╕рдордп рдоें рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдкीрддрд▓, рдХांрд╕े рд╡ рдХाрд▓ीрди рдХी рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рдиीрд▓ рдХी рдЙрдкрдЬाрдК реЮрд╕рд▓ рдХी рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХे рд▓िрдпे рдЬाрдиा рдЬाрддा рдеा। 1857 рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХे рджौрд░ाрди рдЕрд╕ंрддुрд╖्рдЯ рд╕ाрдоंрдд рд╡ рдЬрдоींрджाрд░ों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрд╣ूрдХाрд░ों, рдЙрдж्рдпोрдЧрдкрддिрдпों рдФрд░ рдмिрдЪौрд▓िрдпों рдХो рдЗрд╕ рд▓िрдП рдиिрд╢ाрдиा рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рддाрдХि рдЖрдордЬрди рдХे рд╢ोрд╖рдг рд╕े рдЗрдирдХा рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЬुреЬाрд╡ рдеा। рдЬेрдо्рд╕ рдЖрдЙрдЯ्рд░ाрдо рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдХी рдХोрдпрд▓ा рдЦрджाрдиों рдХो рд╕ेрдиाрдиिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ुрдЯे рдЬाрдиे рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै। рдоाрд▓्рд╕рди рдиे рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рджрд░्рд╢ाрдпा рд╣ै рдХि рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХे рджौрд░ाрди рдмрдиाрд░рд╕ рдоें рдЦाрдж्рдпाрди рдЖрдкूрд░्рддि рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдХे рдмाрдЬाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा। рдмрдиाрд░рд╕, рдЧाрдЬीрдкुрд░, рдЬौрдирдкुрд░ рдХी рд╡िрдж्рд░ोрд╣ों рд╕े рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдХा рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдПрдХрджрдо рднिрди्рди рдеा। рдмाрдж рдХे рдЧांрдзीрд╡ाрджी рдЖंрджोрд▓рди рдоें рднी рдЬрдирдкрдж рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпोрдЧрджाрди рд░рд╣ा।


рд╕ंрджрд░्рдн

1. рд╕ुрд░ेंрдж्рд░ рдиाрде рд╕िрди्рд╣ा, рд╕ूрдмा рдСрдл рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж, рдЕंрдбрд░ рдж рдЧ्рд░ेрдЯ рдоुрдЧрд▓, рдЬाрдоिрдпा рдоिрд▓्рд▓िрдпा рдЗрд╕्рд▓ाрдоिрдпा, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी, 1974.
2. рдбрдЧрд▓рд╕ рдбेрд╡ाрд░, рдП рд╣ैंрдб рдмूрдХ рдЯु рдж рдЗंрдЧ्рд▓िрд╢ рдк्рд░ी-рдоुрдЯिрдиी рд░िрдХॉрд░्рдб, рдЧрд░्рд╡рдирдоेंрдЯ рдк्рд░ेрд╕, 1860.
3. рдЬाрд░्рдЬ рдУрдЯो рдЯ्рд░ेрд╡ेрд▓िрдпрди, рдХाрдирдкुрд░, рдоैрдХрдоिрд▓рди рдПंрдб рдХंрдкрдиी, рд▓ंрджрди, 1865.
4. рд╡िрдиाрдпрдХ рджाрдоोрджрд░ рд╕ाрд╡ाрд░рдХрд░, 1857 рдХा рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕рдорд░, рдк्рд░рднाрдд рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी, 2000.
5. рд░рдоेрд╢ рдЪрди्рдж्рд░ рдордЬूрдорджाрд░, рд╕िрдкोрдп рдо्рдпुрдЯिрдиी рдПंрдб рдж рд░िрд╡ोрд▓्рдЯ рдСрдл 1857, рдХे.рдПрд▓.рдоुрдЦोрдкाрдз्рдпाрдп рдлрд░्рдоा, рдХрд▓рдХрдд्рддा, 1957.
6. рдЯ्рд░ॉрдп рдбाрдЙрди, рд░ाрдЬрдкूрдд рд░िрд╡ोрд▓्рдЯ рдЗрди рд╕ाрдЙрджрд░्рди рдоीрд░рдЬाрдкुрд░, 1857-58,  рдЬрдирд░рд▓ рдСрдл рд╕ाрдЙрде рдПрд╢िрдпा рд╕्рдЯрдбी, рд╕ाрдЙрде рдПрд╢िрдпा, 2007.
7. рдкрд░рдоाрдиंрдж рдоिрд╢्рд░, рдЧрдЬेрдЯिрдпрд░ рдСрдл рдоीрд░рдЬाрдкुрд░, рдлोрдЯो-рд▓िрдЯो рдк्рд░ेрд╕, рд░ुрдбрдХी, 1998.
8. рдПрд╕.рдП.рдП рд░िрдЬрд╡ी рдПंрдб рдПрдо.рдПрд▓ рднाрд░्рдЧрд╡,рдл्рд░िрдбрдо рд╕्рдЯ्рд░рдЧрд▓ рдЗрди рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢, рд╡ाрд▓्рдпुрдо.4,1958.  
9. рдкрдг्рдбिрдд рджेрд╡рдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░, рд╕ोрди рдХे рдкाрдиी рдХा рд░ंрдЧ, рд╣िрди्рджी рд╡िрд╢्рд╡рдХोрд╢, рднाрдЧ-7,1983.   
10. рд╕рд░ рдЬेрдо्рд╕ рдЖрдЙрдЯ्рд░рдо, рдХैрдо्рдкेрдиिंрдЧ рдЗрди рдЗंрдбिрдпा 1857-58, рд╕्рдоिрде рдЗрд▓्рдбрд░ рдПंрдб рдХंрдкрдиी, рдХрдо рд╣िрд▓, рд▓ंрджрди, 1860.  
11. рд╢рд╢ि рднूрд╖рдг рдЪौрдзрд░ी, рд╕िрд╡िрд▓ рд░िрдмेрд▓िрдпрди рдЗрди рдж рдЗंрдбिрдпрди рдоुрдЯिрдиी (1857-59), рдж рд╡рд░्рдб рдк्рд░ेрд╕ рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд▓िрдоिрдЯेрдб, рдХрд▓рдХрдд्рддा, 1957.
12. рдкी. рд╡ाрдХрд░ рдбाрдпрд░ी, рд░ाрдЬ्рдп рдЕрднिрд▓ेрдЦाрдЧाрд░, рд▓рдЦрдирдК, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢
13. рдЯ्рд░ॉрдп рдбाрдЙрди,рдлिрдпрд░ рдПंрдб рд▓ोрдеिंрдЧ рдЗрди рднрджोрд╣ी, рдж рд░िрд╡ोрд▓्рдЯ рдУрдл рдоोрдиाрд╕ рд░ाрдЬрдкूрдд 1857-58, рдЗंрдбिрдпрди рдЗрдХॉрдиॉрдоी рдПंрдб рд╕ोрд╢рд▓ рд╣िрд╕्рдЯ्рд░ी  рд░िрд╡्рдпू, рд▓ंрджрди,рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी, 1990.
14. рд╣ेрдирд░ी рдЬाрд░्рдЬ рдХेрдиे,  рдлिрдл्рдЯी рд╕ेрд╡рди, рд╕рдо рдЕрдХाрдЙंрдЯ рдСрдл рдж рдПрдбрдоिрдиिрд╕्рдЯ्рд░ेрд╢рди рдСрдл рдЗंрдбिрдпрди рдбिрд╕्рдЯ्рд░िрдХ्рдЯ рджुрд░िंрдЧ рдж рд░िрд╡ोрд▓्рдЯ рдСрдл рдж рдмंрдЧाрд▓ рдЖрд░्рдоी, рдбрдм्рд▓ू рдПрдЪ рдПрд▓ेрди рдПंрдб рдХंрдкрдиी, рд▓ंрджрди, 1883.

*рдоीрд░рдЬाрдкुрд░ = рдкрд░्рд╡рддрдкुрдд्рд░ी рдХा рдирдЧрд░ (рдоिрд░्реЫाрдкुрд░ рдХी рдПрдХ рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рд╡рд░्рддрдиी)

рдХाрд╡्рдп (рд╢ैрд▓рдЬा рд╢рд░्рдоा) рдЕंрдЧ्рд░ेреЫी рд╕े рдЕрдиूрджिрдд

рд╣िंрджी рдЕрдиुрд╡ाрдж рд╕ीрдоा рдЬैрди (рдж्рд╡िрднाрд╖ीрдп рдХрд╡рдпिрдд्рд░ी рдЕрдиुрд╡ाрджिрдХा рдПрд╡ं рд╕рдо्рдкाрджिрдХा рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд рдПрд╕ोрд╕िрдПрдЯ рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рддрдеा рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╡िрднाрдЧाрдз्рдпрдХ्рд╖ा рдХ. рдо. рд╡ि. рдЬाрд▓ंрдзрд░)

рд╢ैрд▓рдЬा рд╢рд░्рдоा
рдоेрд░ी рдЧрд▓ी

рдЪрдордХीрд▓ा рдЫिрдж्рд░िрдд рдЖрд╡рд░рдг рдФрд░ рдЖँрдЦोँ рдоें рдХрд╣ाрдиिрдпाँ
рд╕ूрд░рдЬ рдХी рдЧुрдирдЧुрдиी рдзूрдк рдЗрд╕рдХे рдмрдЬрд░ी рдмिрдЦрд░े рдЪेрд╣рд░े рдкрд░
рдЗрд╕рдХे рдЧрдб्рдвों рдоें рдкाрдиी рдЬैрд╕े рд╕्рд╡ेрдж рдХिрд╕ी рдЪंрдЪрд▓ рдмाрд▓рдХ рдХा
рдЖрдо рдХे рджрд░реЩ्рдд рдХी рд╢ाрдЦाрдПँ рдоाрдиो рдЗрд╕рдХी рдЧुंрдеी рд╣ुрдИ рдЪोрдЯिрдпाँ
рдоेрд░ी рдЧрд▓ी ----
рдоिрдиी рдоाрд░्рдХिрдЯ рд╕े рдХुрдЫ рдлрд░्рд▓ांрдЧ рджूрд░
рдЬрд╣ाँ рдоिрд▓рддा рдеा рдмрдЪрдкрди рдХा рд╕्рд╡ाрдж
рдоिрдиी рдоाрд░्рдХिрдЯ рдоें рд░рд╣рддी рд╣ै рдЪрд╣рд▓ рдкрд╣рд▓ рдЕрднी рднी
рдирди्рд╣े-рдирди्рд╣े рдЧ्рд░ाрд╣рдХों рдХी
рдЕрдЬрдирдмी рдлेрд░ीрд╡ाрд▓ों рдХी рдХрддाрд░ рдШूрдо-рдШूрдо рдХрд░ рдЕрдЪ्рдЫे рджिрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдлрд▓ों рдХो рдмेрдЪрддे рд╣ुрдП
рдЕрдирдЦुрд▓ी рдЕрдЦрдмाрд░ों рдХे рдЧिрд░्рдж рдоंрдбрд░ाрддे рд╡्рдпрдеिрдд рдкँрдЫी
рдоेрд░ी рдоाрд╕ूрдо рдЧрд▓ी рдЕрдм рдЖрдмाрдж рд╣ै рдирдП рдоाрд▓िрдХों рд╕े
рдХुрдЫ рдпाрджें рджреЮрди рд╣ैं рдЙрди рдШрд░ों рдХे рдиीрдЪे рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЖрдзिрдкрдд्рдп рдЬрдоाрдпा рдеा рдЧुрдордиाрдо рдЦेрд▓ рдХे рдоैрджाрдиों рдкрд░
рдЦेрд▓рдиे рдХी рдЬрдЧрд╣ рдЕрдм рд╢ाрдпрдж рдмрджрд▓ рдЧрдИ рд╣ोрдЧी
рдоांрдУं рдХो реЮिрдХ्рд░ рд╣ै рдмрдЪ्рдЪे рдХрд╣ीं рдЦो рди рдЬाрдПँ рднीреЬ рднाреЬ рднрд░ी рд╕реЬрдХों рдкрд░
рдЬैрд╕े рдЦो рдЬाрддीं рд╣ैं рдЫोрдЯी рд╕реЬрдХें рдПрдХ рдмреЬी рд╕ी рджुрдиिрдпा рдоें
рд╡реШ्рдд рд▓े рдЖрдпा рд╣ै рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рджूрд░ рдЙрд╕ рд╕реЬрдХ рд╕े
рдердХ рдЧрдпी рд╣ूँ рдоैं
рдордЧрд░ рдоेрд░ा рдмрдЪрдкрди рдЖрдЬ рднी рдЦेрд▓рддा рд╣ै рд╡рд╣ीं рдХрд╣ीं
рдЕрдХेрд▓े рдЕрдкрдиे рдЖрдк
рдЙрд╕ рд╕реЬрдХ рдкрд░ рдЬрд╣ाँ рдоैं рдкрд▓ी рдмреЭी
рдЬрд╣ाँ рдмрд╕рддा рд╣ै рдоेрд░ा рджिрд▓ो-рджिрдоाрдЧ рдЕрднी рднी
рд╡ो рдЧрд▓ी рдЬो рдоुрдЭे рд▓े рдЬाрддी рд╣ै рдЖрд╕рдоाрди рддрдХ
рдФрд░ рдХрд░рддी рд╣ै рдоेрд░ी рдХрд▓्рдкрдиा рдоें
рдоेрд░ा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдмाँрд╣ें рдкрд╕ाрд░ рдХрд░!

(рд▓िрдЯрд░ेрд░ी рдпाрд░्рдб рдЬुрд▓ाрдИ 2021; рдЕрдХाрджрдоी рдСреЮ рд╣ाрд░्рдЯ рдПंрдб рдоाрдЗंрдб рдЬрдирд╡рд░ी 2022; рдкुрд╕्рддрдХ 'рдбिрдЕрд░ рдордоा' рд╕ेрддु реЮрд░рд╡рд░ी 2022 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд)
рд╕ीрдоा рдЬैрди
***


My Street
(Original English Version By Shailja Sharma)

Shiny porous skin and
eyes full of story. Sun's sweet heat
glowing on its loose graveled
face. Rainwater resting in its
pits like sweat of a playful child.
The branchy mango tree-- its
braided hair. My street.
My street stood only laps
away from the Mini-Market
where flavors of childhood were sold.
The Mini Market is still
booming with new little customers.
A parade of unfamiliar vendors
walks with their better-looking fruit.
Stressed birds flutter around
unopened newspapers.
My innocent street is now
populated with swapped
owners. Some memories
are buried under their houses
which colonized
the untitled playgrounds.
Play may be happening
somewhere else now. Mothers
worry little ones
could get lost on busy streets.
Just as small streets get lost
in a big world.
Time has travelled me far
beyond that street. I am tired.
But my childhood continues to
play over there. By itself.
On that street, where I grew up
and where I continue to grow
by mind's extension. That street
which pushes me to the sky
and then stands for me
open-armed in my mind's vision.

(Published in Literary Yard, July 2021; Academy of Heart and Mind, January 2022; Setu, February 2022)

рдХрд╣ाрдиी: рдмाрд▓-рд╣рда

рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा

- рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा

 рдЙрди рджिрдиों рдоेрд░े рдкिрддा рдПрдХ рдЯ्рд░ांрд╕рдкोрд░्рдЯ рдХंрдкрдиी рдоें рдЯ्рд░рдХ рдб्рд░ाрдЗрд╡рд░ рдеे рдФрд░ рдЙрд╕ рджिрди рдоाрд▓िрдХ рдХा рд╕ोрдлा-рд╕ेрдЯ рдЙрд╕рдХे рдордХाрди рдоें рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХे рдЯ्рд░рдХ рдкрд░ рд▓ाрджा рдЧрдпा рдеा। 
 рдордХाрди рдоें рдЙрд╕े рдкрд╣ुँрдЪाрддे рд╕рдордп рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрд╣ाрддे рд╕े рдоुрдЭे рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рд▓े рд▓िрдпा। рдЕрд╣ाрддा рднी рдЗрд╕ी рдоाрд▓िрдХ рдХा рдеा рдЬрд╣ाँ рдЙрд╕рдХे рдоाрддрд╣рдд рд░рд╣ा рдХрд░рддे। 
 “рдоुрдХुрди्рдж?” рдоाрд▓िрдХ рдХे рдлाрдЯрдХ рдкрд░ рддैрдиाрдд рд░ाрдорджीрди рдХाрдХा рдиे рдоुрдЭे рджेрдЦрдХрд░ рд╕ंрджेрд╣ рдк्рд░рдХрдЯ рдХिрдпा।
 рд╣рдо рдЕрд╣ाрддे рд╡ाрд▓ों рдХो рдордХाрди рдоें рджाрдЦिрд▓ рд╣ोрдиे рдХी рдЖрдЬ्рдЮा рдирд╣ीं рдеी।
 “рдмाрд▓рдХ рд╣ै। рдмाрд▓-рдорди рдоें рдоाрд▓िрдХ рдХा рдордХाрди рдЕंрджрд░ рд╕े рджेрдЦрдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдЙрдаी рд╣ै”, рдЖрдард╡ें рд╡рд░्рд╖ рдХी рдоेрд░ी рдЙрд╕ рдЖрдпु рдоें рдоेрд░े рдкिрддा рдоेрд░ा рдХोрдИ рднी рдХрд╣ा рдмेрдХрд╣ा рдирд╣ीं рдЬाрдиे рджेрддे। рдФрд░ рдЙрди рджिрдиों рдоुрдЭ рдкрд░ рдЗрд╕ рдордХाрди рдХा рднूрдд рд╕рд╡ाрд░ рдеा।
 “рдаीрдХ рд╣ै”, рд░ाрдорджीрди рдХाрдХा рдиे рдлाрдЯрдХ рд╕े рд╕рдЯे рдЕрдкрдиे рдХрдХ्рд╖ рдХे рдЯेрд▓िрдлोрди рдХा рдЪोंрдЧा рдЙрдаा рд▓िрдпा, “рдоैं рдЕंрджрд░ рдЦрдмрд░ рдХрд░ рджेрддा рд╣ूँ рдордЧрд░ рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा, рдоुрдХुрди्рдж рдмрд░ाрдмрд░ рддुрдо्рд╣ाрд░े рд╕ाрде рд╣ी рдмрдиा рд░рд╣े। рдЗрдзрд░-рдЙрдзрд░ рдЕрдХेрд▓े рдШूрдорддा рд╣ुрдЖ рдХрд╣ीं рди рдкाрдпा рдЬाрдП....”
 “рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдоेрд░े рд╕ाрде рд╣ी рд░рд╣ेрдЧा...”
 рд╕ोрдлा-рд╕ेрдЯ рдордХाрди рдХे рдкрд░ःрд╕ंрдЧी рдк्рд░рдХोрд╖्рда рдоें рдкрд╣ुँрдЪाрдпा рдЬाрдиा рдеा рдФрд░ рдЯ्рд░рдХ рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░-рдордг्рдбрдк (рдкोрд░्рдЪ) рдХा рд░ाрд╕्рддा рди рдкрдХреЬрдХрд░ рдЙрд╕рдХी рдмाрдпीं рд╡ीрдеी рдХी рддрд░рдл рдоुреЬ рд▓िрдпा।
 рдЯ्рд░рдХ рд░ुрдХा рддो рджो рдЯрд╣рд▓рд╡े рддрдд्рдХाрд▓ рд╣рдоाрд░ी рдУрд░ рдмреЭ рдЖрдП।
 “рдлрд░рдиीрдЪрд░ рдХे рд╕ाрде рдпрд╣ рдХौрди рд▓ाрдП рд╣ो?” рд╡े рдЙрдд्рд╕ुрдХ рд╣ो рд▓िрдП।
 “рдоेрд░ा рдмेрдЯा рд╣ै-”
 “рдЗрдХрд▓ौрддा рд╣ै? рдЬो рдЙрд╕े рдРрд╕ा рдЫैрд▓ा-рдмाँрдХा рдмрдиाрдХрд░ рд░рдЦे рд╣ो?” рдПрдХ рдЯрд╣рд▓рд╡ा рд╣ँрд╕ा।
 “рд╣ाँ”, рдоेрд░े рдкिрддा рднी рд╣ँрд╕ рдкреЬे, “рдЗрд╕рдХी рдоाँ рдЗрд╕рдХी рдХंрдШी-рдкрдЯ्рдЯी рдФрд░ рдХрдкреЬों рдХी рдк्рд░ेрд╕-рдзुрд▓ाрдИ рдХा рдЦूрдм рдз्рдпाрди рд░рдЦा рдХрд░рддी рд╣ै...”
 “рдХौрди рд╕ी рдЬрдоाрдд рдоें рдкреЭрддे рд╣ो?” рджूрд╕рд░ा рдЯрд╣рд▓рд╡ा рднी рдЙрдд्рд╕ाрд╣िрдд рд╣ो рд▓िрдпा।
 “рдЪौрдеी рдоें”, рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдоेрд░ी рдкреЭाрдИ рдоेрд░े рддीрд╕рд░े рд╣ी рд╕ाрд▓ рдоें рд╢ुрд░ू рдХрд░рд╡ा рджी рдеी। рдЙрд╕ рдкрд░ рдкреЭाрдИ рдоें рддेрдЬ़ рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдоैं рдПрдХ ’рдбрдмрд▓ рдк्рд░рдоोрд╢рди’ рднी рдкा рдЪुрдХा рдеा।
 “рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдЕंрджрд░ рдЬाрдиा, рдЕрдХेрд▓े рдирд╣ीं”, рдоुрдЭे рдЪेрддाрддे рд╣ुрдП рдоेрд░े рдкिрддा рдЯ्рд░рдХ рдХी рдкिрдЫрд▓ी рд╕ाँрдХрд▓ें рдЦोрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рджूрд╕рд░ी рджिрд╢ा рдоें рдиिрдХрд▓ рд▓िрдП।
 рд╕ाँрдХрд▓ें рдЦुрд▓рддे рд╣ी рд╡े рджोрдиों рдЯрд╣рд▓ुрд╡े рдЯ्рд░рдХ рдХी рдкिрдЫрд▓ी рдЪौрдХी рдкрд░ рдЬा рдЪреЭे। рдоेрд░े рдкिрддा рдХे рд╕ंрдЧ।
 рдЗрдзрд░ рд╡े рддीрдиों рд╕ोрдлा-рд╕ेрдЯ рдХे рд╕ंрдЧ рд╣ाрде-рдкैрд░ рдоाрд░рдиे рдоें рд╡्рдпрд╕्рдд рд╣ुрдП, рдЙрдзрд░ рдоेрд░ी рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा рдоुрдЭे рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рдХी рдУрд░ рдЭाँрдХ рд░рд╣ी рдЧैрд▓рд░ी рдоें рд▓े рдЙреЬी। 
 рдЧैрд▓рд░ी рдЙрд╕ рд▓ॉрдмी рдоें рдоुрдЭे рдкрд╣ुँрдЪा рдЧрдпी рдЬिрд╕рдХे рд╕ाрдордиे рд╡ाрд▓ी рджीрд╡ाрд░ рдоें рдПрдХ рдЯी.рд╡ी. рдЪрд▓ рд░рд╣ी рдеी। рджो рдЙрдкрдХрд░рдг рд╕े рд╕ंрд▓рдЧ्рди। рдмिрдиा рдЖрд╡ाреЫ рдХिрдП।
 рдоैं рдЦреЬे рд╣ोрдХрд░ рдЯी.рд╡ी. рджेрдЦрдиे рд▓рдЧा। рдЙрд╕ рдоें рдПрдХ рд╕ाрде рд╡िрднिрди्рди рд╕्рдерд▓ों рдХे рдЪिрдд्рд░ рдкрд░्рджे рдкрд░ рдЪрд▓-рдлिрд░ рд░рд╣े рдеे। рдХुрдЫ рдкрд╣рдЪाрдиे рд╕े рдФрд░ рдХुрдЫ рдиिрдкрдЯ рдЕрдирдЬाрдиे। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдоैं рдирд╣ीं рдЬाрдирддा рдеा рд╡рд╣ рдЯी.рд╡ी. рдХोрдИ рд╕ाрдзाрд░рдг рдЯी.рд╡ी. рдирд╣ीं рдеी। рд╕ी.рд╕ी.рдЯी.рд╡ी. рдеी। рдХ्рд▓ोрдЬ्рдб рд╕рд░्рдХिрдЯ рдЯेрд▓िрд╡िрдЬрди। рдЬो рдЕрдкрдиे рд╕े рд╕ंрдмрдж्рдз рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдоाрд▓िрдХ рдХे рдордХाрди рдХे рдк्рд░рд╡ेрд╢-рд╕्рдерд▓ों рдкрд░ рдлिрдЯ рдХिрдП рдЧрдП рдХैрдорд░ों рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдирдХी рдЪрд▓ाрдпрдоाрди рдЫрд╡िрдпाँ рдмрдЯोрд░рдиे рддрдеा рдЙрди्рд╣ें рд╕рдЬीрд╡ рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рдиे рдХे рдк्рд░рдпोрдЬрди рд╕े рд╡рд╣ाँ рд░рдЦी рдЧрдпी рдеी।
 “рддू рдпрд╣ाँ рдХैрд╕े рдЖрдпा?” рдПрдХ рд╣рд▓्рд▓рди рдХे рд╕ाрде рдоाрд▓िрдХ рдХे рдмेрдЯे рдиे рдоुрдЭे рдЖрди рдЪौंрдХाрдпा। 
 рд╣рдо рд╕рднी рдЕрд╣ाрддे рд╡ाрд▓े рдЙрд╕े рдЦूрдм рдкрд╣рдЪाрдирддे рдеे। рдЙрд╕рдХी рдЙрдо्рд░ рддेрд░рд╣ рдФрд░ рдЪौрджрд╣ рд╡рд░्рд╖ рдХे рдмीрдЪ рдХी рд░рд╣ी рд╣ोрдЧी рдордЧрд░ рдЙрд╕рдХी рдХрдж-рдХाрдаी рдЦूрдм рд▓рдо्рдмी-рддрдЧреЬी рдеी। рдЕрдкрдиे рдЫрдЬ्рдЬे рдЕрдерд╡ा рдЫрдд рд╕े рд╣рдоाрд░ी рдУрд░ рдХंрдХрд░ рдлेंрдХрдиे рдХा рдЙрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдеा। 
 “рдЖрдк рд▓ोрдЧ рдХा реЮрд░рдиीрдЪрд░ рд▓े рдХрд░ рдЖрдпा рд╣ूँ”, рдоैं рдиे рдЖрдзी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдмрддाрдпी।
 “рдлрд░рдиीрдЪрд░ рд╡ाрд▓ों рдХा рдмेрдЯा рд╣ै?”
 “рдирд╣ीं। рдЯ्рд░рдХ-рдб्рд░ाрдЗрд╡рд░ рдХा....”
 "рдЗрд╕ рд▓рдж्рджू рдХा?” рдПрдХ рдард╣ाрдХे рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕рдиे рдЯी.рд╡ी. рдХे рдПрдХ рдХोрдиे рдкрд░ рдЕрдкрдиा рд╣ाрде рдлेрд░ा।
 рдЙрд╕ рдХोрдиे рдоें рдоेрд░े рдкिрддा рд╣ी рдеे: рд╕рдЬीрд╡-рд╕рдк्рд░ाрдг।
 рдоाрд▓िрдХ рдХे рд╕ोрдлा-рд╕ेрдЯ рдХी рдмреЬी рд╕ीрдЯ рдХो рдЕрдкрдиे рдХंрдзों рдХी рдЯेрдХ рджेрддे рд╣ुрдП…
 рдЯ्рд░рдХ рдХी рд╢ैрд╕-рдЗ рдХी рдкाрд░्рд╢्рд╡рд╡ рднुрдЬा рдХे рдЦुрд▓े рд╕िрд░े рдкрд░…
 рдмाрд╣рд░ рд╡ाрд▓े рдЙрди рджो рдЯрд╣рд▓ुрд╡ों рдХे рд╕ंрдЧ рдЙрд╕े рдиीрдЪे рдЙрддाрд░рдиे рдХी рд╕рд░рдЧрд░рдоी рдХे рдмीрдЪ... 
 рдкिрддा рдХी рд╢्рд░рдорд╢ीрд▓рддा рдХा рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдПрд╡ं рдоूрд░्рдд рд░ूрдк рдоैं рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рджेрдЦ рд░рд╣ा рдеा... 
 рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдПрд╡ं рдаोрд╕ рдпрдеाрд░्рде рдХो рдкूрд░्рдгрд░ूрдк рд╕े рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рджेрдЦ рд░рд╣ा рдеा...
 “рдпрд╣ी рд▓рдж्рджू рддेрд░ा рдмाрдк рд╣ै?” рдЙрд╕рдиे рдПрдХ рдФрд░ рдард╣ाрдХा рдЫोреЬा।
 рдоेрд░े рдоुँрд╣ рд╕े “рд╣ाँ” рдХी рдЬрдЧрд╣ рдПрдХ рд╕िрд╕рдХी рдиिрдХрд▓ рднाрдЧी। рдЕрдЬाрдиी рдШिрд░ рдЖрдпी рдЙрд╕ рдХिंрдХрд░्рддрд╡्рдпрд╡िрдоूреЭрддा рдХे рд╡рд╢ीрднूрдд।
 “рдмाрдк рд▓рдж्рджू рдФрд░ рдмेрдЯा рдЙрдард▓्рд▓ू?” рдЙрд╕рдХे рд╡рдЬ़рдиी рд╕्рдкोрд░्рдЯрд╕ рд╢ूреЫ рд╡ाрд▓े рдкैрд░ рдмाрд░ी-рдмाрд░ी рд╕े рдоुрдЭे рд▓рддिрдпाрдП।
 “рдирд╣ीं”, рдоैं рд╕рд╣рдо рдЧрдпा," рдоैं рдиे рдХोрдИ рдЪोрд░ी рдирд╣ीं рдХी।"
 "рд╕рдЪ рдмोрд▓ рдХ्рдпा рдЪुрд░ाрдпा рд╣ै?" рдЙрд╕ рдиे рдоेрд░े рдХाрдиों рдкрд░ рдЕрдкрдиे рд╣ाрде рд▓ा рдЬрдоाрдП।
 “рдХुрдЫ рдирд╣ीं...”
 “рддेрд░े рдХाрди рдирд╣ीं рдорд░ोреЬूँ?” рдЙрд╕рдиे рдоेрд░े рджोрдиों рдХाрди рдЬ़ोрд░ рд╕े рдЙрдоेрда рджिрдП।
 “рдирд╣ीं...”
 рдЙрд╕рдХे рд╣ाрде рдоेрд░े рдХाрдиों рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдХрд░ рдиीрдЪे рдоेрд░े рдХंрдзों рдкрд░ рдЖрди рдЦिрд╕рдХे।
 “рдоैं рдмाрд╣рд░ рдЬाрдКँрдЧा....” рдоैंрдиे рдХрд╣ा।
 "рдХैрд╕े рдЬाрдПрдЧा?" рдоेрд░े рдХंрдзे рдЫोреЬрдХрд░ рдЙрд╕рдиे рдоेрд░ी рдЧрд░рджрди рдкрдХреЬ рд▓ी।
 рдиिрддांрдд рдЕрдиिрд╢्рдЪिрдд рд╡ैрд╕ी рдЖрдЧ्рд░рд╣ी рдиिрд╖्рдаुрд░рддा рдоैंрдиे рдЕрднी рддрдХ рдХेрд╡рд▓ рдЫрдж्рдордзाрд░рдгा рд╣ी рдоें рджेрдЦी-рд╕ुрдиी рдеी: рдЕрдкрдиे рдЕрд╣ाрддे рдПрд╡ं рд╕्рдХूрд▓ рдХे рдЕрди्рдп рдЬрди-рдЬीрд╡ рдХे рд╕ंрдЧ। рдпा рдлिрд░ рдлिрд▓्рдо рдПрд╡ं рдЯीрд╡ी рдкрд░। рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд░ूрдк рдоें рдХрднी рдЭेрд▓ी рдирд╣ीं рдеी। рдмрд▓्рдХि рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╕्рдкрд░्рд╢ рднी рдЬрдм рдЬрдм рдоुрдЭे рджूрд╕рд░ों рд╕े рдоिрд▓ा рдеा рддो рд▓ाреЬ- рдк्рдпाрд░ рд╣ी рдХे рд╡ेрд╢ рдоें рдоिрд▓ा рдеा, рд╣ृрджрдпрдЧ्рд░ाрд╣ी рдПрд╡ं рдордиोрд╣рд░॥ рд╕्рдХूрд▓ рдоें рдЕрдз्рдпाрдкрдХों рдХी рдердкрдердкाрд╣рдЯ рдХे рд░ूрдк рдоें рддो рдШрд░ рдоें рдоाँ рдПрд╡ं рдкिрддा рдХे рдЪुрдо्рдмрди рдЕрдерд╡ा рдЖंрд▓िрдЧрди рдХे рдмрдЭाрд╡ рдоें। рдРрд╕े рдХрднी рдирд╣ीं।
 “рд╕ौрд░ी рдмोрд▓рдХрд░ рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ूँ?" рд╕्рдХूрд▓ рдоें рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдП рдЬा рд░рд╣े рджंрдб рд╕े рдмрдЪрдиे рд╣ेрддु рдЕрдкрдиे рд╕рд╣рдкाрдаिрдпों рдХी рдпुрдХ्рддि рдоैं рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдоें рд▓े рдЖрдпा।
 “рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдЬाрдирддा рд╣ै?” рдЙрд╕рдХे рд╣ाрде рдоेрд░ी рдЧрд░рджрди рдоोреЬрдХрд░ рдЙрд╕े рдиीрдЪे рдХी рдУрд░ рд▓े рдЖрдП, “рдлिрд░ рдЕрдкрдиे рдЬूрддे рдХे рдпे рдЕंрдЧрд░ेрдЬी рдЕрдХ्рд╖рд░ рдкреЭрдХрд░ рдмрддा рддो...”
 “рдП рдмी рдЖрдИ рдмी рдП рдПрд╕...” рдШुрдЯ рд░рд╣े рдЕрдкрдиे рджрдо рдХे рд╕ाрде рдоैंрдиे рд╡े рдЕрдХ्рд╖рд░ рдкреЭ рджिрдП।
 “рдЕрдм рдоेрд░े рдЬूрддे рдХे рдЕрдХ्рд╖рд░ рдкреЭ...” рдоेрд░ी рдЧрд░рджрди рдЙрд╕рдХे рд╣ाрдеों рдиे рдЙрд╕рдХे рдЬूрддों рдХी рдУрд░ рдоोреЬी।
 “рдП рдбी рдЖрдИ рдбी рдП рдПрд╕...”
 “рдмी рдФрд░ рдбी рдХा рдЕंрддрд░ рдЬाрдирддा рд╣ै?” рдКрдзрдоी рдЙрд╕рдХे рд╣ाрде рдоेрд░ी рдЧрд░рджрди рдЫोреЬрдХрд░ рдоेрд░े рдмाрд▓ों рдХी рдоांрдЧ рдЙрд▓рдЯрдиे рдкрд▓рдЯрдиे рд▓рдЧे......
 рдоेрд░ी рдЯी-рд╢рд░्рдЯ рдХी рдЖрд╕्рддीрди рдЦींрдЪрдиे-рдорд░ोреЬрдиे рд▓рдЧे…
 рдоेрд░ी рдиिрдХ्рдХрд░ рддाрдирдиे-рдЭрдЯрдХрдиे рд▓рдЧे...
 “рдоैं рдмाрд╣рд░ рдЬाрдКँрдЧा”, рдоैंрдиे рджोрд╣рд░ाрдпा।
 “рддू рдЕрднी рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा”, рдЙрд╕рдиे рдоेрд░ा рд╕िрд░ рдЕрдкрдиी рдЫाрддी рд╕े рдЪिрдкрдХा рд▓िрдпा, “рдЕрднी рдПрдбीрдбैрд╕ рдФрд░ рдПрдмीрдмैрд╕ рдХा рдЕंрддрд░ рддुрдЭे рд╕рдордЭाрдиा рдмाрдХी рд╣ै...”
 рдШрдмрд░ाрдХрд░ рдоैंрдиे рдЕрдкрдиी рдиिрдЧाрд╣ рд╕ाрдордиे рд╡ाрд▓ी рдЯीрд╡ी рдкрд░ рдЬा рдЬрдоाрдпी।
 рдоाрд▓िрдХ рдХी рдмреЬी рд╕ोрдлा-рд╕ीрдЯ рдЧैрд▓рд░ी рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рдЪुрдХी рдеी।
 “рдмрдк्рдкा” рдоैं рдЪिрд▓्рд▓ा рджिрдпा।
 “рдоुрдХुрди्рдж?” рдоेрд░े рдкिрддा рддрдд्рдХ्рд╖рдг рд▓ौрдмी рдХे рджрд░рд╡ाрдЬे рдкрд░ рдЖрди рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдП।
 “рдмрдк्рдкा”, рдоैं рд╕ुрдмрдХрдиे рд▓рдЧा।
 рдоुрдЭे рдЙрд╕ рджрд╢ा рдоें рджेрдЦрдХрд░ рд╡े рдЖрдкे рд╕े рдмाрд╣рд░ рд╣ो рдЧрдП। 
 рдФрд░ рдЙрд╕ рдкрд░ рдЯूрдЯ рдкреЬे।
 рд╡ेрдЧрдкूрд░्рд╡рдХ। 
 рдоाрд▓िрдХ рдХे рд╕рдд्рддा-рддрдд्рд╡ рд╕े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░... 
 рдк्рд░рдеा-рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдЕрдкрдиे рджрдм्рдмूрдкрди рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд... 
 рдмрдв़ рд░рд╣े рдЙрд╕ рдзौंрд╕िрдпा рдХे рд╣рд▓्рд▓ा-рдЧुрд▓्рд▓ा рд╕े рдмेрдкрд░рд╡ाрд╣...
 рдХрдж-рдХाрдаी рдФрд░ рд▓рдо्рдмाрдИ-рдЪौреЬाрдИ рдоें рдоेрд░े рдкिрддा рдоाрд▓िрдХ рдХे рдмेрдЯे рд╕े рджुрдЧुрдиे рддो рд░рд╣े рд╣ी; рдоुрдЭे рдЙрд╕рдХे рдкंрдЬों рд╕े рдЫुреЬाрдиा рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдХौрди рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд░рд╣ा?
 рдФрд░ рдЕрдЧрд▓े рд╣ी рдкрд▓ рд╡рд╣ рдЬрдоीрди рдкрд░ рдврд╣ рд▓िрдпा, рдФंрдзे рдоुँрд╣।
 рдмिрдиा рдЕрдЧрд▓ा рдкрд▓ рдЧंрд╡ाрдП рдоेрд░े рдкिрддा рдоेрд░ी рдУрд░ рдмреЭे рдФрд░ рдоुрдЭे рдЕрдкрдиी рдмाрд╣ों рдоें рдмрдЯोрд░ рдХрд░ рдЧैрд▓рд░ी рдоें рдШुрд╕ рдкреЬे।
 рдкूрд░े рд╡ेрдЧ рд╕े।
 рдЙрд╕ी рдЧैрд▓рд░ी рдоें,рдЬрд╣ाँ рд╡рд╣ рд╕ोрдлा-рд╕ीрдЯ рдЗрдзрд░ рд▓ाрддे-рд▓िрд╡ाрддे рд╕рдордп рдмीрдЪ рд░ाрд╕्рддे рд╣ी рдоें рдЯिрдХा рджी рдЧрдпी рдеी। рдЙрди рджो рдЯрд╣рд▓ुрд╡ों рдХी рд╕ंрдЧрддि рдоें। рдЬो рдЕрдкрдиे рдХो рд╡рд╣ीं рд░ोрдХ рд▓िрдП рдеे। рдмुрдд рдмрдирдХрд░।
 рдЙрдирдХा рд╡ेрдЧ рд╣рдоें рдЬрд▓्рджी рд╣ी рдлाрдЯрдХ рддрдХ рд▓े рдЖрдпा рдЬрд╣ाँ рд░ाрдорджीрди рдХाрдХा рдЦреЬे рдеे।
 “рдХрд╣ा рдеा рдоैंрдиे। рдоुрдХुрди्рдж рдХो рдЕрдХेрд▓े рдЕंрджрд░ рдордд рдЬाрдиे рджेрдиा। рджुрд░्рдЧрддि рд╣ोрдЧी,” рд░ाрдорджीрди рдХाрдХा рдХी рдЙрддाрд╡рд▓ी рдиे рдоेрд░े рдкिрддा рдХी рд╣реЬрдмреЬी рдХो рдШेрд░рдиे рдХी рдЪेрд╖्рдЯा рдХी।
 “рдЗрд╕े рдЕрд╣ाрддे рдкрд╣ुँрдЪाрдХрд░ рдЕрднी рд▓ौрдЯрддा рд╣ूँ; рдмाрд▓рдХ рдХा рдмाрд▓-рд╣рда рдеा, рдмीрдд рдЧрдпा।”
 рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рд╣рд╡ा рдоें рдЕрдкрдиा рд╡ाрдХ्рдп рдЫोреЬा рдФрд░ рдЖрдЧे рдмреЭ рдЖрдП।

рд╕рдоीрдХ्рд╖ा: рдиाрдЧा рд╕ाрдзुрдУं рдХे рд░рд╣рд╕्рдпрдордп рдЬीрд╡рди рдХो рдЙрдж्рдШाрдЯिрдд рдХрд░рддा рдЙрдкрди्рдпाрд╕

рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ: рд╕рд░рд╕ рджрд░рдмाрд░ी, рдк्рд░рдпाрдЧрд░ाрдЬ

рдЙрдкрди्рдпाрд╕: рдХैрдерд░ीрди рдФрд░ рдиाрдЧा рд╕ाрдзुрдУं рдХी рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рджुрдиिрдпा
рдк्рд░рдХाрд╢рдХ: рдХिрддाрдмрд╡ाрд▓े рдк्рд░рдХाрд╢рди, рджिрд▓्рд▓ी
рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░: рд╕ंрддोрд╖ рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡
рдоूрд▓्рдп: ₹ 700.00


рдиाрдЧा рд╕ाрдзु, рдЬिрди्рд╣ें рд╢рд░ीрд░ рдХी рдХोрдИ рднी рднूрдЦ рдпा рдЗрдЪ्рдЫा рдирд╣ीं рд╕рддाрддी। рдЬिрдирдХा рди рдХोрдИ рдЕрддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै рди рднрд╡िрд╖्рдп। рдЬो рд╣िрдоाрд▓рдп рдХी рдХрди्рджрд░ाрдУं, рдЧुрдлाрдУं рдФрд░ рдЬंрдЧрд▓ों рдоें рд░рд╣рддे рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рдХрди्рджрдоूрд▓ рдФрд░ рдлрд▓ рдЙрдирдХा рднोрдЬрди рд╣ोрддा рд╣ै।  рдиंрдЧ рдзреЬंрдЧ рд╢рд░ीрд░, рдЬрдЯाрдУं рдоें рд░ुрдж्рд░ाрдХ्рд╖ рдХी, рдЧрд▓े рдоें рдЧेंрджे рдХी рдоाрд▓ा। рд╣ाрдеों рдоें рдд्рд░िрд╢ूрд▓ рдФрд░ рдбрдорд░ू, рдФрд░ рдоुँрд╣ рд╕े рдлूрдЯрддे рдмрдо рдмрдо рднोрд▓े рдХे рд╕्рд╡рд░। рдпрд╣ рд╕рдиाрддрди рдзрд░्рдо рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рд╕рдордп рдЖрдиे рдкрд░ рджेрд╢ рдХे рд▓िрдпे рдЬाрди рднी рди्рдпोрдЫाрд╡рд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдиाрдЧा рдмाрдмा рдЙрд░्реЮ рдзрд░्рдо рдХे рдХрдоांрдбो!

рдпрд╣ рдХрд╣ाрдиी рд╣ै рд╕ीрдзे рд╕ाрдзे рдоंрдЧрд▓ рд╕िंрд╣ рдХी,  рдЗрд╕рд░ो рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдмрдирдиे рдХा рд╕рдкрдиा рдЬिрд╕рдХी рдЖँрдЦों рдоें рдкрд▓рддा рдеा, рдкрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрднाрд╡ рдХे рд░рд╣рддे рд╡рд╣ рд╕рдкрдиा, рд╕рдкрдиा рд╣ी рд░рд╣ рдЧрдпा।

рдоंрдЧрд▓ рд╕िंрд╣, рдЬो рджीрдкा рдХो рдмेрд╣рдж рдЪाрд╣рддा рдеा, рдкрд░ рдХрднी рдХрд╣ рди рд╕рдХा। рддрдм рднी рдирд╣ीं рдЬрдм рджीрдкा рдиे  рдЙрд╕े рдмрддाрдпा рдХि рдЙрд╕рдХा рдкिрддा рдЙрд╕рдХे рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдмाрдд, рдоंрдЧрд▓ рд╕िंрд╣ рдХे рдмреЬे рднाрдИ рдХीрд░рдд  рд╕िंрд╣ рд╕े рдХрд░рдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं। рдмрд╣рди рд░ोрд▓ी рдХी рдХрд╕рдо рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕рдиे рд╣рд░ рдЗрдЪ्рдЫा рдХो рддिрд▓ांрдЬрд▓ि рджे рджी, рдФрд░ рджीрдкा рдЙрд╕рдХी рднाрднी рдмрдирдХрд░ рдЙрд╕ी рдШрд░ рдоें рдЖ рдЧрдпी।

рдпрд╣ рдХрд╣ाрдиी рд╣ै  рдЙрд╕ी рдоंрдЧрд▓ рд╕िंрд╣ рдХे рдирд░ोрдд्рддрдо рдЧिрд░ि рдмрдирдиे рдХे рд╕рдлрд░ рдХी। рдирд░ोрдд्рддрдо рдЧिрд░ि, рдЬो рдк्рд░ेрдо рдХी рдкрд░ाрдХाрд╖्рдаा рд╕े рдЧुреЫрд░ा, рдЗрд╕рд░ो рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ोрдиे рдХी рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ा рд╕े рдЧुреЫрд░ा। рдФрд░ рдЕंрддрддः рдЙрд╕рдХा рд╕рдлрд░ рдиाрдЧा рдмाрдмाрдУं рдХे рдмीрдЪ рдЖрдХрд░ рд░ुрдХा।  рдЬрд╣ाँ рдПрдХ рдиाрдЧा рдмाрдмा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрд╕рдХा рдкुрдирд░्рдЬрди्рдо рд╣ुрдЖ।

"рдиाрдЧा рд╕ाрдзु рдмрдирдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдирд░ोрдд्рддрдо рдХो, рдм्рд░рд╣्рдордЪрд░्рдп, рд╡ैрд░ाрдЧ्рдп, рдз्рдпाрди, рд╕ंрди्рдпाрд╕ рдФрд░ рдзрд░्рдо рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рджेрдиी рдеी, рдЬो рдПрдХ рдЕрд▓ौрдХिрдХ рдЕрдиुрднрд╡ рдеा। рдЧंрдЧा рдХे рдкाрдиी рдоें 108 рдбुрдмрдХिрдпाँ рд▓рдЧा, рд╡рд╣ рдЧंрдЧाрдордп рд╣ो рдЧрдпा। рдкूрд░ा рд╢рд░ीрд░ рдЧ्рд▓ेрд╢िрдпрд░ рдХी рддрд░рд╣ рдаंрдбा рдФрд░ рджृреЭ। рдмाрдмा рдмрдирдиे рдХी рдЕрдж्рднुрдд рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕े рдЧुреЫрд░рдХрд░ рдоंрдЧрд▓ рдирд░ोрдд्рддрдо рдЧिрд░ि рдмрди рдЧрдпा। рдирд░ों рдоें рдЙрдд्рддрдо। рдЕрдм рднрд╕्рдо рд╣ी рдЙрд╕рдХी рдкोрд╢ाрдХ рдеी рдФрд░ рдд्рд░िрд╢ूрд▓, рддрд▓рд╡ाрд░ рд╢ंрдЦ рдФрд░ рдЪिрд▓рдо рд╣ी рдЙрд╕рдХे рд╢рд╕्рдд्рд░ рдЬो рдЙрд╕े рдпोрдж्рдзा рдХा рджрд░्рдЬा рджेрддे।"

рдХुрдо्рдн рдХे рдоेрд▓े рдоें рд╣рд░ рд╡рд░्рд╖, рдЬрдм рдиाрдЧा рдмाрдмाрдУं рдХा рд╢ाрд╣ी рд╕्рдиाрди рдХे рд▓िрдпे рдЬुрд▓ूрд╕ рдиिрдХрд▓рддा рд╣ै, рддो рдкूрд░ा рд╕ंрдЧрдо рддрдЯ рднрдпाрдХ्рд░ांрдд рд░рд╣рддा рд╣ैं।  рдиाрдЧा рдмाрдмाрдУं рдХा рд░ूрдк рд╕рджा рд╕рдмрдХे рдХौрддुрд╣рд▓ рдХा рдХेंрдж्рд░ рд░рд╣ा, рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рд╕рджा рд╕े рд░рд╣рд╕्рдпрдордп  рд▓рдЧрддा рд░рд╣ा। рдХौрди рд╣ैं рдпрд╣ рдиाрдЧा рдмाрдмा, рдХрд╣ाँ рд╕े рдЖрддे рд╣ैं? рдХुрдо्рдн рдХे рдмाрдж рдХрд╣ाँ рд╡िрд▓ीрди рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं? рдЙрдирдХा рди рдХрд╣ीं рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै, рди рд╣ी рдЙрдирдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдХोрдИ рдЬाрдирдХाрд░ी!

рд╕рд░рд╕ рджрд░рдмाрд░ी
рд╕ंрддोрд╖ рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡ рдЬी рдХा рдиाрдЧा рд╕ाрдзुрдУं рдкрд░ рдпрд╣ рд╡ृрд╣рдд рдПрд╡ं рдЕрдж्рднुрдд рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп, рдЕрдЪंрднिрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдПрдХ рдЖрдо рдордиुрд╖्рдп рд╕े, рджीрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рддрдХ рдХी рдШोрд░ рддрдкрд╕्рдпा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рдиाрдЧा рд╕ाрдзु рдмрдирдиे рдХी рдХрдаिрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рд╕рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╡рд░्рдгрди...!

рдЙрдирдХे рд╢ृंрдЧाрд░ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡े рдмрддाрддी рд╣ैं, "рдЗрдирдХा рд╢ृंрдЧाрд░ рдХेрд╡рд▓ рднрд╕्рдо рд╣ै рдЬो рдпрд╣ рдкूрд░े рд╢рд░ीрд░ рдкрд░ рдорд▓рддे рд╣ैं। рдкрд░ рдпрд╣ рдХोрдИ рдЖрдо рднрд╕्рдо рдирд╣ीं। рдпрд╣ рднрд╕्рдо  рдкीрдкрд▓, рдкाрдХреЬ, рд░рд╕ाрд▓ा, рдмेрд▓рдкрдд्рд░, рдХेрд▓े рдХे рдкрдд्рддे рдФрд░ рдкिंрдб, рд╡ рдЧाрдп рдХे рдЧोрдмрд░  рдХो рдЬрд▓ाрдХрд░ рдмрдирддी рд╣ै।, рдЗрд╕ рд░ाреЩ рдХो рдорд╣ीрди рдХрдкреЬे рд╕े рдЫाрдирдХрд░ рдХрдЪ्рдЪे рджूрдз рдоें рд╕ाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдлिрд░ рдЗрд╕рдХे рд▓рдб्рдбू рдмрдиाрдХрд░ рд╕ाрдд рдмाрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдоें рддрдкाрдпे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрди рддрдкрддे рд▓рдб्рдбुрдУं рдХो рдХрдЪ्рдЪे рджूрдз  рд╕े рдмुрдЭाрдХрд░ рд╣ी рд╡рд╣ рднрд╕्рдо рдмрдирддी рд╣ै। рдЯेрд▓्рдХрдо рдкाрдЙрдбрд░ рд╕ी рдирд░्рдо рдФрд░ рдоुрд▓ाрдпрдо। рдпрд╣ी рдЙрдирдХा рд╡рд╕्рдд्рд░ рд╣ै рдЬी рдЙрди्рд╣ें рдордЪ्рдЫрд░ों рдПрд╡ं рдХीрдЯाрдгुрдУं рд╕े рдмрдЪाрддा рд╣ै।" рдиिрд░्рд╡рд╕्рдд्рд░ рд░рд╣рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рджिрдЧрдо्рдмрд░ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं।

рдПрдХ рдХрдоांрдбो рдЬैрд╕ी рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╕े рдЧुреЫрд░рдХрд░ рдпрд╣  рдиाрдЧा рд╕ाрдзु рджीрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рджीрдХ्рд╖ा рд▓ेрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрди्рд╣ें 12 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдХреЬी рддрдкрд╕्рдпा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдПрдХ рд╕рди्рдпाрд╕ी рдЬीрд╡рди рдмिрддाрдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рдРрд╕ा рдПрдХाрдЧ्рд░ рддрдк, рдЬिрд╕рдоें  рд╢ीрд╢े рдХो рдкिрдШрд▓ाрдиे рдХी рдкрдд्рдерд░ рдХो рдоोрдо рдХрд░рдиे рдХी рддाреШрдд рд╣ै рд▓ेрдХिрди рд╕्рд╡рдпं рдХो рдЕрд╣ंрдХाрд░ рд░рд╣िрдд рд░рдЦрдХрд░ рд╣ी।

рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рднी рдЕрдЦाреЬे рдХे рдорд╣ाрдоंрдбрд▓ेрд╢्рд╡рд░ рджीрдХ्рд╖ा рджेрддे рд╣ैं। рдкूрд░े рд╡िрдзि рд╡िрдзाрди рд╕े рдЙрдирдХा рдоुंрдбрди рдХрд░, рдЧोрдоूрдд्рд░, рднрд╕्рдо рджрд╣ी, рдЪрди्рджрди рдФрд░ рд╣рд▓्рджी рд╕े рджрд╢рд╡िрдзि рд╕्рдиाрди рдХрд░рд╡ाрдХрд░ рдкाрдк рдоुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рддрдм рдЙрдирдХा рдкुрдирд░्рдЬрди्рдо рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдРрд╕े рдХрдИ рдЧौрд░рд╡ рдкूрд░्рдг рдпुрдж्рдз рд╣ुрдП рд╣ैं,  рдЬрдм 40 рд╣реЫाрд░ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдиाрдЧा рд╕ाрдзु рдиे рдпोрдж्рдзा рдмрдирдХрд░ рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा।

рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХो рдкреЭрддे рд╣ुрдП рдиाрдЧा рд╕ाрдзुрдУं рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рдЬाрдиा। рдЙрдирдХा рдХрдаोрд░ рдЬीрд╡рди рдЙрдирдХी рджिрдирдЪрд░्рдпा। рдЧ्рд░рд╣ों рдФрд░ рдЬреЬी рдмूрдЯिрдпों  рдХा рдЖрдкрд╕ी рддाрд▓рдоेрд▓। рдЕрдЪंрднिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рддрде्рдпों рд╕े рдЧुреЫрд░рддे рд╣ुрдП,  рд╕ौрд░рдордг्рдбрд▓ рдФрд░ рдЧ्рд░рд╣ों рдХे рд░рд╣рд╕्рдп, рд╕рдк्рддрдЛрд╖ि рдХा рдЬ्рдЮाрди। рдЛрддुрдУं рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЙрдирдХा рд╕्рдеाрди рдкрд░िрд╡рд░्рддрди...!

рдЬ्рдЮाрди рдХा рднंрдбाрд░ рд╣ै рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕। рднोрдЬрдкрдд्рд░, рд╣рдоाрд░े рд╡ेрдж рдкुрд░ाрдг, рдиाрдЧा рд╕ाрдзु рдХा рд░рд╣рд╕्рдпрдордп рдЬीрд╡рди, рдЕрдШोрд░िрдпों рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рд╡рд░्рдгрди। рд╡े рдХौрди рд╣ैं рдХрд╣ाँ рд░рд╣рддे рд╣ैं, рдХ्рдпा рдЦाрддे рд╣ैं, рдХ्рдпा рдкрд╣рдирддे рд╣ै, рд╣рд░ рдЪीрдЬ рдкрд░ рдХिрддрдиा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрдз्рдпрдпрди।

рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рд╢рдХ्рддिрдкीрдаों рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि  рдФрд░ рд╕рднी 52 рд╢рдХ्рддिрдкीрдаों  рдкрд░ рд╡ृрд╣рдд рдЬाрдирдХाрд░ी  рд╕िрдордЯी рд╣ै। рджुрдиिрдпा рдХे рдЕрдЬूрдмों рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ рд╣ै рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕! рд░рд╣рд╕्рдпрдордп  рдиाрдЧा рд╕ाрдзुрдУं рдХे рдЬीрд╡рди рдХे рд╣рд░ рдкрд╣рд▓ू рдХा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрд╡рд▓ोрдХрди! рдЕрдж्рднुрдд рд╣ै рдЗрдирдХा рд╕ंрд╕ाрд░ рднी। рдкрд░्рд╡рддों рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдЧिрд░ि рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं, рдирдЧрд░ों рдоें рдн्рд░рдордг рдХрд░рдиेрд╡ाрд▓े рдкुрд░ी, рд╡ рдЬंрдЧрд▓ों рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдЕрд░рдг्рдп рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ै।

рдХрд╣ाрдиी рдХी рдПрдХ рдФрд░ рдоुрдЦ्рдп рдкाрдд्рд░ рд╣ै рдХैрдерд░ीрди। рдХैрдерд░ीрди рдмिрд▓िंрдЧ рдЬो рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рдХे рд╕िрдбрдиी рд╕े рдЖрдпी рд╣ै, рдФрд░ рдЬो рдиाрдЧा рд╕ाрдзुрдУं рдкрд░ рд╢ोрдз рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै।  рд╡ेрджों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рд▓िрдпे рдЙрд╕рдиे рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ीрдЦी। рдЙрд╕рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдПрдХ рдЕрдж्рднुрдд рд╕्рдеाрди рд╣ै। рдЬрдЧрд╣-рдЬрдЧрд╣ рдоंрджिрд░, рдЬрдЧрд╣-рдЬрдЧрд╣ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдПँ, рдХрдеाрдПँ, рдЗрддрдиे рд╕ाрд░े рдЧ्рд░рди्рде рдЗрддрдиे рд╕ाрд░े рдкंрде। рдЗрддрдиा рд╕рдм рдХुрдЫ рд╣ै, рдЬिрд╕े рдПрдХ рдЬрди्рдо рдоें рддो рдирд╣ीं рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा।

рдХрдеा рдиाрдпрдХ рдирд░ोрдд्рддрдо рд╕े рдЕрдЦाреЬों рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рд╡ृрд╣рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╡рд╣  рднाрд╡ рд╡िрд╣्рд╡рд▓ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै, "рдоैं рдЬिрд╕ рдХिрддाрдм рдХे рд▓िрдпे рдЖँрдХреЬे рдЬुрдЯाрдиे рднाрд░рдд рдЖрдпी рд╣ूँ, рд╡рд╣ рдПрдХ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣ोрдЧा рдЬिрд╕рдХे рдиाрдпрдХ рдЖрдк рд╣ोंрдЧे। рдоैं рджुрдиिрдпा рдХो рдмрддाрдКँрдЧी  рдХि  рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рдоें рдРрд╕ा рднी рдкंрде рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрдпाрдпी рд▓ाрдЦों рдиाрдЧा рд╣ैं। рдЕрдиुрднूрддि, рдХाрдоेрдЪ्рдЫा  рдФрд░ рднोрдЧ рдРрд╢्рд╡рд░्рдп  рд╕े рдкрд░े। рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рднी рдоाрдирд╡।"

рдХैрдерд░ीрди рдиे рдЕрдкрдиी рдоाँ рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЕрдкрдиी рдоंрд╢ा реЫाрд╣िрд░ рдХрд░ рджी рдеी рдХि рд╡рд╣ рд╡िрд╡ाрд╣ рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧी, рдЕрдкिрддु рджेрд╢ाрдЯрди рдХрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╡िрднिрди्рди рдзрд░्рдоों рдХो рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣ेрдЧी। рд╡рд╣ рдПрдХ "рдкрд╣ाреЬी рдЭрд░рдиे рд╕ी рдеी, рдоुрдХ्рдд рд░ाрдЧрдордп рдЖрдХрд░्рд╖рдХ" рдирд░ोрдд्рддрдо рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рд╡рд╣  рд╕рд╣реЫ рдЙрд╕рдХी рддрд░рдл рдЦिंрдЪрдиे рд▓рдЧрддी। рдирд░ोрдд्рддрдо рднी рдХैрдерд░ीрди рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд╡िрдЪрд▓िрдд рд╣ो рдЬाрддा। рдкрд░ рджोрдиों рдордЬрдмूрд░ рдеे। рдирд░ोрдд्рддрдо рдиे рдЬो рд░ाрд╣ рдЪुрдиी рдеी рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдпे рдШोрд░ рддрдкрд╕्рдпा рдХी рдеी, рд╡рд╣ाँ рд╕े рд▓ौрдЯрдиा рдоुрдордХिрди рди рдеा। рджोрдиों рдХो рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХा рд╕ाрди्рдиिрдз्рдп рдЕрдХрдеिрдд рд╕ुрдЦ рджेрддा। рдкрд░ рдмिрдЫреЬрдиा рддрдп рдеा।

"рдХिрддрдиी рдЬрд▓्рджी рдмिрдЫреЬрдиे рдХा рд╕рдордп рдЖ рдЧрдпा рдиा। рдЬो рд╕рдордп рд╣рдоें рдЕрдЪ्рдЫा рд▓рдЧрддा рд╣ै рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдЬрд▓्рджी рдмीрдд рдЬाрддा рд╣ै।"

"рд╕рдордп рдХो рдЙрд╕рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдмрд╣рдиे рджो рдХैрдерд░ीрди। рд╣рдоें рдЕрдкрдиे рдХो рд╕рдордп рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдвाрд▓рдиा рд╣ोрдЧा। рдХुрдЫ рд╣ी рджिрдиों рдмाрдж рддुрдо рд╕िрдбрдиी рдоें рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдоैं рдкрд╣ाреЬों рдкрд░। рдпрд╣ी рдЬीрд╡рди рд╣ै।" рдпрд╣ी рдеी рджोрдиों рдХी рдиिрдпрддि।

рд╕ंрддोрд╖  рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡ рдЬी рдиे рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЦूрдмрд╕ूрд░рддी рд╕े рдиाрдЧा рдмाрдмाрдУं рдкрд░ рдЕрдкрдиे рд╢ोрдз рдФрд░ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рджो рдоुрдЦ्рдп рдкाрдд्рд░ों рдХे рдмीрдЪ рдк्рд░ेрдо рдХो рдЧूँрдердХрд░ рдПрдХ рд░ोрдЪрдХ рдХрд╣ाрдиी рдмुрдиी рд╣ै। рдЕрди्рдпрдеा рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╢ोрдз рдЧ्рд░рди्рде рдмрди рдЬाрддा। рдЕрдЪंрднिрдд рдХрд░рддा рдХिрди्рддु рдиीрд░рд╕। рдЙрдирдХे рдЗрд╕ рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдЕंрдд рддрдХ рдмाँрдзे рд░рдЦрддा рд╣ै।

рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдЕрдкрдиे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХो рдмрдЦूрдмी рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдиाрдЧा рд╕ाрдзुрдУं рдХे рд░рд╣рд╕्рдпрдордп рдЬीрд╡рди рд╕े рдкूрд░्рдгрд░ूрдкेрдг рдкрд░िрдЪрдп рдХрд░ाрддा, рдЬो рдЙрдирдХे рдмीрдЪ рд░рд╣рдХрд░ рд╣ी рд╕ंрднрд╡ рдеा। рд╕ंрддोрд╖ рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡ рдЬी рдХी реЫिрдж, рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рдз्рдпाрддрд╡्рдп рдПрд╡ं рдЕрдиुрдХрд░рдгीрдп рд╣ै। рд╕ंрддोрд╖ рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡ рдЬी рдХो рдЙрдирдХी рдЗрд╕ рдЙрдд्рддрдо рдЬ्рдЮाрдирд╡рд░्рдзрдХ рдХृрддि рдХे рд▓िрдпे рдмрдзाрдИ। рдпрд╣ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╢ोрдзाрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдпे рдЬ्рдЮाрди рдХा рдХोрд╖ рд╣ै।

рдХрд╣ाрдиी: рдЪिрд▓рдХ

рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा

- рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा

       рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдоुрдЭे рд╡ाрд░्рдб рдХे рдмाрд╣рд░ рд╣ी рдоिрд▓ рдЧрдП।
“рддुрдо्рд╣ें рдХिрд╕рдиे рдмрддाрдпा?” рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдЗрдзрд░-рдЙрдзрд░ рджेрдЦрдиे рд▓рдЧे, “рдХिрд╕ी рдиे рддुрдо्рд╣ें рджेрдЦा рддो рдирд╣ीं рд╣ै?”
“рдЖрдк рдмрд╣ुрдд рдбрд░рддे рд╣ैं,” рдоैंрдиे рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдХे рд╕ंрдЧ рдЪुрд╣рд▓ рдХी, “рдХोрдИ рджेрдЦ рднी рд▓ेрдЧा рддो рдХौрди рдЬाрдиेрдЧा, рд╣рдо рджोрдиों рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рдк्рд░ेрдо рдХрд░рддे рд╣ैं?”
“рдирд╣ीं,” рдЙрдирдХे рд╕्рд╡рд░ рдоें рд░ुрдЦाрдИ рдЪрд▓ी рдЖрдИ, “рддुрдо्рд╣ें рдпрд╣ाँ рдирд╣ीं рджिрдЦाрдИ рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП। рддुрдо рдЬाрдУ, рдоैं рд╣ी рдЙрдзрд░ рд▓рдЦрдирдК рддुрдо्рд╣ें рдоिрд▓рдиे рдЖрдКँрдЧा....”
“рдЕрднी рдХिрддрдиी рд╕ाँрд╕ें рдмाрдХी рд╣ैं?” рд╣ँрд╕рдХрд░ рдоैंрдиे рд╡ाрд░्рдб рдХी рддрд░рдл рдЗрд╢ाрд░ा рдХिрдпा।
“рдХैрд╕ी рдмाрдд рдХрд░рддी рд╣ो?” рд╡े рднी рд╣ँрд╕ рдкреЬे, “рдЬाрдУ рдЕрдм....”
“рдЖрдкрдиे рдоेрдо рд╕ाрд╣рдм рдХो рдмрдЪा рд▓िрдпा, рд╕ाрд╣рдм,” рдПрдХ рдЕрдзेреЬ рдЪेрд╣рд░ा рд╣рдоाрд░े рд╕рдоीрдк рдЖрди рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдЖ, “рд╡рдХ्рдд рдкрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рд▓े рдЖрдП...”
рдпрд╣ рдЕрдзेреЬ рдЖрд╡ाрдЬ рдоैंрдиे рдлोрди рдкрд░ рдХрдИ рдмाрд░ рд╕ुрди рд░рдЦी рдеी। рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдХे рджрдл्рддрд░ рдоैं рдЬрдм рднी рдлोрди рдХрд░рддी, рдпрд╣ी рдЖрд╡ाрдЬ рдлोрди рдЙрдаाрдпा рдХрд░рддी।
“рд╕рдм рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рдХृрдкा рд╣ै,” рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдиे рдЕрдзेреЬ рдХो рдЯाрд▓рдиा рдЪाрд╣ा।
рддрднी рд╡ाрд░्рдб рдХी рдЦिреЬрдХी рдХा рдкрд░्рджा рд╣рдЯाрдХрд░ рдПрдХ рд▓реЬрдХे рдХा рдЪेрд╣рд░ा рдкрд▓-рднрд░ рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдордиे рдЖрдпा рдФрд░ рд▓ौрдЯ рдЧрдпा।
“рдЖрдк рд▓ोрдЧ рдЕрдм рдЬाрдЗрдП!” рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдиे рд╣рдо рджोрдиों рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рдиिрдкрдЯा рджिрдпा рдФрд░ рд╡ाрд░्рдб рдХी рддрд░рдл рдмреЭ рд▓िрдП।
“рдЖрдк рдХрд╣ाँ рд╕े рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं?” рджрдл्рддрд░ рд╡ाрд▓े рдЕрдзेреЬ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдиे рдоेрд░े рдк्рд░рддि рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рджिрдЦाрдпा, “рдЗрди рд╕ाрд╣рдм рдХो рдХैрд╕े рдЬाрдирддी рд╣ैं?”
рдоैंрдиे рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рд╢्рдиों рдХा рдХोрдИ рдЙрдд्рддрд░ рди рджिрдпा। рдоैं рдЬाрдирддी рд░рд╣ी, рдоेрд░ी рдЖрд╡ाрдЬ рд╕े рд╡рд╣ рднी рдЕंрджाрдЬा рд▓рдЧा рд╕рдХрддा рдеा рдХि рдоैं рдХौрди рдеी।
рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд░ोрдЧिрдпों рдХे рд▓िрдП рдмрдиाрдП рдЧрдП рдЙрди рдХрдорд░ों рдХे рдмрд░ाрдорджे рдХो рд╣рдо рджोрдиों рдиे рд▓рдЧрднрдЧ рд╕ाрде-рд╕ाрде рдкाрд░ рдХिрдпा।
рдмрд░ाрдорджा рдкाрд░ рд╣ोрддे рд╣ी рдоैं рддेрдЬ рдХрджрдоों рд╕े рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рдЯेрд▓ीрдлोрди рдмूрде рдкрд░ рдЖ рдЦреЬी рд╣ुрдИ।
рдЬрдм рдоैंрдиे рдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ рд▓िрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЕрдзेреЬ рдЕрдкрдиे рд╕्рдХूрдЯрд░ рд╕рдоेрдд рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рдЧेрдЯ рд╕े рдмाрд╣рд░ рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै рддो рдоैंрдиे рдЯेрд▓ीрдлोрди рдмूрде рд╕े рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдХो рдоोрдмाрдЗрд▓ рдоिрд▓ाрдпा।
рдоोрдмाрдЗрд▓ рд╢ाрдпрдж рдЙрдирдХे рдмेрдЯे рдХे рдкाрд╕ рдеा, рдмेрдЯे рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдоें ’рд╣ैрд▓ो’ рд╕ुрдирддे рд╣ी рдоैंрдиे рдлोрди рдХाрдЯ рджिрдпा। рддрднी рдоुрдЭे рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдФрд░ рдЙрдирдХे рдмेрдЯे рдХांрд╕्рдЯेрдмिрд▓ों рдХी рдПрдХ рдЯोрд▓ी рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рд╕рд░рдХाрд░ी рдПрдо्рдмेрд╕рдбрд░ рдХी рдУрд░ рдмрдврддे рд╣ुрдП рджिрдЦाрдИ рджिрдП। рдЬैрд╕े рд╣ी рдЙрдирдХी рдоोрдЯрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рдлाрдЯрдХ рд╕े рд▓ोрдк рд╣ुрдИ, рдоैं рд╡ाрд░्рдб рдХी рддрд░рдл рдмреЭ рд▓ी।
рдмрд░ाрдорджा рдкाрд░ рдХрд░ рдоैं рд╡ाрд░्рдб рдХे рдЕंрджрд░ рдЬा рдЦреЬी рд╣ुрдИ। рдмिрд╕्рддрд░ рдкрд░ рд▓ेрдЯी рд░ूрдЧ्рдгा рдЬाрдЧ рд░рд╣ी рдеी рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдкैрддाрдиे рдмैрдаी рдЖрдпा рдКँрдШ рд░рд╣ी рдеी।
“рдоैं рд╕ाрдордиे рд╡ाрд▓े рд╡ाрд░्рдб рд╕े рдЖрдИ рд╣ूँ,” рдоैं рдЙрд╕рдХे рдЪेрд╣рд░े рдХे рдкाрд╕ рдкрд╣ुँрдЪी।
рд░ूрдЧ्рдгा рдиे рдЕрдкрдиा рд╕िрд░ рд╣िрд▓ाрдпा। рдиिрд╕्рддेрдЬ рдЙрд╕рдХे рдЪेрд╣рд░े рдХी рдЖँрдЦे рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЪрдордХ рд▓ीं।
“рд╕ुрдирдиे рдоें рдЖрдпा рд╣ै, рдЖрдкрдиे рдиींрдж рдХी рдЧोрд▓िрдпाँ рдЬ्рдпाрджा рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЦा рд▓ी рдеीं?” рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рдХंрда рдоें рдоिрдаाрд╕ рднрд░ рд▓ी।
рд░ूрдЧ्рдгा рдиे рдЕрдкрдиा рд╕िрд░ рдлिрд░ рд╣िрд▓ा рджिрдпा।
“рдЕрдЪрд░рдЬ рд╣ै, рдкूрд░े рдХрд╕्рдмाрдкुрд░ рдоें рдХाрдиूрди рдХा рдиिрд╖्рдкाрджрди рдЖрдкрдХे рдкрддि рдХे рдЬिрдо्рдоे рд╣ै рдФрд░ рдЖрдд्рдорд╣рдд्рдпा рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ рдЖрдк рд╣ी рдХाрдиूрди рддोреЬ рд░рд╣ी рд╣ैं....”
           рдЙрд╕рдХे рд╣ोंрдаों рдиे рдПрдХ рдоुрд╕्рдХाрди рдХा рд╕ंрдХेрдд рджिрдпा।
           рдвुрд▓рдоुрд▓ рдвंрдЧ рд╕े।
“рдЖрдк рдЙрдирдХा рдз्рдпाрди рдмाँрдЯрдиा рдЪाрд╣рддी рдеीं?” рдоेрд░ा рд░ोрд╖ рдоुрдЦрд░ рд╣ो рд▓िрдпा, “рдЕрдкрдиी рддрд░рдл рдЦींрдЪрдиा рдЪाрд╣рддी рдеी?”
рдЕрдкрдиा ’рдирд╣ी’ рдЗंрдЧिрдд рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиा рд╕िрд░ рд╡िрдкрд░ीрдд рджिрд╢ा рдоें рд╣िрд▓ा рджिрдпा।
“рдлिрд░ рдЖрдкрдиे рдХ्рдпों рдРрд╕ा рдХिрдпा?”
“рдоैं рдЖрдЬाрдж рд╣ोрдиा рдЪाрд╣рддी рдеी,” рджुрд░्рдмрд▓, рдХ्рд╖ीрдг рд╕्рд╡рд░ рдоें рдЙрд╕рдиे рдоुँрд╣ рдЦोрд▓ा।
“рдХ्рдпों?”
“рдЫрдд्рддे рдоें рд╢рд╣рдж рдХी рдЬрдЧрд╣ рдЬ़рд╣рд░ рдЬрдоा рд╣ो рд░рд╣ा рдеा...”
“рдХिрд╕рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े?” рдЙрд╕рдиे рдПрдХ рдЦिреЬрдХी рдЦोрд▓ी рддो рдоैंрдиे рджूрд╕рд░ी рдЦिреЬрдХी рднी рдЦोрд▓ рд▓ेрдиी рдЪाрд╣ी।
“рд╡рдЬрд╣ рд╕рдм рдмेрдЬा рдеीं। рдоेрд░े рдкाрд╕ рдзрд░्рдоाрдзрд░्рдо рдХा рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдеा рддो рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдЕрдкрдиी рд╣реЬрдХ рдХा рд╣рд░рдЦ। рдоेрд░ा рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдоुрдЭे рд╣рдеिрдпाрд░ рдмाँрдзрдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рдХिрдП рд░рд╣рддा рдФрд░ рдЙрдирдХा рд╣рд░рдЦ рдЙрди्рд╣ें рддोреЬрдиे рдоें। рдЕрдкрдиे рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдоें рдоैं рдЙрди्рд╣ें рд▓рд▓рдХाрд░рддी, рдоेрд░ा рд╣рдХ рдоुрдЭрд╕े рдЦрд╕ोрдЯрдиे рдХा рд╣рдХ рдХिрд╕े рджिрдпा рдЖрдкрдиे? рдЕрдкрдиे рд╣рд░рдЦ рдоें рд╡े рдоुрдЭ рдкрд░ рдмिрдЧреЬрддे। рдЙрдирдХा рдЙрд▓्рд▓ाрд╕ рдЙрдирд╕े рдЫीрдирдиे рдХी рд╣िрдо्рдордд рдоुрдЭрдоें рд╣ो рд╣ी рдХ्рдпों? рд░ोрдЬ़ рдХा рд╡рд╣ рдХोрд╕рдиा-рдзिрдХ्рдХाрд░рдиा рдоुрдЭे рдПрдХ рдирд░рдХ рдХी рдУрд░ рдЬा рд░рд╣ा рдеा рдФрд░ рдирд░рдХ рд╕े рдЕрдм рдоुрдЭे рджूрд░ рдЬाрдиा рдеा, рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдиा рдеा...”
“рдорддрд▓рдм?” рдоैं рдЙрдЫрд▓ рдкреЬी, “рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдХो рддрд▓ाрдХ рджेрдиे рдХो рдЕрдм рдЖрдк рддैрдпाрд░ рд╣ैं?”
“рддुрдо рд╣рдоें рдЬाрдирддी рд╣ो?” рд░ूрдЧ्рдгा рд╕ोрддे рд╕े рдЬाрдЧ рдкреЬी।
“рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдХी рд╣рд░рдЦ рдоुрдЭी рд╕े рд╣ै।” рдоैं рдоुрдХाрдмрд▓े рдкрд░ рдЙрддрд░ рдЖрдИ।
“рдХोрдИ рд╣ै?” рдКँрдЪे рд╕्рд╡рд░ рдоें рд░ूрдЧ्рдгा рдЪिрд▓्рд▓ाрдИ।
рдКँрдШ рд░рд╣ी рдЙрд╕рдХी рдЖрдпा рдХी рдиींрдж рддो рдЯूрдЯी рд╣ी, рджрд░рд╡ाрдЬे рдХी рджिрд╢ा рд╕े рджो рд╡рд░्рджीрдзाрд░ी рдХांрд╕्рдЯेрдмрд▓ рднी рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рдмंрджूрдХ рдЙрдаाрдП рдЕंрджрд░ рд▓рдкрдХ рд▓िрдП।
“рд╣ुрдЬूрд░....”
  “рд╣ुрдЬूрд░....”
“рддुрдо рд╕рдм рд▓ोрдЧ рдХрд╣ाँ рд╣ो?” рдк्рд░ाрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡рд░ рдоें рднрд░рдХрд░ рд╡рд╣ рдлिрд░ рдЪिрд▓्рд▓ाрдИ, “рдХ्рдпा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ो? рдЕрдкрдиा рдиाрдо-рдкрддा рдмрддाрдП рдмрдЧैрд░ рдпрд╣ рдЕрдЬрдирдмी рдЗрдзрд░ рдХैрд╕े рдЪрд▓ी рдЖрдИ? рд╕ाрд╣рдм рд╕े рдмрд░्рдЦाрд╕्рдд рд╣ोрдиा рдоाँрдЧрддे рд╣ो?”
рдХौрди рдХрд╣ рд╕рдХрддा рдеा, рдЕрднी рдХुрдЫ рд╣ी рдШंрдЯे рдкрд╣рд▓े рд╡рд╣ рдоृрдд्рдпु рдХी рд▓ाрд▓рд╕ा рд▓िрдП рд░рд╣ी рдеी рдпा рдлिрд░ рдЕрднी рдХुрдЫ рд╣ी рдоिрдирдЯ рдкрд╣рд▓े рд╕рдЪ рдмोрд▓рдиे рдХी рдЫрдЯрдкрдЯाрд╣рдЯ?
“рдЪрд▓ो,” рд╡рд░्рджीрдзाрд░ी рджोрдиों рдХांрд╕्рдЯेрдмрд▓ рдоेрд░े рджाрдПँ-рдмाрдПँ рд╣ो рд▓िрдП, “рдмाрд╣рд░ рдЪрд▓ो....”
“рд╕ाрд╣рдм рдХे рд▓िрдП рдоैं рдЕрдЬрдирдмी рдирд╣ीं рд╣ूँ” рдЕрдкрдиा рдкрд╣рдЪाрди-рдкрдд्рд░ рдЕрдкрдиे рдкрд░्рд╕ рд╕े рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рдоैंрдиे рдЙрди рдХांрд╕्рдЯेрдмрд▓ों рдХे рд╕ाрдордиे рд▓рд╣рд░ाрдпा, “рд╡े рдоुрдЭे рдЬाрдирддे рд╣ैं। рдЬрдм рд╡े рд▓рдЦрдирдК рдХे рдкुрд▓िрд╕ рд░ेрдбिрдпो рдоुрдЦ्рдпाрд▓рдп рдоें рддैрдиाрдд рдеे, рдЙрдирдХी рдкूрд░ी рдбाрдХ рдоेрд░े рд╣ी рдЬिрдо्рдоे рд░рд╣ा рдХрд░рддी рдеी, рдоैं рд╡рд╣ीं рд▓рдЦрдирдК рдХे рд░ेрдбिрдпो рдоुрдЦ्рдпाрд▓рдп рдоें рдХाрдо рдХрд░рддी рд╣ूँ....”
“рдпрд╣ рдХ्рдпा рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै?” рддрднी рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдЕрдкрдиे рдмेрдЯे рдХे рд╕ाрде рдЕंрджрд░ рдЖ рдЧрдП, “рдХौрди рд╣ै рдпрд╣?”
рджोрдиों рд╣ी рдХे рд╣ाрдеों рдоें рдЦाрдиे рдХे рдбिрдм्рдмे рдФрд░ рдкैрдХेрдЯ рд░рд╣े।
рдоुрдЭे рдЕрдЪाрдирдХ рдЦрдпाрд▓ рдЖрдпा, рд╕ुрдмрд╣ рд╣ी рд╕े рдоैंрдиे рдХुрдЫ рднी рди рдЦाрдпा рдеा। рдЕрдЦрдмाрд░ рдоें рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдХी рдкрдд्рдиी рдХी рдЦрдмрд░ рдкреЭрддे рд╣ी рд▓рдЦрдирдК рд╕े рдЗрдзрд░ рдХрд╕्рдмाрдкुрд░ рдХे рд▓िрдП рдиिрдХрд▓ рдкреЬी рдеी рдФрд░ рддीрди рдШंрдЯे рдмाрдж рдЬैрд╕े рд╣ी рдоेрд░ी рдмрд╕ рдЕрдб्рдбे рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪी рдеी, рд░िрдХ्рд╢ा рд▓ेрдХрд░ рдоैं рдЗрдзрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рд▓िрдП рдЪрд▓ рджी рдеी।
“рдЖрдкрдиे рдоुрдЭे рдирд╣ीं рдкрд╣рдЪाрдиा?” рдЪрдХिрддрд╡ंрдд рд╣ोрдХрд░ рдоैंрдиे рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рд╕े рдкूрдЫा।
“рдпрд╣ рдХौрди рд╣ै?” рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдиे рдЕрдкрдиे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рдоेрд░े рд▓िрдП рдЕрдЬрдирдмिрдпрдд рдмрдиाрдП рд░рдЦी рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рдХी рдУрд░ рдоुреЬ рд▓िрдП, “рдЗрдзрд░ рдХैрд╕े рдЪрд▓ी рдЖрдИ?”
“рдХрд╣рддी рд╣ै,” рд░ूрдЧ्рдгा рдиे рдЙрдд्рддрд░ рджिрдпा, “рдЙрдзрд░ рд░ेрдбिрдпो рдоुрдЦ्рдпाрд▓рдп рдоें...”
“рдмрдХрддी рд╣ै,” рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рдХे рд╕्рд╡рд░ рдиे рдиिрд╖्рдаुрд░рддा рдзाрд░рдг рдХрд░ рд▓ी рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХांрд╕्рдЯेрдмрд▓ों рдХो рдШुреЬрдХी рджी, “рдЗрдзрд░ рдЯुрдХुрд░-рдЯुрдХुрд░ рдХ्рдпा рддाрдХрддे рд╣ो? рддुрдо्рд╣ें рдмрд░्рдЦाрд╕्рдд рд╣ोрдиा рд╣ै рдХ्рдпा? рдЗрд╕े рдмाрд╣рд░ рдХ्рдпों рдирд╣ीं рд▓े рдЬा рд░рд╣े? рджрдл़ा рдХрд░ो рдЗрд╕े...”
“рд╣ुрдЬूрд░....”
“рд╣ुрдЬूрд░....”
рджोрдиों рдХांрд╕्рдЯेрдмрд▓ рдкुрдиः рдоेрд░े рджाрдПँ-рдмाрдПँ рд╣ो рд▓िрдП।
рджाрдПँ рд╡ाрд▓े рдиे рдоेрд░ी рдХुрд╣рдиी рдЯрд╣ोрдХी рдФрд░ рдмाрдПँ рд╡ाрд▓े рдиे рдкीрда рдзрдХिрдпाрдИ।
рдЙрди рдХी рдзрдХ्рдХा-рдоुрдХ्рдХी рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдоेрд░ी рдиाрд╕िрдХाрдПँ рдЦाрдиे рдХी рдЧंрдз рдЕрдкрдиे рдЕंрджрд░ рднрд░рдиे рд╕े рдЕрдкрдиे рдХो рдирд╣ीं рд░ोрдХ рдкाрдИं।
“рдЗрд╕ рдкрд░ рдХिрд╕ рдиंрдмрд░ рдХी рджрдл़ा рд▓рдЧेрдЧी, рдкाрдкा?” рджрд░рд╡ाрдЬे рдкрд░ рд▓реЬрдХे рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдиे рдоेрд░ा рдкीрдЫा рдХिрдпा।
“рджेрдЦрдиा рдкреЬेрдЧा,” рдЕрд░ुрдг рд╕ाрд╣рдм рднी рд╕ुрдиाрдИ рджे рдЧрдП, ’рдЕрднी рддो рдЦाрдиा рдЦाрдПँрдЧे। рдмреЬी рддेрдЬ рднूрдЦ рд▓рдЧी рд╣ै...।”

рдХрд╣ाрдиी: рд░ंрдЧ рдоंрдбрдк

рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा

- рджीрдкрдХ рд╢рд░्рдоा

 (1)

рдЭрдЧреЬे рдХे рдмाрдж рдоाँ рдЕрдХрд╕рд░ рдЗрд╕ рдоंрджिрд░ рдЖрдпा рдХрд░рддीं। рдШंрдЯे, рджो рдШंрдЯे рдоें рдЬрдм рдоेрд░ा рдЧुрд╕्рд╕ा рдЙрддрд░ рдХрд░ рдЪिрди्рддा рдХा рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддा рддो рдЙрди्рд╣ें рдШрд░ рд▓िрд╡ाрдиे рдоैं рдпрд╣ीं рдЗрд╕ी рдоंрджिрд░ рдЖрддी।
рдПрдХ-рдПрдХ рдХрд░ рдоैं рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд░ुрдХाрд╡ рдПрд╡ं рдард╣рд░ाрд╡ рдкрд░ рдЬाрддी। рдк्рд░рд╕ाрдж рдХी рдкрд░рдЪी рдХрдЯрд╡ा рд░рд╣ीं, рдк्рд░рд╕ाрдж рдХा рджोрдиा рд╕рдо्рднाрд▓ рд░рд╣ी, рдоाрдеा рдЯेрдХ рд░рд╣ी, рдЪрд░рдгाрдоृрдд рд▓े рд░рд╣ी, рдмंрдЯ рд░рд╣े рдк्рд░рд╕ाрдж рдХे рд▓िрдП рд╣ाрде рдмреЭा рд░рд╣ी, рд╕рд░ोрд╡рд░ рдХी рдордЫрд▓िрдпों рдХो рдк्рд░рд╕ाрдж рдЦिрд▓ा рд░рд╣ी, рд╕्рдиाрди-рдШрд░ рдоें рд╕्рдиाрди рдХрд░ рд░рд╣ी рд╕рднी рдЕрдзेреЬ рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХो рдоैं рдз्рдпाрди рд╕े рджेрдЦрддी-рдЬोрд╣рддी рдФрд░ рджो-рдЕреЭाрдИ рдШंрдЯों рдоें рдоाँ рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд╣ो рд╣ी рдЬाрддी।
рдордЧрд░ рдЙрд╕ рджिрди рдоंрджिрд░ рдХे рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рдХी рдб्рдпोреЭी рдкрд░ рдкाँрд╡ рдзрд░рддे рд╣ी рдоैं рдиे рдЬाрди рд▓िрдпा рд╕рд░ोрд╡рд░ рдХे рдЬिрд╕ рдкрд░िрд╕рд░ рдкрд░ рднीреЬ рдЬрдоा рд░рд╣ी, рдоाँ рд╡рд╣ीं рдеीं।
“рдХ्рдпा рдХोрдИ рд╣ाрджрд╕ा рд╣ो рдЧрдпा?” рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рд╕े рд▓ौрдЯ рд░рд╣ी рдПрдХ рджрд░्рд╢рдиाрд░्рдеी рд╕े рдоैंрдиे рдкूрдЫा।
“рд╣ाँ, рдмेрдЪाрд░ी рдПрдХ рдмुреЭिрдпा рдпрд╣ाँ рдорд░рдиे рдЖрдпी рдеी। рд╕्рдиाрди рдХे рдмрд╣ाрдиे рдбूрдм рдЬाрдиा рдЪाрд╣рддी рдеी рдордЧрд░ рд▓ोрдЧрдмाрдЧ рдиे рд╕рдордп рд░рд╣рддे рд╢ोрд░ рдордЪा рджिрдпा рдФрд░ рдпрд╣ाँ рдХे рд╕ेрд╡ाрджाрд░ों рдиे рдЙрд╕े рдЧрд╣рд░े рдоें рдЬाрдиे рд╕े рд░ोрдХ рд▓िрдпा...”
рд▓ोрдЧों рдХी рднीреЬ рдХो рдЪीрд░рдиा рдоेрд░े рд▓िрдП рдХрдаिрди рди рд░рд╣ा। рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ी рдоेрд░ी рдЪाрд▓ рд╡ рддाрдХ рдХूрддрдиा рдЙрдирдХे рд▓िрдП рд╕ुрдЧрдо рд░рд╣ा рд╣ोрдЧा।
“рдпрд╣ рдоेрд░ी рдоाँ рд╣ैं,” рд╕ंрдЧрдорд░рдорд░ рдХे рдЪрдХрдордХ рдлрд░्рд╢ рдкрд░ рдоाँ рдкेрдЯ рдХे рдмрд▓ рд▓ेрдЯी рдеीं। рдЙрдирдХी рд╕рд▓рд╡ाрд░ рдХрдоीреЫ рдЙрдирдХी рджेрд╣ рдХे рд╕ंрдЧ рдЪिрдкрдХी рдеी।
“рдЬрдм рдпрд╣ рджूрд╕рд░े рдЬोреЬे рдХे рдмिрдиा рд╣рдоाрд░े рд╕्рдиाрдирдШрд░ рдоें рджाреЩिрд▓ рд╣ुрдИं, рдоैंрдиे рддрднी рдЬाрди рд▓िрдпा рдеा, реЫрд░ूрд░ рдХुрдЫ рдЧреЬрдмреЬ рд╣ै...” рд╕рдо्рдн्рд░ाрди्рдд рдПрдХ рдЕрдзेреЬ рдорд╣िрд▓ा рдиे рдоेрд░ा рдХрди्рдзा рдеाрдо рд▓िрдпा।
“рдШрд░ рдоें рдХ्рдпा рдмрд╣ू рд╕े рдЭрдЧреЬा рд╣ुрдЖ?” рдПрдХ рд╡ृрдж्рдзा рдХी рдЖँрдЦों рд╕े рдЖँрд╕ू рдвुрд▓рдХ рд▓िрдП।
“рдЖрдкрдХे рдкिрддा рдХрд╣ाँ рд╣ैं?” рдПрдХ рдпुрд╡рдХ рдиे рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рджिрдЦाрдпा, “рдоैं рдЙрди्рд╣ें рдЦрдмрд░ рдХрд░рддा рд╣ूँ। рдЖрдк рдЕрдХेрд▓ी рдЗрди्рд╣ें рдХрд╣ाँ рд╕рдо्рднाрд▓ рдкाрдПंрдЧी?”
“рдЧुрдб рдЖреЮ्рдЯрд░ рдиूрди, рдоै’рдо,” рднीреЬ рдХे рдПрдХ рдкрд░िрдЪिрдд рдЪेрд╣рд░े рдиे рдоेрд░ी рдУрд░ рд╣ाрде рд╣िрд▓ाрдпा, “рдоैं рдЕрдкрдиी рдХाрд░ рд╕े рдЖрдпी рд╣ूँ। рдЖрдк рджोрдиों рдХो рдЖрдкрдХे рдШрд░ рдкрд╣ुँрдЪा рдЖрдКँрдЧी...”
“рдеैрди्рдХ рдпू,” рдоैंрдиे рдЙрд╕рдХा рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ा।
“рдХ्рдпा рдХिрд╕ी рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рдкреЭाрддी рд╣ो?” рдкрд╣рд▓ी рд╡ाрд▓ी рд╕рдо्рдн्рд░ाрди्рдд рдорд╣िрд▓ा рдиे рдоुрдЭ рд╕े рдкूрдЫा।
“рд╣ाँ,” рдоैंрдиे рд╕िрд░ рд╣िрд▓ाрдпा, “рдпрд╣ рд▓реЬрдХी рдоेрд░ी рдЫाрдд्рд░ा рд╣ै।”
“рдиौрдХрд░ी-рдкेрд╢ा рд╣ो рдХрд░ рдЗрддрдиी рдиाрд╕рдордЭी рджिрдЦाрдИ,” рд╕рдо्рдн्рд░ाрди्рдд рдорд╣िрд▓ा рдиे рдоुрдЭे рдлрдЯрдХाрд░ा, “рдФрд░ рдоाँ рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдиौрдмрдд рд▓े рдЖрдпी।”

“рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдкाрдЧрд▓рдкрди рдмреЭ рд░рд╣ा рд╣ै, рдоाँ,” рд╢ाрдо рдХो рдЬрдм рдоाँ рдоुрдЭे рдмाрдд рд╕рд╣рдиे рд▓ाрдпрдХ рджिрдЦाрдпी рджीं рддो рдоैं рдиे рдЙрдирдХी рдЦрдмрд░ рд▓ी, “рдЖрдЬ рдлिрд░ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХे рдкाрд╕ рддुрдо्рд╣ें рд▓े рдХрд░ рдЬाрдиा рдкреЬेрдЧा...”
“рдоैं рдкाрдЧрд▓ рдирд╣ीं рд╣ूँ,” рдоाँ рд░ोрдиे рд▓рдЧीं, “рдмрд╕, рдЕрдм рдФрд░ рдЬीрдиा рдирд╣ीं рдЪाрд╣рддी...”
“рдЗрд╕ीрд▓िрдП рддो рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХे рдкाрд╕ рдЬाрдиा реЫрд░ूрд░ी рд╣ै,” рдоैं рдХрдаोрд░ рд╣ो рд▓ी।
“рдоैं рд╡рд╣ाँ рди рдЬाрдКंрдЧी,” рдоाँ рд╡्рдпрдЧ्рд░ рд╣ुрдИं। рдмिрдЬрд▓ी рдХे рд╕ंрдШाрдд рдЙрд╕ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा-рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдЕрднिрди्рди рдЕंрдЧ рд░рд╣े рдФрд░ рдоाँ рд╡рд╣ाँ рдЬाрдиे рд╕े рдмрд╣ुрдд рдШрдмрд░ाрддीं।
“рдЖрдк рдРрд╕े рдирд╣ीं рдоाрдиेंрдЧी рддो рдлिрд░ рдордЬрдмूрд░ рд╣ो рдХрд░ рдоुрдЭे рдЖрдкрдХो рд╡рд╣ाँ рджाрдЦिрд▓ рдХрд░рд╡ाрдиा рдкреЬेрдЧा,” рдоुрдЭे рдоाँ рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдЧुрд╕्рд╕ा рдЖрдпा।
“рдпрд╣ рджुрдЦ рддो рдирд╣ीं рд╣ी рдЭेрд▓ा рдЬाрдПрдЧा,” рдоाँ рдЧрд╣рд░े рдЙрди्рдоाрдж рдоें рдЪрд▓ी рдЧрдпीं; рдХрднी рдЕрдкрдиे рдмाрд▓ рдиोрдЪрддीं рддो рдХрднी рдЕрдкрдиे рдХрдкреЬे рдлाреЬрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддीं, “рдкुрд░ाрдиे рджुрдЦ рдХрдЯ рдЧрдП рдеे рдХि рдЖрдЧे рд╕ुрдЦ рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै, рдордЧрд░ рдЗрд╕ рдмाрд░ рддो рдХрд╣ीं рдЙрдо्рдоीрдж рдХी рд▓рдХीрд░ рднी рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджे рд░рд╣ी...”
“рдпрд╣ рджрд╡ा рдЦा рд▓ो, рдоाँ,” рдоैं рдиे рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХी рдмрддाрдпी рджрд╡ा рдоाँ рдХे рдоुँрд╣ рдоें рдЬрдмрд░рди рдаूंрд╕ рджेрдиी рдЪाрд╣ी।
рдоाँ рдиे рджрд╡ा рдоेрд░े рдоुँрд╣ рдкрд░ рдеूрдХ рджी рдФрд░ рдоेрд░ा рд╣ाрде рдЗрддрдиे реЫोрд░ рд╕े рджрдмाрдпा рдХि рди рдЪाрд╣рддे рд╣ुрдП рднी рдоेрд░ी рдЪीрдЦ рдиिрдХрд▓ рд▓ी।
рдЪीрдЦ рд╕ुрди рдХрд░ рдордХाрди рдоाрд▓рдХिрди рджौреЬी рдЖрдпीं।
рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рд╕े рдПрдо्рдмुрд▓ेंрд╕ рдЙрди्рд╣ीं рдиे рдоंрдЧрд╡ाрдпी।


(2)

рдоाँ рдФрд░ рдоेрд░े рдмीрдЪ рд░िрд╢्рддा рддрдм рддрдХ рд╣ी рдаीрдХ рд░рд╣ा, рдЬрдм рддрдХ рдоैं рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХे рдШрд░ рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдкреЭाрдИ рдкूрд░ी рдХрд░рддी рд░рд╣ी।
“рддेрд░ी рдиौрдХрд░ी рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдкрд░ рдЬी рд░рд╣ी рд╣ूँ,” рдЙрди рдкрди्рдж्рд░рд╣ рд╡рд░्рд╖ों рдХे рджौрд░ाрди рдоाँ рдоुрдЭे рдЬрдм-рдЬрдм рдоिрд▓ीं, рдоुрдЭे рдЕрдкрдиे рд╕ीрдиे рд╕े рд▓рдЧा рдХрд░ рдЕрдкрдиा рдПрдХ рд╣ी рд╕рдкрдиा рдоेрд░ी рдЖँрдЦों рдоें рдЙрддाрд░рддी рд░рд╣ी, “рддेрд░ी рдиौрдХрд░ी рд▓рдЧрддे рд╣ी рд╣рдо рджोрдиों рдЕрдкрдиे рдЕрдкрдиे рдирд░рдХ рд╕े рдиिрдХрд▓ рд▓ेंрдЧी।”
рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдЕрдЬीрдм рдмीрддी рдеी। рдЕрд╕рд╣ाрдп рдЕрдкрдиी рд╡िрдзрд╡ा рдоाँ рддрдеा рд╕्рд╡ाрд░्рдеी рдЕрдкрдиे рддीрди рднाрдЗрдпों рдХे рд╣ाрдеों рдХрдЪ्рдЪी рдЙрдо्рд░ рдоें рд╣ी рдоाँ рдЬрдм рддंрдЧрд╣ाрд▓ рдоेрд░े рдкिрддा рдХे рд╕ंрдЧ рдм्рдпाрд╣ рджी рдЧрдпी рдеीं рддो рдЙрдзрд░ рдЕрдкрдиी рдорд╣рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдоेрд░े рдкिрддा рдмीрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЕрдкрдиी рдЙрд╕ рдЙрдо्рд░ рдоें рдоिрд▓ी рдЕрдкрдиी рд╕्рдХूрд▓ рдХ्рд▓рд░्рдХी рд╕े рдЕрд╕рди्рддुрд╖्рдЯ рд░рд╣рдиे рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рдХॉрд▓ेрдЬ рд▓ेрдХ्рдЪрд░рд░ рдХी рдиौрдХрд░ी рдЬुрдЯाрдиे рдоें рдк्рд░рдпाрд╕рд░рдд рдеे।
рдШोрд░ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рд╡ рд╡िрдХрдЯ рдХृрдкрдгрддा рдХा рд╡рд╣ рддेрд░рд╣-рд╡рд░्рд╖ीрдп рдкрд░рдЦ-рдХाрд▓ рдоाँ рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ी рдмрд▓-рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╕े рдХрдо рди рд░рд╣ा рдеा। рдХिрди्рддु рд╕ीреЭी рд╣ाрде рд▓рдЧрддे рд╣ी рдоेрд░े рдкिрддा рдХो рдоाँ рдмेрдоेрд▓ рд▓рдЧрдиे рд▓рдЧी рдеीं।
рдоाँ рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдлिрд░ реЫ्рдпाрджा рджेрд░ рдн्рд░рдо рдоें рди рд░рдЦा। рдЙрд╕ी рд╡рд░्рд╖ рдЕрдкрдиे рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рдкреЭाрдиे рдЖрдпी рдПрдХ рдирдпी рд▓ेрдХ्рдЪрд░рд░ рд╕े рдЕрдкрдиी рд╢ाрджी рд░рдЪा рд▓ी рдФрд░ рдоाँ рдХो рдЕрдкрдиी рд╡िрдкрдд्рддि рдХाрдЯрдиे рдХे рд▓िрдП рдиाрдиी рдХे рдкाрд╕ рднेрдЬ рджिрдпा। рдмреЭ рд░рд╣ी рдоाँ рдХी рдмреЬрдмреЬाрд╣рдЯों рдХा рд╣рд╡ाрд▓ा рджे рдХрд░।
рд╣рд░рдЬाрдиे рдХी рдПрд╡реЫ рдоें рдоाँ рдиे рдоेрд░े рдкिрддा рд╕े рдоेрд░ी рдкреЭाрдИ рдХा рдмीреЬा рдЙрдаाрдиे рдХी рдоांрдЧ рд░рдЦी рдеी। рдЬाрдирддी рд░рд╣ी рдеीं рдЙрдирдХे рдЧрд░ीрдм рдоाрдпрдХे рдкрд░ рдоेрд░ी рдкреЭाрдИ рдЕрдзूрд░ी рд░рд╣ рдЬाрддी рдЬрдм рдХि рдоेрд░े рдкिрддा рдХे рдШрд░ рдкрд░ рдПрдХ рд╕ाрде рджो рдмреЬी рддрдирдЦ्рд╡ाрд╣ों рдХे рдЖрдиे рд╕े рдоेрд░ी рдкреЭाрдИ рд╕рд╣ी рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрдд्рддрдо рджिрд╢ा рдоें рдЖрдЧे рдмреЭрдиे рдХी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рд░рдЦрддी рдеी।
рдХिрди्рддु рдоाँ рдХा рдФрд░ рдоेрд░ा рд╕рдкрдиा рдкूрд░ा рдХ्рдпा рд╣ुрдЖ, рд╣рдо рджोрдиों рдкрд░ рдоाрдиो рдПрдХ рд╕ाрде рдлिрд░ рдкрд╣ाреЬ рдЯूрдЯा।
рд╢ुрд░ू рдХे рддीрди-рдЪाрд░ рдорд╣ीрдиे реЫрд░ूрд░ рдЪुрдЯрдХी рдоें рдиिрдХрд▓ рд▓िрдП рдеे। рддैंрддाрд▓ीрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдоें рдмुреЭा рдЖрдпी рдоाँ рдХो рдм्рдпूрдЯी рдкाрд░्рд▓рд░, рд╣ेрд▓्рде рд╕ेрди्рдЯрд░ рд╡ рдмुрдЯीрдХ рдХे рдмрд▓ рдкрд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк рджेрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд░рд╣ी рдеी рдФрд░ рдоाँ рд╕्рд╡рдпं рднी рдЕрддि рдк्рд░рд╕рди्рди рдеीं।

рд╣рдоाрд░ी рднाрд╡рд╕рдоाрдзि рдЯूрдЯी рд░ाрдЦी рдХे рджिрди।
“рдЕрдкрдиे рднाрдЗрдпों рдХो рд░ाрдЦी рдирд╣ीं рдмांрдзोрдЧी?” рдоेрд░े рдкिрддा рдЕрдкрдиे рджूрд╕рд░े рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕ рджिрди рд╣рдоाрд░े рдШрд░ рдкрд░ рдЖ рдЯрдкрдХे।
“рдХ्рдпों рдирд╣ीं?” рдоैं рдЦिрд╕िрдпा рдЧрдпी।
рдЬрдм рд╕े рдиौрдХрд░ी рдХे рд╕िрд▓рд╕िрд▓े рдоें рдоैंрдиे рдЕрдкрдиा рд╢рд╣рд░ рдмрджрд▓ा рдеा, рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХे рд╕ाрде рдоेрд░ा рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рдЯूрдЯ рдЧрдпा рдеा। рдоेрд░े рдХॉрд▓ेрдЬ рдХे рдкрддे рдкрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоेрд░े рдиाрдо рджो рдкрдд्рд░ рднेрдЬे рднी рдеे, рдХिрди्рддु рдоैंрдиे рдЙрди्рд╣ें рдиिрд░ुрдд्рддрд░ рд░рд╣рдиे рджिрдпा рдеा।
“рдЖрдк рд╣рдоें рдмрд╣ुрдд рдпाрдж рдЖрддी рд╣ो, рдЬीрдЬी,” рдмреЬे рдиे рдоेрд░ा рджुрдкрдЯ्рдЯा рдЦींрдЪा। рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдирдЯрдЦрдЯ рдеा, рдЕрдкрдиे рдЙрд╕ рдЪौрджрд╣рд╡ें рд╡рд░्рд╖ рдоें।
“рд╣ाँ, рдмेрдЯी,” рдоेрд░े рдкिрддा рдХी рдЖँрдЦों рдХे рдХोрд░ рднीрдЧे।
рдЬрдм рддрдХ рдоैं рдЙрдзрд░ рд░рд╣ी, рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдЕрдкрдиे рд╕्рдиेрд╣-рд╡ृрдд्рдд рдХे рднीрддрд░ рдЕрдкрдиे рджूрд╕рд░े рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╣ी рдХो рд░рдЦा рдеा, рдоुрдЭे рдХрднी рдирд╣ीं। рдоैं рд╕рджैрд╡ рдПрдХ рд╕्рдкрд░्рд╢-рд░ेрдЦा рд╕ी рд╡ृрдд्рдд рдХे рдмाрд╣рд░ рд╣ी рд░рд╣рддी рд░рд╣ी рдеी, рдХिрди्рддु рдЙрд╕ рджिрди рдкिрддा рдХी рднрд░ рдЖрдпी рдЖँрдЦें рджेрдЦ рдХрд░ рдоेрд░ा рджिрд▓ рдкрд╕ीрдЬ рдЧрдпा рдФрд░ рдоैं рд░ोрдиे рд▓рдЧी।
“рдЪрд▓, рдмрд╕ рдХрд░,” рдоेрд░ी рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдоेрд░े рд╕ाрде рд╕рджैрд╡ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╡ рд╕ंрдпрдд рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рд▓ाрддी рдеी, “рд▓े, рддेрд░े рд▓िрдП рдпрд╣ рдХрдкреЬे рдФрд░ рдоिрдаाрдИ рд▓ाрдП рд╣ैं।”
“рдЖрдк рднी рд╣рдоें рдХुрдЫ рджोрдЧी, рдЬीрдЬी?” рджрд╕-рд╡рд░्рд╖ीрдп рдЫोрдЯा рд▓ाреЬ рд╕े рдоेрд░ी рдмांрд╣ рдкрд░ рдЭूрд▓ рдЧрдпा।
“рд╣ाँ, рд╣ाँ, рдХ्рдпों рдирд╣ीं?” рдЙрд╕ рджिрди рдорд╣ीрдиे рдХी рджो рддाрд░ीрдЦ рдеी рдФрд░ рдоेрд░ी рдПрдХ рдкूрд░ी рддрдирдЦ्рд╡ाрд╣ рдоेрд░े рдкрд░्рд╕ рдоें рдЬ्рдпों рдХी рдд्рдпों рдзрд░ी рдеी, “рддुрдо рдЬो рдХрд╣ोрдЧे рдоैं рд╕рдм рд▓े рджूँрдЧी...”
“рдЗрди्рд╣ें рдмाреЫाрд░ рдХрд╣ाँ рд▓े рдЬाрддी рдлिрд░ोрдЧी?” рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдиे рдоुрдЭे рдЯोрдХ рджिрдпा, “рдЖрдЬ рд╣рдоें рд▓ौрдЯрдиा рднी рддो рд╣ै। рддुрдо рдоुрдЭे рдХैрд╢ рджे рджेрдиा। рдЗрди्рд╣ें рдоैं рдЙрдзрд░ рд╕े рдЗрди рдХा рдордирдкрд╕рди्рдж рд╕ाрдоाрди рджिрд▓ा рджूँрдЧी...”
рдЕрдкрдиे рдкрд░्рд╕ рд╕े рдоैं рдкांрдЪ рд╣реЫाрд░ рд░ुрдкрдП рддрдд्рдХाрд▓ рдиिрдХाрд▓ рд▓ाрдпी।
“рддुрдо्рд╣ें рдПрдХ рдорд╣ीрдиे рдоें рдХिрддрдиे рд░ुрдкрдП рдоिрд▓рддे рд╣ैं рдЬीрдЬी?” рдмреЬे рдиे рдлिрд░ рдоेрд░ा рджुрдкрдЯ्рдЯा рдЦींрдЪा।
рдЬрднी рдЕрдкрдиे рдХрдорд░े рдоें рдЫिрдкी рдмैрдаी рдоाँ рдХी рдмреЬрдмреЬाрд╣рдЯ рдмाрд╣рд░ рдЪрд▓ी рдЖрдпी, “рдЗрдзрд░ рдоैंрдиे рд╕ुрдЦ рдЪрдЦा рдирд╣ीं рдХि рдпे рдЕрдкрдиा рд╣рдХ рдЬрддाрдиे рдЪрд▓े рдЖрдП। рддेрд░ी рдкреЭाрдИ рдХी рдЦाрддिрд░ рднूрдЦ рдХाрдЯी рдоैंрдиे, рдмेрдЖрд░ाрдоी рд╕рд╣ी рдоैंрдиे, рдФрд░ рдорд▓ाрдИ рдЪाрдЯрдиे рдЖ рдзрдордХे рдпे рд╕ौрддेрд▓े!”
“рдЕрдкрдиी рдоाँ рдХो рддू рдЕрдкрдиे рдкाрд╕ рд░рдЦे рд╣ै рдХ्рдпा?” рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдЪौंрдХ рдХрд░ рдкूрдЫा।
“рдЬी,” рдоैं рд╣рдб़рдмреЬा рдЧрдпी।
“рдЙрд╕े рдкाрд╕ рд░рдЦे рд╣ो рддो рдкाрдЧрд▓рдЦाрдиे рдХे рдХिрд╕ी рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХा рдЯेрд▓ीреЮोрди рдирдо्рдмрд░ рднी рдкाрд╕ рд░рдЦे рд░рд╣ो। рди рдоाрд▓ूрдо рдХрдм рд╡рд╣ рдкрдЧрд▓ैрдЯ рдмेрдХाрдмू рд╣ो рдХрд░ рддुрдо्рд╣ें рд╣ी рдХोрдИ рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुँрдЪा рджे!” рдоेрд░े рдкिрддा рдиे рдЪिрди्рддा рдЬрддрд▓ाрдпी।
“рдирд╣ीं, рдирд╣ीं, рд╡рд╣ рдаीрдХ рд╣ैं,” рдЬрдм рд╕े рдоाँ рдоेрд░े рдкाрд╕ рдЖрди рдард╣рд░ी рдеीं, рдоुрдЭे рдЙрди рд╕े рдХोрдИ рд╢िрдХाрдпрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ी рдеी।
“рд╡рд╣ рдЫोреЬिрдП,” рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдмाрдерд░ूрдо рдХे рдмрд╣ाрдиे рдоुрдЭे рдЕрдХेрд▓े рдоें рд▓े рдЧрдпीं, “рдоुрдЭे реЫрд░ा рдЙрдзрд░ рдЬाрдиा рд╣ै...”
“рдкीрд▓े рдмंрдЧрд▓े рд╡ाрд▓ा рдд्рд░िрд▓ोрдХ рдЕрдХрд╕рд░ рдШрд░ рдкрд░ рдЖрддा рд╣ै,” рд╡рд╣ рдоेрд░े рдХाрди рдоें рдлुрд╕рдлुрд╕ाрдпीं, “рд▓рдЧрддा рд╣ै рддुрдо рд╕े рд╢ाрджी рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╣ी рджрдо рд▓ेрдЧा...”
“рдРрд╕ी рддो рдХोрдИ рдмाрдд рди рд░рд╣ी...” рдд्рд░िрд▓ोрдХ рдПрдо. рдП. рдоें рдоेрд░ा рд╕рд╣рдкाрдаी рд░рд╣ рдЪुрдХा рдеा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдзрдиाрдв्рдпрддा рдХे рдЪрд░्рдЪे рд╕ुрдирдиे рдоें рдЖрддे рд░рд╣рддे рдеे।
“рдкрд░ рд╢ाрджी рддो рддू рдХрд░ेрдЧी рд╣ी рди! рдФрд░ рдлिрд░ рд╣рдо рддेрд░ी рд╢ाрджी рдХी рди рд╕ोрдЪेंрдЧे рддो рдХौрди рд╕ोрдЪेрдЧा? рдд्рд░िрд▓ोрдХ рдоें рдмुрд░ाрдИ рддो рдХोрдИ рд╣ै рдирд╣ीं। рдЕрдкрдиी рдЬाрдд-рдмिрд░ाрджрд░ी рдХा рд╣ै, рдкैрд╕े рд╡ाрд▓ा рд╣ै, рд░ोрдмрджाрд░ рд╣ै, рдФрд░ рд╣рдоें рдХ्рдпा рдЪाрд╣िрдП? рддू рдХрд╣े рддो рддेрд░े рдкाрдкा рдЬी рд╕े рдХрд╣ рдХрд░ рдмाрдд рдЪрд▓ाрдКँ?”
“рдаीрдХ рд╣ै,” рдоैंрдиे рдЕрдкрдиी рд╕рд╣рдорддि рджे рджी।
“рдмреЭिрдпा,” рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдиे рддाрд▓ी рдмрдЬा рджी। рдЬрдм рднी рд╡рд╣ рдЙрд▓्рд▓ाрд╕िрдд рд╣ोрддी, рдЕрдкрдиी рд╣ीं-рд╣ीं рдХे рд╕ाрде рддाрд▓ी реЫрд░ूрд░ рдмрдЬाрддी।
“рд╡े рдкाँрдЪ рд╣реЫाрд░ рддू рдоंрджिрд░ рдЪреЭा рдЖрддी, рдЙрди्рд╣ें рдХ्рдпों рджिрдП?” рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХे рдЬाрддे рд╣ी рдоाँ рдЪीрдЦ рдкреЬीं, “рд╡े рддेрд░े рд╕рдЧे рдХрднी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддे। рдоैं рдЙрди्рд╣ें рдЬाрдирддी рд╣ूँ, рддुрдо рдирд╣ीं...”
“рд╡े рдЗрддрдиे рдмुрд░े рдирд╣ीं рд╣ैं,” рдоैं рдоाँ рдкрд░ рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдмрд░рд╕ी, “рдЖрдЦिрд░ рдоेрд░ी рдкреЭाрдИ рдкрд░ рдкैрд╕ा рддो рдЙрди्рд╣ीं рдХा рд▓рдЧा। рдмрджрд▓े рдоें рдЕрдЧрд░ рдеोреЬा-рдмрд╣ुрдд рдЙрдирдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рджे рднी рджिрдпा рддो рдХ्рдпा рд╣ुрдЖ? рд░ोреЫ рддो рд╡рд╣ рдЖрдПँрдЧे рдирд╣ीं...”
“рдоुँрд╣ рдоें рдЦूрди рд▓рдЧ рдЬाрдП рддो рдЖрджрдоी рджोрдмाрд░ा рд╢िрдХाрд░ рдХрд░рдиे реЫрд░ूрд░ рдЖрддा рд╣ै। рджेрдЦ рд▓ेрдиा рддुрдЭे рдЪूрдиा рд▓рдЧाрдиे рд╡े рдЬрд▓्рджी рд╣ी рдЖрдПँрдЧे...”

рдоाँ рдХा рдЕрдиुрдоाрди рд╕рд╣ी рдиिрдХрд▓ा। рдЕрдЧрд▓े рдорд╣ीрдиे рдХी рдЪाрд░ рддाрд░ीрдЦ рдХो рдоेрд░ी рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдЕрдкрдиे рджोрдиों рд▓реЬрдХों рдХे рд╕ाрде рдлिрд░ рдоेрд░े рдШрд░ рдЖ рдкрд╣ुँрдЪी।
“рдЗрд╕ рдмाрд░ рдд्рд░िрд▓ोрдХ рддुрдЭे рдкूрдЫрдиे рдЖрдпा рддो рддेрд░े рдкाрдкाрдЬी рдиे рдЙрд╕े рдЕрди्рджрд░ рдмुрд▓ा рд▓िрдпा। рдЙрдо्рджा рдЪाрдп-рдиाрд╢्рддा рдХрд░ाрдпा। рд▓рдЧрддा рд╣ै рджो рддीрди рдоुрд▓ाрдХाрддें рдФрд░ рд╣ुрдИं рдирд╣ीं рдХि рдмाрдд рдкрдХ्рдХी рдмрдиी рдирд╣ीं,” рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдиे рдоेрд░ी рдкीрда рдердкрдердкाрдпी।
рджोрдиों рд▓реЬрдХों рдиे рдЙрд╕ рдмाрд░ рднी рдоेрд░े рд╕ाрде рдмрд╣ुрдд рд▓ाреЬ-рдордиुрд╣ाрд░ рджिрдЦाрдпा рдФрд░ рдоेрд░े рдкांрдЪ рд╣реЫाрд░ рдлिрд░ рдЙрдирдХी рднेंрдЯ рдЪреЭ рдЧрдП।
рддीрд╕рд░ी рдмाрд░ рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдЕрдХेрд▓ी рдЖрдпीं, “рдмрд╣рди рдХी рд╢ाрджी рдХे рдЗрд╕ рдХाрд░्рдб рдХे рд╕ाрде рдд्рд░िрд▓ोрдХ рдиे рддेрд░े рд▓िрдП рдпрд╣ рдоिрдаाрдИ рднी рднेрдЬी рд╣ै। рдмोрд▓ा, рдЙрд╕े рд╢ाрджी рдоें реЫрд░ूрд░ рдЖрдиा рд╣ै, рд╡рд░рдиा рдоेрд░ा рджिрд▓ рдЯूрдЯ рдЬाрдПрдЧा।”
рдордЧрд░ рдЬैрд╕े рд╣ी рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдЧेрдЯ рд╕े рдмाрд╣рд░ рд╣ुрдИं рдоाँ рдиे рдХाрд░्рдб рдлाреЬ рдХрд░ рдХूреЬेрджाрди рдоें рдлेंрдХ рджिрдпा рдФрд░ рдоिрдаाрдИ рдХा рдбिрдм्рдмा рдЦोрд▓े рдмрдЧैрд░ рдордХाрди-рдоाрд▓рдХिрди рдХो рд╕ौंрдк рджिрдпा, “рдЙрд╕ рд╢рд╣рд░ рд╕े рддेрд░े рдЬाрдиे рдХा рдордХрд╕рдж рдЕрдм реЩрдд्рдо рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै। рдЙрд╕ рд╢рд╣рд░ рд╕े рдЕрдм рд╣рдоें рдХोрдИ рд╡ाрд╕्рддा рдирд╣ीं рд░рдЦрдиा।” рдЙрди्рд╣ें рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдХी рдоंрд╢ा рдХी рднрдирдХ рд▓рдЧ рдЪुрдХी рдеी рдФрд░ рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рднी рд╕ूрд░рдд рдоें рдоेрд░ी рд╢ाрджी рдХे рд▓िрдП рд░ाреЫी рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рди рдеीं।
“рдд्рд░िрд▓ोрдХ рдХो рдоैं рдЬाрдирддी рд╣ूँ,” рдоैंрдиे рдлрдЯा рд╣ुрдЖ рдХाрд░्рдб рдХूреЬेрджाрди рд╕े рдЙрдаा рд▓िрдпा, “рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рднрд▓ा рд▓реЬрдХा рд╣ै...”
рдоाँ рдиे рдХाрд░्рдб рдоेрд░े рд╣ाрде рд╕े рдЫीрдиा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЫोрдЯे рдЫोрдЯे рдЯुрдХреЬे рдХрд░ рдбाрд▓े, “рдЬрдм рдоैंрдиे рдХрд╣ рджिрдпा рд╣рдоें рдЙрд╕ рд╢рд╣рд░ рд╕े рд╡ाрд╕्рддा рдирд╣ीं рд░рдЦрдиा рддो рдмрд╕ рдирд╣ीं рд░рдЦрдиा...”
“рддुрдо्рд╣ें рд╡ाрд╕्рддा рдирд╣ीं рд░рдЦрдиा рддो рддुрдо рд╡ाрдкрд╕ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ो।” рдоैं рдЖрдкे рд╕े рдмाрд╣рд░ рд╣ो рд▓ी, “рдордЧрд░ рдоुрдЭे рддो рдЙрд╕ рд╢рд╣рд░ рд╕े рднी рд╡ाрд╕्рддा рд░рдЦрдиा рд╣ै рдФрд░ рдд्рд░िрд▓ोрдХ рд╕े рднी...”
“рддो рдоैं рдХाрд╣े рдХो рдпрд╣ाँ рдкреЬी рд╣ूँ? рдРрд╕ा рд╣ी рд╣ै рддो рдлिрд░ рдоुрдЭे рднी рддुрдЭ рд╕े рд╡ाрд╕्рддा рдирд╣ीं рд░рдЦрдиा,” рдФрд░ рдоाँ рдЕрдкрдиी рдЪрдк्рдкрд▓ рдкрд╣рди рдХрд░ рдЗрд╕ी рдоंрджिрд░ рдХी рдУрд░ рд▓рдкрдХ рд▓ी рдеीं।
рддрджрдирди्рддрд░ рдЬрдм рдЬрдм рдоाँ рдоंрджिрд░ рдоें рдЬा рдмैрдарддीं, рдоाँ рдХो рдоाрдирд╕िрдХ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХे рдкाрд╕ рдоुрдЭे рд▓े рдЬाрдиा рд╣ी рдкреЬрддा।
“рдкрд╣рд▓े рдоेрд░े рднाрдЗрдпों рдХो рд╕िрдЦा-рдкреЭा рдХрд░ рддेрд░े рдмाрдк рдиे рдкाрдЧрд▓рдЦाрдиे рдоें рдоेрд░ी рдЖрд╡ाрдЬाрд╣ी рдЪाрд▓ू рд░рдЦी, рдЕрдм рддुрдЭे рднреЬрдХा рдХрд░ рдоुрдЭे рд╣рдоेрд╢ा рдХे рд▓िрдП рдкाрдЧрд▓рдЦाрдиे рдоें рдлिрдХрд╡ा рджेрдЧा,” рд╣рд░ рдмाрд░ рдоाँ рдХाँрдк-рдХाँрдк рдЬाрддीं।
рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рдоाँ рдХे рджाрдЦिрд▓े рдХी рд╕ूрдЪрдиा рдоिрд▓рддे рд╣ी рдоेрд░े рдкिрддा рдоेрд░ी рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдХे рд╕ाрде рдоेрд░े рдкाрд╕ рднाрдЧे рдЖрдП।


(3)

“рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рдХिрдпा, рдмेрдЯी,” рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоुрдЭे рд╢ाрдмाрд╢ी рджी, “рд╕рдордп рд░рд╣рддे рдЙрд╕े рдаिрдХाрдиे рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪा рджिрдпा рд╡рд░рдиा рдпрд╣ рдкाрдЧрд▓ рд▓ोрдЧ рддो рдЦूрди-рдЦрд░ाрдмे рдкрд░ рдЙрддрд░ рдЖрддे рд╣ैं...”
рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдХो рдЬрдм рдоैंрдиे рд▓рдЧाрддाрд░ рдоुрдЭрд╕े рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦें рдЪुрд░ाрддे рд╣ुрдП рджेрдЦा рддो рдоैं рдЙрди्рд╣ें рдУрдЯ рдоें рд▓े рдЧрдпी।
“рдмाрдд рдХ्рдпा рд╣ै?” рдоैंрдиे рдкूрдЫा, “рдЗрд╕ рдмाрд░ рдЖрдкрдиे рдЙрдзрд░ рдХा рдХोрдИ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдирд╣ीं рджिрдпा?”
“рдХ्рдпा рдмрддाрдКँ?” рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдоेрд░ी рдкीрда рдердкрдердкाрдиे рд▓рдЧीं, “рдЬрдм рд╕े рдд्рд░िрд▓ोрдХ рдХी рдоाँ рдХो рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдоाँ рдХे рдкाрдЧрд▓рдкрди рдХी рдЦрдмрд░ рд▓рдЧी рд╣ै, рд╡рд╣ рдбрд░ рдЧрдпी рд╣ै। рд▓рдЧрддा рд╣ै рдпрд╣ рд░िрд╢्рддा рдЕрдм рд╣ाрде рд╕े рдиिрдХрд▓ рдЬाрдПрдЧा।”
“рдордЧрд░ рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХो рдоाँ рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдиे рдХी рдХ्рдпा реЫрд░ूрд░рдд рдеी?” рдоैंрдиे рдЕрдкрдиा рдПрддрд░ाреЫ рдЬрддрд▓ाрдпा, “рдоाँ рд╣рдоेрд╢ा рдХे рд▓िрдП рдеोреЬे рди рдкाрдЧрд▓рдЦाрдиे рдЧрдпी рд╣ैं। рдаीрдХ рд╣ोрдХрд░ рдЬрд▓्рджी рд╣ी рд▓ौрдЯ рдЖрдПंрдЧी।”
“рддू рдЕрднी рдмрдЪ्рдЪी рд╣ै। рдирд╣ीं рдЬाрдирддी, рдкाрдЧрд▓ рдХрднी рдаीрдХ рдирд╣ीं рд╣ोрддे। рдЬрд╣ाँ рдЙрди्рд╣ें рдХिрд╕ी рдХी рдмाрдд рдорди-рдоाреЮिрдХ рдирд╣ीं рд▓рдЧрддी, рд╡рд╣ीं рдЙрдирдХा рдкाрдЧрд▓рдкрди рдлिрд░ рдЕрдкрдиा рд╕िрд░ рдЙрдаा рд▓ेрддा рд╣ै...”
“рдРрд╕े рдоें рддो рднेрдж рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рдФрд░ рднी реЫрд░ूрд░ी рдеा,” рдоैं рдХ्рд╖ुрдм्рдз рд╣ो рд▓ी।
“рдХ्рдпा рдмрддाрдКँ?” рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдиे рдоेрд░ी рдкीрда рдлिрд░ рдердкрдердкा рджी, “рдРрд╕े рднेрдж рдЫिрдкाрдП рдирд╣ीं рдЫिрдкрддे। рдкाрдЧрд▓рдкрди рдХी рдмीрдоाрд░ी рд╣ी рдРрд╕ी рдХрдордмрдЦ्рдд рдмीрдоाрд░ी рд╣ै... рдЬрдм рдоाँ рдХो рд▓рдЧрддी рд╣ै рддो рдлिрд░ рдпреШीрдирди рдЙрд╕рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдкрд░ рднी рдЕрдкрдиी рдмाрд░ी рдмाँрдз рд▓ेрддी рд╣ै। рдХрд▓ рдХो рдЙрдзрд░ рдЕрдкрдиी рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рдоें рдХिрд╕ी рдмाрдд рдХे рдорди-рдоाреЮिрдХ рди рд░рд╣рдиे рдкрд░ рдХрд╣ीं рдпрд╣ рдмीрдоाрд░ी рддुрдЭे рдзрд░ рд▓ेрддी рддो рд╡े рд▓ोрдЧ рддो рдоुрдЭी рдХो рджोрд╖ рджेрддे। рдХрд╣рддे, рдоैंрдиे рдЙрди्рд╣ें рдЕँрдзेрд░े рдоें рд░рдЦा...”
рдЙрд╕ी рд░ाрдд рд╕ौрддेрд▓ी рдоाँ рдХा рд╡рд╣рдо рдЕрдорд▓ рдоें рдЖрдпा। рд╣ूрдмрд╣ू рдоाँ рдХी рддрд░рд╣ рдоैंрдиे рдкрд╣рд▓े рдЕрдкрдиे рдмाрд▓ рдиोрдЪे, рдлिрд░ рдЕрдкрдиे рдХрдкреЬे рдлाреЬे рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рджीрд╡ाрд░ рд╕े рд╕िрд░ рдЯрдХрд░ा рдХрд░ рджेрд░ рддрдХ рдЪिрд▓्рд▓ाрдпी, “рдпрд╣ рджुрдЦ рд╕рд╣рдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ै। рдкिрдЫрд▓े рджुрдЦ рдЗрд╕ рдЙрдо्рдоीрдж рдкрд░ рдХрдЯ рдЧрдП рдеे рдХि рдЖрдЧे рд╕ुрдЦ рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╣ैं, рдордЧрд░ рдЗрд╕ рдмाрд░ рдХोрдИ рдЙрдо्рдоीрдж рдирд╣ीं...”
рдоेрд░े рд▓िрдП рднी рдоाँ рдХे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рд╕े рдПрдо्рдмुрд▓ेंрд╕ рдоेрд░ी рдордХाрди-рдоाрд▓рдХिрди рд╣ी рдиे рдоँрдЧрд╡ाрдпी।